Thiên 5 — Phẩm 5: Bố thí

 Phẩm thứ năm: Bố thí

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật và tu hành để cứu giúp mọi chúng sinh) tại gia phải bố thí, trì giới (giữ gìn các điều răn), nhẫn nhục (chịu đựng, không giận hờn trước điều trái ý), tinh tấn (siêng năng gắng sức không ngừng), làm nhiều điều lành, và phải nghĩ rằng:

 Vật đã đem bố thí mới là của ta; vật còn giữ ở nhà không phải là của ta. Vật bố thí là bền chắc; vật để ở nhà là không bền chắc. Vật bố thí là sự yên vui cho đời sau; vật để ở nhà là nỗi khổ cho đời sau. Vật bố thí thì không phải lo phòng bị; vật để ở nhà thì phải lo canh giữ. Vật bố thí thì không cần giữ gìn nữa; vật để ở nhà thì phải canh phòng. Bố thí là ái dục cạn dần; giữ ở nhà là ái dục tăng thêm. Bố thí là không giữ lấy; ở nhà là có giữ lấy. Bố thí thì không còn sợ hãi; ở nhà thì có sợ hãi. Bố thí là thành đạo Phật; ở nhà là làm lợi cho bè lũ của ma (kẻ phá hoại đường tu). Bố thí là không bao giờ hết; ở nhà là vô thường (không bền lâu). Bố thí là giữ được niềm vui; ở nhà là giữ lấy nỗi khổ. Bố thí là cắt đứt bụi dục; ở nhà là tăng thêm bụi dục. Bố thí là giàu lớn; ở nhà là nghèo lớn. Bố thí là hạnh của bậc thượng sĩ (người cao thượng); ở nhà là hạnh của kẻ hạ sĩ (người thấp kém). Lòng không vướng bận, không giữ lấy. Bố thí được chư Phật khen ngợi; ở nhà thì được kẻ cứng đầu ngang ngạnh tán dương. Như vậy đó, này trưởng giả, sự bố thí như thế của Bồ-tát tại gia là hạnh cốt yếu.

 Nếu thấy người đến xin thì phải khởi lên ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là đối đãi với họ như với thiện tri thức (người bạn tốt giúp mình tiến bước trên đường tu). Hai là nghĩ rằng sự bố thí này giúp mình được thành Phật. Ba là nghĩ rằng sự bố thí này khiến đời sau giàu lớn. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ đến việc trừ bỏ lòng keo kiệt, tham lam, ganh ghét. Hai là nghĩ đem mọi thứ mình có ra bố thí. Ba là nghĩ không rời bỏ nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ mọi sự, tức trí của Phật). Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là việc làm điềm tĩnh như Như Lai (danh hiệu của Phật). Hai là nghĩ đến việc hàng phục ma. Ba là nghĩ không mong được đền đáp. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Một là thấy người nghèo khổ đi xin, cạn kiệt mọi thứ, thì nghĩ đến việc mở lối, dạy dỗ họ. Hai là nghĩ đến việc thực hành bốn ân (bốn cách thu phục, giúp đỡ người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích cho người, cùng làm việc với người) và không bỏ ân ấy. Ba là nghĩ đến việc nhận chịu sinh tử từ đầu đến cuối không có bờ bến (để cứu độ chúng sinh). Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Một là nghĩ lìa dâm dật. Hai là nghĩ lìa giận dữ. Ba là nghĩ không si mê. Đó là ba ý nghĩ. Vì sao vậy? Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia khi thấy người xin ăn thì dâm dục, giận dữ, si mê liền mỏng đi. Mỏng đi thế nào? Lấy lòng từ mà bố thí, không tiếc gì cả, thì dâm dục liền mỏng đi. Đối với người xin mà không có ý giận hờn, thì giận dữ liền mỏng đi. Bố thí mà nguyện cầu nhất thiết trí, thì si mê liền mỏng đi.

