Thiên 8 — Địa chi

 8. Địa chi (mười hai "chi": Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Chúng dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ. Trong mệnh học, mỗi chi mang khí của một hành và chứa ẩn bên trong một vài thiên can)

 Chi dương thì động và mạnh, nên tai họa hay điều lành đến nhanh và lộ rõ. Chi âm thì tĩnh và chuyên nhất, nên chuyện bĩ thái (bĩ là vận bế tắc, xấu; thái là vận hanh thông, tốt) thường phải qua năm tháng mới thấy.

 Lời chú gốc: Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất là chi dương. Tính của chúng động, thế của chúng mạnh, phát ra rất nhanh, tai họa hay điều lành đến rất rõ. Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi là chi âm. Tính của chúng tĩnh, khí của chúng chuyên nhất, phát ra không nhanh, nên sự ứng nghiệm của bĩ thái thường phải qua năm tháng mới thấy.

 Ông Nhậm (Nhậm Thiết Tiều, người chú giải sách) nói: Về địa chi, có cách lấy từ Tý đến Tỵ là dương, từ Ngọ đến Hợi là âm. Cách này dựa vào lẽ Đông chí thì khí dương bắt đầu sinh, Hạ chí thì khí âm bắt đầu sinh (Đông chí và Hạ chí là hai tiết khí trong năm: Đông chí là ngày đêm dài nhất, Hạ chí là ngày ngày dài nhất). Lại có cách lấy từ Dần đến Mùi là dương, từ Thân đến Sửu là âm. Cách này chia theo ngũ hành (năm loại khí Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ sinh và khắc lẫn nhau): Mộc, Hỏa là dương, Kim, Thủy là âm.

 Các mệnh gia (người chuyên xem số mệnh) lấy Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất là dương, còn Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi là âm. Còn như Tý theo Quý, Ngọ theo Đinh, đó là "thể dương mà dụng âm" (thể là bản chất, dụng là chỗ phát ra tác dụng: Tý, Ngọ vốn là chi dương, nhưng can chính chứa bên trong là Quý thủy, Đinh hỏa, đều là can âm). Tỵ theo Bính, Hợi theo Nhâm, đó là "thể âm mà dụng dương". Phân biệt như vậy mà dùng, thì cũng chỉ theo lẽ cứng mềm, mạnh thuận, không khác gì thiên can (mười "can": Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, mỗi can thuộc một hành và mang tính âm hoặc dương).

 Chỉ có điều lẽ sinh khắc chế hóa (sinh là nuôi giúp, khắc là đè nén, chế là kìm giữ, hóa là biến đổi khí của nhau) ở địa chi có nhiều mối hơn, bởi trong một chi có khi chứa ẩn hai can, có khi ba can. Tuy vậy vẫn lấy bản khí (can chính, khí gốc của chi) làm chủ. Dần thì trước hết là Giáp rồi mới đến Bính, Thân thì trước hết là Canh rồi mới đến Nhâm, các chi khác đều vậy. Chi dương tính động mà mạnh, nên cát hung ứng nghiệm thường nhanh. Chi âm tính tĩnh mà yếu, nên họa phúc ứng nghiệm chậm hơn. Dù chi ấy nằm trong cục (bản thân lá số tám chữ) hay trong vận (các giai đoạn vận số lần lượt trải qua trong đời), đều theo ý này mà cân nhắc.

 Sinh phương sợ động, khố nên mở; bại địa gặp xung thì phải suy xét kỹ.

 Lời chú gốc: Dần, Thân, Tỵ, Hợi là sinh phương (bốn chi nơi các hành bắt đầu sinh ra, gọi là đất "Trường sinh"), kỵ bị xung động (xung là hai chi đối nhau, va chạm và khắc nhau, như Tý với Ngọ, Dần với Thân). Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là tứ khố (bốn "kho", nơi khí các hành thu cất lại), nên được xung cho mở ra. Tý, Ngọ, Mão, Dậu là tứ bại (bốn đất "Mộc dục", nơi khí các hành còn non yếu, dễ suy bại). Có khi chúng gặp hợp (hai chi kết với nhau, như Tý với Sửu) mà lại mừng được xung, không như đất sinh thì nhất định không được xung. Có khi chúng gặp xung mà lại mừng được hợp, không như đất khố thì nhất định không thể để yên. Cần phải xét kỹ.

 Ông Nhậm nói: Thuyết cũ cho rằng Kim, Thủy xung được Mộc, Hỏa, còn Mộc, Hỏa không xung được Kim, Thủy. Bàn về thiên can thì được, bàn về địa chi thì không. Bởi khí của địa chi phần nhiều không thuần, có khí khác chứa bên trong. Phải xem khí khác ấy nắm quyền, được thế, thì Mộc, Hỏa há lại không xung được Kim, Thủy sao?

