Thiên 27 — Phẩm Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương thứ 10 – phần 2

 Phẩm Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương (tên một vị Bồ-tát, nghĩa là "vua có đức cao quý, ánh sáng chiếu khắp"; phẩm là một chương của kinh), thứ mười, phần hai.

 Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nam có lòng lành đang nghe pháp)! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu mọi chúng sinh) tu Đại Niết-bàn (Niết-bàn là cảnh giới giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử và phiền não; "Đại Niết-bàn" cũng là tên gọi tắt của chính bộ kinh này) mà nghe được điều chưa từng nghe? Mười hai bộ kinh (toàn bộ giáo pháp của Phật, được chia theo mười hai thể loại) có nghĩa lý sâu xa, xưa nay chưa từng được nghe; nay nhờ kinh này mà được nghe đầy đủ. Trước kia dù có nghe thì cũng chỉ nghe tên gọi; nay trong kinh Đại Niết-bàn này mới nghe được nghĩa lý. Hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, tu để tự giải thoát) chỉ nghe tên của mười hai bộ kinh mà không nghe được nghĩa; nay trong kinh này mới được nghe đầy đủ. Đó gọi là nghe được điều chưa từng nghe.

 Này thiện nam tử! Trong tất cả kinh của hàng Thanh văn, Duyên giác, chưa từng nghe nói Phật có thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn mãi, an vui trọn vẹn, có chân ngã tự tại, trong sạch hoàn toàn), không phải là diệt mất hẳn; chưa từng nghe nói Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý, và Tăng là đoàn thể người tu) và Phật tánh (bản tính có sẵn nơi mọi chúng sinh, nhờ đó ai cũng có thể thành Phật) không có tướng sai khác; chưa từng nghe nói những người phạm bốn trọng tội (bốn tội nặng nhất của người xuất gia: giết người, trộm cắp, dâm dục, nói dối là mình đã chứng đạo), những người phỉ báng kinh phương đẳng (các kinh Đại thừa, giáo lý rộng lớn bình đẳng), những người phạm năm tội nghịch (năm tội cực ác: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hoại sự hòa hợp của Tăng đoàn), cùng với kẻ nhất-xiển-đề (người đã dứt hết mọi căn lành, không tin nhân quả, xưa nay bị xem là không thể thành Phật) đều có Phật tánh. Nay trong kinh này mới được nghe điều ấy. Đó gọi là nghe được điều chưa từng nghe.

 Bồ-tát ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, tức Đức Phật)! Nếu những kẻ phạm giới cấm nặng, phỉ báng kinh phương đẳng, phạm năm tội nghịch, và kẻ nhất-xiển-đề đều có Phật tánh, thì vì sao bọn ấy lại còn sa vào địa ngục (cõi chịu khổ hình nặng nề nhất)? Bạch Thế Tôn! Nếu bọn ấy có Phật tánh, thì sao lại nói họ không có thường, lạc, ngã, tịnh? Bạch Thế Tôn! Nếu dứt căn lành (gốc rễ của điều thiện trong tâm, nơi sinh ra mọi việc lành) thì gọi là nhất-xiển-đề, vậy khi dứt căn lành, Phật tánh vốn có sao lại không dứt? Nếu Phật tánh dứt thì sao lại nói là thường, lạc, ngã, tịnh? Còn nếu không dứt thì vì sao gọi là nhất-xiển-đề?

 Bạch Thế Tôn! Người phạm bốn trọng cấm gọi là bất định (không cố định, có thể thay đổi). Người phỉ báng kinh phương đẳng, phạm năm tội nghịch, và nhất-xiển-đề cũng đều gọi là bất định. Nếu những hạng ấy là cố định, thì làm sao thành được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật)? Người chứng Tu-đà-hoàn (quả thứ nhất trong bốn quả của Thanh văn: mới vào dòng thánh) cho đến Bích-chi-phật (bậc Duyên giác tự giác ngộ một mình) cũng gọi là bất định. Nếu từ Tu-đà-hoàn đến Bích-chi-phật là cố định, thì cũng không thể thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Bạch Thế Tôn! Nếu người phạm bốn trọng tội là không cố định, thì Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi-phật cũng không cố định. Không cố định như thế, thì chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) cũng không cố định. Nếu Phật không cố định, thì thể tính của Niết-bàn cũng không cố định, cho đến hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng không cố định.

 Thế nào là không cố định? Nếu kẻ nhất-xiển-đề bỏ được tính chất nhất-xiển-đề thì thành Phật đạo; vậy chư Phật Như Lai cũng phải như thế: đã vào Niết-bàn rồi cũng sẽ trở ra, không còn ở trong Niết-bàn. Nếu như vậy thì tính của Niết-bàn là không cố định. Vì không cố định, nên biết là không có thường, lạc, ngã, tịnh. Sao lại nói rằng kẻ nhất-xiển-đề v.v... sẽ được Niết-bàn?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương rằng: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử! Vì muốn làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh, khiến họ được an vui, vì thương xót nghĩ đến thế gian, vì muốn giúp các Bồ-tát đã phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) được tăng trưởng, nên ông mới hỏi như vậy. Này thiện nam tử! Ông đã từng gần gũi vô lượng chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, đã gieo các căn lành nơi chư Phật, từ lâu đã thành tựu công đức bồ-đề, hàng phục các ma (những thế lực ngăn cản việc tu đạo), khiến chúng lui tan; đã giáo hóa vô lượng vô biên chúng sinh, khiến tất cả đều đạt đến A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề; từ lâu đã thông suốt kho tàng bí mật rất sâu của chư Phật Như Lai; đã từng hỏi vô lượng vô biên chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng về nghĩa lý sâu kín nhiệm mầu như thế này. Ta hoàn toàn không thấy trong khắp thế gian, dù là người hay trời, sa-môn (người xuất gia tu hành) hay bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của Ấn Độ cổ), dù là ma hay Phạm thiên (vị trời cai quản cõi trời thanh tịnh), có ai hỏi được Như Lai về nghĩa này. Nay ông hãy thành tâm lắng nghe, lắng nghe kỹ! Ta sẽ vì ông mà phân biệt giảng nói.

 Này thiện nam tử! Kẻ nhất-xiển-đề cũng không cố định. Nếu cố định thì kẻ nhất-xiển-đề này rốt cuộc không thể đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề; vì không cố định nên mới có thể đạt được. Như ông nói Phật tánh không dứt, sao kẻ nhất-xiển-đề lại dứt căn lành? Này thiện nam tử! Căn lành có hai loại: một là bên trong, hai là bên ngoài. Phật tánh không phải trong cũng không phải ngoài; vì lẽ đó mà Phật tánh không dứt. Lại có hai loại: một là hữu lậu (còn phiền não rò rỉ, còn bị trói buộc trong sinh tử), hai là vô lượu (hết phiền não, vượt khỏi sinh tử). Phật tánh không phải hữu lậu cũng không phải vô lậu, cho nên không dứt. Lại có hai loại: một là thường, hai là vô thường (luôn biến đổi, không còn mãi). Phật tánh không phải thường cũng không phải vô thường, cho nên không dứt. Nếu là cái có thể dứt thì phải có thể lấy lại được; nếu không thể lấy lại thì gọi là không dứt. Nếu đã dứt rồi lại được [căn lành] thì [lúc dứt] gọi là nhất-xiển-đề (?).

