Phẩm Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương (tên một vị Bồ-tát, nghĩa là "Vua đức cao quý, ánh sáng chiếu khắp"), thứ mười, phần bốn.
Lại nữa, này thiện nam tử (người con trai hiền lành; cách Phật gọi người nghe pháp)! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật và cứu giúp mọi loài; ma-ha-tát là "bậc lớn", chỉ Bồ-tát đã tu lâu và có sức lớn) tu Đại Niết-bàn (Niết-bàn là cảnh giới giải thoát hoàn toàn, dứt hết khổ đau và phiền não; Đại Niết-bàn là Niết-bàn lớn của Phật, thường còn, an vui, tự tại, trong sạch; đây cũng là tên của bộ kinh này) mà thành tựu đầy đủ công đức (cái lợi ích tốt lành có được nhờ tu hành) thứ hai?
Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn thì xưa chưa được nay được, xưa chưa thấy nay thấy, xưa chưa nghe nay nghe, xưa chưa đến nay đến được, xưa chưa biết nay biết.
Thế nào gọi là xưa chưa được nay được? Đó là thần thông (năng lực siêu phàm có được nhờ tu thiền định, như biến hóa, bay đi, nghe xa, thấy xa). Xưa chưa được, nay mới được. Thần thông có hai loại: một là trong, hai là ngoài. Thần thông ngoài là loại chung với ngoại đạo (những người tu theo các đạo ngoài đạo Phật). Thần thông trong lại có hai: một là của nhị thừa (hai hạng người tu: Thanh văn và Duyên giác, chỉ lo tự giải thoát cho mình), hai là của Bồ-tát.
Thần thông mà Bồ-tát có được do tu hành theo kinh Đại Niết-bàn không chung với hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chứng quả giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-phật (cũng gọi là Duyên giác, người tự tu, tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy, không đi giáo hóa người khác). Thế nào gọi là không chung với Thanh văn và Bích-chi-phật? Thần thông biến hóa của nhị thừa thì một tâm chỉ làm ra được một thứ, không làm được nhiều. Bồ-tát thì không như vậy: trong một tâm có thể hiện ra đầy đủ thân của cả năm thú (năm cõi mà chúng sinh luân hồi: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, người, trời). Vì sao? Vì có được sức mạnh của kinh Đại Niết-bàn như thế. Đó gọi là xưa chưa được nay được.
Lại nữa, thế nào là xưa chưa được nay được? Đó là thân được tự tại, tâm được tự tại. Vì sao? Vì thân và tâm của mọi phàm phu đều không được tự tại: hoặc tâm chạy theo thân, hoặc thân chạy theo tâm.
Thế nào gọi là tâm chạy theo thân? Ví như người say, rượu ở trong thân; lúc ấy thân lay động thì tâm cũng lay động theo. Cũng như thân lười thì tâm cũng lười theo. Đó gọi là tâm chạy theo thân. Lại như đứa trẻ, thân còn non nhỏ thì tâm cũng nhỏ theo; người lớn thân lớn thì tâm cũng lớn theo. Lại như có người thân thể thô ráp, trong lòng thường nghĩ muốn có dầu mỡ thoa cho thấm để da mềm. Đó gọi là tâm chạy theo thân.
Thế nào gọi là thân chạy theo tâm? Đó là đi, đến, ngồi, nằm, tu hành bố thí (đem của cải, sức lực, lời dạy cho người khác), trì giới (giữ gìn giới luật), nhẫn nhục (chịu đựng điều trái ý mà không giận), tinh tấn (siêng năng không lười). Người buồn rầu thì thân gầy mòn tiều tụy; người vui mừng thì thân béo tốt tươi tắn; người sợ hãi thì thân run rẩy; chuyên tâm nghe pháp thì thân vui vẻ khoan khoái; người bi thương khóc lóc thì nước mắt nước mũi chảy ròng. Đó gọi là thân chạy theo tâm. Bồ-tát thì không như vậy, đối với thân và tâm đều được tự tại. Đó gọi là xưa chưa được nay được.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát hiện ra thân nhỏ như hạt bụi li ti. Dùng thân nhỏ ấy, có thể đi khắp vô lượng vô biên thế giới của chư Phật nhiều như số cát sông Hằng (sông Hằng ở Ấn Độ; "số cát sông Hằng" là cách nói chỉ số lượng nhiều không đếm xuể) mà không bị gì ngăn trở, còn tâm thì luôn an định, không hề lay động. Đó gọi là tâm không chạy theo thân.