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia khi thấy người xin ăn thì sáu độ vô cực (sáu hạnh trọn vẹn đưa người đến bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) liền được đầy đủ. Đầy đủ thế nào? Nếu bố thí cho người mà không nghĩ đến việc người nhận lấy được gì, đó là bố thí độ vô cực. Lòng không lo lắng (xa rời?) về đạo Phật (?), đó là trì giới độ vô cực. Thấy người xin ăn mà không giận, không có ý làm hại, đó là nhẫn nhục độ vô cực. Lòng không nghĩ rằng nếu đem thức ăn cho người thì mình sẽ đói thiếu, cố gắng cắt bỏ lòng luyến tiếc mà cho, không trái với ý muốn bố thí, đó là tinh tấn độ vô cực. Nếu bố thí cho người xin mà lúc nào cũng không biết chán, vui mừng không hối tiếc, lòng dạ hân hoan, đó là nhất tâm độ vô cực (thiền định, giữ tâm chuyên nhất). Bố thí mà đối với mọi pháp đều không vướng mắc, cũng không nghĩ đến sự đền đáp, đó là trí tuệ độ vô cực.

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia phải xa lìa tám pháp thế gian (tám thứ làm lòng người dao động: được lợi, mất lợi, bị chê, được khen, được tôn vinh, bị chê bai, khổ, vui); không ham mến của cải lợi lộc ở đời, cũng như vợ con, nhà cửa, tôi tớ, châu báu và mọi lợi lộc khác; lòng không vướng mắc, cũng không mừng, cũng không lo; đối với mọi thứ mình có đều không tham luyến.

 Phải theo Pháp mà suy nghĩ, phải quán xét như thế này: cha mẹ, vợ con, nhà cửa, tôi tớ, kẻ giúp việc và những dục vọng từ đó sinh ra khiến ta khởi lên những ý nghĩ làm nhân duyên cho khổ và vui. Những thứ ấy không phải là bạn đồng loại của ta, không dùng được (?). Ta nguyện luôn tinh tấn. Vì những thứ ấy mà các việc ác tăng thêm. Những kẻ cùng ta tụ họp vui vẻ ở đời hiện tại này, đời sau sẽ là bè bạn của khổ đau. Ta phải mau tìm cầu những bạn đồng loại của ta, tức là bố thí, trì giới, trí tuệ, tinh tấn, không buông lung, ôm ấp đạo Phật, đầy đủ gốc rễ điều lành. Đó mới là bạn đồng loại của ta. Điều ta tìm cầu chỉ là lời nguyện ấy thôi. Thà mất thân mạng chứ không vì vợ con trai gái mà phạm vào các điều ác.

 Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia ở nhà tu đạo, khi nhìn vợ thì phải có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ là vô thường. Hai là nghĩ là không có gì thật. Ba là nghĩ là không thể giữ lấy. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là: những người bạn vui chơi bây giờ không phải là bạn đời sau. Hai là: luôn tinh tấn thực hành an-ban thủ ý (giữ tâm theo dõi hơi thở ra vào), đó mới là bạn ngang hàng. Ba là: điều này mới là bạn của sự yên ổn, không phải là bè bạn của khổ đau. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ là không sạch sẽ. Hai là nghĩ là nhơ nhớp. Ba là nghĩ là hôi thối. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ như quỷ la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người). Hai là nghĩ như loài quỷ thần chân quay ngược, đi giật lùi. Ba là nghĩ chỉ là một hình sắc bề ngoài. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ là khó làm cho thỏa mãn. Hai là nghĩ là kẻ làm mình sa đọa. Ba là nghĩ là kẻ không biết đền ơn, không biết dừng, biết đủ. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ là bạn xấu. Hai là nghĩ là thứ khiến mình tham đắm. Ba là nghĩ là thứ ngăn trở, làm bỏ phế phạm hạnh (đời sống trong sạch, không dâm dục) thanh tịnh. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ là kẻ làm người ta rơi vào địa ngục (cõi khổ đau nặng nề nhất mà kẻ tạo ác phải sinh vào). Hai là nghĩ là kẻ làm người ta rơi vào súc sinh (cõi loài vật). Ba là nghĩ là kẻ làm người ta sinh vào ngạ quỷ (cõi quỷ đói luôn khổ vì đói khát). Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ là điều đáng sợ. Hai là nghĩ là gốc của sự hiện hữu (sự tồn tại khiến phải tiếp tục sinh tử) (?). Ba là nghĩ là sự giữ lấy, bám víu. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ ấy là gì? Một là nghĩ là không có cái ta. Hai là nghĩ là không thể giữ lấy. Ba là nghĩ là phải xa lìa sự rối loạn. Đó là ba ý nghĩ.