 Người phạm bốn trọng tội cũng không cố định. Nếu cố định thì người phạm bốn trọng cấm rốt cuộc không thể đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Người phỉ báng kinh phương đẳng cũng không cố định; nếu cố định thì người phỉ báng chánh pháp rốt cuộc không thể đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Người phạm năm tội nghịch cũng không cố định; nếu cố định thì người phạm năm tội nghịch rốt cuộc không thể đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Sắc (vật chất, hình tướng có thể thấy) và tướng của sắc, cả hai đều không cố định. Tướng của hương, vị, xúc, tướng sinh, cho đến tướng vô minh (si mê, không thấy rõ sự thật), tướng của ấm, nhập, giới (các cách phân loại thân tâm và thế giới: năm ấm là năm nhóm hợp thành con người; mười hai nhập là sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng; mười tám giới là sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), tướng của hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm cảnh giới mà chúng sinh còn phải sinh tử luân hồi), bốn loài sinh (sinh từ thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, và hóa sinh tự nhiên), cho đến tất cả các pháp, cũng đều không cố định.

 Này thiện nam tử! Ví như nhà ảo thuật ở giữa đám đông hóa ra bốn binh chủng: xe, bộ binh, voi, ngựa; hóa ra các chuỗi ngọc, đồ trang sức thân; hóa ra thành ấp, làng xóm, núi rừng, cây cối, suối ao, sông giếng. Trong đám đông ấy có những đứa trẻ không hiểu biết, khi nhìn thấy đều cho là thật; còn người có trí trong đó thì biết đó là giả dối, chỉ vì sức ảo thuật mà làm lóa mắt người. Này thiện nam tử! Tất cả phàm phu cho đến hàng Thanh văn, Bích-chi-phật, đối với tất cả các pháp thấy có tướng cố định, cũng giống như vậy. Chư Phật và Bồ-tát đối với tất cả các pháp không thấy có tướng cố định.

 Này thiện nam tử! Ví như đứa trẻ vào tháng giữa hè thấy ánh nắng nóng bốc lên lấp loáng, tưởng là nước. Người có trí đối với ánh nắng ấy không bao giờ nghĩ là nước thật, mà biết chỉ là ánh lấp loáng giả dối làm lóa mắt người, chẳng phải nước thật. Tất cả phàm phu, Thanh văn, Duyên giác thấy tất cả các pháp cũng như vậy, đều cho là thật. Chư Phật và Bồ-tát đối với tất cả các pháp không thấy có tướng cố định.

 Này thiện nam tử! Ví như trong khe núi, nhân có tiếng mà có tiếng vang. Trẻ con nghe thấy cho là tiếng thật. Người có trí hiểu rằng nó không có gì cố định, chân thật, chỉ có tướng âm thanh đánh lừa nhĩ thức (sự nhận biết qua tai). Này thiện nam tử! Tất cả phàm phu, Thanh văn, Duyên giác đối với tất cả các pháp cũng như vậy, thấy có tướng cố định. Còn các Bồ-tát hiểu rõ các pháp đều không có tướng cố định, thấy tướng vô thường, tướng không tịch (trống rỗng, vắng lặng), tướng không sinh không diệt. Vì lẽ ấy, Bồ-tát ma-ha-tát thấy tất cả các pháp là tướng vô thường.

 Này thiện nam tử! Cũng có tướng cố định. Thế nào là cố định? Là thường, lạc, ngã, tịnh. Nó ở đâu? Đó chính là Niết-bàn.

 Này thiện nam tử! Quả Tu-đà-hoàn cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua tám vạn kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài) thì phát được tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai của Thanh văn: chỉ còn trở lại cõi người một lần) cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua sáu vạn kiếp thì phát được tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Quả A-na-hàm (quả thứ ba: không còn trở lại cõi dục) cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua bốn vạn kiếp thì phát được tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Quả A-la-hán (quả thứ tư, cao nhất của Thanh văn: đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua hai vạn kiếp thì phát được tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Đạo Bích-chi-phật cũng không cố định; vì không cố định nên trải qua mười nghìn kiếp thì phát được tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.

 Này thiện nam tử! Nay Như Lai ở giữa hai cây Ta-la (hai cây sa-la mọc thành đôi, nơi Phật nhập Niết-bàn) tại thành Câu-thi-na (thành của bộ tộc Mạt-la ở Ấn Độ cổ), thị hiện (hiện ra để chỉ dạy) nằm nghiêng trên giường sư tử sắp vào Niết-bàn, khiến các đệ tử chưa chứng quả A-la-hán cùng các lực sĩ (người bộ tộc Mạt-la ở thành ấy) sinh lòng sầu khổ lớn; cũng khiến trời, người, a-tu-la (loài thần hay giận dữ, hiếu chiến), càn-thát-bà (thần âm nhạc), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) v.v... bày lễ cúng dường lớn; khiến mọi người dùng nghìn tấm vải bông quấn quanh thân Phật, lấy bảy thứ báu làm quan tài, đổ đầy dầu thơm, chất các thứ gỗ thơm mà lấy lửa thiêu, chỉ trừ hai tấm vải không thể cháy: một là tấm sát thân, hai là tấm ngoài cùng; vì chúng sinh mà chia xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi hỏa táng thân Phật) làm tám phần. Tất cả đệ tử Thanh văn đều nói Như Lai đã vào Niết-bàn. Nên biết Như Lai cũng không nhất định vào Niết-bàn. Vì sao? Vì Như Lai thường trụ (còn mãi), không biến đổi. Vì lẽ ấy, Niết-bàn của Như Lai cũng không cố định.

