Thiên 9 — Phẩm 6: Sát-na

 Kinh Đại thừa nhập Lăng-già, phẩm Sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) thứ sáu.

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh) Đại Tuệ lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật), kính mong Ngài vì con mà nói về tướng sinh diệt của uẩn (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc – thân thể vật chất; thụ – cảm giác; tưởng – nhận biết hình ảnh khái niệm; hành – ý chí, tạo tác của tâm; thức – sự nhận biết phân biệt), giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng và sáu thức nhận biết), xứ (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng). Nếu không có ngã (cái "tôi" thật) thì ai sinh, ai diệt? Thế mà các phàm phu dựa vào sinh diệt, không cầu dứt khổ, không chứng Niết-bàn (cảnh giới tắt hết phiền não và khổ đau)."

 Phật nói: "Đại Tuệ, hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ, ta sẽ nói cho ông. Đại Tuệ, Như Lai tạng (kho chứa tính Như Lai — bản tính giác ngộ vốn sẵn có trong mọi chúng sinh; Như Lai là danh hiệu của Phật) là nhân của thiện và bất thiện, có thể tạo ra khắp mọi nẻo sinh tử của chúng sinh. Ví như người làm trò biến hiện ra các nẻo, mà lìa ngã và ngã sở (cái "tôi" và cái "của tôi"). Vì không giác ngộ nên ba duyên hòa hợp mà có quả sinh ra; ngoại đạo (người theo các giáo phái ngoài Phật pháp) không biết, chấp đó là đấng tạo tác. Do bị huân tập (thấm nhiễm dần như hương xông vào áo) bởi những thói quen xấu hư ngụy từ vô thủy (từ thời không có khởi đầu), nó được gọi là tàng thức (thức kho chứa — tầng tâm thức sâu nhất, chứa mọi hạt giống của hành động và kinh nghiệm), sinh ra bảy thức (năm thức giác quan, ý thức và ý — tầng chấp ngã) cùng với vô minh trụ địa (gốc rễ sâu xa nhất của vô minh, tức sự mê mờ không thấy chân lý).

 Ví như biển lớn có sóng, thể của nó tiếp nối, luôn tuôn chảy không dứt, bản tính thanh tịnh, lìa lỗi vô thường (không thường còn), lìa thuyết chấp ngã. Bảy thức còn lại như ý, ý thức (ý là tầng tâm luôn chấp có cái "tôi"; ý thức là tầng nhận biết, phân biệt đối tượng) v.v. thì sinh diệt trong từng niệm (từng khoảnh khắc tâm), lấy vọng tưởng làm nhân, lấy tướng của cảnh làm duyên, hòa hợp mà sinh; không hiểu hình sắc v.v. là do tự tâm hiện ra, nên chấp vào danh và tướng (tên gọi và hình tướng), khởi lên cảm thụ khổ vui; bị danh tướng trói buộc, đã từ tham mà sinh lại sinh ra tham.

 Nếu nhân và đối tượng duyên vào, cùng các căn chấp thủ đã diệt, không còn tiếp nối sinh ra, thì những người tự dùng trí tuệ phân biệt cảm thụ khổ vui, hoặc đạt được diệt định (định làm lặng dứt mọi hoạt động của tâm), hoặc đạt được Tứ thiền (bốn tầng thiền định), hoặc khéo vào các đế (chân lý) và giải thoát, liền vọng sinh ý tưởng là đã được giải thoát; mà thật ra chưa bỏ, chưa chuyển được cái tên tàng thức trong Như Lai tạng. Nếu không có tàng thức thì bảy thức diệt. Vì sao? Vì chúng nương vào nó và đối tượng duyên vào mà được sinh ra. Nhưng đây không phải là cảnh giới mà mọi ngoại đạo, nhị thừa (hai cỗ xe Thanh văn và Duyên giác — những người tu cầu giải thoát cho riêng mình: Thanh văn nghe lời Phật mà tu, Duyên giác tự ngộ lý nhân duyên) và những người tu hành biết được, vì họ chỉ hiểu tính nhân vô ngã (con người không có cái "tôi" thật), còn đối với uẩn, giới, xứ thì vẫn nắm lấy tự tướng (tướng riêng) và cộng tướng (tướng chung).