 "Sinh phương sợ động" là vì hai bên đều bị tổn thương. Ví như Dần với Thân gặp xung: Canh kim trong Thân khắc Giáp mộc trong Dần, thì Bính hỏa trong Dần chưa hẳn không khắc Canh kim trong Thân; Nhâm thủy trong Thân khắc Bính hỏa trong Dần, thì Mậu thổ trong Dần chưa hẳn không khắc Nhâm thủy trong Thân. Ấy là vì đánh nhau, khắc nhau không yên.

 "Khố nên mở", nhưng cũng có khi nên, có khi không nên, nói kỹ ở chương Tạp khí (chương bàn về các chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, vốn chứa lẫn nhiều khí). "Bại địa gặp xung phải suy xét kỹ" là vì Tý, Ngọ, Mão, Dậu mang khí thuần nhất: nếu dùng Kim, Thủy thì xung được, nếu dùng Mộc, Hỏa thì không xung được. Nhưng cũng phải xem linh hoạt, không thể cố chấp một chiều. Nếu dùng Kim, Thủy sinh vào mùa xuân, mùa hạ, thì khí Kim, Thủy đang hưu tù (suy yếu, mất thời), còn thế Mộc, Hỏa đang vượng tướng (mạnh mẽ, đắc thời), như vậy Kim, Thủy há chẳng bị tổn thương ngược lại sao? Nên tham khảo, nghiên cứu kỹ.

 Giáp Dần (trụ năm. Bốn dòng đầu của mỗi ví dụ là bốn "trụ" năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi trụ gồm một can và một chi, hợp thành tám chữ của lá số. Các dòng sau là các bước "đại vận", mỗi bước kéo dài khoảng mười năm)

 Nhâm Thân (trụ tháng)

 Quý Tỵ (trụ ngày)

 Quý Hợi (trụ giờ). Quý Dậu (đại vận thứ nhất)

 Giáp Tuất

 Kỷ Hợi

 Bính Tý

 Đinh Sửu

 Mậu Dần

 Kỷ Mão

 Canh Thìn

 Thủy mùa thu thông với nguồn, Kim đang đương lệnh (nắm khí của mùa, mạnh nhất lúc ấy), Thủy trùng trùng. Mộc bị tù hãm lại gặp xung, không đủ làm dụng. Hỏa tuy đang hưu nhưng sát kề chi ngày, huống chi đầu thu dư khí của Hỏa chưa tắt, nên dụng thần (yếu tố chủ chốt dùng để cân bằng lá số, quyết định tốt xấu) ắt ở Tỵ hỏa.

 Tỵ với Hợi gặp xung, đám Kiếp (Kiếp tài: chữ cùng hành với can ngày, chủ tranh đoạt tiền của, hại vợ) tranh giành nhau, nên liên tiếp khắc chết ba vợ, không có con. Thêm vào đó vận đi về đất Thủy phương bắc, đến nỗi hao tổn khác thường. Đến vận Mậu Dần, Kỷ Mão, vận chuyển sang phương đông, hỉ thần và dụng thần đều hợp, nên được ấm no. Đến vận Canh, Canh chế Thương (Thương quan: chữ do can ngày sinh ra, chủ tài hoa, ở đây là Giáp mộc) mà sinh Kiếp, lại gặp năm Dậu, hỉ thần và dụng thần đều bị tổn thương, nên qua đời.

 Quý Tỵ (trụ năm)

 Quý Hợi (trụ tháng)

 Giáp Dần (trụ ngày)

 Nhâm Thân (trụ giờ). Nhâm Tuất (đại vận thứ nhất)

 Tân Dậu

 Canh Thân

 Kỷ Mùi

 Mậu Ngọ

 Đinh Tỵ

 Nhật nguyên (can ngày sinh, đại diện cho bản thân người có lá số) là Giáp Dần, sinh vào tháng đầu mùa đông. Cây mùa lạnh ắt phải dùng Hỏa. Trong trụ bốn lần gặp Thủy vượng làm tổn hại dụng thần, lại không có Thổ chặn giữ, tưởng như không đẹp. Hay ở chỗ Dần và Hợi gặp nhau mà hợp, Tỵ hỏa đang ở đất tuyệt lại được sinh, đó chính là then chốt để hưng phát.

 Nhưng vận đầu đi qua đất Kim phương tây, làm tổn hại cả thể lẫn dụng, nên lận đận gió sương, bôn ba chưa gặp thời. Ngoài bốn mươi tuổi, vận chuyển sang đất Hỏa, Thổ phương nam, giúp dụng thần mạnh lên, bỏ Ấn (Ấn thụ: chữ sinh ra can ngày, chủ che chở, học vấn) mà theo Tài (chữ bị can ngày khắc, chủ tiền của, vợ). Người này phát tài mấy vạn, cưới thiếp, liền sinh bốn con. Do đó mà xét: lấy Ấn thụ làm dụng thần mà gặp Tài thì gây họa không nhỏ, không bằng theo Tài thì phát phúc lớn nhất.

