Thiên 3 — Phẩm 2: Tu học (phần còn lại, quyển hạ)

 Phần còn lại của phẩm Tu học (chương nói về việc tu tập), phẩm thứ hai.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư (Viśākhā, một nữ cư sĩ giàu có, rất mộ đạo thời đức Phật, thường gọi là "mẹ của Lộc Tử")! Tu hành thế nào mà được thân sắc vàng ròng, ánh sáng chiếu rực như núi vàng? Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc từ chân lý mà đến"; ở đây Phật tự xưng) trong vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài theo cách tính của nhà Phật; vô lượng kiếp: nhiều kiếp không đếm xuể) thuở xưa luôn vui làm việc lành, không giận, không hờn. Nếu có chúng sinh mắng chửi, đánh đập, Như Lai đều nhẫn chịu được, không sinh lòng giận ghét. Như Lai luôn tự hổ thẹn, khởi lòng thương xót lớn, nghĩ rằng: "Đó đều là quả báo của nghiệp (những việc mình đã làm, sẽ đưa đến kết quả về sau) đời trước." Như Lai thường tự trách mình, lại thực hành bố thí (đem của cải giúp người mà không mong đền đáp).

 Những thứ áo mềm mại như thảm lông cù-du (thảm dệt bằng lông thú), vải sô-ma (vải gai mịn), vải kiếp-bối (vải bông), áo kiều-xa-da (áo lụa tơ tằm), Như Lai thường đem cho người. Cứ như thế xoay vòng trong vô lượng đời, tích công đức cao lớn, thường hưởng niềm vui cõi trời. Khi sinh xuống cõi người thì được tướng đại nhân (những dấu hiệu đặc biệt trên thân của bậc vĩ nhân như Phật hay vua chuyển luân; tổng cộng có ba mươi hai tướng) là thân sắc vàng ròng, trong mọi màu vàng thì đẹp nhất, hơn hết.

 Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng theo truyền thuyết Ấn Độ, có bánh xe báu dẫn đường, dùng chính pháp mà thống nhất thiên hạ), làm vua cả bốn châu thiên hạ (theo quan niệm nhà Phật, quanh núi trung tâm của thế giới có bốn châu lớn là nơi loài người ở; tức là toàn cõi đất). Trong bốn châu thiên hạ, những đồ trải mềm mại như thảm lông cù-du, vải sô-ma, vải kiếp-bối, áo kiều-xa-da, áo khâm-bà-la (áo len mịn), mọi vật mềm mại trên thế gian, nhà vua đều có được. Nếu xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu) thì thành Phật; những y phục mềm mịn, đồ nằm, áo kiếp-bối, áo sô-ma, áo khâm-bà-la quý nhất trong loài người, Như Lai đều có được. Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) nói lại bằng kệ (thể thơ trong kinh Phật, các câu có số chữ đều nhau) rằng:

 Không khởi lòng giận dữ, / Luôn hổ thẹn, tự trách,

 Bố thí áo mịn đẹp, / Vải điệp (vải bông mịn) (?) hảo hạng, vật vô giá,

 Thường đem cho chúng sinh, / Cho xong lòng vui mừng,

 Hớn hở chẳng tiếc rẻ. / Ví như nhà bị cháy,

 Cứu được đồ, mừng lắm (ý nói: của đem cho người là của được cứu ra khỏi lửa, chứ không phải mất đi). / Tích nghiệp lành không lường,