 Nếu thấy được Như Lai tạng, năm pháp, tự tính, và lẽ các pháp vô ngã, thì theo thứ lớp các địa (các bậc tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc) mà dần dần chuyển diệt, không bị ác kiến (cái thấy sai lầm) của ngoại đạo làm lay động, trụ ở Bất động địa (bậc thứ tám của Bồ-tát), đạt được mười loại cửa niềm vui tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, tập trung); nhờ sức tam-muội mà được chư Phật gia trì (che chở, ban thêm sức mạnh), quán sát Phật pháp không thể nghĩ bàn và sức của bản nguyện (lời nguyện ban đầu khi phát tâm), không trụ nơi thực tế (chỗ chân thật rốt ráo, tức Niết-bàn) và niềm vui tam-muội, đạt được trí tự chứng, không chung với nhị thừa và các ngoại đạo, đạt được đạo của mười thánh chủng tính (mười dòng giống bậc thánh) và thân trí do ý sinh (thân hiện ra theo ý nguyện, không do cha mẹ sinh), lìa các hành.

 Cho nên, Đại Tuệ, Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được pháp thù thắng thì nên làm cho sạch cái tên tàng thức của Như Lai tạng. Đại Tuệ, nếu không có Như Lai tạng gọi là tàng thức thì không có sinh diệt. Nhưng các phàm phu và thánh nhân đều có sinh diệt. Cho nên mọi người tu hành, dù đã thấy cảnh giới bên trong, trụ trong niềm vui hiện tại, vẫn không bỏ sự dũng mãnh tinh tiến. Đại Tuệ, Như Lai tạng tàng thức này bản tính thanh tịnh, bị khách trần (bụi từ ngoài đến — phiền não không phải bản chất của tâm) làm nhiễm nên thành không sạch. Mọi nhị thừa và ngoại đạo chỉ đoán mò mà khởi kiến giải, không thể chứng thấy trực tiếp; còn Như Lai thì thấy rõ ràng điều này, như nhìn quả am-ma-lặc (một loại quả nhỏ như quả me rừng) trong lòng bàn tay.

 Đại Tuệ, ta vì phu nhân Thắng Man (một hoàng hậu Ấn Độ thời Phật, người được Phật cho giảng kinh Thắng Man) và các Bồ-tát có trí thanh tịnh sâu xa vi diệu khác mà nói Như Lai tạng gọi là tàng thức cùng khởi với bảy thức, khiến các Thanh văn thấy lẽ pháp vô ngã (sự vật không có bản chất riêng thật). Đại Tuệ, ta vì phu nhân Thắng Man mà nói cảnh giới của Phật, không phải cảnh giới của ngoại đạo và nhị thừa. Đại Tuệ, Như Lai tạng tàng thức này là cảnh giới của Phật, và là chỗ đi tới của các Bồ-tát có trí thanh tịnh như các ông, những người tùy thuận theo nghĩa; không phải chỗ đi tới của mọi ngoại đạo và nhị thừa bám vào văn tự. Cho nên ông và các Bồ-tát Ma-ha-tát đối với Như Lai tạng tàng thức phải siêng năng quán sát, đừng chỉ nghe xong liền sinh ý tưởng là đủ rồi." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ (bài tụng có vần điệu) rằng:

 Như Lai tạng rất sâu xa, cùng có mặt với bảy thức;

 Chấp vào thì hai thứ (năng thủ và sở thủ: cái nắm bắt và cái bị nắm bắt) sinh ra, biết rõ thì xa lìa.

