Phân biệt mạch, chứng và cách chữa bệnh Thiếu dương
○ Bệnh Thiếu dương (một trong sáu giai đoạn bệnh theo sách này; ở giai đoạn này tà khí nằm "nửa ngoài nửa trong", giữa phần biểu bên ngoài và phần lý bên trong cơ thể) có biểu hiện: miệng đắng, họng khô, mắt hoa choáng váng.
○ Thiếu dương trúng phong (bị tà khí gió xâm nhập vào kinh Thiếu dương), hai tai không nghe được gì, mắt đỏ, trong ngực đầy tức mà bứt rứt, thì không được dùng phép thổ (cho uống thuốc gây nôn để đẩy tà ra) hay phép hạ (cho uống thuốc xổ để tống tà ra theo đường đại tiện). Nếu cho nôn hay xổ thì người bệnh sẽ hồi hộp tim đập mạnh và hay giật mình sợ hãi.
○ Bệnh thương hàn (bệnh do cảm phải khí lạnh từ bên ngoài, theo nghĩa rộng là các bệnh sốt do ngoại cảm), mạch huyền tế (mạch căng thẳng như dây đàn mà nhỏ), đau đầu, phát sốt, thì thuộc Thiếu dương. Bệnh Thiếu dương không được dùng phép phát hãn (cho uống thuốc làm ra mồ hôi để đẩy tà ra ngoài); nếu làm ra mồ hôi thì người bệnh sẽ nói sảng (nói lảm nhảm, mê man không tỉnh táo).
Đó là bệnh đã thuộc về Vị (dạ dày, gồm cả chức năng tiếp nhận và tiêu hóa thức ăn); Vị điều hòa trở lại thì khỏi; Vị không điều hòa thì bứt rứt và hồi hộp. (Có bản chép là "vật vã".)
○ Vốn là bệnh Thái dương (giai đoạn đầu, tà khí còn ở phần ngoài cơ thể, thường có sợ lạnh, phát sốt, đau đầu, mạch nổi) không khỏi, chuyển vào Thiếu dương: dưới sườn cứng và đầy tức, nôn khan không ăn được, hàn nhiệt vãng lai (cơn rét và cơn sốt thay nhau đến đi). Nếu chưa từng dùng phép thổ hay phép hạ, mạch trầm khẩn (mạch chìm sâu, phải ấn mạnh mới thấy, lại căng chặt), thì cho uống Tiểu sài hồ thang.
Bài thuốc thứ nhất.
Sài hồ (tám lạng), Nhân sâm (ba lạng), Hoàng cầm (ba lạng), Cam thảo (chích – tức sao hoặc nướng, ba lạng), Bán hạ (rửa sạch, nửa thăng – đơn vị đo dung tích), Sinh khương (gừng tươi, thái lát, ba lạng),
Đại táo (táo tàu, bẻ ra, mười hai quả).
Bảy vị trên, dùng một đấu hai thăng nước (một đấu bằng mười thăng), sắc lấy sáu thăng, bỏ bã, rồi sắc lại lần nữa cho còn ba thăng. Uống ấm mỗi lần một thăng, ngày uống ba lần.
○ Nếu đã dùng phép thổ, phép hạ, phép phát hãn hay ôn châm (châm kim rồi hơ nóng kim bằng lửa), mà người bệnh nói sảng, các chứng của bài Sài hồ thang đã không còn nữa, thì đó là hoại bệnh (bệnh đã bị chữa sai làm biến đổi, không còn theo đúng diễn tiến thông thường). Phải xét xem đã chữa sai điều gì, gây ra biến chứng gì, rồi theo phép thích hợp mà chữa.
○ Ba kinh dương cùng phát bệnh một lúc (tức Thái dương, Dương minh, Thiếu dương cùng có bệnh), mạch phù đại (mạch nổi ở nông và to), vượt lên rõ ở bộ quan (vị trí bắt mạch ở cổ tay, ngay chỗ đầu xương nhô lên, nằm giữa bộ thốn phía bàn tay và bộ xích phía khuỷu tay), người bệnh chỉ muốn ngủ, nhắm mắt lại thì ra mồ hôi.
○ Bệnh thương hàn đã sáu, bảy ngày, không sốt cao, mà người bệnh vật vã bứt rứt, đó là vì tà khí đã rời phần dương mà đi vào phần âm (tức bệnh đã chuyển sâu vào trong).
○ Bệnh thương hàn đến ngày thứ ba, ba kinh dương đã truyền hết, lẽ ra ba kinh âm (Thái âm, Thiếu âm, Quyết âm – các giai đoạn bệnh sâu hơn, ở bên trong) sẽ bị tà khí xâm nhập. Nhưng người bệnh trái lại vẫn ăn được mà không nôn, thế là ba kinh âm không bị tà khí xâm nhập.
○ Bệnh thương hàn đến ngày thứ ba, mạch Thiếu dương nhỏ lại, là bệnh sắp khỏi.
○ Thời điểm bệnh Thiếu dương sắp khỏi là từ giờ Dần đến giờ Thìn (khoảng từ 3 giờ đến 9 giờ sáng).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video