Chín. Bàn chung về can chi (can chi: thiên can và địa chi. Thiên can là mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Địa chi là mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Hai bộ này dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ sinh. Trong môn đoán số mệnh, mỗi chữ thuộc về một hành và mang tính âm hoặc tính dương)
Thuyết âm dương thuận nghịch (thuyết cho rằng can dương đi xuôi theo vòng mười hai địa chi, còn can âm đi ngược, từ đó định ra các giai đoạn sinh ra, thịnh lên, suy đi và chết của mỗi can) là cách vận dụng sự lưu hành theo Lạc thư (một đồ hình số cổ, tương truyền hiện trên lưng con rùa nổi lên ở sông Lạc, là nền tảng của các môn thuật số). Lý ấy quả là có thật, nhưng phép ấy không thể cứng nhắc theo một chiều.
Lời chú gốc: "Chỗ can âm sinh ra là chỗ can dương chết; can dương đi xuôi, can âm đi ngược" — lý này xuất phát từ Lạc thư. Sự lưu hành của ngũ hành (năm hành kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ, sinh ra nhau và khắc chế nhau) quả có thật. Thế nhưng Giáp mộc chết ở Ngọ, vì Ngọ là đất tiết khí (chỗ khí của mộc bị hao thoát ra, vì mộc sinh hoả mà Ngọ thuộc hoả), lý ấy đương nhiên đúng. Còn Ất mộc chết ở Hợi, mà trong Hợi có Nhâm thuỷ, chính là mẹ đẻ của nó (thuỷ sinh ra mộc), sao lại chết được? Những điều như vậy đều phải xét kỹ chỗ then chốt nặng nhẹ của can chi, thế nương tựa giữa mẹ và con, lẽ thịnh lên suy xuống của âm dương, rồi mới bàn tốt xấu thì được. Nếu chỉ khư khư theo thuyết sinh, tử, bại, tuyệt thì đoán phần nhiều sẽ sai.
Ông Nhậm (Nhậm Thiết Tiều, người chú giải sách này) nói: Thuyết âm dương thuận nghịch có lý xuất phát từ Lạc thư. Về cách vận dụng trong sự lưu hành, chẳng qua là dương chủ về tụ, lấy tiến làm lui; âm chủ về tán, lấy lui làm tiến.
Còn khi bàn số mệnh thì không chỉ dựa vào thuận nghịch. Phải xem nhật chủ (can của ngày sinh, tiêu biểu cho chính bản thân người ấy) suy hay vượng, xét lúc sinh khí mùa đã vào nông hay sâu, tìm cho ra dụng thần (hành có tác dụng điều hoà, giúp lá số cân bằng, là chỗ dựa để luận tốt xấu) trong tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi cột gồm một thiên can và một địa chi), rồi mới bàn tốt xấu, thì sẽ rõ ràng.
Còn những tên gọi trường sinh, mộc dục… (mười hai giai đoạn thịnh suy của một hành khi đi qua vòng mười hai địa chi) chỉ là lời mượn để hình dung mà thôi. Trường sinh giống như người mới sinh ra. Mộc dục giống như người mới sinh được tắm rửa cho sạch bụi bẩn. Quan đới là hình và khí lớn dần, giống như người đến tuổi trưởng thành thì đội mũ thắt đai. Lâm quan là từ lớn mà đến vượng, giống như người có thể ra làm quan. Đế vượng là mạnh mẽ đến cực điểm, giống như người giúp vua làm nên việc lớn. Suy là thịnh đến cực điểm thì suy, là lúc sự vật bắt đầu biến đổi. Bệnh là suy đã nặng. Tử là khí đã hết, không còn chút nào. Mộ là lúc tạo hoá thu cất lại, giống như người bị chôn vào đất. Tuyệt là khí trước đã dứt mà khí sau sắp nối tiếp. Thai là khí sau nối tiếp mà kết thành thai. Dưỡng là như người được nuôi trong bụng mẹ. Từ đó lại trở về trường sinh, xoay vòng không có đầu mối.
Nhật chủ của một người không nhất thiết phải sinh gặp lộc (chi mà can ngày đạt giai đoạn lâm quan, rất mạnh) hay vượng (chi mà can ngày đạt giai đoạn đế vượng). Dù nguyệt lệnh (chi của tháng sinh, quyết định khí mùa mạnh hay yếu) là hưu tù (khí của nhật chủ bị mùa làm cho nghỉ ngơi, bị giam hãm, tức suy yếu), mà trong năm, ngày, giờ có trường sinh, lộc, vượng thì cũng không phải là yếu. Ngay cả khi gặp khố (một trong bốn chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, là kho chứa khí của một hành) cũng là có gốc. Thuyết thời nay cho rằng hễ vào mộ thì phải có xung (hai chi đối nhau va chạm, như Tý với Ngọ, Dần với Thân) mới mở ra được, đó là sai lầm của sách tục.
Phép xưa chỉ có bốn trường sinh (bốn chi Dần, Thân, Tỵ, Hợi là nơi trường sinh của các hành), chưa từng có thuyết Tý, Ngọ, Mão, Dậu là nơi trường sinh của can âm. Thuỷ sinh mộc. Thân là thiên quan, Hợi là thiên môn (cửa ải trời và cổ trời, tên gọi riêng của hai chi này trong thuật số). "Trời số một sinh ra thuỷ" (theo thuyết số học cổ, số 1 thuộc trời và sinh ra thuỷ), tức là sinh sôi không ngừng, cho nên mộc, cả Giáp lẫn Ất, đều sinh ở Hợi. Mộc chết ở Ngọ, vì Ngọ là đất hoả vượng, mộc đến Ngọ đã phát tiết hết, cho nên mộc, cả Giáp lẫn Ất, đều chết ở Ngọ. Nói về mộc thì các hành khác cứ thế mà suy ra.
Năm can dương được nuôi ở phương sinh ra mình, thịnh ở phương của chính mình, mỏi mệt ở phương mình tiết khí ra, tận ở phương khắc mình; như thế về lý là thuận. Năm can âm lại sinh ở phương mình tiết khí ra, chết ở phương sinh ra mình; như thế về lý là trái. Dù có gượng giải thích, thì đất Tý, Ngọ rốt cuộc vẫn không có lẽ nào sinh ra kim, sinh ra mộc. Đất Dần, Hợi rốt cuộc vẫn không có lẽ nào diệt hoả, diệt mộc.
Người xưa khi định cách (cách cục: khuôn mẫu cấu trúc của lá số), Đinh gặp Dậu thì luận là tài (tài tinh: hành mà nhật chủ khắc, chủ về tiền của và vợ). Ất gặp Ngọ, Kỷ gặp Dậu, Tân gặp Tý, Quý gặp Mão thì luận là thực thần (hành do nhật chủ sinh ra, cùng tính âm dương với nhật chủ) tiết khí. Tất cả đều không luận là sinh. Ất gặp Hợi, Quý gặp Thân thì luận là ấn (ấn thụ: hành sinh ra nhật chủ, như cha mẹ), đều không luận là chết. Ngay cả Kỷ gặp Bính hoả ẩn trong Dần (?), Tân gặp Mậu thổ ẩn trong Tỵ, cũng luận là ấn, không luận là chết.
Từ đó xem ra, có thể biết âm và dương cùng sinh ở một chỗ, cùng chết ở một chỗ. Nếu khăng khăng giữ thuyết âm dương thuận nghịch, lấy "dương sinh thì âm chết, âm sinh thì dương chết" mà đoán số mệnh, thì sai lớn. Cho nên chương Tri mệnh có câu "then chốt của thuận nghịch phải hiểu cho thấu", chính là vì lẽ này.