 Bị tập khí (thói quen tâm thức tích lũy) từ vô thủy huân tập, như hình ảnh hiện ra trong tâm;

 Nếu quán sát đúng như thật, tướng của cảnh thảy đều không có.

 Như kẻ ngu thấy ngón tay chỉ mặt trăng, chỉ nhìn ngón tay mà không nhìn mặt trăng;

 Kẻ bám vào văn tự, không thấy được chỗ chân thật của ta.

 Tâm như người diễn trò, ý như kẻ hát phụ họa;

 Năm thức làm bạn bè, vọng tưởng như đám người xem trò.

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Đại Tuệ lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, xin Ngài vì con mà nói tướng sai biệt của năm pháp, tự tính, các thức và vô ngã, để con và các Bồ-tát Ma-ha-tát hiểu rõ rồi thì dần tu các địa, đầy đủ các Phật pháp, đạt đến địa vị tự chứng của Như Lai." Phật nói: "Hãy lắng nghe cho kỹ, ta sẽ nói cho ông. Đại Tuệ, năm pháp, tự tính, các thức và vô ngã — năm pháp tức là: danh (tên gọi), tướng (hình tướng), phân biệt (tâm gán đặt, so đo), chính trí (trí hiểu biết đúng đắn) và như như (thực tại đúng như nó vốn là). Nếu người tu hành quán sát pháp này thì vào được cảnh giới tự chứng của Như Lai, xa lìa các kiến chấp thường, đoạn, có, không v.v., đạt được tam-muội rất sâu của hiện pháp lạc (niềm vui ngay trong đời hiện tại). Đại Tuệ, kẻ phàm ngu không hiểu năm pháp, tự tính, các thức và vô ngã, nên đối với cái do tâm hiện ra mà thấy có vật bên ngoài rồi khởi phân biệt; các bậc thánh thì không."

 Đại Tuệ thưa: "Vì sao không hiểu mà khởi phân biệt?" Phật nói: "Đại Tuệ, kẻ phàm ngu không biết tên gọi là do giả lập, tâm theo đó mà trôi chảy, thấy đủ thứ tướng, chấp ngã và ngã sở, đắm nhiễm vào hình sắc, che lấp thánh trí, khởi lên tham, sân, si (tham lam, giận dữ, si mê), tạo các nghiệp (hành động tạo ra quả báo), như con tằm làm kén, vọng tưởng tự trói mình, rơi vào biển lớn sinh tử của các nẻo, như bánh xe múc nước xoay vòng không dứt. Họ không biết các pháp như huyễn, như bóng nắng, như trăng trong nước, là do tự tâm thấy ra, do phân biệt hư vọng mà khởi, lìa năng thủ sở thủ và lìa sinh, trụ, diệt; lại cho rằng chúng sinh ra từ Tự Tại (thần Ishvara, đấng sáng tạo theo Ấn Độ giáo), thời gian, vi trần (hạt bụi cực nhỏ, tựa như nguyên tử), thắng tính (tự tính nguyên thủy sinh ra vạn vật theo phái Số luận), rồi trôi theo danh và tướng.

 Đại Tuệ, trong đây, tướng là: cái mà nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) thấy được thì gọi là sắc (hình sắc); cái mà nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức (sự nhận biết qua tai, mũi, lưỡi, thân, ý) nhận được thì gọi là thanh, hương, vị, xúc, pháp (âm thanh, mùi, vị, cảm giác va chạm, và các đối tượng của ý). Những thứ như thế ta nói là tướng. Phân biệt là đặt ra các tên gọi để hiển thị các tướng, tức là dùng các tên như voi, ngựa, xe, người đi bộ, nam, nữ v.v. để hiển thị tướng ấy, cho rằng việc này đúng là như thế, nhất định không khác; đó gọi là phân biệt. Chính trí là quán sát thấy danh và tướng chỉ là khách của nhau (?), thức tâm không khởi, chẳng đoạn chẳng thường, không theo địa vị của ngoại đạo và nhị thừa; đó gọi là chính trí. Đại Tuệ, Bồ-tát Ma-ha-tát dùng chính trí quán sát danh và tướng, thấy chẳng có chẳng không, xa lìa ác kiến hai bên thêm và bớt (thêm: gán cho có cái vốn không; bớt: phủ nhận cái vốn có); danh, tướng và thức vốn không khởi lên; ta nói pháp này gọi là như như.

