Thiên 7 — Bàn về hình, xung, hội, hợp và cách giải
Hình, tức là tam hình (ba kiểu "hình", chỉ quan hệ giữa các địa chi gây tổn hại, va chạm lẫn nhau; địa chi là mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão… dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ), như Tý hình Mão, Tỵ hình Thân. Xung, tức là lục xung (sáu cặp địa chi đứng đối nhau, chống phá nhau), như Tý xung Ngọ, Mão xung Dậu. Hội, tức là tam hội (ba địa chi kết thành một nhóm, cùng quy về một hành), như Thân, Tý, Thìn. Hợp, tức là lục hợp (sáu cặp địa chi gắn kết với nhau từng đôi), như Tý hợp với Sửu. Những điều này đều nói theo vị trí các cung của địa chi (mười hai địa chi xếp thành vòng tròn, mỗi chi chiếm một ô gọi là cung). Xung là hai cung đứng đối diện nhau mà chiếu thẳng vào nhau. Ba phương tụ lại thành hội, giống như bạn bè kết với nhau. Hai cung đứng sát cạnh nhau thành hợp, giống như hàng xóm kề bên. Còn vì sao tam hình lại lấy nghĩa như vậy (?) thì tạm để đó, chưa bàn. Dù không biết vì sao lại như thế, cũng chẳng hại gì cho mệnh lý (môn học xem số mệnh qua giờ, ngày, tháng, năm sinh). Trong phần địa chi của bát tự (tám chữ: can và chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh, dùng để đoán vận mệnh), hình và xung đều không phải điều tốt, nhưng tam hợp và lục hợp có thể hóa giải chúng. Ví dụ người có nhật can là Giáp (chữ can của ngày sinh, đại diện cho bản thân người đó) sinh vào tháng Dậu: gặp Mão thì Mão xung Dậu. Nhưng nếu trong địa chi có Tuất, thì Mão hợp với Tuất mà không xung nữa. Nếu có Thìn, thì Dậu hợp với Thìn mà không bị xung. Nếu có Hợi và Mùi, thì Mão hội với Hợi, Mùi mà không xung. Nếu có Tỵ và Sửu, thì Dậu hội với Tỵ, Sửu mà không bị xung. Đó là hội, hợp có thể giải được xung. Lại ví dụ người có nhật can là Bính sinh tháng Tý: gặp Mão thì Mão hình Tý. Nhưng nếu trong địa chi có Tuất, thì Mão hợp với Tuất mà không hình nữa. Nếu có Sửu, thì Tý hợp với Sửu mà không bị hình. Nếu có Hợi và Mùi, thì Mão hội với Hợi, Mùi mà không hình. Nếu có Thân và Thìn, thì Tý hội với Thân, Thìn mà không bị hình. Đó là hội, hợp có thể giải được hình. Lại có trường hợp vì được giải mà trái lại sinh ra hình xung, là sao? Ví dụ người nhật can Giáp sinh tháng Tý, trong địa chi gặp hai chữ Mão đứng cạnh nhau. Hai Mão thì không hình một Tý. Nhưng địa chi lại gặp thêm Tuất; Tuất hợp với Mão, vốn là để giải hình, song vì hợp mất một Mão, nên một Mão bị hợp còn một Mão quay sang hình Tý. Đó là vì được giải mà trái lại sinh ra hình xung. Lại có trường hợp đã hình xung mà hội, hợp không giải được, là sao? Ví dụ năm Tý, tháng Ngọ, ngày ngồi ở Sửu (địa chi của ngày sinh là Sửu). Sửu hợp với Tý, có thể giải được xung; nhưng nếu giờ gặp Tỵ, Dậu, thì Sửu đi hội với Tỵ, Dậu, và Tý lại xung Ngọ. Năm Tý, tháng Mão, ngày ngồi ở Tuất: Tuất hợp với Mão, có thể giải được hình; nhưng nếu giờ gặp Dần, Ngọ, thì Tuất đi hội với Dần, Ngọ, và Mão lại hình Tý. Đó là hội, hợp mà không giải được hình xung. Lại có trường hợp dùng hình xung mà giải được hình xung, là sao? Vì trong tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi cột gồm một can một chi), hình và xung đều không tốt, nhưng nếu hình xung trúng vào dụng thần (yếu tố chủ chốt trong lá số, quyết định cách cục và được dựa vào để luận tốt xấu) thì càng là phá cách (làm hỏng cách cục, tức khuôn mẫu chính của lá số). Như vậy chẳng thà dùng hình xung ở chỗ khác để giải hình xung ở nguyệt lệnh (địa chi của tháng sinh, nơi khí của tháng nắm quyền, là gốc quan trọng nhất để định cách cục). Ví dụ người nhật can Bính sinh tháng Tý: Mão hình Tý, nhưng địa chi lại gặp Dậu, thì Mão quay sang xung với Dậu mà không hình được chính quan (sao chủ về chức tước, danh phận, sự quản thúc chính đáng; với người can Bính thì Tý là chính quan) ở nguyệt lệnh. Người nhật can Giáp sinh tháng Dậu: chi ngày là Mão xung Dậu, nhưng nếu giờ gặp Tý (?), thì Mão với Tý hình nhau, nên sức xung vào quan tinh (sao chính quan) ở nguyệt lệnh trở nên yếu. Tuy hình xung xảy ra ở các cung khác thì lục thân (sáu mối quan hệ ruột thịt: cha, mẹ, anh em, vợ chồng, con cái…) không khỏi có hình khắc (tổn hại, chia lìa, xung khắc), nhưng chính quan ở tháng vẫn còn nguyên, nên cách cục không bị phá. Đó là điều gọi là dùng hình xung để giải hình xung. Những trường hợp như thế, tất cả là ở chỗ người xem biết biến hóa linh hoạt mà thôi.