Bính Tý (trụ năm; trụ là mỗi "cột" gồm một thiên can và một địa chi, ghi năm, tháng, ngày hoặc giờ sinh)
Kỷ Hợi (trụ tháng)
Ất Hợi (trụ ngày)
Bính Tý (trụ giờ) — Canh Tý (đại vận thứ nhất; đại vận là các chặng vận, mỗi chặng mười năm, xếp nối tiếp nhau suốt đời người)
Tân Sửu
Nhâm Dần
Quý Mão
Giáp Thìn
Ất Tỵ
Nhật nguyên (tức nhật chủ) Ất Hợi, sinh tháng Hợi. Mừng là trên thiên can hai lần thấu (lộ hẳn ra trên hàng can) Bính hoả, nên không mất cảnh nắng ấm mùa xuân. Cây mùa lạnh hướng về mặt trời, trong trẻo và thuần tuý. Tiếc rằng hoả và thổ không có gốc (không có địa chi cùng hành làm chỗ dựa), còn thuỷ và mộc lại quá nặng, nên đi học mà thi không đỗ. Lại thêm giữa đời đi suốt các vận thuỷ mộc, được sinh giúp quá mức, hoả và thổ trong cục (toàn bộ cấu trúc lá số) đều bị tổn hại, đến nỗi tiền của ít tụ lại, chí hướng không được thoả. Nhưng mừng là không có kim, nên sự nghiệp ắt thanh cao.
Nếu cho rằng năm và giờ (chi Tý) là đất bệnh của Ất mộc, tháng và ngày (chi Hợi) là đất chết của nó, thì chẳng phải đã hưu tù đến cùng cực, cần dùng vận sinh giúp hay sao? Nay coi thuỷ của Hợi, Tý là sinh cho mộc, thì không nên gặp thêm thuỷ mộc nữa.
Mậu Ngọ (năm)
Ất Mão (tháng)
Quý Mão (ngày)
Quý Hợi (giờ) — đại vận: Bính Thìn
Đinh Tỵ
Mậu Ngọ
Kỷ Mùi
Canh Thân
Tân Dậu
Đây là thuỷ sinh mùa xuân, nhiều mộc, bị tiết khí quá mức. Ngũ hành không có kim, hoàn toàn trông vào giờ Hợi có tỷ kiếp (tỷ kiên và kiếp tài: những can chi cùng hành với nhật chủ, như anh em, giúp sức cho bản thân) giúp thân. Chê là Hợi với Mão củng cục (hai chi trong bộ ba hợp nhau, kéo về thành thế mộc), lại thấu Mậu thổ, bị khắc và bị tiết cùng lúc, nên đến vận Mậu Ngọ thì không thọ.
Nếu theo sách nói: Quý thuỷ hai lần ngồi trên trường sinh (theo thuyết can âm sinh ở Mão), giờ lại gặp đất vượng, thì sao lại không thọ? Sách lại nói: "Thực thần thì sống lâu, vợ hiền nhiều con; thực thần sinh vượng còn hơn cả tài và quan (quan tinh: hành khắc nhật chủ, chủ về chức vị)". Theo đó, đây là cách danh lợi đều đủ, nhiều con lại sống lâu. Tóm lại, thuyết sinh tử theo âm dương không đủ để làm bằng.
Thiên can, địa chi thuận hoà mà tinh tuý thì hưng thịnh; âm dương trái nghịch mà hỗn loạn thì suy vong.
Lời chú gốc: Không kể có gốc hay không có gốc, đều cần trời che đất chở (can ở trên được chi ở dưới nâng đỡ, chi ở dưới được can ở trên che chở, trên dưới hoà hợp).
Ông Nhậm nói: Phép chọn dùng can chi là thế này. Với can, điều thiết yếu nhất là chi chở nó. Với chi, điều thiết yếu nhất là can che trên nó.
Ví như mừng Giáp, Ất, mà được chở bằng Dần, Mão, Hợi, Tý thì sinh vượng; chở bằng Thân, Dậu thì bị khắc bại. Kỵ Bính, Đinh, mà chở bằng Hợi, Tý thì bị chế phục; chở bằng Tỵ, Ngọ, Dần, Mão thì tha hồ lộng hành. Ví như mừng Dần, Mão, mà che bằng Giáp, Ất, Nhâm, Quý thì sinh vượng; che bằng Canh, Tân thì bị khắc bại. Kỵ Tỵ, Ngọ, mà che bằng Nhâm, Quý thì bị chế phục; che bằng Bính, Đinh, Giáp, Ất thì tha hồ lộng hành.
Không chỉ vậy. Can thông căn (bắt rễ, có gốc) ở chi: chi gặp sinh giúp thì gốc của can vững, chi gặp xung khắc thì gốc của can bị nhổ. Chi được can che chở: can gặp sinh giúp thì sự che chở cho chi thịnh, can gặp khắc chế thì sự che chở cho chi suy. Phàm can chi trong bốn trụ, có chữ rõ ràng là thần tốt mà không thành tốt, có chữ chắc chắn là thần xấu mà không thành xấu, đều do lẽ ấy. Cho nên dù thiên can một khí (bốn can cùng một loại), hay địa chi song thanh (bốn chi chỉ gồm hai loại, trong trẻo không tạp), thì cũng đều cần trời che đất chở.
Kỷ Hợi (năm)
Đinh Mão (tháng)
Canh Thân (ngày)
Canh Thìn (giờ) — đại vận: Bính Dần
Ất Sửu
Giáp Tý
Quý Hợi
Nhâm Tuất
Tân Dậu
Canh kim tuy sinh mùa xuân, nhưng chi ngày ngồi trên lộc vượng (Thân là lộc của Canh), giờ lại gặp ấn (Thìn thổ) và tỷ kiên (Canh), nên đủ sức dùng quan (Đinh hoả). Địa chi chở bằng Mão mộc là tài tinh, lại được Hợi thuỷ sinh giúp có tình, nên gốc của Đinh hoả càng vững. Ấy gọi là "trời đất thuận hoà mà tinh tuý thì hưng thịnh". Năm và vận gặp Nhâm, Quý, Hợi, Tý, thì trên can có Kỷ ấn bảo vệ quan, dưới chi có Mão tài hoá giải thương quan (hành do nhật chủ sinh ra, khác tính âm dương với nhật chủ, hay khắc phá quan tinh). Vì thế cả đời đi qua chỗ hiểm như đi trên đất bằng, tuổi trẻ đã đỗ khoa giáp (đỗ đạt trong các kỳ thi lớn), làm quan đến phong cương (quan đứng đầu một hay vài tỉnh, như tuần phủ, tổng đốc). Kinh nói: "Nhật chủ cốt nên khoẻ mạnh, dụng thần không thể bị tổn thương", lời ấy thật đáng tin.
Kỷ Dậu (năm)
Đinh Mão (tháng)
Canh Thìn (ngày)
Giáp Thân (giờ) — đại vận: Bính Dần
Ất Sửu
Giáp Tý
Quý Hợi
Nhâm Tuất
Tân Dậu
Lá số này cũng lấy Đinh hoả quan tinh làm dụng thần, địa chi cũng chở bằng Mão mộc tài tinh, nên giống lá số trước phần lớn, chỉ khác chút ít. Có điều Mão với Dậu gặp xung, khắc bại gốc của Đinh hoả; trong chi lại ít thuỷ, nên tài tinh chỉ bị khắc mà không được sinh. Tuy giờ thấu Giáp mộc, nhưng ngồi trên chi Thân, gọi là địa chi không chở, có cũng như không. Vì vậy người này xuất thân từ nhà dòng dõi cũ, nhưng không nối được nghiệp sách vở, lại hao tán của cải, gặp tai ách, tổn thương người nhà. Vừa đến vận Tuất, địa chi hợp thành phương Tây (Thân, Dậu, Tuất đều thuộc kim), thì nghèo túng không chịu nổi.
Canh Thân (năm)
Nhâm Ngọ (tháng)
Tân Dậu (ngày)
Quý Tỵ (giờ) — đại vận: Quý Mùi
Giáp Thân
Ất Dậu
Bính Tuất
Đinh Hợi
Mậu Tý
Lá số này có Canh, Tân, Nhâm, Quý, kim và thuỷ đều trong trẻo. Địa chi Thân, Dậu, Tỵ, Ngọ, có hoả rèn kim, có công. Có thể nói là chân thần (thần thật sự nắm khí mùa) Ngọ hoả được dùng, lẽ ra danh và lợi đều rạng rỡ.
Tiếc thay ngũ hành không có mộc. Kim tuy thất lệnh (không hợp khí mùa) nhưng phe cánh đông; hoả tuy đương lệnh (đúng mùa của mình) nhưng không có ai phụ trợ. Càng chê là Nhâm, Quý che ở trên, kề sát được Canh, Tân sinh, mà trong Thân Nhâm lại được trường sinh, nên Nhâm thuỷ càng lộng hành. Tuy có Tỵ hoả giúp Ngọ, ngặt vì Tỵ với Dậu củng thành kim, nên thế của Ngọ hoả ắt cô độc.