 Đại Tuệ, Bồ-tát Ma-ha-tát trụ nơi như như rồi thì đạt được cảnh giới không còn hình ảnh chiếu hiện (?), lên Hoan hỷ địa (bậc thứ nhất của Bồ-tát), lìa đường xấu của ngoại đạo, vào pháp xuất thế gian (vượt khỏi thế gian), tướng của pháp được thuần thục, biết mọi pháp như huyễn v.v., chứng được pháp mà thánh trí tự chứng hành đến, lìa kiến giải đoán mò. Theo thứ lớp như thế cho đến Pháp vân địa (bậc thứ mười của Bồ-tát). Đến Pháp vân địa rồi thì tam-muội, các lực, sự tự tại và thần thông đều nở rộ đầy đủ, thành Như Lai. Thành Như Lai rồi, vì chúng sinh mà như mặt trăng trong nước hiện thân khắp nơi, tùy theo sự mong muốn của họ mà nói pháp. Thân ấy thanh tịnh, lìa tâm, ý, thức, khoác áo giáp thệ nguyện rộng lớn, thành tựu đầy đủ mười nguyện vô tận. Đó gọi là điều mà Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được khi vào như như."

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Đại Tuệ lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, ba tính (ba tự tính: vọng kế, duyên khởi, viên thành) nằm trong năm pháp, hay mỗi thứ có tự tướng riêng?" Phật nói: "Đại Tuệ, ba tính, tám thức (năm thức giác quan, ý thức, ý tức tầng chấp ngã, và tàng thức) và hai vô ngã (nhân vô ngã: con người không có cái "tôi" thật; pháp vô ngã: sự vật không có bản chất thật) đều nằm trong năm pháp. Trong đó, danh và tướng là vọng kế tính (tính do vọng tưởng gán đặt, chấp là có thật). Vì nương vào đó mà tâm và tâm sở (các trạng thái tâm phụ thuộc) phân biệt cùng lúc khởi lên, như mặt trời với ánh sáng — đó là duyên khởi tính (tính nương nhân duyên mà sinh). Chính trí và như như không thể bị phá hoại, nên là viên thành tính (tính chân thật trọn vẹn).

 Đại Tuệ, khi đối với cái do tự tâm hiện ra mà sinh bám chấp thì có tám loại phân biệt khởi lên; các tướng sai biệt ấy đều không thật, chỉ là vọng kế tính. Nếu bỏ lìa được hai thứ chấp ngã (chấp có cái "tôi" nơi con người và nơi sự vật) thì trí hai vô ngã liền được sinh trưởng. Đại Tuệ, Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát, Như Lai, thánh trí tự chứng, thứ bậc các địa, mọi Phật pháp đều thâu nhiếp vào năm pháp này.

 Lại nữa, Đại Tuệ, năm pháp là: tướng, danh, phân biệt, như như và chính trí. Trong đó, tướng là hình dạng khác nhau của hình sắc v.v. được thấy; đó gọi là tướng. Dựa vào các tướng ấy mà lập ra tên gọi như "cái bình" v.v., cho rằng cái này là như thế, cái này không khác; đó gọi là danh. Đặt ra các tên gọi để hiển thị các tướng, tức các pháp tâm và tâm sở; đó gọi là phân biệt. Tên kia, tướng kia rốt cuộc không có, chỉ là tâm hư vọng lần lượt phân biệt; quán sát như thế cho đến khi cái biết phân biệt diệt; đó gọi là như như. Đại Tuệ, bản tính căn bản chân thật, quyết định, rốt ráo có thể đạt được — đó là tướng của như như. Ta và chư Phật tùy thuận chứng nhập, theo đúng thực tướng ấy mà mở bày, giảng nói. Nếu đối với điều này mà tùy thuận hiểu ngộ, lìa đoạn lìa thường, không sinh phân biệt, vào chỗ tự chứng, ra khỏi cảnh giới của ngoại đạo và nhị thừa — đó gọi là chính trí.