 Sinh lên trời hưởng vui, / Rồi từ đó sinh xuống cõi người

 Mà được tướng đại nhân: / Thân thể màu vàng ròng

 Như núi vàng hùng vĩ. / Ở nhà làm vua chuyển luân,

 Khéo che chở bốn châu thiên hạ, / Được nhiều đồ mềm mại êm thân,

 Một chiếc áo giá nghìn vạn. / Nếu học đạo thành Phật,

 Giáo hóa trời, người, rồng, thần, / Y phục cũng như vậy.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà được tướng âm mã tàng (chỗ kín của nam giới ẩn sâu vào trong như của ngựa chúa, không lộ ra ngoài)? Như Lai trong vô lượng kiếp quá khứ, khi còn làm người thường, luôn vui làm việc khéo hòa hợp mọi người. Với cha mẹ, con trai con gái, anh chị em, bà con thân thuộc, bạn lành, người quen, cho đến cả loài súc vật, nếu có ai xa lìa nhau mà muốn được sum họp, Như Lai đều theo ý muốn của họ mà khéo giúp hòa hợp, khiến họ vui mừng. Nhờ nghiệp ấy, công đức tích lại cao rộng, thường sinh cõi trời hưởng phúc vui cõi trời, rồi sinh xuống cõi người. Cứ xoay vòng như thế vô lượng vô biên lần, đến bậc nhất sinh bổ xứ (bậc Bồ Tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ nối ngôi vị Phật) thì được tướng âm mã tàng. Nhờ tướng ấy, được đoán chắc sẽ có nghìn con trai, làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ; nghìn người con mạnh mẽ dũng cảm, hàng phục được kẻ thù. Nếu xuất gia thì thành Phật, những người con sinh ra từ giáo pháp (tức các đệ tử nhờ nghe pháp mà thành tựu) đông hơn nghìn vạn, dũng mãnh, nhiều sức, đẩy lui được ma (những thế lực xấu ác cản trở việc tu đạo) và kẻ thù. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Ta trong vô lượng đời, / Khi còn làm người thường,

 Luôn hòa hợp mọi người, / Giúp họ sống yên vui.

 Hoặc cha mẹ, con cái, / Anh em và chị em,

 Bà con và thân thuộc, / Bạn lành, người quen biết,

 Ai khổ vì chia lìa, / Khéo giúp sum họp, vui.

 Nhờ những việc làm ấy, / Thường sinh cõi trời, người,

 Hưởng niềm vui cõi trời, / Rồi sinh xuống cõi người,

 Được tướng âm mã tàng, / Đời này có nghìn con,

 Dũng mãnh không ai sánh, / Hàng phục được kẻ thù,

 Luôn phụng dưỡng cha mẹ, / Khiến cha mẹ vui mừng.

 Nếu xuất gia làm Phật, / Con trong pháp nghìn vạn,

 Nhờ sức của giới (điều răn phải giữ), định (tâm chuyên nhất không tán loạn) và thần thông (năng lực siêu phàm), / Dẹp tan được ma oán.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà được thân hình thanh tịnh, tròn đầy cân đối như cây ni-câu-luật (cây đa Ấn Độ, tán tròn đều, chiều cao bằng bề rộng tán), đứng thẳng thì tay chạm tới đầu gối? Như Lai thuở xưa khi làm người thường, luôn tu lòng từ rộng lớn, khéo xét rõ các điều thiện ác, thô tế, ngang bằng hay không ngang bằng: đây là trí tuệ, đây là ngu si; đây là siêng năng, đây là lười biếng; đây là giận dữ, đây là nhẫn nhục. Phân biệt như vậy rồi, tùy theo từng hạng người mà dạy dỗ dẫn dắt. Nhờ nghiệp ấy, xoay vòng vô lượng lần ở cõi trời, cõi người, cho đến bậc nhất sinh bổ xứ, sinh xuống cõi người được hai tướng đại nhân: một là thân hình thanh tịnh tròn đầy như cây ni-câu-luật; hai là đứng thẳng thì tay chạm đầu gối.

 Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ, của cải vô lượng: vàng, bạc, lưu ly (ngọc xanh biếc), xa cừ (vỏ ốc biển quý), mã não, san hô, hổ phách, ngọc trai và các thứ báu khác; năm thứ lúa đậu được mùa, kho tàng đầy tràn. Nếu xuất gia thì thành Phật, có đủ bảy thứ của cải của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, bố thí, nghe học nhiều, trí tuệ, biết hổ và biết thẹn. Như Lai cũng có những thứ như vậy vô lượng vô biên. Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ rằng:

 Ta trong đời quá khứ, / Khéo cân nhắc chúng sinh,

 Chọn lựa, phân biệt rồi, / Xét kỹ, thảy công bằng,

 Luôn phân biệt chúng sinh, / Hợp hạng nào, trao nấy.

 Nhờ những việc làm ấy, / Thường sinh cõi trời, người,

 Rồi sinh xuống cõi người, / Đứng thẳng chẳng cong vẹo,

 Hai tay chạm đầu gối, / Như cây ni-câu-luật

 Mọc từ đất tròn đều; / Thân Phật cũng như vậy,

 Từ vô lượng kiếp đến, / Sinh từ đất việc lành.

 Hai tướng hiện giàu có, / Khiến thiên hạ thái bình.