Vì thế hai vận Thân, Dậu hao tán khác thường. Trong vận Bính Tuất, dụng thần được giúp dậy, gặp nhiều cơ hội tốt. Vừa đến vận Hợi, Nhâm thuỷ được lộc, Quý thuỷ đến chỗ vượng, khí hoả bị khắc hết, nhà tan người chết.
Canh Thân (năm)
Nhâm Ngọ (tháng)
Tân Dậu (ngày)
Giáp Ngọ (giờ) — đại vận: Quý Mùi
Giáp Thân
Ất Dậu
Bính Tuất
Đinh Hợi
Mậu Tý
Lá số này cũng dùng sát (thất sát: hành khắc nhật chủ, cùng tính âm dương với nhật chủ, mạnh và dữ) là Đinh hoả trong Ngọ. Nhâm thuỷ cũng che ở trên, cũng có Canh kim kề sát sinh cho. Mừng là có giờ Ngọ giúp thêm một tay, càng hay là thiên can che bằng Giáp mộc, nên sự che chở cho hoả được thịnh. Vả lại, Nhâm thuỷ thấy Giáp mộc thì mải lo sinh cho mộc, không đến chống hoả. Bốn trụ có tình tương sinh, không có thói tranh khắc. Người này đỗ hương bảng (đỗ cử nhân trong kỳ thi hương), làm quan đến quan sát (đạo viên, quan coi một đạo gồm vài phủ). So với lá số trước chỉ đổi giờ sinh trước sau một chút mà cách xa như trời với vực, ấy gọi là sai một li đi một dặm.
Thiên can toàn một khí thì không thể để đức của đất không chở được nó.
Lời chú gốc: Bốn Giáp, bốn Ất mà gặp Dần, Thân, Mão, Dậu là đất không chở.
Ông Nhậm nói: Thiên can toàn một khí, tức là thiên can có bốn Giáp, bốn Ất, bốn Bính, bốn Đinh, bốn Mậu, bốn Kỷ, bốn Canh, bốn Tân, bốn Nhâm, bốn Quý, đều thuộc loại này. Địa chi không chở, tức là địa chi với thiên can không sinh hoá cho nhau. Không chỉ bốn Giáp, bốn Ất mà gặp Thân, Dậu, Dần, Mão mới là không chở. Hoặc hoàn toàn bị địa chi khắc, hoặc trái lại khắc địa chi, hoặc thiên can không đoái hoài đến địa chi, hoặc địa chi không đoái hoài đến thiên can, đều là không chở. Như bốn Ất Dậu là bị địa chi khắc; bốn Tân Mão là trái lại khắc địa chi.
Phải để khí của địa chi bốc lên, khí của thiên can giáng xuống, thì mới lưu thông sinh hoá, không đến nỗi thiên khô (lệch lạc, khô kiệt, mất cân bằng). Lại được năm và vận sắp đặt yên ổn, thì không giàu cũng sang. Nếu không có tình lên xuống với nhau, trái lại có thế xung khắc, thì đều là thiên khô mà nghèo hèn. Nên xét cho kỹ.
Giáp Thân (năm)
Giáp Tuất (tháng)
Giáp Dần (ngày)
Giáp Tuất (giờ) — đại vận: Ất Hợi
Bính Tý
Đinh Sửu
Mậu Dần
Kỷ Mão
Canh Thìn
Chi năm là Thân kim, xung mất Dần mộc của nhật chủ. Thêm vào đó Tuất thổ nắm quyền (giữ tháng sinh) lại xuất hiện hai lần, sinh kim giúp sát, gọi là địa chi không đoái hoài đến thiên can. Bốn Giáp một Dần, tưởng như mạnh vượng, nhưng mộc mùa thu thì hưu tù, lộc thần (Dần) lại bị xung mất, gốc đã bị nhổ, nên không luận là vượng. Vì thế trong các vận Dần, Mão, Hợi, Tý, cơm áo khá đầy đủ. Vừa đến vận Canh Thìn, nguyên thần (gốc khí) của sát thấu ra, bốn người con đều tổn hại, nhà tan và chết. Can nhiều không bằng chi nặng, lý vốn như vậy.
Mậu Tý (năm)
Mậu Ngọ (tháng)
Mậu Tuất (ngày)
Mậu Ngọ (giờ) — đại vận: Kỷ Mùi
Canh Thân
Tân Dậu
Nhâm Tuất
Quý Hợi
Giáp Tý
Đây là cả cục đều hoả thổ, Tý suy mà Ngọ vượng. Xung thì Ngọ càng bùng lên dữ dội, nấu cạn giọt nước, ấy gọi là thiên can không che. Đầu đời đến vận Kỷ Mùi, cô khổ muôn bề. Đến vận Canh Thân, Tân Dậu, tính của Mậu thổ được dẫn thông ra (thổ sinh kim nên khí thổ có lối thoát), gặp nhiều cơ hội tốt, lấy vợ sinh con, lập nghiệp dựng nhà. Vừa đến vận Nhâm Tuất, thuỷ không có gốc, lại ngầm củng thành hoả cục, gặp tai biến của Chúc Dung (thần lửa, tức nạn cháy nhà), cả nhà năm người đều chết. Nếu thiên can thấu một chữ Canh hay Tân, hoặc địa chi ẩn một chữ Thân hay Dậu, thì đâu đến nỗi có kết cục như thế?
Mậu Thân (năm)
Mậu Ngọ (tháng)
Mậu Tuất (ngày)
Mậu Ngọ (giờ) — đại vận: Kỷ Mùi
Canh Thân
Tân Dậu
Nhâm Tuất
Quý Hợi
Giáp Tý
Lá số này so với lá số trước chỉ đổi một chữ Thân, mà khí thiên can đã giáng xuống, thuỷ trong địa chi có nguồn (Thân kim sinh thuỷ). Ngọ hoả tuy mạnh, rốt cuộc không làm tổn được Thân kim, nên rõ ràng là dùng kim. Huống chi lại có Tý thuỷ (?) làm hỷ thần (thần đáng mừng, hành giúp cho dụng thần) để trừ bệnh. Đến vận Thân, năm Mậu Thìn, tháng tư được vào học (đỗ khảo, vào trường huyện làm sinh viên), tháng chín đỗ khoa thi hương. Đó là nhờ được chữ Thìn của thái tuế (năm đang đi qua) ngầm hội thành thuỷ cục (Thân, Tý, Thìn hợp thành thuỷ), rất hay. Tiếc rằng sau này trong vận Nhâm Tuất, trên thiên can các tỷ kiên tranh nhau tài, dưới địa chi ngầm hội thành hoả cục, chưa thấy điều tốt.
Tân Mão (năm)
Tân Mão (tháng)
Tân Mão (ngày)
Tân Mão (giờ) — đại vận: Canh Dần
Kỷ Sửu
Mậu Tý
Đinh Hợi
Bính Tuất
Kỷ Dậu (?)
Lá số này bốn mộc nắm quyền, bốn kim ở đất tuyệt. Tuy nói là trái lại khắc địa chi, thực ra không có sức khắc. Nếu quả khắc được thì có thể dùng tài; mà đã dùng được tài thì há lại không lập nên sự nghiệp? Từ lúc lọt lòng mẹ (?), trong vài năm cha mẹ đều mất, phải theo đạo sĩ làm đồ đệ. Vận Kỷ Sửu, Mậu Tý, ấn thụ sinh giúp, cơm áo không thiếu. Vừa đến vận Đinh Hợi, sinh hoả khắc kim, liền mất thầy; chút cơ nghiệp nhỏ có được thì chơi gái, cờ bạc sạch sành sanh rồi chết.
Địa chi có đủ ba vật (đủ ba chi của một phương), thì không thể để đạo trời (thiên can) không dung chứa được.
Lời chú gốc: Dần, Mão, Thìn hoặc Hợi, Mão, Mùi mà gặp Giáp với Canh, Ất với Tân, thì trời không che. Nhưng không riêng gì trường hợp toàn một khí và đủ ba vật, mà mọi trường hợp đều nên trời che đất chở. Không kể có gốc hay không gốc, đều cần thuận theo thứ tự của khí, can chi không trái nghịch nhau là hay.
