Thiên 15 — Phẩm Thánh hạnh thứ 7 – phần 1

 Kinh Đại Bát Niết-bàn (kinh về sự diệt độ lớn lao, trọn vẹn của Phật), phẩm Thánh Hạnh (phẩm: chương trong kinh; Thánh hạnh: hạnh tu của bậc thánh) thứ bảy, phần một.

 Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp (Bồ-tát: người tu hành đã phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi loài; Ca-diếp là tên vị Bồ-tát thưa hỏi Phật trong kinh này): "Này thiện nam tử (người con trai hiền thiện — lời Phật gọi người nghe pháp), Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có công hạnh cao) nên đối với kinh Đại Bát Niết-bàn này mà chuyên tâm suy ngẫm năm thứ hạnh. Năm thứ ấy là gì? Một là thánh hạnh (hạnh của bậc thánh: giữ giới, thiền định, trí tuệ), hai là phạm hạnh (hạnh trong sạch, lòng từ bi rộng lớn), ba là thiên hạnh (hạnh hợp với lẽ tự nhiên, cao quý như trời), bốn là anh nhi hạnh (hạnh trẻ thơ: làm như trẻ nhỏ để dẫn dắt người yếu kém), năm là bệnh hạnh (hạnh bệnh: tỏ ra có bệnh như chúng sinh để cứu độ họ). Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên thường tu tập năm hạnh ấy. Lại có một hạnh nữa là hạnh của Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến), đó là kinh Đại Niết-bàn Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", nhằm cứu độ hết thảy chúng sinh cùng thành Phật).

 Ca-diếp! Thế nào là thánh hạnh mà Bồ-tát ma-ha-tát tu? Bồ-tát ma-ha-tát, hoặc từ Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), hoặc từ Như Lai, được nghe kinh Đại Niết-bàn như thế này, nghe rồi sinh lòng tin, tin rồi nên suy nghĩ thế này: 'Chư Phật Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) có đạo vô thượng, có chính pháp lớn, có hạnh chân chính của đại chúng, lại có kinh điển Đại thừa Phương đẳng (giáo lý rộng lớn, bình đẳng). Nay ta vì ưa thích, khao khát kinh Đại thừa, nên lìa bỏ vợ con, bà con thân yêu, nhà cửa đang ở, vàng bạc châu báu, chuỗi ngọc đẹp đẽ, hương hoa, âm nhạc, tôi tớ trai gái lớn nhỏ, voi ngựa xe cộ, bò dê gà chó heo lợn.'

 Lại nghĩ thế này: 'Ở nhà chật hẹp gò bó như ngục tù, mọi phiền não từ đó mà sinh; xuất gia rộng rãi thênh thang như hư không, mọi điều thiện nhờ đó mà tăng trưởng. Nếu ở nhà thì không thể trọn đời giữ phạm hạnh trong sạch. Nay ta nên cạo bỏ râu tóc, xuất gia học đạo.' Nghĩ vậy xong: 'Nay ta nhất định xuất gia tu học đạo giác ngộ vô thượng chân chính.' Khi Bồ-tát muốn xuất gia như thế, ma vương Ba-tuần (vị vua ma ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu đạo) sinh lòng khổ não lớn, nói: 'Vị Bồ-tát này rồi sẽ gây chiến lớn với ta.' Này thiện nam tử, Bồ-tát như thế thì đâu có gây chiến với ai?

 Lúc ấy Bồ-tát liền đến tăng phường (nơi ở của các vị tu sĩ). Nếu thấy Như Lai và đệ tử Phật, dáng vẻ oai nghi đầy đủ, các giác quan lắng yên, tâm nhu hòa, trong sạch, tịch tĩnh, liền đến chỗ ấy xin xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y (ba loại áo của người tu sĩ). Xuất gia rồi, vâng giữ giới cấm, dáng vẻ oai nghi không thiếu sót, đi đứng an nhiên, không xúc phạm điều gì, dù là lỗi nhỏ cũng sinh lòng sợ hãi; tâm giữ giới vững chắc như kim cương.