Đó cũng gọi là xưa chưa đến nay đến được. Vì sao lại gọi là xưa chưa đến nay đến được? Những nơi mà hàng Thanh văn, Bích-chi-phật không đến được thì Bồ-tát đến được. Vì thế gọi là xưa chưa đến nay đến được. Hàng Thanh văn, Bích-chi-phật tuy có thần thông nhưng không thể biến thân nhỏ như hạt bụi li ti để đi khắp vô lượng thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Thanh văn, Duyên giác khi thân động thì tâm cũng động theo. Bồ-tát không như vậy: tâm tuy không động mà thân không đâu không đến. Đó gọi là tâm Bồ-tát không chạy theo thân.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát hóa thân lớn như tam thiên đại thiên thế giới (một cõi rộng lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, mỗi thế giới nhỏ có một mặt trời, một mặt trăng), rồi đem thân lớn ấy vào trong một thân nhỏ như hạt bụi, mà lúc ấy tâm cũng không nhỏ theo. Thanh văn, Duyên giác tuy có thể hóa thân lớn như tam thiên đại thiên thế giới, nhưng không thể đem thân lớn như vậy vào trong thân nhỏ như hạt bụi. Việc này còn không làm được, huống chi làm cho tâm không động theo. Đó gọi là tâm Bồ-tát không chạy theo thân.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát dùng một tiếng nói mà có thể khiến chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới đều nghe được, nhưng tâm vẫn không hề nghĩ: "Ta làm cho tiếng này vang khắp các thế giới, khiến chúng sinh xưa chưa nghe nay được nghe." Bồ-tát ấy cũng không hề nói: "Ta làm cho chúng sinh xưa chưa nghe nay được nghe." Nếu Bồ-tát nói: "Nhờ ta thuyết pháp mà chúng sinh chưa nghe được nghe", thì nên biết người ấy rốt cuộc không thể đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp của Phật; tức là thành Phật). Vì sao? Ý nghĩ "chúng sinh chưa nghe, ta nói cho họ nghe" là tâm sinh tử (tâm còn chấp có ta, có người, là gốc của vòng sống chết luân hồi). Mọi Bồ-tát đều đã dứt hết tâm ấy. Vì lẽ đó, thân và tâm của Bồ-tát ma-ha-tát không chạy theo nhau.
Này thiện nam tử! Thân và tâm của mọi phàm phu chạy theo nhau, Bồ-tát thì không như vậy. Vì muốn giáo hóa chúng sinh, Bồ-tát tuy hiện thân nhỏ nhưng tâm không nhỏ. Vì sao? Vì tâm tính của các Bồ-tát luôn rộng lớn. Tuy hiện thân lớn nhưng tâm cũng không lớn theo. Thân lớn thế nào? Thân lớn như tam thiên đại thiên thế giới. Tâm nhỏ thế nào? Là làm hạnh của trẻ nhỏ (sống hồn nhiên, giản dị như đứa trẻ, để gần gũi và dắt dẫn người yếu kém). Vì lẽ đó, tâm không chạy theo thân.
Bồ-tát ma-ha-tát đã xa lìa rượu, không uống suốt vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ nghĩa là "không đếm được"; kiếp là một khoảng thời gian cực dài), vậy mà tâm vẫn có thể hiện ra như đang lay động; trong tâm không có buồn khổ mà thân vẫn rơi lệ; thật không có sợ hãi mà thân vẫn run rẩy. Vì lẽ đó, nên biết thân và tâm của Bồ-tát tự tại, không chạy theo nhau. Bồ-tát ma-ha-tát chỉ hiện một thân, mà các chúng sinh mỗi người thấy một khác.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn mà xưa chưa nghe nay được nghe? Bồ-tát ma-ha-tát trước hết nắm lấy tướng của âm thanh — như tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng người, tiếng tù và ốc, tiếng trống, tiếng tiêu sáo, tiếng ca hát, tiếng khóc — mà tu tập. Nhờ tu tập nên nghe được âm thanh của tất cả các địa ngục trong vô lượng tam thiên đại thiên thế giới. Lại tiếp tục tu tập mà được nhĩ căn (khả năng nghe của tai) khác thường, khác với thiên nhĩ (thần thông nghe xa, nghe được mọi âm thanh như tai của các vị trời) của Thanh văn, Duyên giác.
Vì sao? Khả năng nghe trong sạch mà nhị thừa có được, nếu nương vào tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) trong sạch vi diệu của Sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất, cũng chỉ cõi trời tương ứng với tầng thiền ấy), thì chỉ nghe được ở cõi Sơ thiền, không nghe được cõi Nhị thiền (tầng thiền thứ hai); cho đến Tứ thiền (tầng thiền thứ tư) cũng như vậy. Tuy có thể cùng một lúc nghe hết âm thanh trong tam thiên đại thiên thế giới, nhưng không thể nghe âm thanh của vô lượng vô biên thế giới nhiều như cát sông Hằng. Vì lẽ đó, khả năng nghe mà Bồ-tát có được khác với của Thanh văn, Duyên giác. Vì khác như thế nên xưa chưa nghe nay được nghe.
Tuy nghe âm thanh nhưng tâm hoàn toàn không có ý tưởng "nghe tiếng"; không nghĩ rằng âm thanh là có thật, là thường còn, là vui, là ta, là sạch, là chủ, là chỗ nương, là kẻ làm ra, là nguyên nhân, là cố định, là kết quả. Vì lẽ đó, các Bồ-tát xưa chưa nghe nay được nghe.