 Ở nhà hưởng ngũ dục (năm thứ dục lạc: sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), / Thành Chuyển luân thánh vương;

 Bỏ ngũ dục xuất gia, / Thành bậc tôn quý nhất.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà được ba tướng đại nhân: một là ngực như sư tử; hai là cổ tỏa ánh sáng như mặt trời; ba là vai và cổ tròn đầy? Như Lai thuở xưa khi làm người thường, luôn làm lợi ích cho chúng sinh, mong họ sống yên vui; mong cho lòng tin, việc giữ giới, sự nghe học, trí tuệ, việc bố thí của họ, cùng của cải, lúa thóc, ruộng nhà, tôi tớ, trâu dê, voi ngựa, xe cộ, vợ thiếp, con trai con gái, người hầu kẻ hạ, thân thuộc, bà con của họ, đều được tăng thêm. Nhờ nghiệp ấy, thường sinh cõi trời, rồi sinh xuống cõi người được ba tướng đại nhân: một là ngực như sư tử; hai là cổ tỏa ánh sáng như mặt trời; ba là vai và cổ tròn đầy. Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ, chính pháp luôn tăng trưởng, của cải ruộng nhà, năm thứ lúa đậu được mùa; vợ con, thân thuộc, tôi tớ, người hầu, bạn lành, người quen, tất cả đầy đủ, không hề giảm bớt. Nếu xuất gia thì thành Phật, có đủ bảy thứ của cải của bậc thánh, bốn chúng đệ tử (gồm tỉ-khâu: tăng nam; tỉ-khâu-ni: tăng nữ; ưu-bà-tắc: nam cư sĩ tại gia; ưu-bà-di: nữ cư sĩ tại gia) cũng không giảm bớt. Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ rằng:

 Lòng tin và giữ giới, / Nghe nhiều, trí tuệ, bố thí, / Tôi tớ cùng voi ngựa,

 Trâu dê với ruộng nhà, / Vợ con và thân thuộc, / Bạn lành, người quen biết,

 Luôn khởi niệm lành rằng: / Làm sao cho họ được / Sắc đẹp, sức mạnh, yên vui,

 Ngày càng thêm lớn mạnh. / Nhờ những việc làm ấy, / Thường sinh lên cõi trời,

 Rồi sinh xuống cõi người, / Được tướng đại nhân là / Ngực như nửa thân trước sư tử (?),

 Cổ tỏa sáng như mặt trời, / Vai cổ tròn, thẳng ngay; / Ba tướng báo trước rằng:

 Nếu như ở tại nhà, / Thân thuộc cùng vợ con, / Tôi tớ, voi ngựa thảy

 Đều hưng thịnh tốt tươi; / Nếu như là xuất gia, / Sẽ thành tựu quả Phật,

 Đồ chúng ngày thêm đông, / Không bao giờ suy giảm.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà trên ngực có chữ vạn (dấu hiệu hình chữ thập có bốn đầu gập, tượng trưng cho điềm lành và muôn đức)? Như Lai thuở xưa khi làm người thường, không làm khổ chúng sinh, không dùng roi gậy đánh đập, cũng không nhốt trói. Nhờ nghiệp ấy, công hạnh tích lại cao rộng, thường sinh cõi trời, rồi sinh xuống cõi người được tướng đại nhân là trên ngực có chữ vạn. Nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương, không có bệnh tật, bốn mùa điều hòa, không lạnh không nóng. Nếu xuất gia thì thành Phật, cũng không có bệnh tật, thân luôn điều hòa, không lạnh không nóng, thân thể nhẹ nhàng, dễ vào tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú hoàn toàn vào một chỗ). Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ rằng:

 Không nhốt trói chúng sinh, / Cũng không dùng roi vọt,

 Không lấy dao lấy gậy / Làm hại đến chúng sinh.

 Nhờ những việc làm ấy, / Thường sinh cõi trời, người,

 Hưởng niềm vui cõi trời, / Đến nhất sinh bổ xứ,

 Rồi sinh xuống cõi người, / Được tướng đại nhân là

 Trên ngực có chữ vạn. / Nhờ tướng tốt như vậy,

 Không mắc phải bệnh tật. / Dù ở nhà hay xuất gia,

 Đều luôn được an vui. / Nếu sinh dòng sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ ở Ấn Độ xưa),