Ông Nhậm nói: Ba vật của địa chi, tức là địa chi có đủ một phương: Dần, Mão, Thìn (Đông); Tỵ, Ngọ, Mùi (Nam); Thân, Dậu, Tuất (Tây); Hợi, Tý, Sửu (Bắc). Như có Dần, Mão, Thìn: nhật chủ là mộc thì cần thiên can nhiều hoả; nhật chủ là hoả thì cần thiên can kim vượng; nhật chủ là kim thì cần thiên can thổ nặng.
Đại phàm địa chi đủ ba vật thì thế của nó vượng thịnh. Nếu vượng thần ở đề cương (chi tháng, ví như sợi dây chính của tấm lưới, nắm khí mùa), thì thiên can phải thuận theo khí thế của nó, tiết bớt đi là được. Nếu vượng thần ở chi khác, mà thiên can chế nó có sức, thì chế là được. Vì sao vượng thần ở đề cương chỉ nên tiết mà không nên chế? Vì vượng thần ở đề cương thì đó ắt là đất tuyệt của thần chế; nếu cưỡng ép chế nó, không thuận được tính nó, nó bị kích động mà càng lộng hành. Vượng thần, ví như phương mộc mà đề cương là Dần, Mão; thần chế là Canh, Tân kim, mà Dần, Mão là đất tuyệt của Canh, Tân. Nếu Thìn ở đề cương, can chi bốn trụ lại có Canh, Tân giúp sức, thì mới chế được. Ấy gọi là thuận theo thứ tự của khí, điều hoà cho thích đáng, thế mới là hoàn mỹ. Phương mộc như vậy, các phương khác cứ thế suy ra.
Tân Mão (năm)
Canh Dần (tháng)
Giáp Thìn (ngày)
Bính Dần (giờ) — đại vận: Kỷ Sửu
Mậu Tý
Đinh Hợi
Bính Tuất
Ất Dậu
Giáp Thân
Đây là Dần, Mão, Thìn phương Đông, thêm giờ Dần, vượng đến cực điểm. Hai kim ở năm và tháng đều ngồi trên đất tuyệt, vượng thần ở đề cương, kim đang lúc yếu khó mà khắc được. Hơn nữa Bính hoả thấu ở giờ, mộc với hoả đồng lòng, gọi là bên mạnh đông mà địch ít, thế tất phải trừ bỏ Canh, Tân là phe ít. Sớm đi vận thổ sinh kim, hao tán khác thường, vào kinh làm việc ở một bộ. Đến vận Bính Tuất, được bổ đi Quảng Đông, có quân công, thăng tri huyện, đó là cái hay của việc khắc hết Canh, Tân. Đến vận Dậu, Canh, Tân được đất, chết là phải.
Canh Dần (năm)
Canh Thìn (tháng)
Giáp Dần (ngày)
Đinh Mão (giờ) — đại vận: Tân Tỵ
Nhâm Ngọ
Quý Mùi
Giáp Thân
Ất Dậu
Bính Tuất
Đây cũng là Dần, Mão, Thìn phương Đông. Nhưng vượng thần không ở đề cương; Thìn thổ ở đúng tháng của mình, Canh kim được chở, sức đủ để khắc mộc. Đinh hoả tuy thấu nhưng không địch nổi Canh kim, rõ ràng là dùng sát. Đến vận Giáp Thân, Canh kim được lộc vượng, lại ngầm xung Dần mộc, đỗ liền mấy khoa, làm quan đến quận thủ (tri phủ, quan đứng đầu một phủ). Vừa đến vận Bính chế sát, bị giáng chức về quê làm ruộng.
Dương cưỡi lên vị dương thì khí dương thịnh, cốt nhất là đường vận được sắp đặt yên ổn.
Lời chú gốc: Trong sáu vị dương (sáu chi dương: Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất), chỉ Tý, Dần, Thìn là phương dương, là vị dương thuần. Năm can dương đóng ở đó, nếu là vượng thần, thì cốt nhất là vận đi đến đất âm thuận để được yên ổn.
Ông Nhậm nói: Sáu chi dương đều là dương, không phải chỉ Tý, Dần, Thìn mới là dương thuần; phải chia ra dương lạnh và dương ấm mà luận. Tây Bắc là lạnh, Đông Nam là ấm. Như có đủ Thân, Tuất, Tý là dương lạnh Tây Bắc, cốt nhất là vận gặp Mão, Tỵ, Mùi âm ấm Đông Nam. Như có đủ Dần, Thìn, Ngọ là dương ấm Đông Nam, cốt nhất là vận gặp Dậu, Hợi, Sửu âm lạnh Tây Bắc.
Đó là nói theo đại cục. Nếu dụng thần, hỷ thần của nhật chủ là mộc, hoặc hoả, hoặc thổ, thuộc dương ấm Đông Nam, thì năm và vận cũng nên phối với thuỷ âm, mộc âm, hoả âm của Tây Bắc, mới sinh giúp được hỷ thần và dụng thần, vui vẻ như chủ với khách mời rượu đáp lễ. Nếu năm và vận gặp thuỷ dương, mộc dương, hoả dương của Tây Bắc, thì là dương lẻ loi không sinh được; dẫu có sinh giúp hỷ thần cũng khó thích đáng, chẳng qua tránh được gập ghềnh mà đi đường bằng phẳng thôi.
Cục dương ấm như vậy, cục dương lạnh cũng luận như vậy. Ấy gọi là "thế sáng rỡ, cứng mạnh của dương thịnh thì phải phối với đất bao dung, mềm thuận của âm thịnh". Nếu không để tâm sâu, xét cho chắc, thì ai dò được chỗ tinh vi mà nắm được bí quyết?
Quý Tỵ (năm)
Bính Thìn (tháng)
Bính Ngọ (ngày)
Canh Dần (giờ) — đại vận: Ất Mão
Giáp Dần
Quý Sửu
Nhâm Tý
Tân Hợi
Canh Tuất
Đây là dương ấm Đông Nam. Kim và thuỷ trên thiên can dường như không có gốc. Mừng là chi tháng Thìn thổ tiết hoả, chứa thuỷ mà sinh kim; Canh kim treo ở góc cuối (trụ giờ) mà gặp sinh, nên Canh kim dùng được. Quý thuỷ chính là hỷ thần của Canh kim. Vận đầu Ất Mão, Giáp Dần, kim tuyệt, hoả sinh mà thuỷ bị tiết, cô khổ không chịu nổi. Vừa đến vận Quý Sửu, là đất âm ẩm phương Bắc, kim và thuỷ đều có gốc, lại được Tỵ với Sửu củng thành kim rất hay, ra ngoài gặp nhiều cơ hội, bỗng chốc phát tài hơn mười vạn. Dương ấm gặp lạnh, ấy là cái đẹp của sự phối hợp.
Mậu Dần (năm)
Ất Sửu (tháng)
Bính Dần (ngày)
Canh Dần (giờ) — đại vận: Bính Dần
Đinh Mão
Mậu Thìn
Kỷ Tỵ
Canh Ngọ
Tân Mùi
Nhật nguyên Bính Dần, tuy địa chi gặp ba Dần, nhưng mừng nhất là Sửu thổ nắm quyền, tài tinh về khố (Sửu là kho chứa kim, tài của Bính). Nếu vận đi về đất thổ kim Tây Bắc thì tài sản sự nghiệp ắt hơn lá số trước. Tiếc rằng suốt đường đều là đất mộc hoả Đông Nam, phá hết cơ nghiệp tổ tiên, đi khắp mấy tỉnh, bôn ba mà không gặp thời. Đến vận Ngọ, ngầm hội thành cục kiếp tài (Dần với Ngọ hợp thành hoả, cùng hành với nhật chủ, tranh đoạt tài), chết ở Quảng Đông. Một việc cũng không thành, chẳng phải đều do vận sao?
Dương (?) cưỡi lên vị âm thì khí thịnh, còn cần đường đi sáng sủa hanh thông.
Lời chú gốc: Trong sáu vị âm (sáu chi âm: Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi), chỉ Dậu, Hợi, Sửu là phương âm, là vị âm thuần. Năm can âm đóng ở đó, nếu là vượng thần, thì cốt nhất là vận đi đến đất dương thuận, sáng sủa hanh thông.