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương thưa: "Như Phật nói, không nghĩ có tướng cố định, không nghĩ có tướng kết quả. Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Trước đây Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) đã nói: nếu ai nghe được một câu, một chữ của kinh Đại Niết-bàn này, chắc chắn sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nay sao Như Lai lại nói không có cố định, không có kết quả? Nếu đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì đó chính là tướng cố định, chính là tướng kết quả, sao lại nói không cố định, không kết quả? Nghe tiếng xấu ác thì sinh tâm xấu ác; vì sinh tâm xấu ác nên rơi vào tam đồ (ba đường khổ: địa ngục, quỷ đói, súc sinh). Nếu rơi vào tam đồ thì đó là kết quả cố định, sao lại nói không cố định, không kết quả?"
Bấy giờ Như Lai khen rằng: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, ông khéo hỏi như vậy. Nếu chư Phật nói rằng các âm thanh có tướng kết quả cố định, thì đó không phải là tướng của chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), mà là tướng của ma vương (vua loài ma, kẻ phá hoại việc tu hành), là tướng sinh tử, là tướng xa rời Niết-bàn. Vì sao? Vì những gì chư Phật nói ra đều không có tướng kết quả cố định.
Này thiện nam tử! Ví như soi mặt vào lưỡi dao: dựng dao đứng thì thấy mặt dài, đặt dao nằm ngang thì thấy mặt rộng. Nếu có tướng cố định thì sao dựng đứng lại thấy dài, nằm ngang lại thấy rộng? Vì lẽ đó, những gì chư Phật Thế Tôn nói ra đều không có tướng kết quả cố định.
Này thiện nam tử! Niết-bàn thật không phải là kết quả của âm thanh. Nếu Niết-bàn là kết quả của âm thanh, thì nên biết Niết-bàn không phải là pháp thường còn. Này thiện nam tử! Ví như các pháp ở thế gian do nhân sinh ra: có nhân thì có quả, không nhân thì không quả; vì nhân là vô thường (không bền, luôn đổi thay) nên quả cũng vô thường. Vì sao? Vì nhân cũng làm thành quả, quả cũng làm thành nhân. Vì lẽ đó, mọi pháp đều không có tướng cố định. Nếu Niết-bàn do nhân sinh ra, thì vì nhân vô thường nên quả cũng vô thường. Nhưng Niết-bàn này không do nhân sinh ra, bản thể không phải là quả, vì vậy là thường còn. Này thiện nam tử! Vì lẽ đó, bản thể của Niết-bàn không cố định, không phải là quả.
Này thiện nam tử! Niết-bàn cũng có thể nói là cố định, cũng có thể nói là quả. Thế nào là cố định? Niết-bàn của chư Phật là thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch), vì vậy là cố định. Không sinh, không già, không hoại, vì vậy là cố định. Những kẻ nhất-xiển-đề (người dứt hết căn lành, không tin nhân quả, không tin Phật pháp), kẻ phạm tứ trọng cấm (bốn giới nặng nhất của người xuất gia: giết người, trộm cắp, dâm dục, nói dối mình đã chứng đạo), kẻ phỉ báng kinh Phương Đẳng (các kinh Đại thừa), kẻ phạm tội ngũ nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng đoàn), nếu bỏ được tâm cũ thì chắc chắn sẽ đạt được Niết-bàn, vì vậy là cố định.
Này thiện nam tử! Như ông nói: nếu ai nghe ta giảng Đại Niết-bàn một chữ một câu mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề — ông đối với nghĩa này vẫn chưa hiểu rõ. Ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ phân tích thêm cho ông. Này thiện nam tử! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con trai, con gái hiền lành) nghe Đại Niết-bàn một chữ một câu mà không chấp tướng chữ, không chấp tướng câu, không chấp tướng nghe, không chấp tướng Phật, không chấp tướng nói — nghĩa như vậy gọi là "tướng không có tướng". Nhờ tướng không có tướng ấy mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Này thiện nam tử! Như ông nói, vì nghe tiếng ác nên rơi vào tam đồ — nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Không phải vì tiếng ác mà rơi vào tam đồ; nên biết kết quả ấy là do tâm ác. Vì sao? Có những thiện nam tử, thiện nữ nhân tuy nghe tiếng ác mà tâm không sinh ác. Vì thế nên biết không phải do tiếng ác mà sinh vào tam đồ. Chúng sinh là vì phiền não kết (phiền não trói buộc như sợi dây thắt nút, như tham, sân, si) khiến tâm ác thêm nhiều mà sinh vào ba cõi ác, chứ không phải vì tiếng ác. Nếu âm thanh có tướng cố định, thì ai nghe được cũng đều phải sinh tâm ác. Nhưng có người sinh, có người không sinh, vì thế nên biết âm thanh không có tướng cố định. Vì không cố định, nên tuy nghe nó mà vẫn không sinh tâm ác."