 Được làm vua bốn châu; / Nếu xuất gia học đạo,

 Thành bậc tôn quý nhất, / Chỉ hưởng niềm vui nhiệm mầu tuyệt hảo.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà mắt màu xanh biếc như hoa sen xanh, lông mi cong lên, ánh sáng màu xanh biếc? Phật trong vô lượng kiếp quá khứ, khi làm người thường, luôn tu hạnh lành: không dùng lòng ác mà trợn mắt, cúi mắt hay liếc khinh chúng sinh; không dùng lòng dục mà liếc mắt đưa tình nhìn họ; luôn với lòng vui vẻ, lìa giận, lìa tham luyến, lìa ngu si mà nhìn thẳng chúng sinh. Nhờ nghiệp ấy, thường sinh cõi trời hưởng niềm vui cõi trời, rồi sinh xuống cõi người được hai tướng đại nhân: một là mắt xanh biếc, mi trên mi dưới cùng chớp nhẹ (?); hai là lông mi mịn mềm, cong lên, thon dài, tỏa ánh sáng xanh biếc. Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ; tất cả nhân dân, sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ xưa), sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ), cư sĩ (người tại gia giàu có, có đức hạnh), vợ con, thân thuộc, quần thần, người hầu, nhìn ngắm vua không biết chán. Nếu xuất gia thì thành Phật; bốn chúng gồm tỉ-khâu (tăng nam), tỉ-khâu-ni (tăng nữ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia), cùng trời (chúng sinh ở cõi trời), người, a-tu-la (loài thần hung hăng, hay tranh chiến với chư thiên), ma-hầu-la-già (loài thần rắn lớn), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời) và tất cả chúng sinh, đều sinh lòng lành vui mừng, chiêm ngưỡng Như Lai không biết chán. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Phật trong đời quá khứ, / Khi còn làm người thường,

 Luôn tu các hạnh lành, / Không lấy lòng giận dữ

 Trợn, cúi, liếc khinh người, / Cũng không lấy lòng ái nhiễm,

 Lòng dục mà nhìn người; / Mắt trong, lìa nhơ đục,

 Lòng vui, nhìn ngay thẳng. / Nhờ những việc làm ấy,

 Thường sinh cõi trời, người, / Đến nhất sinh bổ xứ,

 Rồi sinh xuống cõi người, / Được lông mi xanh biếc,

 Mắt như hoa sen xanh, / Mi trên dưới chớp sáng.

 Nhờ tướng đại nhân này, / Báo trước sự thông minh, trí tuệ;

 Hết thảy mọi chúng sinh / Thích nhìn ngắm không chán.

 Ở nhà làm vua chuyển luân, / Thành tựu trí tuệ lớn,

 Bảy báu đều đầy đủ, / Hàng phục bốn châu thiên hạ;

 Xuất gia thì thành Phật, / Được nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi sự).

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà đỉnh đầu có nhục kế (khối thịt nhô cao trên đỉnh đầu như búi tóc), tóc màu xanh biếc? Như Lai trong đời quá khứ khi làm người thường, trong việc làm công đức luôn đi trước mọi người: thân, miệng, ý đều làm lành, bố thí, giữ giới; mỗi tháng giữ sáu ngày trai (sáu ngày trong tháng người tại gia giữ giới trong sạch, không ăn sau giờ ngọ); cúng dường, phụng dưỡng cha mẹ, sa-môn, bà-la-môn, bạn bè, thân thuộc, các bậc già cả và bậc có đức lâu năm; lại còn có vô số hạnh lành không thể kể hết. Nhờ hạnh ấy, tích chứa vô lượng, thường hưởng vui cõi trời, cho đến bậc nhất sinh bổ xứ, sinh xuống cõi người được hai tướng đại nhân: một là đỉnh đầu có nhục kế; hai là tóc màu xanh biếc. Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ, là chỗ nương tựa của nhân dân. Nếu xuất gia thì thành Phật, là chỗ quy y (nương tựa về) của bốn chúng tỉ-khâu, tỉ-khâu-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, cùng trời, rồng (loài thần sống dưới nước), dạ-xoa (loài quỷ thần đi lại rất nhanh), càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa của cõi trời), ma-hầu-la-già, người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần). Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Ta trong đời quá khứ, / Dẫn đầu trong việc lành,

 Luôn tu giữ phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dâm dục), / Làm chỗ người nương tựa.

 Hết đời sinh lên trời, / Hưởng mọi niềm vui cõi trời,

 Rồi sinh xuống cõi người, / Được hai tướng đại nhân:

 Trên đỉnh có nhục kế, / Tóc xoăn màu xanh biếc.

 Ở nhà làm vua chuyển luân / Cai trị bốn châu thiên hạ,

 Dùng ngũ giới (năm điều răn: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và thập thiện (mười điều lành: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lầm) / Mà che chở nhân dân.