 Tân Mão (trụ năm)

 Đinh Dậu (trụ tháng)

 Mậu Tý (trụ ngày)

 Mậu Ngọ (trụ giờ). Bính Thân (đại vận thứ nhất)

 Ất Mùi

 Giáp Ngọ

 Quý Tỵ

 Nhâm Thìn

 Tân Mão

 Đây là Thương quan dùng Ấn, hỉ thần (yếu tố có lợi, giúp cho dụng thần) chính là Quan tinh (chữ khắc can ngày mà khác âm dương, chủ chức quyền, danh vị; ở đây là Mão mộc). Không như lời bàn thông tục rằng Thổ, Kim thương quan thì kỵ Quan tinh. Mão với Dậu xung, thì Ấn thụ không có gì sinh giúp. Tý với Ngọ xung, khiến Thương quan được tha hồ hoành hành. Địa chi Kim vượng, Thủy được sinh, Mộc và Hỏa bị xung khắc hết; thiên can Hỏa, Thổ thì trống rỗng, hao thoát. Vì thế học hành không thành, lận đận buôn bán.

 Nhưng mừng là Thủy không lộ lên thiên can, nên người này văn chương phong nhã, giỏi thư pháp. Thêm vào đó, mấy vận giữa đời thiên can là Kim, Thủy, nên khó tránh có chí mà không thực hiện được. Phàm Thương quan đeo Ấn mà hỉ thần, dụng thần ở Mộc, Hỏa thì kỵ gặp Kim, Thủy.

 Tân Mùi (trụ năm)

 Tân Sửu (trụ tháng)

 Mậu Thìn (trụ ngày)

 Nhâm Tuất (trụ giờ). Canh Tý (đại vận thứ nhất)

 Kỷ Hợi

 Mậu Tuất

 Đinh Dậu

 Bính Thân

 Ất Mùi

 Lá số này hay không phải ở chỗ địa chi đủ cả tứ khố. Chỗ đáng mừng là Tân kim "thổ tú" (đem tinh hoa lộ ra ngoài), tức nguyên thần (can gốc chứa trong chi, nay lộ lên thiên can) trong Sửu lộ ra, làm tiết bớt tinh anh của Thổ. Càng hay ở chỗ Mộc, Hỏa ẩn mà không lộ, thuần khiết trong sạch, không pha tạp. Đến vận Dậu, Tân kim được đất, đỗ hương bảng (đỗ kỳ thi Hương, kỳ thi cấp tỉnh, đậu cử nhân). Về sau vì vận đi về phương nam, Mộc và Hỏa cùng vượng, dụng thần Tân kim bị tổn thương, nên tuy từ cử nhân thi đỗ tiến sĩ mà không được bổ làm quan.

 Mậu Thìn (trụ năm)

 Nhâm Tuất (trụ tháng)

 Tân Mùi (trụ ngày)

 Kỷ Sửu (trụ giờ). Quý Hợi (đại vận thứ nhất)

 Giáp Tý

 Ất Sửu

 Bính Dần

 Đinh Mão

 Mậu Thìn

 Lá số này đầy cục là Ấn thụ, Thổ nặng nên Kim bị chôn vùi, dụng thần Nhâm thủy bị tổn hại hết. Mùi và Thìn tuy chứa ẩn Ất mộc, nếu không bị xung thì có lẽ còn mượn dùng được, chờ vận đến dẫn ra. Nhưng lại bị Sửu, Tuất xung phá, Kim chứa ẩn bên trong ngầm chặt phá Mộc, đến nỗi khắc vợ, không con. Từ đó mà bàn, nói rằng tứ khố nhất định phải xung là cách nhìn cố chấp một chiều. Tất cả là ở chỗ thiên can điều hòa thích đáng, lại cần dụng thần có lực, tuế vận (năm lưu niên và đại vận) giúp đỡ, thì mới không mắc bệnh "thiên khô" (lệch lạc, một bên quá thịnh, một bên khô kiệt).

 Chi thần chỉ lấy xung làm trọng; còn hình (một kiểu quan hệ "phạt nhau" giữa các chi, như Tý với Mão, Dần–Tỵ–Thân, Sửu–Tuất–Mùi) và xuyên (tức "hại", quan hệ làm hại nhau giữa các chi, như Tý với Mùi, Sửu với Ngọ) thì có khi động, có khi không động.

 Lời chú gốc: Xung thì ắt là khắc nhau, hoặc là xung giữa anh em trong tứ khố (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi cùng thuộc Thổ), cho nên ắt động. Còn hình, xuyên thì trong đó có trường hợp sinh nhau, hợp nhau, cho nên có khác biệt giữa động và không động.