"Bạch Thế Tôn! Nếu âm thanh không cố định, thì sao Bồ-tát xưa chưa nghe nay được nghe?"
"Này thiện nam tử! Âm thanh không có tướng cố định, nên những gì xưa chưa nghe thì khiến các Bồ-tát nay được nghe. Vì lẽ đó, ta nói: xưa chưa nghe nay được nghe.
Này thiện nam tử! Thế nào là xưa chưa thấy nay được thấy? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, trước hết nắm lấy tướng ánh sáng — như ánh sáng của mặt trời, mặt trăng, tinh tú, đuốc lửa (?), đèn nến, ngọc sáng, ánh lửa, và ánh sáng của các loại cỏ thuốc. Nhờ tu tập mà được nhãn căn (khả năng thấy của mắt) khác thường, khác với cái mà Thanh văn, Duyên giác có được. Khác thế nào? Thiên nhãn (thần thông thấy xa, thấy được mọi hình sắc như mắt của các vị trời) trong sạch mà nhị thừa có được, nếu nương vào mắt do tứ đại của Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục lạc, gồm cả cõi người) tạo thành, thì không thấy được cõi Sơ thiền; nếu nương vào cõi Sơ thiền thì không thấy được các cõi cao hơn; cho đến chính con mắt của mình cũng không thấy được. Nếu muốn thấy nhiều thì xa nhất cũng chỉ đến tam thiên đại thiên thế giới.
Bồ-tát ma-ha-tát không tu thiên nhãn mà thấy thân sắc đẹp đẽ đều chỉ là bộ xương. Tuy thấy hình sắc của các thế giới phương khác nhiều như cát sông Hằng, nhưng không chấp tướng sắc, không chấp tướng thường còn, tướng có thật, tướng vật, tướng tên gọi... ; chỉ thấy đó là tướng nhân duyên (do nhiều điều kiện hợp lại mà có), không chấp tướng "thấy", không nói đây là con mắt có tướng vi diệu trong sạch; chỉ thấy tướng nhân duyên và không phải nhân duyên.
Thế nào là nhân duyên? Sắc (hình sắc, vật thấy được) là duyên của mắt. Nếu sắc này không phải nhân duyên, thì mọi phàm phu đã không sinh ra ý tưởng thấy sắc. Vì lẽ đó, sắc gọi là nhân duyên. Không phải nhân duyên nghĩa là: Bồ-tát ma-ha-tát tuy thấy sắc mà không sinh ý tưởng về sắc, vì vậy không phải là duyên. Vì lẽ đó, thiên nhãn trong sạch mà Bồ-tát có được khác với của Thanh văn, Duyên giác. Vì khác như vậy nên cùng một lúc thấy khắp chư Phật hiện tại trong mười phương thế giới. Đó gọi là Bồ-tát xưa chưa thấy nay được thấy.
Vì khác như vậy nên thấy được những hạt bụi li ti mà Thanh văn, Duyên giác không thấy được. Vì khác như vậy, nên tuy thấy chính mắt mình mà hoàn toàn không có ý tưởng "thấy"; thấy tướng vô thường; thấy thân phàm phu đầy dẫy ba mươi sáu thứ không sạch (tóc, lông, răng, móng, da, thịt, máu, mủ, đờm, phân, nước tiểu... cấu thành thân người), rõ ràng như nhìn quả a-ma-lặc (một loại quả nhỏ ở Ấn Độ) trong lòng bàn tay. Vì lẽ đó, xưa chưa thấy nay được thấy.
Nếu thấy hình sắc của chúng sinh thì biết được người ấy có căn cơ (khả năng, tư chất tiếp nhận giáo pháp) theo Đại thừa (con đường tu cứu mình và cứu người, hướng tới thành Phật) hay Tiểu thừa (con đường tu chủ yếu để tự giải thoát). Chỉ chạm vào áo của họ một lần cũng biết được sự khác biệt về căn lành căn ác của người ấy. Vì lẽ đó, xưa chưa biết nay được biết. Vì một lần thấy mà xưa chưa biết nay được biết; vì biết như vậy mà xưa chưa thấy nay được thấy.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát xưa chưa biết nay được biết? Bồ-tát ma-ha-tát tuy biết tâm tham, giận, si mê của phàm phu, nhưng hoàn toàn không chấp tướng tâm và tâm sở (các trạng thái, tác dụng đi kèm với tâm như vui, buồn, ưa, ghét), không chấp tướng chúng sinh và tướng vật, mà tu tướng đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất, sự thật rốt ráo) rốt ráo là không (mọi vật đều không có tự thể cố định). Vì sao? Vì mọi Bồ-tát luôn khéo tu tập tướng của tính không. Nhờ tu tính không nên xưa chưa biết nay được biết.
