Phân biệt mạch, chứng và cách chữa bệnh Thái âm (Thái âm: một trong sáu kinh, tức sáu giai đoạn hay sáu tầng bệnh trong sách Thương hàn luận; bệnh Thái âm chủ yếu liên quan đến tạng Tỳ — cơ quan tiêu hoá theo Đông y —, thường thuộc loại lạnh và hư yếu bên trong; mạch: nhịp mạch bắt được ở cổ tay, căn cứ để chẩn đoán; chứng: các biểu hiện của bệnh).
○ Bệnh Thái âm có các biểu hiện: bụng đầy trướng, nôn ói, ăn không xuống, tự đi tiêu chảy ngày càng nặng, thỉnh thoảng bụng tự đau. Nếu dùng phép hạ (dùng thuốc xổ cho đi ngoài để tống tà khí ra), thì chắc chắn vùng dưới ngực sẽ bị kết lại, rắn cứng.
○ Thái âm trúng phong (trúng phong: ở đây là chứng bị tà khí phong — gió độc từ bên ngoài — xâm nhập, không phải chứng đột quỵ) thì tay chân đau nhức bứt rứt. Nếu mạch ở tầng dương (tầng nổi, ấn nhẹ đã thấy) thì vi (rất nhỏ, yếu, mờ nhạt), mạch ở tầng âm (tầng chìm, phải ấn sâu mới thấy) thì sáp (rít, đi không trơn tru) nhưng lại trường (dài, vượt khỏi vị trí bắt mạch thông thường), đó là dấu hiệu bệnh sắp khỏi.
○ Thời điểm bệnh Thái âm dễ được giải là từ giờ Hợi đến giờ Sửu (khoảng từ 9 giờ tối đến 3 giờ sáng).
○ Bệnh Thái âm mà mạch phù (mạch nổi, đặt nhẹ tay đã thấy, cho biết tà khí còn ở phần ngoài cơ thể) thì có thể làm cho ra mồ hôi, nên dùng Quế chi thang (bài thuốc sắc lấy cành quế làm vị chính). Bài thuốc thứ nhất.
Quế chi (cành quế non; cạo bỏ vỏ, ba lạng — lạng: đơn vị cân thời xưa), Thược dược (rễ cây mẫu đơn thược dược; ba lạng), Cam thảo (rễ cam thảo; chích — sao khô cho vàng —, hai lạng), Sinh khương (gừng tươi; thái lát, ba lạng), Đại táo (táo đỏ; bẻ ra, mười hai quả).
Năm vị thuốc trên, dùng bảy thăng nước (thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa) sắc còn ba thăng, bỏ bã, uống ấm mỗi lần một thăng. Một lát sau húp một thăng cháo loãng nóng để giúp sức thuốc, rồi đắp chăn cho ấm để ra mồ hôi.
○ Tự đi tiêu chảy mà không khát, là thuộc Thái âm, vì trong tạng (ở đây chỉ tạng Tỳ) có hàn (khí lạnh gây bệnh), nên phải dùng phép ôn (làm ấm, xua lạnh bên trong). Nên uống các bài thuốc thuộc loại Tứ nghịch (Tứ nghịch thang và các bài cùng loại, có tác dụng làm ấm bên trong, cứu chứng tay chân lạnh giá). Bài thuốc thứ hai.
○ Bị thương hàn (bệnh do cảm phải tà khí lạnh từ bên ngoài, theo nghĩa rộng là các bệnh cảm nhiễm từ bên ngoài) mà mạch phù và hoãn (mạch nổi, nhịp đi chậm rãi, mềm), tay chân tự ấm, thì bệnh thuộc về Thái âm. Bệnh Thái âm lẽ ra sẽ làm người phát vàng da; nhưng nếu tiểu tiện tự thông lợi thì không thể phát vàng.
Đến ngày thứ bảy, thứ tám, dù đột nhiên bứt rứt và đi tiêu chảy, mỗi ngày hơn mười lần, thì chắc chắn sẽ tự cầm. Đó là vì Tỳ đã mạnh trở lại (khí dương của tạng Tỳ được phục hồi), nên những chất thối rữa, cặn bẩn tất phải bị tống ra ngoài.
○ Vốn là bệnh Thái dương (một trong sáu kinh, tầng ngoài cùng của cơ thể, bệnh còn ở phần ngoài), thầy thuốc lại dùng phép hạ cho xổ, nhân đó mà bụng đầy trướng, thỉnh thoảng đau, là thuộc Thái âm, dùng Quế chi gia Thược dược thang (bài Quế chi thang thêm Thược dược) làm thuốc chính; nếu đau dữ dội do thực chứng (tà khí ứ kết nhiều bên trong, bụng đau cứng, ấn vào càng đau), thì dùng Quế chi gia Đại hoàng thang (bài Quế chi thang thêm Đại hoàng) làm thuốc chính. Bài thuốc thứ ba.
Bài Quế chi gia Thược dược thang: Quế chi (cạo bỏ vỏ, ba lạng), Thược dược (sáu lạng), Cam thảo (chích, hai lạng), Đại táo (bẻ ra, mười hai quả), Sinh khương (thái lát, ba lạng).
Năm vị thuốc trên, dùng bảy thăng nước sắc còn ba thăng, bỏ bã, chia ra uống ấm làm ba lần. Vốn gọi là Quế chi thang, nay thêm Thược dược.
Bài Quế chi gia Đại hoàng thang: Quế chi (cạo bỏ vỏ, ba lạng), Đại hoàng (rễ cây đại hoàng, vị thuốc có tác dụng xổ mạnh; hai lạng), Thược dược (sáu lạng), Sinh khương (thái lát, ba lạng), Cam thảo (chích, hai lạng), Đại táo (bẻ ra, mười hai quả).
Sáu vị thuốc trên, dùng bảy thăng nước sắc còn ba thăng, bỏ bã, uống ấm mỗi lần một thăng, ngày uống ba lần.
○ Mắc bệnh Thái âm, mạch nhược (mạch yếu, mềm, ấn sâu mới thấy), người bệnh tiếp tục tự đi tiêu lỏng, nếu buộc phải dùng Đại hoàng, Thược dược thì nên giảm liều, vì vị khí (sức của dạ dày, chức năng tiêu hoá) của người ấy yếu, dễ bị động mà đi ngoài nhiều hơn.
(Người đang đi tiêu chảy thì sắc Thược dược trước, cho sôi ba dạo.)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video