 Này thiện nam tử, ví như có người mang chiếc phao muốn vượt biển lớn. Khi ấy trong biển có một con La-sát (quỷ dữ ăn thịt người), liền xin người ấy chiếc phao. Người ấy nghe xong liền nghĩ: 'Nếu ta đưa cho nó thì chắc chắn sẽ chết chìm.' Bèn đáp: 'Này La-sát, ngươi thà giết ta, chứ phao thì không thể cho được.' La-sát lại nói: 'Nếu ngươi không thể cho ta cả chiếc phao thì cho ta một nửa.' Người ấy vẫn không chịu cho. La-sát lại nói: 'Nếu ngươi không chịu cho ta một nửa thì mong cho ta một phần ba.' Người ấy không chịu. La-sát lại nói: 'Nếu không được thì cho ta chừng một bàn tay.' Người ấy không chịu. La-sát lại nói: 'Nếu bây giờ ngươi không thể cho ta chừng một bàn tay, thì ta đang đói khổ, bị muôn khổ dồn ép, xin giúp ta chừng một hạt bụi.' Người ấy lại nói: 'Thứ ngươi xin thật là không nhiều, nhưng hôm nay ta đang sắp vượt biển, không biết đường trước gần xa thế nào. Nếu cho ngươi thì hơi sẽ dần xì ra, làm sao vượt qua được hiểm nạn biển lớn? Ngộ nhỡ giữa đường chìm nước mà chết.'

 Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát giữ gìn giới cấm cũng như thế, như người vượt biển kia giữ gìn tiếc chiếc phao. Khi Bồ-tát giữ giới như thế, thường có những La-sát phiền não xấu ác nói với Bồ-tát: 'Ông hãy tin ta, ta không bao giờ dối ông. Ông chỉ cần phá bốn giới cấm, còn giữ các giới khác; nhờ vậy ông sẽ được an ổn vào Niết-bàn.' Khi ấy Bồ-tát nên nói thế này: 'Nay ta thà giữ các giới cấm như thế mà đọa địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không gián đoạn), chứ không bao giờ phạm giới để được sinh lên cõi trời.'

 La-sát phiền não lại nói: 'Nếu ông không thể phá bốn giới cấm thì có thể phá giới tăng tàn (nhóm tội nặng thứ hai, phạm vào thì phải sám hối trước chúng tăng mới được ở lại trong tăng đoàn); nhờ vậy ông sẽ được an ổn vào Niết-bàn.' Bồ-tát cũng không nên nghe theo lời nó. La-sát lại nói: 'Nếu ông không thể phạm tăng tàn thì cũng có thể cố ý phạm tội thâu-lan-giá (tội thô, tức tội làm dở dang những tội nặng); nhờ vậy ông sẽ được an ổn vào Niết-bàn.' Khi ấy Bồ-tát cũng không nghe theo. La-sát lại nói: 'Nếu ông không thể phạm thâu-lan-giá thì có thể phạm xả đọa (tội cất giữ vật trái phép, phải bỏ vật ấy ra và sám hối); nhờ vậy có thể được an ổn vào Niết-bàn.' Khi ấy Bồ-tát cũng không nghe theo. La-sát lại nói: 'Nếu ông không thể phạm xả đọa thì có thể phá giới ba-dật-đề (lỗi nhỏ, phạm thì phải sám hối); nhờ vậy ông sẽ được an ổn vào Niết-bàn.' Khi ấy Bồ-tát cũng không nghe theo. La-sát lại nói: 'Nếu ông không thể phạm ba-dật-đề thì mong ông hủy phạm giới đột-cát-la (lỗi rất nhỏ trong cử chỉ, lời nói); nhờ vậy có thể được an ổn vào Niết-bàn.'