Biết những gì? Biết không có ta, không có cái của ta; biết mọi chúng sinh đều có Phật tính (hạt giống, khả năng thành Phật vốn có sẵn trong mỗi chúng sinh). Nhờ có Phật tính, những kẻ nhất-xiển-đề nếu bỏ được tâm cũ thì đều sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Những điều này đều là điều Thanh văn, Duyên giác không biết được, mà Bồ-tát biết được. Vì lẽ đó, xưa chưa biết nay được biết.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là xưa chưa biết nay được biết? Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, nhớ lại chủng tộc, cha mẹ, anh em, vợ con, quyến thuộc, bạn bè, kẻ thù của mọi chúng sinh trong đời quá khứ, trong một niệm (khoảnh khắc cực ngắn của một ý nghĩ) mà được trí tuệ đặc biệt, khác với trí tuệ của Thanh văn, Duyên giác. Khác thế nào? Trí tuệ của Thanh văn, Duyên giác khi nhớ lại chủng tộc, cha mẹ, cho đến kẻ thù của chúng sinh đời quá khứ thì chấp vào tướng chủng tộc cho đến tướng kẻ thù. Bồ-tát không như vậy, tuy nhớ lại chủng tộc, cha mẹ, cho đến kẻ thù đời quá khứ, nhưng rốt cuộc không sinh ý tưởng về chủng tộc, cha mẹ, kẻ thù..., mà luôn thấy đó là tướng của pháp, tướng không tịch (trống không, vắng lặng). Đó gọi là Bồ-tát xưa chưa biết nay được biết.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là xưa chưa biết nay được biết? Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn được tha tâm trí (thần thông biết được tâm ý của người khác), khác với cái mà Thanh văn, Duyên giác có được. Khác thế nào? Thanh văn, Duyên giác khi dùng trí trong một niệm để biết tâm người thì không thể biết được tâm của chúng sinh ở địa ngục, súc sinh, quỷ đói, cõi trời. Bồ-tát không như vậy, trong một niệm biết khắp tâm của chúng sinh trong lục thú (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, quỷ đói, địa ngục). Đó gọi là Bồ-tát xưa chưa biết nay được biết.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát còn có sự biết khác thường: trong một tâm biết được từ tâm đầu tiên của bậc Tu-đà-hoàn (quả vị thứ nhất trong bốn quả của Thanh văn, người mới bước vào dòng thánh) lần lượt cho đến tâm thứ mười sáu (mười sáu khoảnh tâm liên tiếp khi quán chiếu Bốn sự thật cao quý để chứng quả). Vì lẽ đó, xưa chưa biết nay được biết. Đó là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn mà thành tựu đầy đủ công đức thứ hai.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn mà thành tựu đầy đủ công đức thứ ba? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn thì bỏ lòng từ mà được lòng từ (từ: lòng thương yêu, muốn đem niềm vui đến cho chúng sinh); khi được lòng từ thì không do nhân duyên mà có. Thế nào gọi là bỏ lòng từ mà được lòng từ? Này thiện nam tử! Lòng từ ấy gọi là thế đế (chân lý theo cách hiểu thông thường của thế gian). Bồ-tát ma-ha-tát bỏ lòng từ theo thế đế mà được lòng từ theo đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao). Lòng từ theo đệ nhất nghĩa không do duyên mà có.
Lại nữa, thế nào là bỏ lòng từ mà được lòng từ? Lòng từ còn có thể bỏ được thì gọi là lòng từ của phàm phu; lòng từ đạt được thì gọi là lòng từ vô duyên của Bồ-tát (lòng từ không cần đối tượng, không phân biệt, bình đẳng trùm khắp). Bỏ lòng từ của kẻ nhất-xiển-đề, lòng từ của kẻ phạm tứ trọng cấm, lòng từ của kẻ phỉ báng kinh Phương Đẳng, lòng từ của kẻ phạm ngũ nghịch; được lòng từ thương xót, được lòng từ của Như Lai, lòng từ của Thế Tôn, lòng từ không do nhân duyên.
Thế nào nữa gọi là bỏ lòng từ mà được lòng từ? Bỏ lòng từ của người hoàng môn (người bị hoạn hoặc không có khả năng sinh dục), người vô căn (không có bộ phận sinh dục), người nhị căn (có cả hai bộ phận sinh dục nam và nữ), lòng từ của nữ nhân, lòng từ của kẻ đồ tể, thợ săn, người nuôi gà nuôi heo..., cũng bỏ lòng từ của Thanh văn, Duyên giác, mà được lòng từ vô duyên của các Bồ-tát; không thấy lòng từ của mình, không thấy lòng từ của người, không thấy người giữ giới, không thấy người phá giới; tuy tự thấy lòng bi (lòng thương xót, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ) mà không thấy chúng sinh; tuy có cảm thọ khổ mà không thấy người chịu khổ. Vì sao? Vì tu chân lý đệ nhất chân thật. Đó gọi là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ ba.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ tư? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ tư gồm mười việc. Mười việc ấy là gì? Một là rễ sâu khó lay khó nhổ. Hai là đối với thân mình sinh ý tưởng quyết định. Ba là không xét đâu là phước điền (ruộng phước, chỉ đối tượng xứng đáng để cúng dường, bố thí mà được phước) và không phải phước điền. Bốn là tu cho cõi Phật trong sạch. Năm là diệt trừ phần còn sót lại (hữu dư). Sáu là dứt trừ nghiệp duyên (những điều kiện do việc làm thiện ác gây ra). Bảy là tu thân trong sạch. Tám là hiểu rõ các duyên. Chín là lìa xa các kẻ thù. Mười là dứt bỏ hai cực đoan.