Ông Nhậm nói: Sáu chi âm đều là âm, không phải chỉ Dậu, Hợi, Sửu mới là âm thịnh; phải chia ra âm lạnh và âm ấm mà luận. Tiếp theo đoạn trên, Tây Bắc là lạnh, Đông Nam là ấm. Giả như có đủ Dậu, Hợi, Sửu là âm lạnh Tây Bắc, cốt nhất là vận gặp Dần, Thìn, Ngọ dương ấm Đông Nam. Như có đủ Mão, Tỵ, Mùi là âm ấm Đông Nam, cốt nhất là vận gặp Thân, Tuất, Tý dương lạnh Tây Bắc.
Đó là nói theo đại cục. Nếu dụng thần, hỷ thần của nhật chủ là kim, hoặc thuỷ, hoặc thổ, thuộc âm lạnh Tây Bắc, thì năm và vận cũng nên phối với kim dương, hoả dương, thổ dương của Đông Nam, mới giúp được dụng thần, hỷ thần mà phúc càng tăng. Nếu năm và vận gặp kim âm, hoả âm, thổ âm của Đông Nam, thì là âm thuần không nuôi dưỡng được, khó được phúc dày, chẳng qua yên ổn mà không có tai vạ thôi. Cục âm lạnh luận như vậy, cục âm ấm cũng luận như vậy. Ấy gọi là "khí bao dung, mềm thuận của âm thịnh thì phải phối với đất sáng rỡ, cứng mạnh của dương thịnh".
Bính Tý (năm)
Kỷ Hợi (tháng)
Ất Dậu (ngày)
Nhâm Ngọ (giờ) — đại vận: Canh Tý
Tân Sửu
Nhâm Dần
Quý Mão
Giáp Thìn
Kỷ Tỵ (?)
Đây có đủ Dậu, Hợi, Tý, âm lạnh Tây Bắc. Cây mùa lạnh càng nên hướng về mặt trời, nên lấy Bính hoả làm dụng thần, còn Nhâm thuỷ chính là bệnh (hành làm hại dụng thần) của nó. Nhưng mừng là Nhâm thuỷ ở xa (Bính hoả), lại kề sát nhật chủ; nhật chủ vốn suy, chẳng phải không mừng được nó sinh cho. Lại có Kỷ thổ thấu lên can, cũng có thể đứng vững giữa dòng mà chặn nước.
Lại mừng là thiên can thuỷ, mộc, hoả, thổ, mỗi thứ đứng riêng một nhà, sinh nhau có tình. Dưới địa chi, Ngọ hoả chế chặt thất sát (Dậu kim); hoả và thổ ở năm, tháng đều có gốc ở lộc vượng. Càng mừng là vận đi về đất dương ấm Đông Nam. Không những bốn trụ có tình mà vận cũng sáng sủa hanh thông, nên sớm đã đỗ liền đến bậc giáp đệ (đỗ tiến sĩ), làm quan đến phong cương. Đó đều là cái hay của âm dương phối hợp.
Kỷ Hợi (năm)
Bính Tý (tháng)
Ất Sửu (ngày)
Nhâm Ngọ (giờ) — đại vận: Ất Hợi
Giáp Tuất
Quý Dậu
Nhâm Thân
Tân Mùi
Canh Ngọ
Lá số này so với lá số trước chỉ đổi một chữ Dậu (?). Theo lối luận thông tục, Dậu đổi thành Sửu thì càng đẹp: Dậu là thất sát khắc ta, Sửu là thiên tài (tài do ta khắc, cùng tính âm dương với ta) bị ta khắc, lại ngăn được thuỷ, hay biết bao! Họ không biết rằng Sửu là thổ ẩm, chỉ tiết được hoả chứ không ngăn được thuỷ; còn Dậu tuy là thất sát nhưng bị Ngọ hoả khắc chặt, lại không tiết nguyên thần của hoả.
Lá số kia thì Bính hoả ở năm, Nhâm thuỷ ở xa, lại được Kỷ thổ ngăn một lớp. Lá số này thì Bính hoả ở tháng, Nhâm thuỷ ở gần, Kỷ thổ không làm gì được, Tý thuỷ lại áp sát mà xung Ngọ. Hơn nữa vận đi về đất âm lạnh Tây Bắc, Bính hoả không được chút sinh giúp nào, thì Ất mộc sao phát triển được? Thiên Thập can thể tượng (thiên bàn về hình tượng của mười can) nói: "Ở đất hư ẩm, dù cưỡi ngựa cũng đáng lo" (Ất mộc gặp đất ẩm lạnh, dù có Ngọ là ngựa cũng không cứu được). Lời ấy không sai. Vì thế người này chí hướng bị vùi nơi phòng sách, nghèo rớt mồng tơi, khắc vợ, không con. Đến vận Nhâm Thân, Bính hoả bị khắc hết mà chết. Ấy gọi là "âm cưỡi lên vị âm thì khí âm thịnh".
Đất sinh trời (chi ngày sinh ra can ngày), mà can trời suy thì sợ bị xung.
Lời chú gốc: Như Bính Dần, Mậu Dần, Đinh Dậu, Nhâm Thân, Quý Mão, Kỷ Dậu đều là nhật chủ ngồi trên trường sinh; Giáp Tý, Ất Hợi, Bính Dần, Đinh Mão, Kỷ Tỵ đều là nhật chủ tự sinh (chi ngày sinh ra can ngày). Nếu nhật chủ suy mà gặp xung, thì gốc bị nhổ, hoạ càng nặng.
Ông Nhậm nói: Đất sinh trời là như Giáp Tý, Bính Dần, Đinh Mão, Kỷ Tỵ, Mậu Ngọ, Nhâm Thân, Quý Dậu, Ất Hợi, Canh Thìn, Tân Sửu. Nhật chủ sinh vào tháng không đắc lệnh (không hợp khí mùa), trong trụ lại ít được giúp đỡ, phải dùng ấn ngay dưới thân mình. Nếu bị xung thì gốc bị nhổ, sinh cơ dứt hết, hoạ nặng nhất.
Nếu nhật chủ đắc thời, đương lệnh, hoặc năm và giờ đều gặp lộc vượng, hoặc trên thiên can tỷ kiếp chồng chất, hoặc quan tinh suy yếu mà trái lại kỵ ấn thụ tiết khí của quan, thì không sợ xung phá. Tóm lại, phải xem khí thế của nhật chủ: vượng tướng (đang mạnh hoặc đang lên) thì mừng gặp xung, hưu tù thì sợ gặp xung. Tuy nói theo nhật chủ, nhưng năm và vận xung cũng vậy.
Giáp Dần (năm)
Mậu Thìn (tháng)
Bính Dần (ngày)
Bính Thân (giờ) — đại vận: Ất Tỵ (?)
Canh Ngọ
Tân Mùi
Nhâm Thân
Quý Dậu
Giáp Tuất
Lá số này ngồi trên ấn thụ, sinh cuối xuân, khí của ấn còn dư, lại thêm năm gặp Giáp Dần, thì quá mức. Thổ tuy đương lệnh nhưng mộc càng vững. Mừng là Dần với Thân gặp xung, tài tinh (Thân kim) được dùng. Chỉ chê là có tỷ kiên che đầu (chữ Bính đè ngay trên Thân), nên xung không có sức. Những năm đầu vận đi phương Nam, lên xuống thất thường. Đến hai mươi năm vận Nhâm Thân, Quý Dậu, Thân xung Dần mộc, khắc mất tỷ kiên, dựng nghiệp, hưng nhà. Ấy gọi là nhờ ấn mà đến được với tài.