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia phải suy nghĩ như thế này: nhìn vợ mình thì không nên tham luyến. Đối với con mình, nếu có lòng thương yêu nặng nề mà không thương những người khác như thế, thì phải lấy ba điều để tự răn trách tâm ý mình. Ba điều ấy là gì? Một là đạo Phật lấy tâm bình đẳng, không có tâm thiên lệch. Hai là đạo Phật thực hành bình đẳng, không có hạnh thiên lệch. Ba là đạo Phật chỉ thực hành một pháp, không có nhiều thứ hạnh khác nhau. Phải lấy ba điều ấy mà tự răn tâm ý mình.

 Nếu nhìn con thì coi như kẻ thù, không phải là thiện tri thức (người bạn tốt giúp mình tiến bước trên đường tu). Vì sao vậy? Vì nó khiến ta xa lìa thiện tri thức là dòng giống Phật (?). Lại càng phải lấy tấm lòng tốt mà nghĩ đến Như Lai, đem tất cả lòng thương con ấy để khởi lòng từ bi đối với mọi người; lấy cái đức yêu quý thân mình để thương yêu tất cả. Phải nghĩ rằng: ‘Tất cả đều là con ta, ta cũng làm con của tất cả.’ Như vậy thì không còn có nhà cửa, họ hàng để qua lại quẩn quanh; nơi mình sinh ra lại trở thành nơi của kẻ oán thù.

 Nguyện cho việc ta làm không có bạn thân cũng không có kẻ xấu (?). Vì sao vậy? Nếu có người thân thì tăng thêm ý tưởng ái dục; nếu có người ghét thì (?) tất cả không còn ái dục nữa. Ta luôn muốn tự điều phục tâm mình cho không còn vướng mắc, luôn thực hành mọi pháp, đi vào mọi hạnh. Người làm điều tà thì rơi vào việc tà; người làm điều chính thì được việc chính. Vì vậy, ta nguyện không có hạnh tà, đối với tất cả đều thực hành tâm bình đẳng. Điều ta học và nguyện là nguyện đi vào nhất thiết trí.

 Như vậy đó, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia không vướng vào mọi thứ mình có, cũng không giữ lấy, cũng không tham luyến, cũng không nhiễm ái dục, cũng không khởi lên, mà cũng không bắt nó không khởi (?).

 Bồ-tát tại gia nếu thấy người xin ăn đến, thì nên đối với người xin thế nào? Trong lòng phải nghĩ rằng: ‘Ta đem vật này bố thí, rồi sẽ được hạnh giới luật, trừ bỏ dâm dật và nỗi lo sinh tử, đi vào chính đạo. Ta đem vật này bố thí thì khi chết sẽ chết lành. Vì ta đã bố thí mọi thứ nên lúc lâm chung lòng vui mừng, không có hối hận.’

 Nếu trong lòng nghĩ rằng mình không thể bố thí, thì khi thấy người xin phải khởi lên bốn ý nghĩ. Bốn ý nghĩ ấy là gì? Một là: tâm ý ta còn yếu kém, công đức ít ỏi. Hai là: đó là lỗi của ta, vì đối với Đại thừa (con đường tu lớn, cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) mà lòng chưa được tự tại để dấy lên việc bố thí. Ba là: ta mới phát tâm tu hành, những gì thấy được thì tùy sức ta, nên phải nhẫn nhịn mà cho người. Bốn là: nguyện cho việc ta làm sau này được đầy đủ như lời nguyện, và tất cả mọi người đều phải giải thích cho người xin hiểu.

 Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia, nếu ở vào thời xa lìa lời dạy của Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), không có Phật ra đời, cũng không có người thuyết Pháp, cũng không thấy chư Tăng hiền thánh, thì phải nghĩ khắp đến tất cả chư Phật ở mười phương. Các vị Phật ấy thuở trước khi còn tu đạo Bồ-tát đều tinh tấn tu hành, rồi sau mới thành Phật, đầy đủ mọi Phật pháp. Nghĩ đến tất cả chư Phật ấy rồi, phải khuyến khích, tùy hỷ như vậy, ngày ba lần, đêm ba lần.