Thế nào là rễ sâu khó lay khó nhổ? Rễ ở đây gọi là không phóng dật (không buông thả, luôn chú tâm giữ mình trong điều lành). Không phóng dật là rễ của gì? Đó là rễ của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Gốc rễ của mọi điều lành của chư Phật đều là không phóng dật. Nhờ không phóng dật mà các căn lành khác ngày càng tăng trưởng. Vì có thể làm tăng trưởng các căn lành, nên trong các điều lành nó là thù thắng (vượt trội) nhất.
Này thiện nam tử! Như trong các dấu chân, dấu chân voi là lớn nhất; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là thù thắng nhất. Này thiện nam tử! Như trong các thứ ánh sáng, ánh mặt trời là sáng nhất; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là thù thắng nhất. Này thiện nam tử! Như trong các vua, chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường) là bậc nhất; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là bậc nhất. Này thiện nam tử! Như trong các dòng sông, bốn con sông lớn (bốn sông lớn ở Ấn Độ theo kinh nói: Hằng, Tân-đầu, Bác-xoa, Tư-đà) là lớn nhất; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là trên hết, lớn nhất. Này thiện nam tử! Như trong các núi, vua núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) là bậc nhất; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là bậc nhất.
Này thiện nam tử! Như trong các loài hoa mọc dưới nước, hoa sen xanh là đẹp nhất; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là hơn hết, trên hết. Này thiện nam tử! Như trong các loài hoa mọc trên cạn, hoa bà-lợi-sư (một loài hoa thơm ở Ấn Độ) là đẹp nhất, trên hết; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là hơn hết, trên hết. Này thiện nam tử! Như trong các loài thú, sư tử là mạnh nhất; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là hơn hết, trên hết. Này thiện nam tử! Như trong các loài chim bay, vua chim kim sí (chim cánh vàng khổng lồ trong truyền thuyết, ăn thịt rồng) là hơn hết, trên hết; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là hơn hết, trên hết.
Này thiện nam tử! Như trong các loài thân lớn, vua A-tu-la La-hầu (A-tu-la là loài thần hung hăng hay đánh nhau với chư thiên; La-hầu là vua của họ, thân to lớn, tương truyền có thể che cả mặt trời mặt trăng) là hơn hết, trên hết; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là hơn hết, trên hết. Này thiện nam tử! Như trong mọi chúng sinh, dù hai chân, bốn chân, nhiều chân hay không chân, Như Lai là bậc nhất; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là hơn hết, trên hết. Này thiện nam tử! Như trong các chúng hội, tăng đoàn của Phật là trên hết; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là hơn hết, trên hết. Này thiện nam tử! Như trong Phật pháp, pháp Đại Niết-bàn là hơn hết, trên hết; pháp không phóng dật cũng vậy, trong các pháp lành là hơn hết, trên hết. Này thiện nam tử! Vì lẽ đó, rễ không phóng dật sâu chắc, khó nhổ.
Thế nào là nhờ không phóng dật mà được tăng trưởng? Đó là tín căn (gốc lòng tin), giới căn (gốc giữ giới), thí căn (gốc bố thí), tuệ căn (gốc trí tuệ), nhẫn căn (gốc nhẫn nhục), văn căn (gốc nghe học giáo pháp), tấn căn (gốc tinh tấn), niệm căn (gốc ghi nhớ, chú tâm), định căn (gốc thiền định), căn thiện tri thức (gốc gần gũi thầy bạn tốt). Các căn như thế nhờ không phóng dật mà được tăng trưởng; vì tăng trưởng nên sâu chắc khó nhổ. Vì lẽ đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn rễ sâu khó nhổ.
Thế nào là đối với thân mình sinh ý tưởng quyết định? Đối với thân mình sinh tâm quyết định rằng: "Thân ta đây ở đời vị lai nhất định sẽ là cái đồ chứa A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tức là người sẽ đạt giác ngộ thành Phật)." Tâm cũng như vậy: không hẹp hòi nhỏ nhoi, không thay đổi, không khởi tâm Thanh văn, Bích-chi-phật, không khởi tâm của ma, tâm chỉ lo vui cho riêng mình, tâm ưa thích sinh tử; luôn vì chúng sinh mà cầu tâm từ bi. Đó gọi là Bồ-tát đối với thân mình sinh tâm quyết định: "Ta ở đời sau sẽ là đồ chứa A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Vì lẽ đó, Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn đối với thân mình sinh ý tưởng quyết định.