 Ông Nhậm nói: Địa chi gặp xung cũng như thiên can khắc nhau, phải xem mạnh yếu, hỉ kỵ mà bàn. Còn xung của tứ khố cũng có khi nên, có khi không. Như Thìn tháng ba, Ất mộc tư lệnh (nắm lệnh, tức là khí đang cai quản trong khoảng ngày ấy của tháng), gặp Tuất xung thì Tân kim trong Tuất cũng làm tổn thương được Ất mộc. Như Mùi tháng sáu, Đinh hỏa tư lệnh, gặp Sửu xung thì Quý thủy trong Sửu cũng làm tổn thương được Đinh hỏa. Xét Ất tháng ba, Đinh tháng sáu tuy là khí đang lui, nhưng nếu được tư lệnh thì vẫn có thể làm dụng thần; bị xung thì tổn thương, không đủ dùng nữa.

 Câu "mộ khố gặp xung thì phát" là cái sai của người đời sau. "Mộ" nghĩa là mồ mả; "khố" là nơi Mộc, Hỏa, Kim, Thủy thu cất, chôn gốc. Ví như ngôi mộ được khí tốt, chưa đào động mà đã phát phúc. Như thiên can là Mộc, Hỏa, Kim, Thủy, mà địa chi không có đất lộc vượng (nơi can ấy có gốc mạnh: Dần, Mão, Tỵ, Ngọ, Thân, Dậu, Hợi, Tý), hoàn toàn nhờ khố của mình ở Thìn, Tuất, Sửu, Mùi để thông gốc, thì gặp xung chút gốc nhỏ ấy bị nhổ sạch, chưa từng có chuyện bị xung động mà lại mạnh lên. Nếu không dùng thần tư lệnh, mà lấy Thổ làm hỉ thần, thì xung có ích mà không hại, bởi Thổ động thì phát sinh.

 Nghĩa của hình không có gì đáng lấy. Như Hợi hình Hợi, Thìn hình Thìn, Dậu hình Dậu, Ngọ hình Ngọ, gọi là tự hình; chi mình gặp chính chi mình, tự nó là cùng một khí, sao lại hình nhau? Tý hình Mão, Mão hình Tý, đó là sinh nhau, sao lại hình nhau? Tuất hình Mùi, Mùi hình Sửu, đều là khí Thổ, càng không nên hình. Dần hình Tỵ cũng là sinh nhau. Dần và Thân hình nhau, đã xung rồi cần gì phải hình nữa? Lại nói Tý Mão là một hình, Dần Tỵ Thân là hai hình, Sửu Tuất Mùi là ba hình, nên gọi là "tam hình", lại có tự hình. Đó đều là sai lầm thông tục, tạm gác lại.

 Xuyên tức là hại. Lục hại do lục hợp (sáu cặp chi hợp nhau: Tý–Sửu, Dần–Hợi, Mão–Tuất, Thìn–Dậu, Tỵ–Thân, Ngọ–Mùi) mà ra: chi xung với chi đang hợp với ta thì gọi là hại. Như Tý hợp Sửu mà Mùi xung Sửu, Sửu hợp Tý mà Ngọ xung Tý, đại loại vậy. Hại giữa Tý và Mùi chẳng qua là khắc nhau; còn hại giữa Sửu và Ngọ, Dần và Hợi thì lại là sinh nhau, sao gọi là hại? Vả lại, hình đã không đủ làm căn cứ, thì nghĩa của hại càng là gượng ép. Tóm lại, cứ bàn theo sinh khắc là đúng. Còn nghĩa của phá (một kiểu quan hệ "phá nhau" giữa các chi, như Tý với Dậu) thì không phải hại cũng là hình, càng không có căn cứ, bỏ đi là được.

 Bính Tý (trụ năm)

 Tân Mão (trụ tháng)

 Nhâm Tý (trụ ngày)

 Quý Mão (trụ giờ). Nhâm Thìn (đại vận thứ nhất)

 Quý Tỵ

 Giáp Ngọ

 Ất Mùi

 Bính Thân

 Đinh Dậu

 Nhật nguyên Nhâm Tý, địa chi gặp hai Nhận (Dương nhận: chi nơi khí của can ngày cực thịnh, ở đây là Tý của Nhâm, chủ cứng rắn, hung bạo), thiên can lộ Quý và Tân, ngũ hành không có Thổ. Bính hỏa ở can năm ngồi trên đất tuyệt, lại hợp với Tân hóa thành Thủy. Mừng nhất là Mão vượng ở đề cương (chi tháng, giềng mối của cả lá số), làm tiết bớt tinh hoa, cảm hóa được cái ngoan cố của Kiếp và Nhận. Khí đẹp lưu thông, nên người này cung kính mà có lễ, hòa nhã mà đúng mực.

 Đến vận Giáp, nguyên thần của Mộc lộ ra, liên tiếp đỗ khoa giáp (các kỳ thi tuyển quan). Vận Ngọ có Mão mộc tiết Thủy sinh Hỏa, cùng các vận Ất Mùi, Bính, làm quan đến quận thủ (quan đứng đầu một quận, một phủ), đường làm quan bằng phẳng. Nếu theo lời bàn thông tục, thì Tý Mão là "hình vô lễ", lại thêm Thương quan và Dương nhận gặp hình, ắt phải kiêu ngạo vô lễ, hung ác đủ đường.