 Này thiện nam tử! Nên biết Như Lai cũng không cố định. Như Lai không phải là trời. Vì sao? Có bốn loại trời: một là thế gian thiên, hai là sinh thiên, ba là tịnh thiên, bốn là nghĩa thiên. Thế gian thiên là như các vị quốc vương. Sinh thiên là từ cõi Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị thiên vương trấn giữ bốn phương) cho đến cõi Phi hữu tưởng phi vô tưởng thiên (cõi trời cao nhất trong ba cõi, nơi tâm tưởng cực kỳ vi tế, không phải có tưởng cũng không phải không tưởng). Tịnh thiên là từ Tu-đà-hoàn đến Bích-chi-phật. Nghĩa thiên là các Bồ-tát ma-ha-tát Thập trụ (mười bậc tu cao của Bồ-tát; ở đây chỉ Bồ-tát ở bậc thứ mười, gần thành Phật). Vì sao Bồ-tát Thập trụ gọi là nghĩa thiên? Vì khéo hiểu nghĩa lý của các pháp. Thế nào là nghĩa? Là thấy tất cả các pháp đều mang nghĩa không (không có tự tính cố định). Này thiện nam tử! Như Lai không phải là vua, cũng không phải trời Tứ Thiên Vương cho đến trời Phi hữu tưởng phi vô tưởng, cũng không phải từ Tu-đà-hoàn đến Bích-chi-phật hay Bồ-tát Thập trụ. Vì lẽ ấy Như Lai không phải là trời. Nhưng chúng sinh lại gọi Phật là "Trời trong các trời". Cho nên Như Lai không phải trời mà cũng không phải không phải trời; không phải người, cũng không phải không phải người; không phải quỷ, cũng không phải không phải quỷ; không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói), cũng không phải không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ; không phải chúng sinh, cũng không phải không phải chúng sinh; không phải pháp, cũng không phải không phải pháp; không phải sắc, cũng không phải không phải sắc; không phải dài, cũng không phải không phải dài; không phải ngắn, cũng không phải không phải ngắn; không phải tướng, cũng không phải không phải tướng; không phải tâm, cũng không phải không phải tâm; không phải hữu lậu, cũng không phải vô lậu; không phải hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cũng không phải vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt); không phải thường, cũng không phải vô thường; không phải huyễn (ảo), cũng không phải không phải huyễn; không phải danh, cũng không phải không phải danh; không phải định, cũng không phải không phải định; không phải có, không phải không; không phải nói, cũng không phải không phải nói; không phải Như Lai, cũng không phải không Như Lai. Vì lẽ ấy Như Lai không cố định.

 Này thiện nam tử! Vì sao Như Lai không gọi là thế thiên? Thế thiên tức là các vị vua. Như Lai từ vô lượng kiếp đã bỏ ngôi vua, cho nên không phải là vua. Không phải không phải vua là vì Như Lai sinh ra trong nhà vua Tịnh Phạn ở thành Ca-tỳ-la (kinh đô của dòng họ Thích-ca, quê hương của Phật), cho nên không phải không phải vua. Không phải sinh thiên là vì Như Lai từ lâu đã lìa các cõi hữu, cho nên không phải sinh thiên. Cũng không phải không phải sinh thiên. Vì sao? Vì Ngài từ cõi trời Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật) giáng xuống cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người ở), cho nên Như Lai không phải không phải sinh thiên. Cũng không phải tịnh thiên. Vì sao? Vì Như Lai không phải Tu-đà-hoàn cho đến không phải Bích-chi-phật, cho nên không phải tịnh thiên. Không phải không phải tịnh thiên. Vì sao? Vì tám pháp thế gian (tám điều làm lay động lòng người: được, mất, chê, khen, tiếng tốt, tiếng xấu, vui, khổ) không thể làm nhiễm ô, giống như hoa sen không dính bùn nước, cho nên Như Lai không phải không phải tịnh thiên. Cũng không phải nghĩa thiên. Vì sao? Vì Như Lai không phải là Bồ-tát Thập trụ, cho nên không phải nghĩa thiên. Không phải không phải nghĩa thiên. Vì sao? Vì Như Lai thường tu nghĩa mười tám không (mười tám cách quán chiếu về tính không của mọi pháp), cho nên Như Lai không phải không phải nghĩa thiên.

 Như Lai không phải người. Vì sao? Vì Như Lai từ vô lượng kiếp đã lìa cõi người, cho nên không phải người. Cũng không phải không phải người. Vì sao? Vì Ngài sinh ra ở thành Ca-tỳ-la, cho nên không phải không phải người. Như Lai không phải quỷ. Vì sao? Vì không làm hại bất cứ chúng sinh nào, cho nên không phải quỷ. Cũng không phải không phải quỷ. Vì sao? Vì cũng hiện hình quỷ để giáo hóa chúng sinh, cho nên không phải không phải quỷ. Như Lai cũng không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Vì sao? Vì Như Lai từ lâu đã lìa các nghiệp ác (việc làm xấu ác dẫn đến quả báo), cho nên không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Cũng không phải không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Vì sao? Vì Như Lai cũng hiện thân trong ba đường ác ấy để giáo hóa chúng sinh, cho nên không phải không phải địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Cũng không phải chúng sinh. Vì sao? Vì từ lâu đã xa lìa tính chất của chúng sinh, cho nên Như Lai không phải chúng sinh. Cũng không phải không phải chúng sinh. Vì sao? Vì có lúc giảng nói về tướng chúng sinh, cho nên Như Lai không phải không phải chúng sinh.

 Như Lai không phải pháp. Vì sao? Vì các pháp mỗi thứ có tướng khác nhau, Như Lai không như thế, chỉ có một tướng, cho nên không phải pháp. Cũng không phải không phải pháp. Vì sao? Vì Như Lai chính là pháp giới (toàn thể thực tại của mọi pháp), cho nên không phải không phải pháp. Như Lai không phải sắc. Vì sao? Vì mười sắc nhập (năm giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và năm đối tượng hình, tiếng, mùi, vị, xúc chạm) không bao gồm được Ngài, cho nên không phải sắc. Cũng không phải không phải sắc. Vì sao? Vì thân có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm tốt đẹp đặc biệt trên thân Phật), cho nên không phải không phải sắc. Như Lai không phải dài. Vì sao? Vì đã dứt các sắc, cho nên không phải dài. Cũng không phải không phải dài. Vì sao? Vì cả thế gian không ai thấy được đỉnh của tướng nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu Phật), cho nên không phải không phải dài. Như Lai không phải ngắn. Vì sao? Vì từ lâu đã xa lìa sự trói buộc của lòng kiêu mạn, cho nên không phải ngắn. Cũng không phải không phải ngắn. Vì sao? Vì đã hiện thân cao ba thước cho trưởng giả Cù-sư-la (một người giàu có thời Phật) thấy, cho nên không phải không phải ngắn.

 Như Lai không phải tướng. Vì sao? Vì từ lâu đã xa lìa mọi tướng của các tướng, cho nên không phải tướng. Cũng không phải không phải tướng. Vì sao? Vì khéo biết rõ các tướng, cho nên không phải không phải tướng. Như Lai không phải tâm. Vì sao? Vì có tướng như hư không, cho nên không phải tâm. Cũng không phải không phải tâm. Vì sao? Vì có tâm pháp của mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), cũng biết được tâm của chúng sinh khác, cho nên không phải không phải tâm. Như Lai không phải hữu vi. Vì sao? Vì là thường, lạc, ngã, tịnh, cho nên không phải hữu vi. Cũng không phải vô vi. Vì sao? Vì có đi, đến, ngồi, nằm, thị hiện vào Niết-bàn, cho nên không phải vô vi.