 Nếu xuất gia học đạo, / Thành bậc tôn quý nhất,

 Luôn lấy giới, định, tuệ (giữ điều răn, tâm chuyên nhất, trí sáng suốt) / Để dạy dỗ chúng sinh;

 Thường vì trời và người, / Rồng, thần, dạ-xoa thảy,

 Càn-thát-bà, a-tu-la, / Mà làm chỗ quy y.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà mỗi lỗ chân lông chỉ mọc một sợi lông, giữa hai lông mày có sợi bạch hào (sợi lông trắng xoắn tròn giữa hai mày, tỏa ánh sáng) mịn như bông đâu-la (loại bông cây rất trắng, rất mịn)? Phật thuở xưa khi làm người thường, tu hạnh không nói dối, bỏ hẳn lời dối trá; luôn tu nói lời thật, gìn giữ lời thật, lòng ngay thẳng nói lời thật, cũng không nói lời thêu dệt hoa mỹ vô ích; nói ra lời dịu dàng, thuận theo chúng sinh. Nhờ nghiệp ấy, thường sinh cõi trời hưởng niềm vui cõi trời, rồi sinh xuống cõi người được hai tướng đại nhân: một là mỗi lỗ chân lông mọc một sợi lông, lông mịn mềm, đều xoáy về bên phải, không dính bụi nước; hai là sợi bạch hào giữa hai mày sáng tươi bóng mượt như bông đâu-la. Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ, toàn thể nhân dân hưng thịnh, đông đúc, vui sướng vô cùng. Nếu xuất gia thì thành Phật, bốn chúng đệ tử tỉ-khâu, tỉ-khâu-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di ngày càng đông, vô lượng vô biên, đầy khắp thế giới. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Ta trong đời quá khứ, / Luôn tu không nói dối,

 Miệng chưa từng nói ra / Lời rỗng tuếch, dối gạt.

 Thuận theo người thế gian, / Lời nói không lỗi lầm.

 Nhờ những việc làm ấy, / Thường sinh cõi trời, người,

 Rồi sinh xuống cõi người, / Được hai tướng đại nhân:

 Giữa mày bạch hào sáng, / Mềm mại như bông đâu-la,

 Lỗ chân lông chẳng mọc hai, / Mỗi sợi đều xoáy phải.

 Nhờ hai tướng ấy mà / Ở nhà làm vua chuyển luân,

 Cai trị khắp bốn châu, / Khiến nhân dân thêm đông;

 Nếu bỏ nhà học đạo, / Thành đại pháp vương (vua lớn của chính pháp, tức Phật),

 Dạy dỗ trời và người, / Khiến chính pháp lớn mạnh.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà miệng có bốn mươi chiếc răng, răng trắng, đều và khít? Như Lai trong vô lượng kiếp thuở xưa luôn tu hạnh không nói hai lưỡi (đem chuyện bên này nói với bên kia để gây chia rẽ), bỏ hẳn và xa lìa lối nói hai lưỡi: nghe chuyện bên này không nói lại với bên kia, nghe chuyện bên kia không nói lại với bên này; chỉ khi nghe chuyện của cả hai bên mà điều ấy đem lại lợi ích và niềm vui thì mới nói ra. Nhờ nghiệp ấy, thường hưởng vui cõi trời, rồi sinh xuống cõi người được hai tướng đại nhân: một là miệng có bốn mươi chiếc răng; hai là răng trắng, đều và khít. Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ, không có trộm cướp, người trong nhà trong sạch, gắn bó vững chắc, không tan rã. Nếu xuất gia làm Phật, có bốn chúng tỉ-khâu, tỉ-khâu-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di vững vàng thọ trì kho tàng giáo pháp của Như Lai, không bị tứ ma (bốn loại ma: phiền não làm rối tâm, thân tâm năm uẩn gây khổ, cái chết, và ma vương cõi trời) phá hoại được. Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ rằng:

 Như Lai đời quá khứ / Tu hạnh không hai lưỡi,

 Không gây chia rẽ người, / Khéo hòa hợp mọi người.

 Nhờ nghiệp sinh lên trời, / Hưởng mọi niềm vui cõi trời,

 Rồi sinh xuống cõi người, / Được hai tướng đại nhân:

 Miệng có bốn mươi răng, / Răng trắng sạch, đều khít.

 Nếu sinh dòng sát-lợi, / Ở nhà làm vua bốn cõi,

 Vua có bốn đạo binh (quân voi, quân ngựa, quân xe và quân bộ), / Vững chắc khó phá tan,

 Sát-lợi, bà-la-môn / Không bao giờ lay chuyển nổi;