 Tân Mùi (trụ năm)

 Ất Mùi (trụ tháng)

 Canh Thìn (trụ ngày)

 Đinh Hợi (trụ giờ). Giáp Ngọ (đại vận thứ nhất)

 Quý Tỵ

 Nhâm Thìn

 Tân Mão

 Canh Dần

 Kỷ Sửu

 Nhật nguyên Canh Thìn, sinh cuối mùa hạ, Kim đang tiến khí, Thổ nắm quyền. Mừng là Đinh hỏa tư lệnh, nguyên thần lộ ra làm dụng thần, chế được Tân kim là Kiếp. Mùi là dư khí (khí còn sót lại) của Hỏa, Thìn là dư khí của Mộc, nên Tài và Quan đều thông gốc, có khí. Càng hay là Hợi thủy làm ẩm Thổ, nuôi Kim và tưới Mộc, bốn trụ không có chỗ khuyết.

 Vận đi về đông nam, Kim Thủy hư, Mộc Hỏa thực, một đời không gặp hung hiểm. Vận Thìn năm Ngọ, Tài và Ấn đều được sinh giúp, đỗ hương bảng, từ chức cầm đường (tri huyện; xưa Mật Tử Tiện chỉ đánh đàn trong công đường mà huyện vẫn yên, nên dùng để chỉ quan huyện) thăng lên tư mã (quan phó giúp việc ở cấp phủ). Thọ đến vận Sửu.

 Nhược Tư xét: Lá số càn tạo (lá số của người nam) này có giờ sinh vừa đúng lúc giao tiết Tiểu thử năm Tân Mùi (Tiểu thử là một trong hai mươi bốn tiết khí, khoảng đầu tháng bảy dương lịch; trong mệnh học, tiết khí là mốc phân chia các tháng). Người xưa xem số, phàm gặp người sinh đúng giờ giao tiết đều tính mười tuổi mới khởi vận (bắt đầu bước vào đại vận). Có lẽ vì giờ khắc giao tiết ghi trong lịch thư thời xưa chưa đủ chính xác, nên không thể xác định người ấy sinh trước hay sau lúc giao tiết.

 Ngày nay lịch thiên văn ghi giờ giao tiết thường chính xác đến phút giây, dễ phân biệt sinh trước hay sau tiết, cho nên vận đến sớm hay muộn khác với cách người xưa suy tính. Như lá số trên, nếu tính là sinh sau tiết Tiểu thử, thì một tuổi đã vào vận, vậy năm Bính Ngọ ba mươi sáu tuổi phải là vận Mão. Lại câu "thọ đến vận Sửu": theo phép cũ thì là sau sáu mươi sáu tuổi, theo phép nay thì vận Sửu chỉ là sau năm mươi sáu tuổi, chưa thể gọi là thọ. Sau sáu mươi sáu tuổi phải là vận Tý; Tý với Thìn hợp thành Thủy, hóa ra Thương quan, nên mất vào lúc ấy là hợp lẽ. Tuy vậy, mệnh lý tinh vi, phép của người xưa cũng không thể coi nhẹ mà bỏ, vẫn cần người nay tìm cho ra then chốt thật của nó.

 Tân Sửu (trụ năm)

 Ất Mùi (trụ tháng)

 Canh Thìn (trụ ngày)

 Đinh Sửu (trụ giờ). Giáp Ngọ (đại vận thứ nhất)

 Quý Tỵ

 Nhâm Thìn

 Tân Mão

 Canh Dần

 Kỷ Sửu

 Lá số này với lá số trước giống nhau nhiều, khác nhau ít, Tài và Quan cũng thông gốc, có khí. Nhưng lá số trước thì Đinh hỏa tư lệnh, lá số này thì Kỷ thổ tư lệnh. Càng hiềm là giờ Sửu làm Đinh hỏa bị dập tắt, khiến Tân kim ở can năm tha hồ hoành hành, xung mất gốc nhỏ của Mộc và Hỏa trong Mùi, nên Tài và Quan tuy có mà như không. Vận đầu Giáp Ngọ, Mộc Hỏa cùng vượng, được che chở dư dả. Vừa sang vận Quý Tỵ, Quý khắc Đinh, Tỵ củng Sửu (hai chi cùng nhóm hợp đứng gần nhau mà kéo khí về, ở đây là kéo về Kim), Thương quan và Kiếp cùng vượng, nên có tang chế, hao tổn. Vận Nhâm Thìn, vợ con đều tổn thương, gia nghiệp sạch không còn gì, phải cạo tóc đi tu. Nếu theo lời bàn thông tục, thì Sửu Mùi xung mở hai kho Tài và Quan, danh lợi đều được.