Nhâm Thân (năm)
Giáp Thìn (tháng)
Bính Dần (ngày)
Bính Thân (giờ) — đại vận: Ất Tỵ
Bính Ngọ
Đinh Mùi
Mậu Thân
Kỷ Dậu
Canh Tuất
Lá số này cũng ngồi trên ấn thụ, cũng sinh cuối xuân, ấn thụ chẳng phải không có khí dư. Can năm là Nhâm, thuộc sát, sinh cho ấn có tình, không đáng sợ. Điều đáng chê là hai Thân xung Dần, gốc của Giáp mộc bị nhổ. Còn mừng là Nhâm thuỷ tiết kim mà sinh mộc. Vận đi Bính Ngọ, cướp mất tài Thân, nên được vào học, được bổ làm lẫm sinh (sinh viên được nhà nước cấp lương), đỗ khoa thi hương. Vận Đinh Mùi hợp mất Nhâm thuỷ, ba lần dự xuân vi (kỳ thi hội ở kinh đô vào mùa xuân) không đỗ. Vận Mậu Thân khắc mất Nhâm thuỷ, Thân thứ ba xung Dần mộc, chết trên đường. Nhâm thuỷ của lá số này là nguyên thần (nguồn sinh ra) của Giáp mộc, tuyệt đối không được tổn thương; Nhâm thuỷ bị tổn thì Giáp mộc ắt cô độc. Phàm có một sát mà dùng ấn, thì kỵ nhất là chế sát.
Trời hợp đất (can ngày hợp với can ẩn trong chi ngày), đất vượng thì mừng được yên tĩnh.
Lời chú gốc: Như Đinh Hợi, Mậu Tý, Giáp Ngọ, Kỷ Hợi, Tân Tỵ, Nhâm Ngọ, Quý Tỵ, đều là nhân nguyên (can ẩn tàng trong chi) trong chi hợp với thiên can. Đây là ngồi trên đất của tài hoặc quan. Tài, quan nếu vượng thì nên yên tĩnh, không nên bị xung.
Ông Nhậm nói: Sự hợp của mười can là âm dương phối với nhau (Giáp hợp Kỷ, Ất hợp Canh, Bính hợp Tân, Đinh hợp Nhâm, Mậu hợp Quý). Năm can dương hợp với năm can âm là hợp với tài; năm can âm hợp với năm can dương là hợp với quan; cho nên ắt phải hợp. Nhưng còn có trường hợp âm vượng không theo dương, dương vượng không theo âm, tuy hợp mà không hoá (không biến thành hành mới). Lại có phân biệt tranh hợp (hai can tranh nhau hợp một can), đố hợp (ghen nhau mà hợp), phân hợp (hợp bị chia tách). Nếu can lộ ra hợp với can ẩn trong chi, thì tuỳ cục chỗ nào cũng hợp được, mà cũng chỗ nào cũng thành chia tách, tranh giành, ghen ghét.
Tiết này vốn có lý sâu xa, chỉ vì lời chú gốc thiếu linh hoạt. Ba chữ "trời hợp đất" phải xem linh hoạt, xem nhẹ thôi; điều quan trọng ở bốn chữ của câu sau "đất vượng mừng tĩnh". Đất vượng thì trời ắt suy. Mừng tĩnh là bốn chi không có vật xung khắc mà có thần sinh giúp. Thiên can suy mà không có ai giúp, địa chi vượng mà có sinh, thì thiên can trong lòng có ý vui muốn hợp. Nếu được nguyên thần của địa chi thấu ra, nhân đó trời trên đất dưới lên xuống có tình, thì sự hợp này có ý như "tòng" (đi theo, phục tùng hành mạnh): hợp tài thì như theo tài, hợp quan thì như theo quan; chứ không phải là lý hợp hoá của mười can. Cho nên yên tĩnh thì ở yên, còn giữ được; động thì như đi trên chỗ nguy, khó mà chống đỡ.
Tuy vậy, có thể nói là hợp thì chỉ có bốn ngày Mậu Tý, Tân Tỵ, Đinh Hợi, Nhâm Ngọ mà thôi. Nếu là ngày Giáp Ngọ, thì trong Ngọ ắt Đinh đứng trước, Kỷ đứng sau, Kỷ thổ sao chuyên quyền mà hợp với Giáp được? Ngày Kỷ Hợi, trong Hợi ắt Nhâm đứng trước, Giáp đứng sau, Giáp sao ra mà hợp với Kỷ được? Ngày Quý Tỵ, trong Tỵ ắt Bính đứng trước, Mậu đứng sau, Mậu sao vượt qua mà hợp với Quý được? Ba ngày này không luận. Còn mười can mà đáng hợp và hoá thật, thì thành hoá cách (cách cục mà can ngày hợp rồi biến hẳn thành hành khác), có cách dùng riêng, sẽ giải trong chương Hoá cách.
Kỷ Tỵ (năm)
Tân Mùi (tháng)
Nhâm Ngọ (ngày)
Ất Tỵ (giờ) — đại vận: Canh Ngọ
Kỷ Tỵ
Mậu Thìn
Đinh Mão
Bính Dần
Ất Sửu
Địa chi hợp thành loại phương Nam, nắm quyền, đương lệnh, đất vượng đến cực điểm. Hoả nóng, thổ khô, kim giòn khó nuôi được nguồn thuỷ, trời suy đến cực điểm. Cho nên tình ý của can ngày không ở Tân kim, mà ắt hướng về Đinh hoả trong Ngọ để hợp theo. Vận Kỷ Tỵ, Mậu Thìn sinh kim, tiết hoả, có tai ách, hao tán. Vận Đinh Mão, Bính Dần, mộc hoả cùng vượng, khắc hết Tân kim, buôn bán phát tài cực lớn.
Kỷ Sửu (năm)
Bính Tý (tháng)
Đinh Hợi (ngày)
Canh Tý (giờ) — đại vận: Ất Hợi
Giáp Tuất
Quý Dậu
Nhâm Thân
Tân Mùi
Canh Ngọ
Lá số này địa chi hợp thành loại phương Bắc, đất vượng đến cực điểm. Thiên can hoả hư yếu, không có mộc sinh giúp, lại có thổ ẩm làm mờ hoả, trời suy đến cực điểm. Người ta đều luận là sát nặng, thân nhẹ, nên lấy hoả giúp thân để chống sát, (đoán rằng) năm Mậu Dần kim tuyệt, hoả sinh, lại hợp mất Hợi thuỷ, ắt có đại hung; quả nhiên chết (?) vào tháng cuối mùa hạ.
Ở đây quan tinh dưới địa chi nắm vượng, lại hợp thành loại phương của quan (Hợi, Tý, Sửu là thuỷ, là quan của Đinh), thiên can không có ấn, Kỷ thổ tiết Bính hoả, không đủ giúp thân. Đây là trời đất hợp nhau mà theo quan. Vận Giáp Tuất sinh hoả khắc thuỷ, tai ách, tang chế, hao tán, gia nghiệp đã hết. Vận Quý Dậu, Nhâm Thân khắc hết Bính hoả, giúp dậy tài và quan, kiếm lời năm vạn. Vận Mùi, năm Bính Tý, gặp nạn hồi lộc (nạn cháy nhà), mất hai vạn. Người ta đều lấy hoả thổ giúp thân, cho rằng vận Ngọ, Mùi là đẹp, chẳng biết rằng tỷ kiếp cướp tài, trái lại gây đại hung.
Giáp Thân, Mậu Dần thật là sát và ấn sinh nhau; Canh Dần, Quý Sửu cũng coi là hai thần hưng vượng.
Lời chú gốc: Hai thần tức là sát và ấn. Canh kim thấy hoả thổ trong Dần, nhưng trong đó lại nhiều Giáp mộc, nên luận là tài. Quý thấy thổ kim trong Sửu, nhưng trong đó lại nhiều Quý thuỷ, nên là giúp thân. Đều không thật bằng Giáp thấy Nhâm thuỷ, Canh kim trong Thân, hay Mậu thấy Giáp mộc, Bính hoả trong Dần.
Ông Nhậm nói: Chi ngày ngồi trên sát và ấn không chỉ có bốn ngày này; như Ất Sửu, Tân Mùi, Nhâm Tuất cũng là hai thần. Quý Sửu có nhiều tỷ kiên, thì Mậu Dần há lại không có tỷ kiên? Canh Dần có nhiều tài tinh, thì Giáp Thân há lại không có tài tinh? Không chỉ Canh Dần, Quý Sửu là không thật, mà ngay cả Giáp Thân, Mậu Dần cũng khó làm căn cứ. Nếu chỉ lấy một chữ của nhật chủ mà luận cách, thì những chữ (?) ở năm, tháng, giờ biết sắp đặt, hiểu thế nào? Chẳng qua lấy mấy ngày này làm đề mục mà thôi: dùng sát thì giúp nó, không dùng thì đè nó xuống.