 Khi ấy Bồ-tát tự nghĩ: 'Nếu nay ta phạm tội đột-cát-la mà không bày tỏ thú nhận, thì không thể vượt sang bờ bên kia của sinh tử mà được Niết-bàn.' Bồ-tát ma-ha-tát đối với các giới luật nhỏ nhặt này giữ gìn bền chắc, tâm như kim cương. Bồ-tát ma-ha-tát giữ bốn trọng cấm cho đến giới đột-cát-la, đều kính trọng, bền chắc như nhau, không chút khác biệt. Bồ-tát nếu giữ vững được như thế thì là đầy đủ các giới năm căn (?), đó là: đầy đủ giới thanh tịnh về nghiệp căn bản của Bồ-tát; giới thanh tịnh của những điều phụ thuộc trước và sau; giới thanh tịnh của ý nghĩ, không có các ý nghĩ ác; giới thanh tịnh của chính niệm, giữ gìn chính niệm (sự tỉnh thức đúng đắn); và giới hồi hướng về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, hoàn toàn và chân chính của Phật).

 Ca-diếp! Bồ-tát ma-ha-tát này lại có hai thứ giới: một là giới thọ theo phép tắc của đời, hai là giới đạt được nhờ chính pháp. Bồ-tát nếu đã thọ giới chính pháp thì không bao giờ làm điều ác. Còn giới thọ theo phép tắc của đời thì phải qua bạch tứ yết-ma (nghi thức của tăng đoàn: trình bày một lần rồi hỏi ý chúng tăng ba lần để quyết định, ở đây là để truyền giới) mới đắc được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, có hai thứ giới: một là tính trọng giới (giới về những việc tự bản chất đã là tội nặng), hai là giới ngăn ngừa sự chê bai của người đời. Tính trọng giới tức là bốn giới cấm (bốn giới nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng thánh). Giới ngăn ngừa sự chê bai của người đời là: không buôn bán, không dùng cân non đấu thiếu để lừa người; không dựa vào thế lực người khác mà lấy của cải người ta; không có lòng hại mà trói buộc người, không phá hoại việc người ta đã làm nên; không thắp đèn mà ngủ; không có ruộng nhà, trồng trọt, gia nghiệp, không ngồi hàng buôn bán.

 Không nuôi voi, ngựa, xe cộ, bò, dê, lạc đà, lừa, gà, chó, khỉ, công, vẹt, chim cộng mạng (loài chim hai đầu chung một thân) và chim câu-chỉ-la (loài chim hót hay); sói, cọp, beo, mèo, chồn, heo lợn và các thú dữ khác; không giữ bé trai, bé gái, nam nữ đã lớn, tôi tớ; không cất giữ vàng, bạc, lưu ly (ngọc xanh), pha lê, chân châu, xà cừ, mã não, san hô, ngọc bích, ngọc trắng, ốc ngọc và các thứ báu; đồng đỏ, thiếc trắng, đồng thau, chén bát; thảm lông, thảm len (?), vải lông câu-chấp (?), áo lông; mọi thứ lúa gạo, lúa mì lúa mạch, đậu, kê, lúa, mè, đồ ăn sống chín.

 Thường chỉ ăn một bữa, không ăn hai lần. Dù đi khất thực hay ăn chung trong tăng, thường biết đủ, không nhận lời mời riêng. Không ăn thịt, không uống rượu. Năm thứ cay nồng (hành, tỏi, hẹ, kiệu, hưng cừ — những thứ có mùi hăng) đều không ăn, vì thế thân không có mùi hôi, thường được chư thiên và mọi người đời cung kính, cúng dường, tôn trọng, khen ngợi. Ăn vừa đủ, không bao giờ nhận dư thừa. Áo quần nhận chỉ vừa đủ che thân. Đi đâu cũng mang theo ba y và bình bát, không bao giờ rời, như con chim không rời hai cánh.

 Không cất giữ các loại hạt giống: giống bằng rễ, giống bằng thân, giống bằng đốt, giống bằng cành ghép, giống bằng hạt. Không tích trữ kho báu, hoặc vàng hoặc bạc, kho bếp đồ ăn uống, quần áo đồ trang sức. Giường cao rộng lớn, giường ngà voi, giường vàng, giường đan dệt nhiều màu đều không ngồi. Không giữ các loại chiếu mềm mịn. Không ngồi đệm lót bằng da voi, da ngựa. Không dùng áo quần mềm mịn đẹp đẽ trải giường để nằm. Hai đầu giường không đặt hai cái gối, cũng không nhận giữ gối đỏ đẹp đẽ, chỉ dùng gối gỗ vàng.