 Đại Tuệ, năm loại pháp này, ba tính, tám thức và hai vô ngã thâu tóm hết thảy mọi Phật pháp. Đại Tuệ, đối với pháp này ông nên dùng trí của mình mà khéo léo thông đạt, cũng khuyên người khác thông đạt; thông đạt rồi thì tâm được vững chắc, không bị người khác lôi kéo." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ rằng:

 Năm pháp, ba tự tính, cùng với tám loại thức,

 Hai thứ pháp vô ngã, thâu tóm khắp cả Đại thừa (cỗ xe lớn — con đường Bồ-tát cứu độ mọi chúng sinh).

 Danh, tướng và phân biệt, thuộc về hai loại tự tính (vọng kế và duyên khởi);

 Chính trí và như như, đó là tướng viên thành.

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Đại Tuệ lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, như trong kinh nói: chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại nhiều như cát sông Hằng (sông Ganges ở Ấn Độ). Điều này nên hiểu thế nào? Là theo đúng lời mà nhận, hay có nghĩa khác?"

 Phật bảo Đại Tuệ: "Chớ theo đúng lời mà nhận. Đại Tuệ, chư Phật ba đời không phải như cát sông Hằng. Vì sao? Vì Như Lai tối thắng, vượt khỏi mọi thế gian, không ai sánh bằng, không thí dụ nào đạt tới được; chỉ lấy một phần nhỏ làm thí dụ mà thôi. Vì tâm của kẻ phàm ngu và các ngoại đạo luôn chấp vào thường và vô thường, ác kiến tăng trưởng, luân hồi trong sinh tử, nên ta muốn khiến họ chán lìa, phát lòng mong cầu điều thù thắng, mà nói rằng Phật dễ thành, dễ gặp. Nếu nói Phật khó gặp như hoa ưu-đàm (hoa udumbara, tương truyền rất lâu mới nở một lần) thì họ sẽ thối lui, khiếp sợ, không siêng năng tinh tiến. Cho nên ta nói như cát sông Hằng. Lại có lúc ta xem xét người được giáo hóa mà nói Phật khó gặp như hoa ưu-đàm. Đại Tuệ, hoa ưu-đàm-bát thì chưa ai từng thấy, đang thấy hay sẽ thấy; còn Như Lai thì có người đã thấy và sẽ thấy.

 Đại Tuệ, những thí dụ như thế không phải để nói về pháp tự chứng. Pháp tự chứng là cảnh giới mà thánh trí chứng ngộ bên trong hành đến, thế gian không gì sánh bằng, vượt khỏi mọi thí dụ, mọi kẻ phàm ngu không thể tin nhận. Đại Tuệ, Như Lai chân thật vượt khỏi những tướng được thấy bởi tâm, ý, ý thức, không thể lập thí dụ trong đó; nhưng cũng có lúc lập ra thí dụ mà nói như cát sông Hằng, như thế không có gì trái nhau.

 Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng bị rùa, cá, voi, ngựa giẫm đạp mà không sinh phân biệt, luôn sạch không nhơ. Thánh trí của Như Lai như sông Hằng kia, các lực, thần thông tự tại là cát; ngoại đạo như rùa cá tranh nhau đến quấy nhiễu, mà Phật không khởi một niệm phân biệt. Vì sao? Vì bản nguyện của Như Lai là dùng niềm vui tam-muội làm an ổn khắp chúng sinh, như cát sông Hằng không có yêu ghét, không phân biệt. Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng là tự tính của đất; khi kiếp (thời kỳ cực dài của vũ trụ) tận, lửa đốt cháy mọi đất đai, mà địa đại (yếu tố đất trong bốn yếu tố cấu thành vật chất) ấy không bỏ bản tính của nó, vì nó luôn sinh cùng lúc với hỏa đại (yếu tố lửa). Kẻ phàm ngu cho rằng đất bị đốt, nhưng thật ra không bị đốt, vì đất là cái làm nhân cho lửa. Pháp thân (thân chân lý của Phật, không phải thân xác thịt) của Như Lai cũng như vậy, như cát sông Hằng, rốt cuộc không hoại diệt.

 Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng không có hạn lượng, ánh sáng của Như Lai cũng như vậy, vì muốn thành tựu vô lượng chúng sinh mà chiếu khắp mọi đại hội của chư Phật. Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng giữ nguyên tính của cát, không thay đổi để thành vật khác; Như Lai cũng vậy, ở trong thế gian mà không sinh không diệt, vì mọi nhân dẫn đến tái sinh đều đã dứt hết. Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng lấy ra không thấy bớt, bỏ vào không thấy thêm; chư Phật cũng vậy, dùng trí phương tiện (trí dùng cách thức khéo léo) làm cho chúng sinh chín muồi mà không bớt không thêm. Vì sao? Vì pháp thân của Như Lai không có thân. Đại Tuệ, vì có thân nên mới có diệt hoại; pháp thân không có thân nên không diệt hoại.

 Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng, dù ép khổ cách mấy để lấy bơ dầu, rốt cuộc cũng không được; Như Lai cũng vậy, dù bị mọi nỗi khổ của chúng sinh ép bức, cho đến khi loài bò bay máy cựa chưa nhập hết Niết-bàn, muốn khiến Ngài bỏ lìa tâm nguyện sâu xa trong pháp giới (toàn thể thực tại) (?) cũng không thể được. Vì sao? Vì Ngài đã thành tựu đầy đủ tâm đại bi. Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng theo nước mà trôi, chẳng phải không có nước; Như Lai cũng vậy, mọi lời nói pháp không gì không tùy thuận dòng Niết-bàn. Vì thế mà nói chư Phật Như Lai như cát sông Hằng.

 Đại Tuệ, Như Lai nói pháp không theo nghĩa "đi đến", vì "đi đến" có nghĩa là hoại diệt. Biên tế ban đầu của sinh tử không thể biết được; đã không thể biết thì sao nói có "đi đến"? Đại Tuệ, nghĩa "đi đến" là đoạn dứt, kẻ phàm ngu không biết." Bồ-tát Đại Tuệ lại thưa với Phật rằng: "Nếu biên tế ban đầu của sinh tử không thể biết, thì làm sao chúng sinh ở trong sinh tử mà được giải thoát?" Phật nói: "Đại Tuệ, nhân là các lỗi lầm và tập khí hư ngụy từ vô thủy đã diệt, biết rõ cảnh bên ngoài là do tự tâm hiện ra, sự phân biệt được chuyển y (chuyển đổi gốc rễ tâm thức từ mê sang ngộ) — đó gọi là giải thoát, không phải là diệt mất. Cho nên không thể nói là không có biên tế. Đại Tuệ, "không có biên tế" chỉ là tên khác của phân biệt. Đại Tuệ, lìa tâm phân biệt thì không có chúng sinh riêng biệt nào; dùng trí quán sát các pháp trong và ngoài thì cái biết và cái được biết đều tịch diệt (vắng lặng, dứt hết). Đại Tuệ, mọi pháp chỉ là cái do tự tâm phân biệt thấy ra; vì không hiểu rõ nên tâm phân biệt khởi lên; hiểu rõ tâm thì phân biệt diệt." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ rằng:

 Quán sát các bậc Đạo Sư (người dẫn đường, tức chư Phật) như cát sông Hằng,

 Chẳng hoại diệt cũng chẳng đi đến — người ấy thấy được Phật.