 Ám xung, ám hội càng đáng mừng; dù nó xung ta hay ta xung nó đều là "xung khởi". (Ám xung, ám hội là chi không có sẵn trong lá số, do vận hoặc năm đến mới xung hoặc hội. Hội là ba chi cùng nhóm họp lại thành một hành, như Dần–Ngọ–Tuất hội thành Hỏa. Xung khởi là xung làm cho khí nổi dậy)

 Lời chú gốc: Như trong trụ không có cái mà cục đang thiếu, thì lấy chi nhiều mà ám xung, ám hội (?), xung cho ám thần (khí ẩn) nổi dậy, và kéo đến hội hợp với ám thần. Như vậy còn hay hơn minh xung, minh hội (xung, hội giữa các chi có sẵn trong lá số). Ví như Tý đến xung Ngọ, hay Dần với Tuất đến hội Ngọ vậy. Ngày là ta thì đề cương là nó; đề cương là ta thì năm, giờ là nó; bốn trụ là ta thì vận trình là nó; vận trình là ta thì năm tháng lưu niên là nó. Như ta là Dần, nó là Thân, Thân khắc được Dần, đó là nó xung ta. Ta là Tý, nó là Ngọ, Tý khắc được Ngọ, đó là ta xung nó. Cả hai đều là xung khởi.

 Ông Nhậm nói: Trong chi gặp xung vốn không phải việc hay. Nhưng bát tự (tám chữ của bốn trụ) khuyết thiếu thì nhiều, cân đối thì ít. Mộc Hỏa vượng thì Kim Thủy ắt thiếu; Kim Thủy vượng thì Mộc Hỏa ắt thiếu. Cái vượng mà có thừa thì nên xung đi, cái suy mà không đủ thì nên hội để giúp, như thế mới đẹp. Nếu bốn trụ không có chi xung, chi hội, mà được tuế vận ngầm đến xung hội thì càng mừng, giống như có bệnh gặp được thuốc hay mà sống.

 Nhưng xung có phân biệt nó và ta, hội có lẽ đến và đi. Về nó và ta, không nhất thiết chia năm, giờ là nó, ngày, tháng là ta; cũng không nhất thiết chia bốn trụ là ta, tuế vận là nó. Tóm lại, hỉ thần là ta, kỵ thần (yếu tố bất lợi) là nó, như vậy là được. Như hỉ thần là Ngọ, gặp Tý xung, là nó xung ta, mừng được Dần, Tuất đến hội thì tốt. Hỉ thần là Tý gặp Ngọ xung, là ta xung nó, kỵ Dần với Tuất đến hội thì xấu. Như hỉ thần là Tý, có Thân được Thìn hội mà kéo đến thì tốt; hỉ thần là Hợi, có Mùi được Mão hội mà kéo đi thì xấu. Thà ta đi xung nó, chứ không để nó đến xung ta. Ta đi xung nó gọi là "xung khởi"; nó đến xung ta gọi là "không khởi". Xung hội của Thủy, Hỏa như thế, các hành khác cứ thế mà suy ra.

 Canh Tuất (trụ năm)

 Ất Dậu (trụ tháng)

 Giáp Dần (trụ ngày)

 Canh Ngọ (trụ giờ). Bính Tuất (đại vận thứ nhất)

 Đinh Hợi

 Mậu Tý

 Kỷ Sửu

 Canh Dần

 Tân Mão

 Lá số này thiên can lộ hai Canh, đúng vào mùa thu, địa chi hội thành Hỏa cục. Hỏa tuy có công chế Sát (Thất sát: chữ khắc can ngày mà cùng âm dương, chủ uy hiếp, tai họa; ở đây là Canh kim), nhưng như thế nhật chủ vừa bị khắc vừa bị tiết khí. Vả lại khí sắc bén của Canh kim đang thịnh, chế nó bằng uy không bằng hóa nó bằng đức. Hóa bằng đức (dùng Thủy dẫn khí Kim sinh sang Mộc) thì có ích cho nhật chủ; chế bằng uy (dùng Hỏa khắc Kim) thì làm tiết khí của nhật chủ. Từ đó suy ra, không mừng hội Hỏa cục, ngược lại Hỏa thành bệnh.

 Cho nên đến vận Tý, năm Thìn, người này đỗ đầu thiên hạ (đỗ trạng nguyên). Vận Tý xung phá Hỏa cục, bỏ đi vượng thần là Ngọ, dẫn thông tính của Canh kim, thêm khí cho nhật chủ là ta. Năm Thìn là Thổ ẩm, tiết được khí Hỏa, lại củng Tý thủy của ta, bồi đắp gốc rễ cho nhật chủ.