 Không bao giờ xem voi chọi, ngựa chọi, đua xe, binh lính đánh nhau, đàn ông đánh nhau, đàn bà đánh nhau, chọi bò, chọi dê, chọi trâu, chọi gà, chọi trĩ, chọi vẹt… Cũng không cố ý đi xem trận mạc. Không nên cố ý nghe tiếng thổi ốc, đánh trống, thổi tù và, tiếng đàn cầm, đàn sắt, đàn tranh, sáo, đàn không hầu, ca hát, kêu gào, nhạc kỹ, trừ khi dùng để cúng dường Phật. Các trò chơi như xư bồ (trò đánh bạc gieo quân), cờ vây, trò ba-la-tắc (trò chơi bày binh trận của Ấn Độ), trò sư tử voi đánh nhau, cờ búng, lục bác (trò chơi gieo sáu quân), đá cầu, ném đá, ném thẻ vào bình, trò khiên đạo, trò bát đạo hành thành (các trò chơi bàn cờ (?)), mọi trò đùa giỡn đều không xem, không làm.

 Không bao giờ xem tướng tay chân, mặt mũi. Không dùng móng tay, gương soi, cỏ linh chi, cành dương, bát ăn, đầu lâu mà bói toán. Cũng không ngước nhìn tinh tú trên trời, trừ khi để xua cơn buồn ngủ. Không làm sứ giả qua lại cho nhà vua, đem lời bên này nói với bên kia, lời bên kia nói với bên này. Không bao giờ nịnh bợ, sống bằng tà mạng (người tu kiếm sống bằng cách không chính đáng). Cũng không bàn chuyện vua quan, giặc cướp, đánh nhau, ăn uống, đất nước đói kém, sợ hãi, được mùa yên ổn. Này thiện nam tử, đó gọi là giới ngăn ngừa sự chê bai của người đời của Bồ-tát ma-ha-tát. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát giữ vững những giới ngăn chặn như thế, ngang bằng với tính trọng giới, không chút khác biệt.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) các giới cấm như thế rồi, phát nguyện rằng: 'Thà gieo thân này vào hố sâu lửa dữ cháy rực, chứ quyết không phạm giới cấm mà chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã chế định, mà làm chuyện dâm dục với con gái dòng Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ), con gái dòng Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ), con gái nhà cư sĩ (người tại gia giàu có).'

 Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà lấy sắt nóng quấn khắp thân, chứ quyết không dám đem thân phá giới nhận áo quần của đàn-việt (thí chủ, người bố thí cho tu sĩ) có lòng tin.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà dùng miệng này nuốt viên sắt nóng, chứ quyết không dám đem miệng phạm giới ăn đồ ăn uống của đàn-việt có lòng tin.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà nằm thân này trên tấm sắt nóng rực, chứ quyết không dám đem thân phá giới nhận giường, đệm, đồ nằm của đàn-việt có lòng tin.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Ta thà để thân này chịu ba trăm mũi giáo, chứ quyết không dám đem thân phạm giới nhận thuốc thang của đàn-việt có lòng tin.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà gieo thân này vào vạc sắt nóng, chứ không đem thân phá giới nhận phòng ốc nhà cửa của đàn-việt có lòng tin.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà lấy chày sắt đập nát thân này từ đầu đến chân như bụi nhỏ, chứ không đem thân phá giới nhận sự cung kính lễ lạy của dòng Sát-lợi, Bà-la-môn, cư sĩ.'

 Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà lấy sắt nóng khoét hai mắt, chứ không đem lòng nhiễm dục nhìn sắc đẹp của người.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà lấy dùi sắt đâm khắp thân, chứ không đem lòng nhiễm dục nghe âm thanh hay.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà lấy dao bén cắt mũi, chứ không đem lòng nhiễm dục ham ngửi các mùi thơm.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà lấy dao bén xẻ lưỡi, chứ không đem lòng nhiễm dục ham đắm vị ngon.' Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại phát nguyện rằng: 'Thà lấy búa sắc chém thân, chứ không đem lòng nhiễm dục ham đắm các xúc chạm.' Vì sao? Vì những nhân duyên ấy khiến người tu rơi vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói).