 Như Lai không phải thường. Vì sao? Vì thân có phần, cho nên không phải thường. Sao lại không phải thường? Vì có hiểu biết. Pháp thường không có hiểu biết, giống như hư không; Như Lai có hiểu biết, cho nên không phải thường. Sao lại không phải thường? Vì có lời nói. Pháp thường không có lời nói, cũng như hư không; Như Lai có lời nói, cho nên là vô thường. Vì có họ, gọi là vô thường; pháp không có họ mới gọi là thường. Hư không là thường nên không có họ; Như Lai có họ, họ Cù-đàm (họ của dòng Thích-ca), cho nên là vô thường. Vì có cha mẹ, gọi là vô thường; không có cha mẹ mới gọi là thường. Hư không là thường nên không có cha mẹ; Phật có cha mẹ, cho nên là vô thường. Có bốn oai nghi (bốn tư thế: đi, đứng, ngồi, nằm) gọi là vô thường; không có bốn oai nghi mới gọi là thường. Hư không là thường nên không có bốn oai nghi; Phật có bốn oai nghi, cho nên là vô thường. Pháp thường trụ không có nơi chốn; hư không là thường nên không có nơi chốn. Như Lai ra đời ở đất Trung Thiên Trúc (miền giữa Ấn Độ), ở tại thành Xá-bà-đề hoặc thành Vương Xá (hai kinh đô lớn thời Phật), cho nên là vô thường. Vì lẽ ấy Như Lai không phải thường.

 Cũng không phải không phải thường. Vì sao? Vì sự sinh đã vĩnh viễn dứt. Pháp có sinh gọi là vô thường; pháp không sinh mới gọi là thường. Như Lai không sinh, cho nên là thường. Pháp thường không có tính riêng; pháp có tính riêng gọi là vô thường. Như Lai không sinh, không có tính riêng; vì không sinh, không có tính riêng nên là thường. Pháp thường thì có khắp mọi nơi, như hư không không chỗ nào không có; Như Lai cũng vậy, có khắp mọi nơi, cho nên là thường. Pháp vô thường thì có khi nói chỗ này có, có khi nói chỗ kia không; Như Lai không như vậy, không thể nói chỗ này có chỗ kia không, cho nên là thường. Pháp vô thường có lúc có, có lúc không; Như Lai không như vậy, [không phải] có lúc có có lúc không (?), cho nên là thường. Pháp thường trụ không có danh (phần tinh thần) không có sắc (phần vật chất); hư không là thường nên không có danh, không có sắc; Như Lai cũng vậy, không có danh, không có sắc, cho nên là thường. Pháp thường trụ không có nhân không có quả; hư không là thường nên không có nhân không có quả; Như Lai cũng vậy, không có nhân không có quả, cho nên là thường. Pháp thường trụ không bị ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) bao gồm; Như Lai cũng vậy, không bị ba đời bao gồm, cho nên là thường.

 Như Lai không phải huyễn. Vì sao? Vì đã vĩnh viễn dứt mọi tâm giả dối, cho nên không phải huyễn. Cũng không phải không phải huyễn. Vì sao? Vì Như Lai có lúc chia một thân này thành vô lượng thân, rồi vô lượng thân lại hợp làm một thân; đi thẳng qua núi, qua vách không bị ngăn ngại; đi trên nước như trên đất, vào trong đất như vào nước, đi giữa hư không như đi trên đất; thân phun ra khói lửa như đống lửa lớn; làm mây sấm rung chuyển, tiếng vang đáng sợ; hoặc hóa làm thành ấp, làng xóm, nhà cửa, núi sông, cây cối; hoặc hiện thân lớn, hoặc hiện thân nhỏ, thân nam, thân nữ, thân bé trai, thân bé gái. Cho nên Như Lai cũng không phải không phải huyễn. Như Lai không phải định (cố định). Vì sao? Vì Như Lai ở giữa hai cây Ta-la tại thành Câu-thi-na này, thị hiện vào bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức sự viên tịch của Phật), cho nên không phải cố định. Cũng không phải không phải cố định. Vì sao? Vì là thường, lạc, ngã, tịnh, cho nên Như Lai cũng không phải không cố định.

 Như Lai không phải hữu lậu. Vì sao? Vì đã dứt ba lậu, cho nên không phải hữu lậu. Ba lậu là: tất cả phiền não ở cõi dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục, gồm cả cõi người) trừ vô minh, gọi là dục lậu; tất cả phiền não ở cõi sắc (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) và cõi vô sắc (cõi trời không còn thân hình, chỉ còn tâm) trừ vô minh, gọi là hữu lậu; vô minh của cả ba cõi gọi là vô minh lậu. Như Lai đã vĩnh viễn dứt sạch, cho nên không phải lậu.

 Lại nữa, tất cả phàm phu không thấy được hữu lậu. Vì sao phàm phu không thấy được hữu lậu? Tất cả phàm phu đối với đời vị lai đều có lòng nghi: trong đời vị lai sẽ có thân hay không có thân? Trong đời quá khứ thân vốn có hay vốn không? Trong đời hiện tại thân này có hay thân này không? Nếu có cái ta, thì nó là sắc hay không phải sắc? Vừa sắc vừa không sắc, hay không phải sắc cũng không phải không sắc? Có tưởng hay không có tưởng? Vừa tưởng vừa không tưởng, hay không phải tưởng cũng không phải không tưởng? Thân này thuộc về người khác hay không thuộc về người khác? Vừa thuộc vừa không thuộc, hay không phải thuộc cũng không phải không thuộc? Có mạng sống mà không có thân, hay có thân mà không có mạng sống? Có thân có mạng, hay không thân không mạng? Thân và mạng là thường hay vô thường? Vừa thường vừa vô thường, hay không phải thường cũng không phải vô thường? Thân và mạng do Tự Tại thiên (vị thần sáng tạo mà ngoại đạo tôn thờ) tạo ra, hay do thời tiết tạo ra? Do không có nguyên nhân mà thành, hay do thế tánh (nguyên chất đầu tiên của vũ trụ theo một phái ngoại đạo) tạo ra? Do vi trần (những hạt cực nhỏ) tạo ra, hay do pháp và phi pháp (thiện và ác) tạo ra? Do sĩ phu (thần ngã, linh hồn theo một phái ngoại đạo) tạo ra, do phiền não tạo ra, hay do cha mẹ tạo ra? Cái ta ở trong tâm chăng? Ở trong mắt chăng, hay khắp cả thân chăng? Từ đâu đến? Đi về đâu? Ai sinh? Ai chết? Đời quá khứ ta thuộc dòng Bà-la-môn chăng? Thuộc dòng Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng) chăng? Thuộc dòng Tỳ-xá (giai cấp buôn bán, làm ruộng) chăng? Thuộc dòng Thủ-đà-la (giai cấp nô lệ, làm thuê) chăng? Đời vị lai sẽ được dòng nào? Thân ta đây, thời quá khứ là thân nam, thân nữ hay thân súc sinh? Nếu ta giết hại thì có tội hay không có tội? Cho đến uống rượu thì có tội hay không có tội? Ta tự làm hay người khác làm? Ta chịu quả báo hay thân chịu quả báo? Những kiến giải đầy nghi ngờ như thế cùng vô lượng phiền não che lấp tâm chúng sinh. Do những kiến giải nghi ngờ ấy mà sinh ra sáu loại tâm: chắc chắn có ta; chắc chắn không có ta; lấy ta thấy ta; lấy ta thấy không ta; lấy không ta thấy ta; ta làm, ta chịu, ta biết. Đó gọi là tà kiến (cái thấy sai lệch). Như Lai đã vĩnh viễn nhổ sạch gốc rễ của vô lượng kiến lậu như thế, cho nên không phải lậu.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu thánh hạnh (hạnh tu của bậc thánh, tức giữ giới, thiền định, trí tuệ) trong Đại Niết-bàn cũng vĩnh viễn dứt được các lậu như thế. Chư Phật Như Lai thường tu thánh hạnh, cho nên không có lậu.