 Đinh Tỵ (trụ năm)

 Quý Sửu (trụ tháng)

 Đinh Mão (trụ ngày)

 Bính Ngọ (trụ giờ). Nhâm Tý (đại vận thứ nhất)

 Tân Hợi

 Canh Tuất

 Kỷ Dậu

 Mậu Thân

 Đinh Mùi

 Đinh hỏa tuy sinh cuối mùa đông, nhưng Tỉ Kiếp (các chữ cùng hành với can ngày, như anh em, chủ tranh giành) trùng trùng, Quý thủy đang lui khí, không đủ sức chế Kiếp, nên không đủ làm dụng thần. Ắt phải lấy Tân kim trong Sửu làm dụng thần; Tân được Sửu thổ bao bọc, mà Sửu tiết khí Kiếp, sinh Tài, là hỉ thần phụ giúp dụng thần. Chỗ hiềm là Mão mộc sinh Kiếp lại đoạt Thực (Thực thần: chữ do can ngày sinh ra, chủ phúc lộc, ăn uống; ở đây là Sửu thổ), thành bệnh, đến nỗi thời trẻ vợ con bị tổn thương.

 Vận đầu Nhâm Tý, Tân Hợi ngầm xung lửa Tỵ, Ngọ, được che chở dư dả. Vận Canh Tuất ngầm đến củng hợp Ngọ hỏa, nên bị tổn thương, hao tốn. Đến vận Kỷ Dậu hội thành Kim cục, xung bỏ bệnh Mão mộc, phát tài hơn mười vạn. Do đó mà xét, ngầm xung kỵ thần, ngầm hội hỉ thần thì phát phúc không ít; ngầm xung hỉ thần, ngầm hội kỵ thần thì gây họa không nhẹ. Lẽ ám xung ám hội há có thể xem thường được sao?

 Canh Dần (trụ năm)

 Tân Tỵ (trụ tháng)

 Bính Dần (trụ ngày)

 Tân Mão (trụ giờ). Nhâm Ngọ (đại vận thứ nhất)

 Quý Mùi

 Giáp Thân

 Ất Dậu

 Bính Tuất

 Đinh Hợi

 Bính hỏa sinh tháng đầu mùa hạ, địa chi có hai Dần một Mão, Tỵ hỏa nắm quyền, dẫn ra Bính hỏa trong Dần. Thiên can tuy gặp Canh, Tân nhưng đều trôi nổi, không có gốc. Vận đầu Nhâm Ngọ, Quý Mùi là Thủy không gốc, chỉ làm tiết khí Kim; địa chi Ngọ, Mùi thuộc phương nam lại giúp Hỏa vượng thêm, khí của Tài bị khắc và tiết hết, nên tổ nghiệp tuy giàu mà sớm gặp tang chế. Vận Giáp ngồi trên Thân, vốn không có họa lớn, nhưng vì lưu niên (năm đang trải qua) là Mộc, Hỏa nên lại khắc vợ, khắc con, gia cảnh tiêu điều.

 Vừa bước sang chữ Thân, ngầm xung bệnh Dần mộc, Tài trôi nổi trên thiên can được thông gốc, như mầm khô gặp mưa, bừng bừng nổi dậy. Đến mười lăm năm của vận Ất Dậu, tài sản tự gây dựng gấp mấy lần tổ nghiệp. Vận Thân là dịch mã (sao chủ việc đi lại, ra ngoài, xa nhà) gặp Tài, nên ra ngoài được lợi lớn, buôn bán được hơn mười vạn. Vận Bính Tuất, năm Bính Tý, hung nhiều cát ít, mắc bệnh phong không dậy nổi. Đó là vì Tỉ kiên (chữ cùng hành, cùng âm dương với can ngày) tranh Tài, lại ngồi vào đất tuyệt (nơi khí của hành suy kiệt đến cùng), Tý thủy không đủ sức khắc Hỏa, ngược lại còn sinh Mộc Dần, Mão.

 Vượng xung suy thì cái suy bị nhổ gốc; suy xung vượng thì cái vượng lại phát lên.

 Lời chú gốc: Tý vượng Ngọ suy, xung thì Ngọ bị nhổ gốc, không đứng vững. Tý suy Ngọ vượng, xung thì Ngọ phát lên mà thành phúc. Các chi khác theo đó mà suy.

 Ông Nhậm nói: Mười hai chi xung nhau thì các can chứa trong mỗi chi xung khắc lẫn nhau. Ở nguyên cục thì gọi là minh xung, ở tuế vận thì gọi là ám xung. Chi được lệnh mà xung chi suy thì nhổ được gốc; chi mất thời mà xung chi vượng thì không hại gì. Chi xung có lực thì bỏ được chi bị xung: bỏ hung thần thì lợi, bỏ cát thần thì bất lợi. Chi xung không có lực thì ngược lại kích động chi bị xung: kích động hung thần thì thành họa, kích động cát thần tuy không thành họa nhưng cũng không được phúc.