 Nếu xuất gia làm Phật, / Bốn chúng cũng như vậy,

 Sẽ được trời và người / Cung kính và tôn trọng.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà được tướng lưỡi rộng dài, phát ra phạm âm (giọng nói trong trẻo, thanh tịnh, vang xa như giọng của Phạm thiên) như tiếng chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót hay tuyệt diệu trong truyền thuyết Ấn Độ)? Phật thuở xưa khi làm người thường, không nói lời thô ác, bỏ hẳn và xa lìa lời thô ác; luôn tu nói lời tốt lành, lời dịu dàng, lời thấm vào lòng người khiến họ thích nghe; lời từ bi lớn, lời không bỏ rơi ai, lời ân nghĩa rộng lớn, được người yêu mến. Nhờ nghiệp ấy, siêng năng tích lũy cao rộng, thường hưởng niềm vui cõi trời, rồi sinh xuống cõi người được hai tướng đại nhân: một là lưỡi rộng dài, đưa ra che được cả mặt; hai là phạm âm dịu dàng như tiếng chim ca-lăng-tần-già, khiến người thích nghe. Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ; hễ nói điều gì, toàn thể nhân dân đều thích nghe, vui mừng làm theo. Nếu không thích ở nhà mà xuất gia học đạo thì thành Phật; hễ nói điều gì, tỉ-khâu, tỉ-khâu-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, trời, rồng, dạ-xoa, người và phi nhân đều kính cẩn tiếp nhận, vui mừng làm theo. Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ rằng:

 Phật trong đời quá khứ / Luôn tu nói lời lành,

 Không giận cũng không hờn, / Không nói lời gây chia rẽ, lời thô ác,

 Luôn tu lời từ bi, / Chắc chắn, ngay thẳng, dịu dàng.

 Lời trước sau một vị (lời nhất quán, trước sau như một) (?) như thế, / Rồi sau mới nói ra.

 Nhờ những việc làm ấy, / Được tướng lưỡi rộng dài,

 Phạm âm trong, dịu dàng / Như tiếng chim ca-lăng.

 Nhờ hai tướng đại nhân, / Ở nhà làm vua chuyển luân,

 Hễ có điều gì nói, / Nhân dân đều làm theo;

 Xuất gia thì thành Phật, / Chuyển được bánh xe pháp vô thượng (tức giảng dạy giáo pháp cao tột, như bánh xe lăn đi khắp nơi nghiền nát điều ác),

 Hễ nói pháp nhiệm mầu, / Trời, người, a-tu-la,

 Rồng, thần, dạ-xoa thảy, / Ai nghe đều làm theo.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà được cằm như sư tử? Phật trong đời quá khứ khi làm người thường, luôn tu hạnh không nói lời thêu dệt, bỏ hẳn và xa lìa lời thêu dệt; nói đúng lúc, nói lời có ý nghĩa, nói lời đúng pháp, nói lời có uy nghi, nói lời bền vững, nói lời có chừng mực (?). Nhờ nghiệp ấy, tích công đức vô lượng, thường hưởng vui cõi trời, rồi sinh xuống cõi người được tướng đại nhân là cằm như sư tử. Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân vương cai trị bốn châu thiên hạ, không ai trong nhân dân đánh bại được. Nếu xuất gia thì thành Phật; trời, người, a-tu-la, Phạm thiên (vị trời tối cao theo Bà-la-môn giáo), ma vương, sa-môn, bà-la-môn, cùng các kẻ thù trong ngoài, không ai đánh bại được Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Ta trong đời quá khứ / Luôn tu không thêu dệt,

 Cũng không tự khoe mình, / Cùng những lời tạp nhạp,

 Cắt bỏ lời vô nghĩa, / Luôn nói lời đúng lúc,

 Nói ra khiến người vui, / Lợi ích cho chúng sinh.

 Nhờ những việc làm ấy, / Thường hưởng vui trời, người,

 Rồi sinh xuống cõi người, / Có được cằm sư tử.

 Ở nhà làm vua chuyển luân, / Uy hàng phục bốn châu;

 Nhờ tướng đại nhân này, / Đời này không ai đánh bại.