Phải xem khí thế của bốn trụ, phân biệt nhật chủ suy hay vượng. Như thân mạnh mà sát nông thì lấy tài tinh nuôi sát; thân với sát ngang nhau thì lấy thực thần chế sát; sát mạnh mà thân yếu thì lấy ấn thụ hoá sát. Luận trong cục: sát nặng thân nhẹ thì không nghèo cũng chết yểu; chế sát quá mức thì tuy học mà không thành. Luận hành vận: sát vượng mà lại đi vào đất của sát thì lập tức gặp tai hoạ; đã chế sát mà lại đi vào đất chế thì ắt bị nghèo túng. Sách nói: "Xét từng cách cho tường, lấy sát làm trọng"; lại nói: "Có sát thì chỉ luận sát, không có sát mới luận dụng thần". Sát há có thể coi nhẹ được sao?
Nhâm Ngọ (năm)
Kỷ Dậu (tháng)
Giáp Thân (ngày)
Giáp Tý (giờ) — đại vận: Canh Tuất
Tân Hợi
Nhâm Tý
Quý Sửu
Giáp Dần
Ất Mão
Nhật nguyên Giáp Thân, sinh tháng tám, quan và sát nắm quyền. Mừng là Ngọ hoả chế chặt Dậu kim (quan), Tý thuỷ hoá Thân kim (sát), ấy gọi là bỏ quan giữ sát. Sát với ấn sinh nhau, mộc héo kim vượng, lấy ấn tinh làm dụng thần. Người này đỗ liền đến bậc giáp đệ, từ lang thự (chức lang trung, viên ngoại lang ở các bộ) ra làm quan sát, từ niết hiến (án sát sứ, quan coi việc hình án của một tỉnh) chuyển lên phong cương.
Nhâm Thìn (năm)
Kỷ Dậu (tháng)
Giáp Thân (ngày)
Giáp Tý (giờ) — đại vận: Canh Tuất
Tân Hợi
Nhâm Tý
Quý Sửu
Giáp Dần
Ất Mão
Lá số này so với lá số trước chỉ đổi một chữ Thìn. Theo lối luận thông tục, lá trước là chế quan giữ sát, lá này là hợp quan giữ sát (Thìn hợp Dậu), công danh, đường làm quan chẳng hơn kém gì nhau. Họ không biết rằng hai lá cách xa như trời với vực. Chế là khắc mà trừ đi; còn hợp thì có cái đi, có cái không đi. Nếu lấy Thìn thổ làm tài, thì nó hoá thành kim mà giúp sát; lấy Dậu kim làm quan, thì nó vẫn hoá thành kim mà theo phe sát. Từ đó xem ra, trong cái trong có lẫn cái đục, lại lấy tài làm bệnh, không những công danh lận đận mà tai ách, hao tán cũng khó tránh.
Chỉ có vận Hợi gặp sinh, có thể được một tấm áo khâm (đỗ tú tài, mặc áo của sinh viên). Vận Nhâm Tý nếu gặp năm mộc thì kỳ thu vi (thi hương vào mùa thu) có hy vọng. Vận Quý Sửu hợp mất ấn Tý, đường đi bị cản trở, có hung không có cát. Vận Giáp Dần bị Thân xung phá, tuổi thọ có trở ngại.
Trên dưới quý ở chỗ tình ý hoà hợp.
Lời chú gốc: Thiên can tuy không sinh nhau, cũng nên có tình mà không quay lưng với nhau.
Ông Nhậm nói: Trên dưới tình ý hoà hợp, tức là che chở bảo vệ lẫn nhau, can chi không quay lưng với nhau. Như: quan suy mà thương quan vượng thì tài tinh được cục (có các chi hội lại thành thế); quan vượng mà tài nhiều thì tỷ kiếp được cục; sát nặng dùng ấn, kỵ tài thì tài ở đất kiếp tài; thân mạnh sát nông, mừng tài thì tài ngồi trên đất thực thần; tài nhẹ kiếp nặng thì có quan thì quan tinh chế kiếp, không có quan thì thực thần, thương quan hoá kiếp. Những trường hợp ấy đều gọi là có tình.
Như: quan suy gặp thương quan mà tài tinh không hiện; quan vượng không có ấn mà tài tinh được cục; sát nặng dùng ấn, kỵ tài mà tài ngồi đất thực thần; thân vượng sát nhẹ, mừng tài mà tài ngồi đất kiếp tài; tài nhẹ kiếp nặng mà không có thực thương thì quan lại mất lệnh, có thực thương thì ấn lại nắm quyền. Những trường hợp ấy đều là không hoà hợp.
Kỷ Tỵ (năm)
Quý Dậu (tháng)
Bính Dần (ngày)
Canh Dần (giờ) — đại vận: Nhâm Thân
Tân Mùi
Canh Ngọ
Kỷ Tỵ
Mậu Thìn
Đinh Mão
Lá số này nhật chủ hai lần ngồi trên trường sinh, chi năm lại gặp lộc vượng, đủ sức dùng quan. Quý thuỷ là quan tinh bị Kỷ thổ kề sát làm tổn thương. Mừng là quan ngồi trên đất tài (Dậu), càng hay là Tỵ với Dậu củng thành kim, nên khí của Kỷ thổ đã bị tiết, mà gốc của quan tinh được vững. Vì vậy cả đời không gặp hung hiểm, danh và lợi đều đủ.
Quý Hợi (năm)
Quý Hợi (tháng)
Bính Thìn (ngày)
Giáp Ngọ (giờ) — đại vận: Nhâm Tuất
Tân Dậu
Canh Thân
Kỷ Mùi
Mậu Ngọ
Đinh Tỵ
Lá số này quan và sát nắm vượng, vốn đáng sợ. Nhưng mừng là giờ Ngọ sinh cho thực thần (Thìn thổ) để chế sát; can giờ thấu Giáp, sinh hoả, tiết thuỷ. Sát vượng một nửa hoá thành ấn; mộc suy hai lần gặp trường sinh (Hợi), nhờ đó gốc mộc càng vững. Trên dưới tình ý hoà hợp, quả không sai. Người này tay trắng dựng nhà, phát tài mấy vạn.
Giáp Dần (năm)
Canh Ngọ (tháng)
Ất Mão (ngày)
Bính Tý (giờ) — đại vận: Tân Mùi
Nhâm Thân
Quý Dậu
Giáp Tuất
Ất Hợi
Bính Tý
Nhật chủ chuyên lộc (ngồi ngay trên lộc của chính mình: Ất ngồi Mão), chi giờ là Tý thuỷ sinh cho, can năm Giáp mộc cũng ngồi trên lộc vượng. Dùng Canh kim thì hoả vượng mà không có thổ, Canh lại ngồi trên đất hoả. Dùng Bính hoả thì Tý xung mất chi vượng của hoả (Ngọ). Dù có dùng hoả, cũng không có vận nào sắp đặt yên ổn cho. Vì thế thất bại tan tành như tro. Đến vận Ất Hợi, thuỷ và mộc cùng kéo đến, rốt cuộc thành kẻ ăn mày.
Ất Sửu (năm)
Kỷ Mão (tháng)
Ất Hợi (ngày)
Nhâm Ngọ (giờ) — đại vận: Mậu Dần
Đinh Sửu
Bính Tý
Ất Hợi
Giáp Tuất
Quý Dậu
Lá số này có tài là Kỷ thổ, bắt gốc ở Sửu, được lộc ở Ngọ, tưởng như thân và tài đều vượng. Nào ngờ tài Kỷ thổ bị tỷ kiên (Ất năm) cướp mất, tài Sửu thổ bị Mão mộc khắc phá, thực thần Ngọ hoả bị Hợi thuỷ khắc, lại bị Nhâm thuỷ che trên, không có cách nào dẫn hoá. Ấy gọi là trên dưới không có tình. Ban đầu gặp vận Mậu Dần, Đinh Sửu, tài được sinh giúp, cơ nghiệp cha ông để lại khá dày. Vừa đến vận Bính Tý, xung mất Ngọ hoả, thua một lần là hết sạch. Vận Ất Hợi, bán cả vợ con, cạo đầu đi tu, lại không giữ giới luật, chết vì rét và đói.
Đem hai lá số này ra xem chung, thì thấy tình trên dưới hoà hợp hay không mà giàu sang, nghèo hèn cách nhau như trời với vực; có thể kiểm chứng ngay ở đây.