 Này thiện nam tử! Phàm phu không khéo nhiếp phục năm căn (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) nên có ba lậu, bị điều ác lôi kéo đến chỗ bất thiện. Này thiện nam tử! Ví như con ngựa dữ tính tình bướng bỉnh, có thể đưa người cưỡi đến chỗ hiểm nguy; người không khéo nhiếp phục năm căn này cũng như vậy, khiến người xa lìa con đường lành Niết-bàn mà đi đến các nơi ác. Ví như con voi dữ tâm chưa thuần phục, có người cưỡi nó, nó không đi theo ý người mà chạy xa thành ấp đến nơi hoang vắng; người không khéo nhiếp phục năm căn này cũng như vậy, dẫn người xa lìa thành ấp Niết-bàn mà đến đồng hoang sinh tử. Này thiện nam tử! Ví như bề tôi nịnh xui vua làm ác; bề tôi nịnh năm căn cũng như vậy, thường xui chúng sinh tạo vô lượng điều ác. Này thiện nam tử! Ví như đứa con hư không nghe lời dạy bảo của thầy và cha mẹ thì không điều ác nào không làm; không điều phục năm căn cũng như vậy, không nghe lời dạy bảo tốt của thầy thì không điều ác nào không làm. Này thiện nam tử! Người phàm phu không nhiếp phục năm căn thì thường bị địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ làm hại, cũng như kẻ thù, giặc cướp hại người lành. Này thiện nam tử! Người phàm phu không nhiếp phục năm căn thì buông chạy theo năm trần (năm đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm), ví như người chăn bò không khéo giữ gìn, để bò phá lúa mạ của người. Người phàm phu không nhiếp phục năm căn thì thường ở trong các cõi hữu, chịu nhiều khổ não.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi tu Đại Niết-bàn, thực hành thánh hạnh, thường khéo điều phục, giữ gìn năm căn, vì sợ hãi tham dục, sân hận (giận dữ), ngu si, kiêu mạn, ganh ghét, và vì để có được tất cả các pháp lành. Này thiện nam tử! Nếu khéo giữ năm căn này thì có thể nhiếp được tâm; nếu nhiếp được tâm thì nhiếp được năm căn. Ví như người bảo vệ nhà vua thì bảo vệ được đất nước; bảo vệ đất nước thì bảo vệ được nhà vua. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy: nếu được nghe kinh Đại Niết-bàn này thì được trí tuệ; được trí tuệ thì được chuyên niệm (sự nhớ nghĩ chuyên chú, tỉnh giác). Nếu năm căn tán loạn thì niệm có thể ngăn lại. Vì sao? Vì đó là niệm và tuệ. Này thiện nam tử! Như người chăn bò giỏi, nếu bò chạy đông chạy tây ăn lúa mạ của người thì liền ngăn lại, không để phá hoại. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhờ nhân duyên niệm và tuệ mà giữ gìn năm căn, không để buông chạy tán loạn.

 Bồ-tát ma-ha-tát có niệm và tuệ thì không thấy tướng ta, không thấy tướng của ta, không thấy chúng sinh và những vật được hưởng dùng; thấy tất cả các pháp đều có chung tướng của pháp tánh (bản tính chân thật của mọi pháp), xem [thân] như tướng đất, đá, ngói, sỏi. Ví như nhà cửa do nhiều duyên hợp lại mà thành, không có tính cố định. Thấy các chúng sinh do bốn đại (bốn yếu tố tạo thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) và năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, thọ là cảm giác, tưởng là nhận thức hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết) tạo thành, xét kỹ thì không có tính cố định. Vì không có tính cố định nên Bồ-tát đối với đó không sinh lòng tham đắm. Tất cả phàm phu vì thấy có chúng sinh nên khởi phiền não. Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn, nhờ có niệm và tuệ nên đối với các chúng sinh không sinh lòng tham đắm.

 Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh Đại Niết-bàn thì không chấp vào tướng chúng sinh mà [chỉ] xem là tướng của các pháp (?). Này thiện nam tử! Ví như người thợ vẽ dùng nhiều màu sắc vẽ ra các hình tượng: hoặc nam, hoặc nữ, hoặc bò, hoặc ngựa. Phàm phu không có trí thấy vậy liền sinh tướng nam, nữ v.v...; còn thợ vẽ biết rõ không có nam nữ gì cả. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, đối với các tướng khác nhau của pháp mà quán thấy một tướng, không bao giờ sinh ra tướng chúng sinh. Vì sao? Vì có niệm và tuệ. Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn, có khi thấy người nữ đoan trang xinh đẹp cũng không bao giờ sinh tướng tham đắm. Vì sao? Vì khéo quán sát tướng.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát biết năm dục (năm thứ ham muốn do năm giác quan đem lại: sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái) không có niềm vui thật sự, không dừng lại được giây lát: như chó gặm xương khô; như người cầm đuốc đi ngược gió; như cái rương đựng rắn độc; như vật có được trong mộng; như cây có trái ở đầu đường bị nhiều người ném đá; cũng như miếng thịt bị bầy chim tranh giành; như bọt nước trên mặt nước; như nét vạch trên nước; như tấm vải dệt khi sợi dọc đã hết; như tù nhân bị dẫn ra chợ [để hành hình]; như đồ vay mượn, thế không thể lâu. Quán năm dục như thế có nhiều lỗi lầm.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát quán thấy các chúng sinh vì nhân duyên sắc, hương, vị, xúc mà từ vô số vô lượng kiếp đến nay thường chịu khổ não. Xương thân mà mỗi chúng sinh chồng chất trong một kiếp cao như núi Tỳ-phú-la ở thành Vương Xá; sữa đã bú nhiều như nước bốn biển; máu trong thân chảy ra còn nhiều hơn nước bốn biển; nước mắt khóc khi cha mẹ, anh em, vợ con, bà con qua đời còn nhiều hơn bốn biển lớn. Lấy hết cỏ cây trên mặt đất làm thẻ dài bốn tấc để đếm số cha mẹ [trong các đời] cũng không đếm hết. Từ vô lượng kiếp đến nay, khổ sở đã chịu khi ở trong địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ không thể kể xiết. Vo cả mặt đất này thành viên như hạt táo thì còn dễ đếm hết, chứ sinh tử khó mà cùng tận. Bồ-tát ma-ha-tát quán sâu như vậy, thấy tất cả chúng sinh vì nhân duyên ham muốn mà chịu khổ vô lượng. Bồ-tát vì [thấy] nỗi khổ sinh tử như thế nên không mất niệm và tuệ.