 Xuất gia thì thành Phật, / Sa-môn, Phạm thiên, ma vương,

 Bậc đại nhân, a-tu-la, / La-hầu (vua a-tu-la), khẩn-na-la,

 Các kẻ thù trong ngoài, / Không ai đánh bại được.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Tu hành thế nào mà bốn răng nanh đều khít, trắng sạch, sáng bóng? Phật thuở xưa khi làm người thường, bỏ hẳn lối sinh sống bằng nghề xấu ác, sống bằng chính mệnh (nghề nghiệp chân chính, không gian dối, không hại người); không gian lận đấu cân để lừa người, không cậy quyền thế cướp đoạt của người, không lấy đồ giả để lừa gạt người; những cách lừa như giả dạng, lừa bằng tình cảm, lừa bằng đụng chạm, lừa bằng vẻ siêng năng tu hành (?), tất cả các thói lừa gạt như vậy đều dứt sạch. Nhờ nghiệp ấy, tích lũy cao rộng, hết đời sinh lên trời, ở trong cõi trời và cõi người hưởng mười thứ vui. Mười thứ ấy là gì? Một là tuổi thọ cõi trời; hai là dung mạo đẹp đẽ cõi trời; ba là niềm vui cõi trời; bốn là danh tiếng cõi trời; năm là làm vua cõi trời (?); sáu là hình sắc cõi trời; bảy là âm thanh cõi trời; tám là hương thơm cõi trời; chín là vị ngon cõi trời; mười là xúc chạm êm ái cõi trời. Đó là mười thứ. Hưởng vui cõi trời xong, sinh xuống cõi người được tướng đại nhân: một là răng không cái lớn cái nhỏ; hai là răng nanh trắng sạch. Nhờ tướng ấy, nếu ở nhà thì làm Chuyển luân thánh vương cai trị bốn châu thiên hạ; bốn đạo binh, giới bà-la-môn, giới sát-lợi, xóm làng, thành ấp, đại thần, trưởng giả, hoàng hậu, phi tần, thể nữ, cùng nghìn người con, đều trang nghiêm trong sạch. Nếu xuất gia thì thành Phật, cũng có bốn chúng tỉ-khâu, tỉ-khâu-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, cùng trời, người, a-tu-la, càn-thát-bà, đều cũng trong sạch. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Ta trong đời quá khứ / Bỏ mọi nghề sống xấu,

 Dùng lợi lộc trong sạch, / Sống bằng chính mệnh;

 Diệt trừ khổ chúng sinh, / Khiến họ được yên vui.

 Nhờ những việc làm ấy, / Hưởng mười thứ vui cõi trời,

 Thường được trời và người / Tôn trọng và khen ngợi.

 Vui hưởng khoái lạc xong, / Sinh xuống cõi người,

 Do nghiệp tích mà có, / Được hai tướng đại nhân:

 Răng không thô không nhỏ, / Răng nanh sáng trắng sạch.

 Nếu sinh dòng sát-lợi, / Ở nhà làm vua chuyển luân,

 Bốn đạo binh vây quanh, / Trong sạch, không nhơ bẩn;

 Nếu xuất gia làm Phật, / Thường được bốn chúng là

 Tỉ-khâu, tỉ-khâu-ni, / Ưu-bà-tắc, ưu-bà-di,

 Trời, người, a-tu-la, / Rồng, thần, dạ-xoa thảy,

 Trong sạch, không nhơ đục, / Đều cung kính vây quanh.

 Này Tì-xá-khư! Đó gọi là hai mươi cách tu hành được ba mươi hai tướng đại nhân. Nhờ các tướng ấy mà thân nhiệm mầu của Như Lai được trang nghiêm.