Thế nào là Bồ-tát không xét đâu là phước điền và không phải phước điền? Thế nào là phước điền? Từ ngoại đạo giữ giới cho đến chư Phật, đó gọi là phước điền. Nếu có người nghĩ: "Những hạng người như thế mới là phước điền thật sự", thì nên biết tâm ấy là hẹp hòi kém cỏi. Bồ-tát ma-ha-tát nhìn tất cả vô lượng chúng sinh, không ai không phải là phước điền. Vì sao? Vì khéo tu tập niệm xứ (phép quán chiếu, chú tâm quán xét thân, thọ, tâm, pháp) khác thường. Người khéo tu tập niệm xứ khác thường thì nhìn các chúng sinh không thấy có ai giữ giới hay phá giới; luôn quán lời chư Phật Thế Tôn đã dạy: bố thí tuy có bốn loại nhưng đều được quả báo trong sạch.
Bốn loại ấy là gì? Một là người cho trong sạch, người nhận không trong sạch. Hai là người cho không trong sạch, người nhận trong sạch. Ba là người cho và người nhận đều trong sạch. Bốn là người cho và người nhận đều không trong sạch.
Thế nào là người cho trong sạch, người nhận không trong sạch? Người cho có đủ giới hạnh, học rộng, trí tuệ, biết có việc bố thí bằng trí tuệ và có quả báo của nó; người nhận thì phá giới, chuyên chấp tà kiến (cái thấy sai lệch), cho rằng không có quả báo của bố thí. Đó gọi là người cho trong sạch, người nhận không trong sạch.
Thế nào gọi là người nhận trong sạch, người cho không trong sạch? Người cho phá giới, chuyên chấp tà kiến, cho rằng không có bố thí và không có quả báo; người nhận giữ giới, học rộng, có trí tuệ, biết có bố thí và quả báo của bố thí. Đó gọi là người cho không trong sạch, người nhận trong sạch.
Thế nào gọi là người cho và người nhận đều trong sạch? Người cho và người nhận đều giữ giới, học rộng, có trí tuệ, biết có bố thí và quả báo của bố thí. Đó gọi là người cho và người nhận cả hai đều trong sạch.
Thế nào gọi là cả hai đều không trong sạch? Người cho và người nhận đều phá giới, tà kiến, cho rằng không có bố thí và không có quả báo của bố thí. Nếu như vậy thì sao lại nói được quả báo trong sạch? Vì không có bố thí, không có quả báo nên gọi là trong sạch.
Này thiện nam tử! Nếu có người không thấy có bố thí và quả báo của bố thí, nên biết người ấy không gọi là phá giới, chuyên chấp tà kiến. Nếu theo giáo pháp Thanh văn mà nói không thấy có bố thí và quả báo của bố thí, thì đó gọi là phá giới, tà kiến. Nếu theo kinh Đại Niết-bàn này mà không thấy có bố thí và quả báo của bố thí, thì đó gọi là giữ giới, chính kiến (cái thấy đúng đắn). Bồ-tát ma-ha-tát nhờ tu tập niệm xứ khác thường nên không thấy chúng sinh giữ giới hay phá giới, không thấy người cho, người nhận và quả báo của bố thí. Vì vậy được gọi là giữ giới, chính kiến. Vì lẽ đó, Bồ-tát ma-ha-tát không xét đâu là phước điền và không phải phước điền.