 Này thiện nam tử! Ví như ở thế gian có một đám đông lớn trải dài đầy hai mươi lăm dặm. Vua sai một quan bưng một bát dầu đi xuyên qua giữa đám đông ấy, không được làm đổ, [phán rằng]: "Nếu đổ một giọt, sẽ lấy mạng ngươi." Lại sai một người tuốt gươm đi theo sau để dọa. Viên quan nhận lệnh vua, dốc lòng giữ chặt bát dầu, đi qua giữa đám đông đông đảo ấy. Tuy thấy năm thứ dục tà khiến vừa ý, nhưng trong lòng thường nghĩ: "Nếu ta buông lung, đắm vào những dục tà kia, sẽ làm đổ vật đang cầm, mạng sống không giữ được." Người ấy vì nhân duyên sợ hãi như thế nên không làm đổ dù một giọt dầu. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, ở trong sinh tử không mất niệm và tuệ. Vì không mất nên dù thấy năm dục, tâm không tham đắm. Nếu thấy hình sắc đẹp đẽ thì không sinh tướng sắc mà chỉ quán tướng khổ, cho đến tướng thức cũng như vậy; không khởi tướng sinh, không khởi tướng diệt, không khởi tướng nhân, mà quán tướng hòa hợp. Lúc ấy năm căn của Bồ-tát trong sạch; vì căn trong sạch nên giới hộ căn (giới giữ gìn các giác quan không buông theo trần cảnh) được đầy đủ. Tất cả phàm phu năm căn không trong sạch, không khéo giữ gìn, gọi là căn lậu. Bồ-tát đã vĩnh viễn dứt, cho nên không có lậu. Như Lai nhổ ra, vĩnh viễn dứt gốc rễ, cho nên không phải lậu.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Còn có [phép] xa lìa lậu. Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn được quả Phật vô thượng như cam lộ (nước cam lộ là thứ nước thần của chư thiên, uống vào thì bất tử; ở đây ví quả Phật) nên xa lìa các lậu ác. Thế nào là xa lìa? Nếu tu hành kinh Đại Niết-bàn, chép viết, thọ trì (nhận giữ và thực hành), đọc tụng, giải nói, suy nghĩ nghĩa lý của kinh, đó gọi là xa lìa. Vì sao? Này thiện nam tử! Ta hoàn toàn không thấy trong mười hai bộ kinh có kinh nào lìa được lậu ác như kinh phương đẳng Đại Niết-bàn này. Này thiện nam tử! Ví như vị thầy giỏi dạy các đệ tử, trong đám đệ tử ai nghe lời dạy thì tâm không làm điều ác. Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn cũng như vậy, tâm không làm điều ác.

 Này thiện nam tử! Ví như ở thế gian có bài chú thuật hay, nếu ai nghe một lần thì trong bảy năm sau không bị bất cứ thuốc độc nào làm hại, rắn không cắn được; nếu ai tụng niệm thì cho đến hết đời không gặp các điều ác. Này thiện nam tử! Kinh Đại Niết-bàn này cũng như vậy: nếu có chúng sinh nào nghe qua tai một lần thì trong bảy kiếp sau không sa vào đường ác; nếu ai chép viết, đọc tụng, giải nói, suy nghĩ nghĩa lý, thì chắc chắn được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, thấy rõ Phật tánh một cách trong sạch, như vị thánh vương kia được vị cam lộ. Này thiện nam tử! Kinh Đại Niết-bàn có vô lượng công đức như thế.

 Này thiện nam tử! Nếu có người chép viết kinh này, đọc tụng, giải nói, vì người khác mà diễn giảng, suy nghĩ nghĩa lý, thì nên biết người ấy là đệ tử chân thật của ta, khéo nhận lời dạy của ta, là người ta thấy, người ta nghĩ đến; người ấy biết rõ ta không vào Niết-bàn. Người như thế ở bất cứ nơi đâu, hoặc thành ấp, làng xóm, núi rừng, đồng hoang, phòng ốc, ruộng nhà, lầu gác, điện đường, ta cũng ở trong đó, thường trụ không dời đi. Ta đối với người ấy thường làm người nhận sự bố thí, hoặc hiện làm tỳ-kheo (nam tu sĩ xuất gia), tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới), bà-la-môn, phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), người nghèo khổ ăn xin.

 Làm sao khiến người ấy biết được Như Lai đã nhận vật bố thí của mình? Này thiện nam tử! Người ấy có khi đêm nằm mộng thấy tượng Phật, hoặc thấy hình trời, hình sa-môn, hình quốc vương, thánh vương, sư tử chúa, hình hoa sen, hình hoa ưu-đàm (loài hoa rất hiếm, tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần); hoặc thấy núi lớn, hoặc biển lớn; hoặc thấy mặt trời, mặt trăng, hoặc thấy hình voi trắng và ngựa trắng; hoặc thấy cha mẹ, được hoa, được quả, vàng bạc, lưu ly, pha lê cùng các thứ báu, năm vị làm từ sữa bò (sữa tươi, sữa đặc, váng sữa sống, váng sữa chín, đề hồ là tinh chất sữa). Khi ấy nên biết đó chính là Như Lai đã nhận vật bố thí của mình. Tỉnh dậy vui mừng, liền được các thứ cần dùng, tâm không nghĩ điều ác, ưa tu pháp lành. Này thiện nam tử! Kinh Đại Niết-bàn này có thể thành tựu vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không đếm được) công đức không thể nghĩ bàn, không có giới hạn như thế.