 Lại nữa, này Tì-xá-khư! Thân Phật còn có tám mươi vẻ đẹp phụ. Thế nào gọi là tám mươi vẻ đẹp phụ? Một là móng tay đỏ hồng. Hai là móng tay nhô cao. Ba là móng tay trơn sạch. Bốn là móng tay đầy đặn. Năm là ngón tay tròn trịa. Sáu là ngón tay thon thẳng. Bảy là kẽ ngón tay khít. Tám là ngón tay sạch sẽ. Chín là tay chân đầy đặn mịn màng. Mười là lòng bàn tay, bàn chân màu đỏ. Mười một là tay chân cân đối. Mười hai là bên trong tay chân đầy đặn. Mười ba là chỉ tay sâu, rõ. Mười bốn là chỉ tay ngay thẳng. Mười lăm là chỉ tay thon dài. Mười sáu là tay chân tươi nhuận. Mười bảy là chỉ tay không rối. Mười tám là mắt cá chân không lộ. Mười chín là đầu gối tròn đầy. Hai mươi là đầu gối đầy đặn theo thứ lớp. Hai mươi mốt là bước đi đều đặn ngay ngắn. Hai mươi hai là đi như sư tử chúa. Hai mươi ba là đi như ngỗng chúa. Hai mươi bốn là dáng đi như rồng chúa. Hai mươi lăm là dáng đi như trâu chúa. Hai mươi sáu là đi không ngoái nhìn. Hai mươi bảy là bước đi không loạn. Hai mươi tám là nửa thân ngay thẳng. Hai mươi chín là thân Phật vượt hơn người. Ba mươi là tất cả đều đầy đủ. Ba mươi mốt là thân Phật mọi chỗ đều đẹp. Ba mươi hai là thân thể bằng phẳng, ngay ngắn. Ba mươi ba là thân thể đầy đặn. Ba mươi bốn là thân thể ngay thẳng. Ba mươi lăm là thân thể trơn láng. Ba mươi sáu là các phần thân lớn nhỏ cân đối theo thứ lớp. Ba mươi bảy là thân thể sạch sẽ. Ba mươi tám là thân thể mềm mại. Ba mươi chín là thân thể yên tĩnh. Bốn mươi là thân thể săn chắc, thon gọn. Bốn mươi mốt là thân thể chắc khít. Bốn mươi hai là thân thể đoan trang nghiêm chỉnh. Bốn mươi ba là các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) ngay ngắn. Bốn mươi bốn là da không đen. Bốn mươi lăm là thân không có nốt ruồi. Bốn mươi sáu là lông trên thân sạch sẽ. Bốn mươi bảy là bụng tròn trịa. Bốn mươi tám là bụng không có nếp nhăn ngang. Bốn mươi chín là thân thể trong sáng, soi thấy được các hình ảnh. Năm mươi là rốn sâu. Năm mươi mốt là lỗ rốn tròn. Năm mươi hai là nếp rốn xoáy về bên phải. Năm mươi ba là lỗ rốn không lõm (?). Năm mươi bốn là miệng rốn không dài. Năm mươi lăm là miệng rốn không ngắn. Năm mươi sáu là lông dưới rốn mọc liền xuống. Năm mươi bảy là có tướng răng như răng rồng. Năm mươi tám là răng nanh không lòi quá môi. Năm mươi chín là bốn răng nanh tròn trịa. Sáu mươi là bốn răng nanh sắc bén. Sáu mươi mốt là bốn răng nanh thon dài. Sáu mươi hai là bốn răng nanh đều khít. Sáu mươi ba là lưỡi rộng, mềm mại. Sáu mươi bốn là lưỡi màu đỏ đẹp. Sáu mươi lăm là phạm âm sâu xa, nhiệm mầu. Sáu mươi sáu là tiếng như voi chúa. Sáu mươi bảy là tiếng như chim ca-lăng-tần-già. Sáu mươi tám là lợi răng đầy đặn. Sáu mươi chín là mũi không xệ xuống. Bảy mươi là mũi cao, thon dài. Bảy mươi mốt là lỗ mũi sạch sẽ. Bảy mươi hai là mũi thon dài, vuông vức, rộng rãi (?). Bảy mươi ba là mắt đẹp, rộng lớn, trong ngoài trơn sạch. Bảy mươi bốn là tròng mắt đen bóng. Bảy mươi lăm là lông mi theo thứ lớp. Bảy mươi sáu là lông mày như vầng trăng nửa, viền cong tròn, thon dài. Bảy mươi bảy là lông mày đen bóng, dài ngắn theo thứ lớp. Bảy mươi tám là lông mày một màu, trơn sạch, sáng bóng. Bảy mươi chín là tai dài rủ xuống, dái tai trong ngoài đều sạch. Tám mươi là tóc mềm mịn, xoáy về bên phải, không rối, theo thứ lớp, thon dài, tất cả đều đẹp. Này Tì-xá-khư! Đó gọi là tám mươi vẻ đẹp phụ đi kèm các tướng chính của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 Suốt đêm dài sinh tử / Giữ hết thảy giới cấm, / Tu vô lượng khổ hạnh,

 Gọi là đại phạm chí (bậc tu hành thanh tịnh lớn), / Ba mươi hai tướng tốt, / Tám mươi vẻ đẹp phụ

 Như chuỗi ngọc trang sức thân; / Bậc tôn quý giữa trời người, / Ánh sáng rực rỡ chói ngời,

 Chiếu sáng không cùng tận; / Xanh, vàng, đỏ, trắng, / Đan xen lẫn vào nhau,

 Uốn lượn xoay vòng lên, / Tràn khắp cả hư không. / Khi phóng ánh sáng lớn,

 Chiếu vô lượng cõi; / Ánh sáng bậc vừa chiếu rực / Ba nghìn thế giới (cõi gồm hàng nghìn triệu thế giới nhỏ theo vũ trụ quan nhà Phật).

 Thường quang (ánh sáng luôn tỏa quanh thân) của Như Lai / Chiếu xa một tầm (đơn vị đo dài bằng một sải tay dang rộng); / Nếu phóng ánh sáng lớn,

 Mặt trời mặt trăng bị lu mờ, / Như khi mặt trời mọc, / Các vì sao chẳng hiện;

 Nếu phóng ánh sáng vừa / Chiếu khắp cả thế giới, / Ánh mặt trời như trăng,

 Ánh trăng như ánh sao. / Do muôn hạnh cảm nên / Được thân như thế này,

 Được hết thảy chúng sinh / Ưa nhìn ngắm, / Vui mừng chiêm ngưỡng

 Không biết chán.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video