Trái phải quý ở chỗ cùng chí hướng.
Lời chú gốc: Trên dưới, trái phải, tuy không phải là những vật toàn một khí, nhưng cần sinh hoá không lầm lẫn.
Ông Nhậm nói: Trái phải cùng chí hướng, tức là chế và hoá thích đáng, hai bên trái phải sinh giúp, không tạp loạn. Như: sát vượng thân yếu thì có dương nhận (chi ở giai đoạn đế vượng của can dương ngày sinh, sức rất mạnh và dữ) hợp sát, hoặc có ấn thụ hoá sát; thân vượng sát yếu thì có tài tinh sinh sát, hoặc có quan tinh giúp sát; thân và sát đều vượng thì có thực thần chế sát, hoặc có thương quan chống sát. Ấy gọi là cùng chí hướng. Nếu thân yếu mà sát lại được tài nuôi, thì tài gần như thành gánh nặng; thân vượng mà kiếp tài lại hợp với quan, thì tài và quan đều bị bỏ quên.
Tóm lại, thần mà nhật chủ mừng thì ắt cần kề sát thân và lộ ra. Mừng sát thì sát phải gần với tài; kỵ sát thì sát phải gặp thực thần chế. Mừng ấn thì ấn phải đứng sau quan; kỵ ấn thì ấn phải nhường tài đứng trước. Mừng tài thì phải gặp thực thương; kỵ tài thì phải gặp tỷ kiếp. Thần nhật chủ mừng mà được nhàn thần (các chữ không giữ vai chính trong lá số) giúp đỡ, không tranh không ghen; thần nhật chủ kỵ mà bị nhàn thần chế phục, không thể lộng hành. Ấy gọi là cùng chí hướng. Nên xét cho kỹ.
Nhâm Thân (năm)
Bính Ngọ (tháng)
Canh Ngọ (ngày)
Canh Thìn (giờ) — đại vận: Đinh Mùi
Mậu Thân
Kỷ Dậu
Canh Tuất
Tân Hợi
Nhâm Tý
Lá số này sát là Bính hoả tuy vượng, nhưng gốc của Nhâm thuỷ cũng vững. Nhật chủ có tỷ kiên giúp, có Thìn thổ sinh, gọi là thân và sát ngang nhau. Dùng Nhâm chế sát, đó là kẻ cùng chí hướng trên thiên can; kẻ cùng chí hướng dưới địa chi là Thìn thổ. Một bên chế, một bên hoá, có thể nói là có tình. Vận mừng đất kim thuỷ, đường làm quan hiển hách, chức đến phong cương.
Nhâm Ngọ (năm)
Bính Ngọ (tháng)
Canh Thân (ngày)
Mậu Dần (giờ) — đại vận: Đinh Mùi
Mậu Thân
Kỷ Dậu
Canh Tuất
Tân Hợi
Nhâm Tý
Lá số này đem so với lá trước, phần lớn giống nhau, chỉ khác chút ít; huống chi ngày lại ngồi trên lộc vượng, Nhâm thuỷ cũng chế chặt sát. Vậy sao bên kia danh lợi đều thu, bên này suốt đời không phát? Bởi bên kia Nhâm thuỷ gặp đất trường sinh là Thân, chế sát có quyền; bên này Nhâm thuỷ ngồi trên đất tuyệt là Ngọ, chống sát không có sức. Bên kia can giờ có tỷ kiếp giúp thân, lại sinh được thuỷ; bên này trên giờ có kiêu thần (thiên ấn: ấn cùng tính âm dương với nhật chủ, hay cướp đoạt thực thần) khắc thuỷ mà không sinh được thực thần. Ấy gọi là trái phải không cùng chí hướng.
Bắt đầu ở chỗ nên bắt đầu, kết thúc ở chỗ nên kết thúc, thì giàu sang, phúc lộc, sống lâu mãi không cùng.
Lời chú gốc: Năm và tháng là bắt đầu; ngày và giờ là chỗ không quay lưng (?), là kết thúc; năm và tháng không ghen ghét nhau. Phàm thần được mừng trong cục mà được dẫn đến chi giờ, có chỗ quy về, thì là trước sau đều được chỗ, thì giàu sang, phúc lộc, sống lâu mãi không cùng.
Ông Nhậm nói: Lẽ trước sau, tức là can chi lưu thông, bốn trụ sinh hoá không ngừng. Cần phải nối tiếp nhau như chuỗi ngọc, đủ cả năm hành; dù có thiếu, thì hoặc có tình hợp hoá, che chở cho nhau, thuần tuý đáng xem. Thần được mừng thì gặp sinh, được đất; thần bị kỵ thì bị khắc, không có gốc. Nhàn thần không kết bè với cái bị kỵ; cái bị kỵ lại hợp hoá mà thành công. Can chi bốn trụ không có chữ nào bị bỏ phí; dù có thương quan, kiêu thần, kiếp tài, dương nhận cũng đều đến phò cách, giúp dụng thần. Hỷ thần, dụng thần có tình, nhật nguyên được khí, thì chưa có ai không giàu sang, phúc lộc, sống lâu.
Nhâm Dần (năm)
Giáp Thìn (tháng)
Đinh Hợi (ngày)
Kỷ Dậu (giờ) — đại vận: Ất Tỵ
Bính Ngọ
Đinh Mùi
Mậu Thân
Kỷ Dậu
Canh Tuất
Tân Hợi
Nhâm Tý
Can năm Nhâm thuỷ là bắt đầu, chi ngày (?) Hợi thuỷ là kết thúc. Quan sinh ấn, ấn sinh thân, thực thần phát huy tác dụng, nhả tú khí (tài hoa lộ ra), tài được thực thần che trên, quan được tài tinh sinh cho. Thương quan tuy đương lệnh nhưng bị ấn thụ chế có tình. Năm, tháng không quay lưng; ngày, giờ không ghen ghét; trước sau đều được chỗ. Người này sang đến hàng quan nhị phẩm, giàu có trăm vạn, con cháu nối nhau tốt đẹp, sống đến tám mươi tuổi.
Mậu Tuất (năm)
Canh Thân (tháng)
Quý Hợi (ngày)
Ất Mão (giờ) — đại vận: Tân Dậu
Nhâm Tuất
Quý Hợi
Giáp Tý
Ất Sửu
Bính Dần
Đinh Mão
Mậu Thìn
Lá số này thổ sinh kim, kim sinh thuỷ, thuỷ sinh mộc, can chi cùng chảy một dòng, chỉ có tình sinh nhau mà không có thói tranh giành ghen ghét. Trong Mậu Tuất, tài tinh về khố; quan trong sạch, ấn ngay chính (?), rõ ràng; thực thần nhả tú khí lại gặp sinh. Người này xuất thân đỗ hương bảng, làm quan đến hoàng đường (tri phủ), một vợ hai thiếp, có mười ba người con, con cháu đỗ đạt liên tiếp, giàu có trăm vạn, sống quá chín mươi tuổi.
Giáp Tý (năm)
Bính Dần (tháng)
Kỷ Tỵ (ngày)
Tân Mùi (giờ) — đại vận: Đinh Mão
Mậu Thìn
Kỷ Tỵ
Canh Ngọ
Tân Mùi
Nhâm Thân
Quý Dậu
Giáp Tuất
Lá số này trên thiên can thì mộc sinh hoả, hoả sinh thổ, thổ sinh kim; dưới địa chi thì thuỷ sinh mộc, mộc sinh hoả, hoả sinh thổ, thổ sinh kim. Lại từ chi sinh lên can. Theo địa chi thì lấy Tý thuỷ ở chi năm sinh Dần mộc làm bắt đầu, đến Tân kim ở can giờ làm kết thúc. Theo thiên can cũng lấy Tý thuỷ ở chi năm sinh Giáp mộc làm bắt đầu, đến Tân kim ở can giờ làm kết thúc. Trời và đất cùng chảy một dòng, đúng là "bắt đầu ở chỗ nên bắt đầu, kết thúc ở chỗ nên kết thúc". Vì vậy người này đỗ liền mấy khoa, làm quan đến bậc cao nhất, vợ chồng đều tốt đẹp, con cháu đông đúc, đời nào cũng có người đỗ đạt, sống đến chín mươi tuổi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video