 Này thiện nam tử! Nay ông nên tin nhận lời ta. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào muốn thấy ta, muốn cung kính ta, muốn thấy ta như thấy pháp tánh, muốn được không định (thiền định quán chiếu tính không), muốn thấy thật tướng (bộ mặt thật của mọi pháp), muốn tu tập Thủ-lăng-nghiêm định (thiền định kiên cố, phá được mọi phiền não) và Sư tử vương định (thiền định oai mãnh như sư tử chúa), muốn phá tám ma — tám ma là bốn ma (phiền não ma, ngũ ấm ma, tử ma là cái chết, thiên ma) cùng [bốn cái thấy sai lầm cho rằng Niết-bàn] vô thường, vô lạc, vô ngã, vô tịnh —, muốn được niềm vui trong cõi người và trên cõi trời, thì khi thấy có người thọ trì kinh Đại Niết-bàn, chép viết, đọc tụng, giảng giải cho người khác, suy nghĩ nghĩa lý, nên đến gần gũi, nương theo, thưa hỏi học hỏi, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; vì người ấy mà rửa tay chân, trải giường chỗ ngồi, cung cấp bốn thứ cần dùng (y phục, thức ăn, đồ nằm, thuốc men) để không thiếu thốn. Nếu người ấy từ xa đến, nên ra đón trên đường xa mười do-tuần (đơn vị đo đường của Ấn Độ cổ, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số); vì kinh này, vật gì quý trọng nên đem dâng; nếu không có gì thì nên tự bán thân mình. Vì sao? Vì kinh này khó gặp hơn cả hoa ưu-đàm.

 Này thiện nam tử! Ta nhớ quá khứ vô lượng vô biên na-do-tha (con số rất lớn, khoảng hàng trăm tỷ) kiếp, bấy giờ thế giới tên là Ta-bà (thế giới đầy khổ đau phải nhẫn chịu, tức thế giới chúng ta), có Phật Thế Tôn hiệu là Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Cúng (đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri (biết đúng đắn khắp cả), Minh Hạnh Túc (trí tuệ và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn, vì đại chúng tuyên nói kinh Đại Niết-bàn như thế này. Lúc ấy ta nghe bạn lành kể lại rằng vị Phật ấy sắp vì đại chúng nói kinh Đại Niết-bàn. Nghe xong, lòng ta vui mừng muốn bày lễ cúng dường, nhưng nhà nghèo không có của, muốn tự bán thân, mà phước mỏng không ai mua. Ta liền muốn về nhà, giữa đường gặp một người, bèn nói rằng: "Tôi muốn bán thân, ông có mua không?" Người ấy đáp: "Nhà tôi có một việc mà không ai làm nổi. Nếu anh làm được, tôi sẽ mua anh." Ta liền hỏi: "Có việc gì mà không ai làm nổi?" Người ấy đáp: "Tôi mắc bệnh dữ, thầy thuốc giỏi kê đơn rằng mỗi ngày phải ăn ba lạng thịt người. Nếu anh có thể mỗi ngày cắt ba lạng thịt mình đưa cho tôi, tôi sẽ trả anh năm đồng tiền vàng." Lúc ấy nghe xong ta vui mừng trong lòng, lại nói: "Ông trả tiền cho tôi và cho tôi hoãn bảy ngày; đợi tôi xong việc sẽ trở lại với ông." Người ấy đáp: "Bảy ngày thì không được. Nếu thật lòng như vậy, tôi cho hoãn một ngày." Này thiện nam tử! Lúc ấy ta liền cầm tiền trở về chỗ Phật, cúi đầu lạy sát chân Ngài, đem hết số tiền ấy dâng cúng, rồi thành tâm nghe nhận kinh này. Bấy giờ ta tối dạ chậm hiểu, tuy được nghe kinh nhưng chỉ ghi nhớ được một bài kệ (bài thơ ngắn tóm ý giáo pháp):

 Như Lai chứng Niết-bàn,
Vĩnh viễn dứt sinh tử.

 Nếu ai hết lòng nghe,
Thường được vui vô lượng.

 Nhận bài kệ ấy xong, ta liền trở về nhà người bệnh kia. Này thiện nam tử! Lúc ấy tuy mỗi ngày ta phải đưa ba lạng thịt, nhưng nhờ nhân duyên nhớ nghĩ bài kệ nên không thấy đau. Ngày nào cũng không bỏ, tròn đủ một tháng. Này thiện nam tử! Nhờ nhân duyên ấy mà bệnh của người kia khỏi hẳn; thân ta cũng bình phục, không còn vết thương. Lúc ấy ta thấy thân mình nguyên vẹn đầy đủ, liền phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu đạt giác ngộ cao tột, tức thành Phật). Sức của một bài kệ còn được như thế, huống chi thọ trì, đọc tụng đầy đủ. Ta thấy kinh này có lợi ích như thế nên lại phát tâm gấp bội, nguyện đời vị lai thành Phật đạo, hiệu là Thích-ca Mâu-ni. Này thiện nam tử! Nhờ sức nhân duyên của một bài kệ ấy mà hôm nay ta ở giữa đại chúng vì chư thiên và loài người tuyên nói đầy đủ. Này thiện nam tử! Vì nhân duyên ấy, kinh Đại Niết-bàn không thể nghĩ bàn, thành tựu vô lượng vô biên công đức, chính là kho tàng bí mật rất sâu của chư Phật Như Lai.

 Vì lẽ ấy, người thọ trì được kinh này thì dứt lìa các lậu ác (những thứ xấu ác làm rò rỉ, sinh phiền não). Những thứ gọi là ác là: voi dữ, ngựa dữ, bò dữ, chó dữ, chỗ ở của rắn độc, đất đầy gai góc, vách núi hiểm trở, nước lũ xoáy cuộn, người ác, nước ác, thành ác, nhà ác, ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn người vào đường ác) v.v... Những thứ ấy nếu làm nhân sinh ra lậu thì Bồ-tát liền xa lìa; nếu không làm nhân thì không xa lìa. Nếu làm tăng thêm hữu lậu thì liền xa lìa; nếu không làm tăng thêm thì không xa lìa. Nếu khiến làm điều ác thì liền xa lìa; nếu khiến làm điều lành được thì không xa lìa. Xa lìa như thế nào? Không cầm dao gậy, mà thường dùng trí tuệ chân chính và phương tiện khéo léo để xa lìa. Vì vậy gọi là xa lìa bằng trí tuệ chân chính. Vì muốn sinh pháp lành nên xa lìa pháp ác.

 Bồ-tát ma-ha-tát tự quán thân mình như bệnh tật, như ghẻ lở, như ung nhọt, như kẻ thù, như mũi tên cắm vào người, là một khối khổ lớn, là gốc rễ của mọi điều ác. Thân này tuy bất tịnh (dơ bẩn) như vậy, Bồ-tát vẫn chăm sóc nuôi dưỡng. Vì sao? Không phải vì tham thân, mà vì pháp lành; vì Niết-bàn, không vì sinh tử; vì thường, lạc, ngã, tịnh, không vì vô thường, vô lạc, [vô] ngã, [vô] tịnh; vì đạo bồ-đề, không vì cõi hữu; vì nhất thừa (con đường duy nhất đưa tất cả đến thành Phật), không vì tam thừa (ba con đường: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát); vì thân vi diệu có ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp, không vì thân [ở các cõi] cho đến thân ở cõi Phi hữu tưởng phi vô tưởng; vì làm Pháp luân vương (vua chuyển bánh xe chánh pháp, tức Phật), không vì làm Chuyển luân vương (vị vua thống trị cả thế giới bằng bánh xe báu).