 Như nhật chủ là Ngọ, hoặc hỉ thần là Ngọ, mà trong các chi có Dần, Mão, Tỵ, Mùi, Tuất…, gặp Tý xung, thì gọi là suy thần xung vượng, không hại. Nhật chủ là Ngọ, hoặc hỉ thần là Ngọ, mà trong các chi có Thân, Dậu, Hợi, Tý, Sửu, Thìn…, gặp Tý xung, thì gọi là vượng xung suy thì bị nhổ gốc. Các chi khác đều như vậy. Nhưng tám chi Tý, Mão, Ngọ, Dậu, Dần, Thân, Tỵ, Hợi là nặng, còn Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thì nhẹ hơn.

 Như Tý Ngọ xung, Quý thủy trong Tý xung Đinh hỏa trong Ngọ; nhưng nếu Ngọ vượng ở đề cương, bốn trụ không có Kim mà có Mộc, thì Ngọ xung được Tý. Mão Dậu xung, Tân kim trong Dậu xung Ất mộc trong Mão; nếu Mão vượng ở đề cương, bốn trụ có Hỏa mà không có Thổ, thì Mão cũng xung được Dậu. Dần Thân xung, Giáp mộc và Bính hỏa trong Dần bị Canh kim và Nhâm thủy trong Thân khắc; nhưng nếu Dần vượng ở đề cương, bốn trụ có Hỏa, thì Dần cũng xung được Thân. Tỵ Hợi xung, Bính hỏa và Mậu thổ trong Tỵ bị Giáp mộc và Nhâm thủy trong Hợi khắc; nhưng nếu Tỵ vượng ở đề cương, bốn trụ có Mộc, thì Tỵ cũng xung được Hợi.

 Ắt phải trước hết xét suy vượng, xem bốn trụ có thần giải cứu hay không, hoặc kìm chế cái xung, hoặc giúp, hoặc tiết, xem đại thế, xét hỉ kỵ, thì cát hung tự ứng nghiệm. Còn xung giữa anh em trong tứ khố thì những thứ chứa trong kho phải xem can chi bốn trụ có dẫn ra hay không. Nếu can chi bốn trụ không dẫn ra được, mà thần tư lệnh cũng không liên quan thiết thân, thì tuy xung cũng không hại; hợp mà được dùng thì cũng là điều mừng. Nguyên cục và tuế vận đều bàn như vậy.

 Mậu Thìn (trụ năm)

 Tân Dậu (trụ tháng)

 Bính Ngọ (trụ ngày)

 Quý Tỵ (trụ giờ). Nhâm Tuất (đại vận thứ nhất)

 Quý Hợi

 Giáp Tý

 Ất Sửu

 Bính Dần

 Đinh Mão

 Lá số này Tài vượng, đương lệnh, lại thêm Thực thần ở can năm sinh giúp. Ngày gặp lộc ở giờ (lộc là đất can ngày có gốc vững; Tỵ là lộc của Bính), nên không phải không có gốc, vì thế xuất thân nhà giàu. Giờ lộ Quý thủy, Tỵ hỏa mất thế, gặp Dậu kéo về mà củng thành Kim. Ngũ hành không có Mộc, hoàn toàn nhờ Ngọ hỏa giúp thân, thì Quý thủy là bệnh đã rõ.

 Vừa sang vận Tý, Quý thủy được lộc, Tý với Thìn củng thành Thủy, Dậu kim theo phe Tý xung Ngọ, bốn trụ không có thần giải cứu. Đó chính là "vượng xung suy thì cái suy bị nhổ gốc", nên tan nhà mất mạng. Nếu vận đi về đất Mộc Hỏa phương đông nam, há chẳng danh lợi đều được sao?

 Canh Dần (trụ năm)

 Nhâm Ngọ (trụ tháng)

 Đinh Mão (trụ ngày)

 Quý Mão (trụ giờ). Quý Mùi (đại vận thứ nhất)

 Giáp Thân

 Ất Dậu

 Bính Tuất

 Đinh Hợi

 Mậu Tý

 Lá số này Tài và Quan lộ ra mà rỗng, không có gốc; Kiêu (Thiên ấn: chữ sinh ra can ngày mà cùng âm dương, chủ trở ngại, cướp phúc) và Tỉ kiên nắm quyền, được thế. Xem bốn trụ thì là mệnh nghèo khổ, chết yểu. Lá số trước thân và Tài đều vượng, thế mà lại bị tan nát, không thọ; lá số này Tài Quan hưu tù, Kiếp chiếm gia nghiệp mà lại sống thọ (?). Người ta không biết rằng lá số kia không có Mộc, gặp Thủy xung thì bị nhổ gốc; lá số này có Thủy, gặp Hỏa là Kiếp thì vẫn có cứu.

 Đến vận Giáp Thân, Ất Dậu, Canh kim được lộc vượng, Nhâm, Quý gặp sinh, lại xung bỏ Mộc Dần, Mão. Đó chính là "suy xung vượng thì cái vượng lại phát lên", nên bỗng chốc phát tài hàng vạn. Câu "số tốt không bằng vận tốt", thật đáng tin vậy!

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video