 Ví như cát sông Hằng, lìa hết mọi lỗi lầm,

 Mà luôn tùy theo dòng chảy — thể của Phật cũng như vậy.

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Đại Tuệ lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, xin Ngài vì con mà nói về tướng hoại diệt trong từng sát-na của mọi pháp. Những pháp nào gọi là có sát-na?" Phật nói: "Hãy lắng nghe cho kỹ, ta sẽ nói cho ông. Đại Tuệ, mọi pháp tức là: pháp thiện, pháp bất thiện; pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt), pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt); pháp thế gian, pháp xuất thế gian; pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy), pháp vô lậu (không còn phiền não); pháp có thụ (gắn với thân tâm có cảm thụ, chấp giữ) và pháp không có thụ. Đại Tuệ, nói tóm lại, các pháp năm thủ uẩn (năm uẩn bị chấp giữ là "tôi" và "của tôi") lấy tập khí của tâm, ý, ý thức làm nhân mà tăng trưởng; kẻ phàm ngu ở đây sinh phân biệt, cho là thiện hay bất thiện; còn bậc thánh thì hiện chứng, trụ trong niềm vui tam-muội — đó gọi là pháp thiện vô lậu.

 Lại nữa, Đại Tuệ, thiện và bất thiện chính là tám thức. Tám thức là gì? Đó là Như Lai tạng gọi là tàng thức, ý, ý thức và năm thức. Đại Tuệ, năm thức ấy cùng với ý thức, tướng thiện và bất thiện lần lượt sai khác, tiếp nối không dứt, không có thể khác mà sinh ra, sinh rồi liền diệt, không hiểu cảnh là do tự tâm hiện ra; khi thứ lớp diệt thì thức khác sinh khởi; ý thức cùng với năm thức kia nắm lấy đủ loại hình tướng sai khác, từng sát-na không dừng. Ta nói những thứ này gọi là pháp sát-na. Đại Tuệ, Như Lai tạng gọi là tàng thức, cùng với các tập khí của ý v.v., là pháp sát-na; còn tập khí vô lậu thì không phải pháp sát-na. Điều này không phải những kẻ phàm ngu chủ trương thuyết sát-na biết được. Họ không thể biết trong mọi pháp có cái là sát-na, có cái không phải sát-na; họ cho rằng pháp vô vi cũng hoại diệt như các pháp khác, nên rơi vào đoạn kiến (cái thấy cho rằng mọi thứ dứt mất hẳn).

 Đại Tuệ, năm thức không lưu chuyển, không thụ khổ vui, không phải là nhân của Niết-bàn. Như Lai tạng thì thụ khổ vui, cùng với nhân mà có sinh diệt, bị bốn loại tập khí che lấp làm mê; mà kẻ phàm ngu bị phân biệt huân tập vào tâm, không thể hiểu rõ, nên khởi kiến chấp sát-na. Đại Tuệ, như vàng, kim cương và xá-lợi (di cốt sau khi hỏa táng) của Phật là những thứ có tính đặc biệt, rốt cuộc không hư hoại. Nếu pháp đã chứng mà là sát-na thì bậc thánh lẽ ra không còn là thánh; nhưng bậc thánh chưa từng không là thánh. Như vàng và kim cương, dù trải qua nhiều kiếp vẫn cân lường không giảm. Sao kẻ phàm ngu không hiểu lời nói bí mật của ta, mà đối với mọi pháp đều khởi ý tưởng là sát-na?"

 Bồ-tát Đại Tuệ lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Ngài thường nói sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác) nếu được viên mãn thì thành Chính giác (sự giác ngộ chân chính). Sáu thứ ấy là gì? Thế nào là viên mãn?"