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát nên thường giữ gìn thân. Vì sao? Nếu không giữ gìn thân thì mạng sống không toàn vẹn; nếu mạng sống không toàn vẹn thì không thể chép viết kinh này, thọ trì, đọc tụng, giảng rộng cho người khác, suy nghĩ nghĩa lý. Vì vậy Bồ-tát nên khéo giữ gìn thân. Vì lẽ ấy, Bồ-tát lìa được mọi lậu ác. Này thiện nam tử! Như người muốn qua sông thì khéo giữ chiếc bè; người sắp lên đường thì khéo giữ con ngựa tốt; nhà nông gieo trồng thì khéo giữ phân bón; như người muốn chữa nọc độc thì khéo nuôi rắn độc; như người vì tiền của mà nuôi chiên-đà-la (hạng người bị xem là thấp hèn nhất ở Ấn Độ cổ, chuyên làm nghề đồ tể, đao phủ); vì muốn phá giặc mà nuôi giữ tráng sĩ; cũng như người lạnh quý giữ lửa; như người bệnh hủi tìm thuốc độc [để trị bệnh]. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, tuy thấy thân này chứa đầy vô lượng điều bất tịnh, nhưng vì muốn thọ trì kinh Đại Niết-bàn nên vẫn khéo nuôi giữ, không để thiếu thốn.

 Bồ-tát ma-ha-tát quán voi dữ và ác tri thức không khác gì nhau. Vì sao? Vì cả hai đều làm hại thân. Bồ-tát ma-ha-tát đối với voi dữ v.v... tâm không sợ hãi, nhưng đối với ác tri thức thì sinh lòng sợ hãi. Vì sao? Voi dữ v.v... chỉ phá được thân, không phá được tâm; ác tri thức thì phá cả hai. Voi dữ v.v... chỉ phá một thân; ác tri thức phá vô lượng thân lành, vô lượng tâm lành. Voi dữ v.v... chỉ phá được cái thân hôi hám bất tịnh; ác tri thức phá được thân trong sạch và tâm trong sạch. Voi dữ v.v... phá được thân xác thịt; ác tri thức phá pháp thân (thân chân thật do giáo pháp và công đức tu hành tạo thành). Bị voi dữ giết thì không sa vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); bị bạn ác giết thì chắc chắn sa vào ba đường ác. Voi dữ v.v... chỉ là kẻ thù của thân; ác tri thức là kẻ thù của pháp lành. Vì vậy Bồ-tát thường phải xa lìa các ác tri thức. Những lậu như thế phàm phu không xa lìa, cho nên sinh lậu; Bồ-tát xa lìa, cho nên không sinh lậu. Bồ-tát như thế còn không có lậu, huống chi Như Lai. Cho nên [Như Lai] không phải lậu.

 Thế nào là lậu do gần gũi [mà sinh]? Tất cả phàm phu nhận lấy y phục, thức ăn, đồ nằm, thuốc men; vì sự sung sướng của thân tâm mà tìm cầu những thứ ấy, tạo đủ thứ điều ác, không biết lỗi lầm, phải luân hồi (xoay vòng sinh tử không dứt) trong ba đường [ác]. Vì vậy gọi là lậu. Bồ-tát ma-ha-tát thấy lỗi lầm như thế thì liền xa lìa. Khi cần y phục thì liền nhận lấy, nhưng không phải vì thân mà chỉ vì pháp; không làm tăng lòng kiêu mạn, tâm thường khiêm hạ; không vì trang sức mà chỉ để che thân cho khỏi xấu hổ, để che chắn lạnh nóng, gió dữ, mưa dữ, côn trùng độc, muỗi mòng, ruồi, bọ chét, rắn rết cắn đốt. Tuy nhận thức ăn uống mà tâm không tham đắm; không vì thân mà luôn vì chánh pháp; không vì da thịt mà chỉ vì chúng sinh; không vì kiêu mạn mà vì sức khỏe của thân; không vì báo thù hại người mà để chữa vết thương nơi thân. Tuy được món ngon thượng hạng mà tâm không tham đắm. Nhận lấy nhà cửa cũng như vậy: không để sự trói buộc của tham lam và kiêu mạn ở trong lòng; vì nhà bồ-đề mà ngăn chặn giặc phiền não; vì che chắn gió mưa dữ mà nhận nhà cửa. Tìm thuốc men thì tâm không tham, không kiêu mạn; chỉ vì chánh pháp, không vì [kéo dài] tuổi thọ, mà vì mạng sống thường còn.

 Này thiện nam tử! Như người bị mụn nhọt, lấy bơ trộn bột rang đắp lên rồi lấy vải băng lại; để cho mủ máu chảy ra thì xoa đắp bơ và bột rang; để vết thương lành thì rắc thuốc lên; vì [tránh] gió độc nên ở trong nhà kín. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy: quán thân là mụn nhọt nên lấy áo che lại; vì chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, hai đường đại tiểu tiện) chảy ra mủ dơ nên tìm thức ăn uống; vì gió mưa dữ nên nhận nhà cửa; vì bốn thứ độc phát lên (bệnh do bốn đại trong thân mất điều hòa gây ra (?)) nên tìm thuốc men. Bồ-tát nhận lấy bốn thứ cúng dường là vì đạo bồ-đề, không phải vì tuổi thọ. Vì sao? Bồ-tát ma-ha-tát suy nghĩ thế này: "Nếu ta không nhận bốn thứ cúng dường này thì thân sẽ hao mòn, không bền chắc; nếu không bền chắc thì không chịu được khổ; nếu không chịu được khổ thì không thể tu tập pháp lành; nếu chịu được khổ thì có thể tu tập vô lượng pháp lành. Nếu ta không chịu nổi các khổ, thì đối với cảm giác khổ sẽ sinh tâm giận dữ, đối với cảm giác vui sẽ sinh tâm tham đắm; nếu cầu vui mà không được thì sinh vô minh." Vì vậy phàm phu đối với bốn thứ cúng dường mà sinh hữu lậu. Bồ-tát ma-ha-tát quán xét sâu sắc nên không sinh lậu. Vì vậy Bồ-tát gọi là vô lậu. Làm sao Như Lai lại gọi là hữu lậu được? Vì vậy Như Lai không gọi là hữu lậu.

 Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ hai mươi hai.

 Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ hai mươi ba.

 Do Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Đàm-vô-sấm, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào đời Bắc Lương (một nước nhỏ ở miền tây bắc Trung Quốc thế kỷ thứ năm).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video