 Làm cho thân, miệng, ý trong sạch rồi, thực hành lòng từ bình đẳng, nghĩ đến mọi gốc rễ điều lành, xa lìa mọi thứ mình có; phải biết xấu hổ, hổ thẹn; lấy mọi gốc công đức để tự trang nghiêm; lòng trong sạch làm cho người vui mừng; tin tưởng, ưa thích đạo Phật, không rối loạn; việc làm điềm tĩnh, cung kính, dứt bỏ mọi sự tự cao, kiêu mạn. Phải đọc tụng kinh Tam phẩm (bộ kinh gồm ba phần: sám hối lỗi lầm, tùy hỷ với điều lành của người, và hồi hướng công đức), bỏ hết mọi hạnh ác, sám hối bằng tám mươi việc (?), một lòng khuyến khích, tùy hỷ với mọi phước đức, đầy đủ các tướng tốt (những đặc điểm tốt đẹp nơi thân Phật); phải chuyển bánh xe Pháp của chư Phật (tức giảng giáo pháp), khuyến thỉnh chư Phật chuyển bánh xe Pháp; dùng vô lượng hạnh mà tự nhận lấy cõi nước của mình, tuổi thọ không thể tính đếm.

 Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia phải giữ bát quan trai (tám điều giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm, sống gần như người xuất gia), đem công đức của việc giữ trai giới ấy hướng về các sa-môn (người xuất gia tu hành) sống phạm hạnh (đời sống trong sạch, không dâm dục) thanh tịnh, thực hành gốc lành của Bồ-tát; cùng đi theo các sa-môn, phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) đầy đủ giới hạnh và đạo đức, cung kính phụng sự họ, không được dòm ngó điều xấu để tìm chỗ hay chỗ dở của họ.

 Nếu thấy tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới) phạm giới, thì phải kính trọng tấm áo ca-sa (áo của người xuất gia), nghĩ rằng: ‘Đây là áo ca-sa của Thế Tôn Như Lai Vô Sở Trước Đẳng Chánh Giác (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như, không còn vướng mắc gì, giác ngộ chân chính và bình đẳng). Giới, tam muội (thiền định, tâm yên lặng chuyên nhất), trí tuệ, giải thoát, và sự thấy biết về giải thoát chính là áo ca-sa.’ Lễ áo ca-sa ấy rồi thì xa lìa mọi bụi dục; đó là pháp thần thông của các bậc hiền thánh. Nghĩ như thế rồi, lại càng cung kính vị tỳ-kheo ấy, phải khởi lòng thương lớn đối với vị tỳ-kheo ấy mà nghĩ rằng: ‘Người này làm hạnh ác, phạm giới này, làm điều không phải giới lành. Phật pháp vốn vắng lặng, hiền hòa; người có trí vào cửa Pháp của Như Lai làm sa-môn; người này không vắng lặng, không hiền hòa, không làm hạnh của bậc hiền, nên thường phải khổ nhọc.’

 Như Lai có nói: ‘Không nên khinh thường người không giữ giới, không học hỏi.’ Vì sao vậy? Vì đó không phải là lỗi của người ấy, mà là lỗi của bụi dục. Vì ái dục mà lộ ra dáng vẻ không phải gốc lành. Phật pháp có lòng thương xót che chở. Nếu có thể tỉnh ngộ rằng ý nghĩ về bụi dục ấy là không (không có thật thể), thì có thể được ý đạo bậc nhất, có thể được bình đẳng nhẫn (trí tuệ thấy mọi sự vật đều bình đẳng, an nhiên chấp nhận). Vì sao vậy? Vì trí tuệ có thể phá được ái dục.

 Thế Tôn có nói: ‘Không được tùy tiện khinh người, không được tùy tiện đánh giá người.’ Vì sao vậy? Muốn đánh giá người thì phải là bậc ngang hàng Như Lai mới đánh giá được (?). Điều Như Lai biết không phải là điều ta thấu hiểu được. Vì vậy, đối với người ấy không nên khởi lòng ác mà tìm chỗ hay dở của họ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video