 Phật nói: "Đại Tuệ, ba-la-mật có ba loại khác nhau: thế gian, xuất thế gian và xuất thế gian thượng thượng (vượt khỏi thế gian ở bậc cao nhất). Đại Tuệ, ba-la-mật thế gian là: các kẻ phàm ngu chấp ngã và ngã sở, bám giữ hai bên, cầu các thân trong cõi tồn tại, tham đắm cảnh hình sắc v.v.; tu hành như thế đàn ba-la-mật (bố thí), trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, thành tựu thần thông, được sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời thanh tịnh của vị trời Phạm Thiên). Đại Tuệ, ba-la-mật xuất thế gian là: các Thanh văn, Duyên giác bám chấp vào Niết-bàn, mong cầu niềm vui cho riêng mình, tu tập các ba-la-mật như thế.

 Đại Tuệ, ba-la-mật xuất thế gian thượng thượng là: Bồ-tát Ma-ha-tát đối với hai pháp của tự tâm, biết rõ chỉ do phân biệt hiện ra, không khởi vọng tưởng, không sinh bám chấp, không nắm lấy sắc tướng; vì muốn làm lợi ích, an vui cho mọi chúng sinh mà luôn tu hành đàn ba-la-mật. Đối với các cảnh giới không khởi phân biệt — đó là tu hành thi ba-la-mật (trì giới). Ngay lúc không khởi phân biệt mà nhẫn biết tự tính của năng thủ và sở thủ — đó gọi là sạn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục). Đầu đêm, giữa đêm, cuối đêm siêng tu không biếng nhác, tùy thuận hiểu biết chân thật, không sinh phân biệt — đó gọi là tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tiến). Không sinh phân biệt, không khởi kiến chấp về Niết-bàn của ngoại đạo — đó gọi là thiền ba-la-mật (thiền định). Dùng trí quán sát, tâm không phân biệt, không rơi vào hai bên, chuyển cho trong sạch chỗ nương tựa mà không diệt mất, đạt được cảnh giới thánh trí chứng ngộ bên trong — đó gọi là bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ)." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ rằng:

 Kẻ ngu phân biệt pháp hữu vi là không, vô thường, sát-na;

 Phân biệt nghĩa sát-na như dòng sông, ngọn đèn, hạt giống.

 Mọi pháp không sinh, lặng lẽ, không có tạo tác;

 Lìa bản chất của mọi sự vật — đó là nghĩa sát-na của ta.

 Sinh ra liền diệt không gián đoạn — không vì kẻ phàm ngu mà nói.

 Pháp tiếp nối không gián đoạn, do phân biệt các nẻo mà khởi lên.

 Vô minh là nhân của nó, tâm thì từ đó mà sinh;

 Khi chưa nhận biết được sắc, khoảng giữa ấy tâm trụ ở đâu?

 Nếu tiếp nối không gián đoạn mà diệt, rồi có tâm khác khởi lên,

 Thì lúc không trụ nơi sắc, nó nương vào đâu mà sinh?

 Nếu nương vào cái kia mà khởi, thì nhân ấy là hư vọng;

 Nhân hư vọng thì thể không thành, sao lại nói diệt trong từng sát-na?

 Chính thụ (chính định) của người tu hành, kim cương, xá-lợi của Phật,

 Cùng cung điện cõi trời Quang Âm (một tầng trời thuộc cõi Sắc) — là những thứ không hoại diệt của thế gian.

 Trí viên mãn của Như Lai, và điều mà tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật) chứng được,

 Bản tính các pháp thường còn — sao lại thấy là sát-na?

 Thành Càn-thát-bà (ảo ảnh thành quách trên không trung), huyễn thuật v.v. là sắc, cớ sao chẳng phải sát-na?

 Đại chủng (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) không có tính thật, sao lại nói là cái tạo ra vật?

 Kinh Đại thừa nhập Lăng-già, quyển thứ năm.

 Kinh Đại thừa nhập Lăng-già, quyển thứ sáu.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt ba tạng kinh, luật, luận) Thực-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tân Cương ngày nay), đời Đại Chu (triều đại do Võ Tắc Thiên lập), vâng sắc chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video