 Ca-diếp! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát giữ gìn giới cấm. Bồ-tát ma-ha-tát giữ gìn các giới cấm như thế rồi, đều đem thí cho mọi chúng sinh (mọi loài có sự sống và tâm thức), nguyện nhờ nhân duyên ấy cho chúng sinh giữ gìn giới cấm, được giới trong sạch, giới lành, giới không thiếu sót, giới không sứt mẻ, giới Đại thừa, giới không thối lui, giới thuận theo, giới rốt ráo, đầy đủ thành tựu giới ba-la-mật (giới hoàn hảo đưa người sang bờ giác ngộ).

 Này thiện nam tử, khi Bồ-tát ma-ha-tát tu giữ giới trong sạch như thế, liền được an trụ nơi địa đầu tiên gọi là Bất động (địa: bậc, giai đoạn tu chứng của Bồ-tát; Bất động: không lay chuyển) (?). Thế nào gọi là địa Bất động? Bồ-tát an trụ trong địa Bất động này thì không lay động, không rơi rớt, không thối lui, không tan tác. Này thiện nam tử, ví như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), gió dữ tỳ-lam (trận bão cực mạnh nổi lên khi thế giới tan hoại) cũng không làm nó lay động, rơi rớt, lùi lại, tan tác. Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi địa này cũng như thế: không bị sắc, thanh, hương, vị (hình sắc, âm thanh, mùi hương, mùi vị) làm lay động; không rơi vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ; không thối lui xuống địa vị Thanh văn, Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ một mình ở thời không có Phật); không bị gió tà của những kiến giải sai lạc làm tan tác mà sống bằng tà mạng.

 Lại nữa, này thiện nam tử, lại nói "lay động" là không bị tham muốn, giận dữ, ngu mê làm lay động; "rơi rớt" là không rơi vào bốn tội nặng; "thối lui" là không bỏ giới trở về nhà; "tan tác" là không bị những kẻ chống trái kinh Đại thừa làm tan rã. Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát cũng không bị ma phiền não làm nghiêng lay, không bị ấm ma (năm uẩn tạo nên thân tâm, vì gây khổ nên ví như ma) làm rơi rớt; cho đến khi ngồi nơi đạo tràng (nơi thành đạo) dưới cây bồ-đề, tuy có thiên ma (ma vương ở cõi trời) cũng không thể khiến Bồ-tát thối lui khỏi A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề; cũng không bị tử ma (cái chết, vì cắt đứt sự tu nên ví như ma) làm tan tác. Này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát tu tập thánh hạnh.

 Này thiện nam tử, thế nào gọi là thánh hạnh? Thánh hạnh là chỗ hành của Phật và Bồ-tát, nên gọi là thánh hạnh. Vì cớ gì gọi Phật và Bồ-tát là thánh nhân? Vì những vị ấy có pháp của bậc thánh, thường quán xét tính của các pháp là không, là vắng lặng; vì lẽ ấy nên gọi là thánh nhân. Vì có giới của bậc thánh nên lại gọi là thánh nhân. Vì có định và tuệ của bậc thánh nên gọi là thánh nhân. Vì có bảy thánh tài (bảy thứ của cải của bậc thánh), đó là: lòng tin, giữ giới, biết hổ với mình, biết thẹn với người, học rộng (?), trí tuệ, buông xả; nên gọi là thánh nhân. Vì có bảy thánh giác (bảy yếu tố giác ngộ: tỉnh thức, phân biệt đúng sai, tinh tấn, hoan hỷ, thân tâm nhẹ nhàng, định, buông xả) nên gọi là thánh nhân. Vì lẽ ấy, lại gọi là thánh hạnh."

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười một.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười hai.

 Đời Bắc Lương (một nước ở miền tây bắc Trung Hoa thời Ngũ Hồ thập lục quốc), Tam tạng (danh hiệu vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm-vô-sấm dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video