Thế nào gọi là làm trong sạch cõi Phật? Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh (cứu giúp, đưa chúng sinh qua bờ khổ) mà lìa bỏ tâm giết hại; đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho các chúng sinh được sống lâu, có sức mạnh lớn, được thần thông lớn. Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, mọi chúng sinh trong cõi nước ấy đều được sống lâu, có sức mạnh lớn, được thần thông lớn.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa bỏ tâm trộm cắp; đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho đất đai các cõi Phật toàn bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não...), chúng sinh giàu đủ, muốn gì được nấy. Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, cõi nước có được toàn bằng bảy báu, chúng sinh giàu đủ, muốn gì được nấy.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa bỏ tâm dâm dục; đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho chúng sinh trong các cõi Phật không có tâm tham muốn, giận dữ, si mê, cũng không ai phải khổ vì đói khát. Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, chúng sinh trong cõi nước lìa xa tâm tham dâm, giận dữ, si mê, không ai phải khổ vì đói khát.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa bỏ tâm nói dối; đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho các cõi Phật luôn có cây hoa, cây trái, cây thơm, chúng sinh đều có giọng nói hay đẹp. Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, cõi nước luôn có cây hoa, cây trái, cây thơm, chúng sinh trong đó đều có giọng nói trong trẻo, tuyệt diệu.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa xa việc nói hai lưỡi (đâm bị thóc, chọc bị gạo, nói lời gây chia rẽ); đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho chúng sinh trong các cõi Phật luôn hòa hợp với nhau, cùng giảng nói chính pháp. Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, khi thành Phật, mọi chúng sinh trong cõi nước đều hòa hợp, cùng bàn luận những điều cốt yếu của giáo pháp.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa xa lời nói độc ác; đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho đất các cõi Phật bằng phẳng như lòng bàn tay, không có cát sỏi, gạch đá, gai góc, chông nhọn; tâm của mọi chúng sinh đều bình đẳng. Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, đất cõi nước bằng phẳng như lòng bàn tay, không có cát sỏi, gai góc, chông nhọn; tâm của mọi chúng sinh đều bình đẳng.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa bỏ lời nói vô nghĩa (lời thêu dệt, phù phiếm, vô ích); đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho chúng sinh trong các cõi Phật không có khổ não. Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, mọi chúng sinh trong cõi nước đều không có khổ não.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa xa lòng tham lam ganh ghét; đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho mọi chúng sinh trong các cõi Phật không có tham lam, ganh ghét, làm hại nhau, tà kiến. Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, mọi chúng sinh trong cõi nước đều không có tham lam, ganh ghét, làm hại nhau, tà kiến.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa xa việc làm não hại người; đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho chúng sinh trong các cõi Phật đều cùng tu tập đại từ đại bi, đạt được Nhất tử địa (bậc tu mà thương mọi chúng sinh như cha mẹ thương đứa con một của mình). Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, mọi chúng sinh trong thế giới đều cùng tu tập đại từ đại bi, đạt được Nhất tử địa.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì độ chúng sinh mà lìa xa tà kiến; đem căn lành này nguyện cùng chung với mọi chúng sinh, nguyện cho chúng sinh trong các cõi Phật đều đạt được Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người qua bờ giải thoát, thấy rõ thật tướng của mọi vật). Nhờ sức nhân duyên của lời thệ nguyện ấy, ở đời vị lai khi thành Phật, chúng sinh trong thế giới đều được thọ trì Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật. Đó gọi là Bồ-tát tu cho cõi Phật trong sạch.
Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát diệt trừ phần còn sót lại? Phần còn sót lại có ba: một là quả báo sót lại của phiền não; hai là nghiệp còn sót lại; ba là đời sống (hữu: sự hiện hữu trong vòng luân hồi) còn sót lại.
Này thiện nam tử! Thế nào gọi là quả báo sót lại của phiền não? Nếu có chúng sinh quen gần gũi tham dục, khi quả báo này chín muồi thì rơi vào địa ngục. Ra khỏi địa ngục thì chịu thân súc sinh, như chim bồ câu, chim sẻ, uyên ương, vẹt, chim kỳ-bà-kỳ-bà (loài chim hai đầu chung một thân trong truyền thuyết Ấn Độ), chim xá-lợi-ca (một loài chim nhỏ, có thể là chim sáo), chim sẻ xanh, cá, ba ba, khỉ, hoẵng, hươu. Nếu được làm người thì chịu thân hoàng môn, thân nữ, người nhị căn, người vô căn, gái dâm. Nếu được xuất gia thì phạm giới nặng thứ nhất (giới dâm). Đó gọi là quả báo sót lại.
Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh với tâm nặng nề quen gần gũi sự giận dữ, khi quả báo này chín muồi thì rơi vào địa ngục. Ra khỏi địa ngục thì chịu thân súc sinh, như rắn độc có đủ bốn thứ độc: độc ở cái nhìn, độc ở sự chạm, độc ở cái cắn, độc ở hơi thở; và các loài sư tử, cọp, sói, gấu, mèo, chồn, chim ưng, chim cắt. Nếu được làm người thì có đủ mười sáu nghề ác (mười sáu cách sống ác như nuôi heo để giết, nuôi gà để bán, săn bắn, giăng lưới, làm đao phủ...). Nếu được xuất gia thì phạm giới nặng thứ hai (giới giết hại (?)). Đó gọi là quả báo sót lại.
Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu có người quen theo sự si mê, khi quả báo này chín muồi thì rơi vào địa ngục. Ra khỏi địa ngục thì chịu thân súc sinh, như voi, heo, trâu bò, dê, trâu nước, bọ chét, rận, muỗi, mòng, kiến... Nếu được làm người thì điếc, mù, câm, què quặt, gù lưng, các giác quan không đủ, không thể tiếp nhận giáo pháp. Nếu được xuất gia thì các giác quan tối tăm chậm lụt, hay phạm giới nặng, cho đến trộm năm đồng tiền. Đó gọi là quả báo sót lại.
Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu có người quen theo sự kiêu mạn, khi quả báo này chín muồi thì rơi vào địa ngục. Ra khỏi địa ngục thì chịu thân súc sinh, như con bọ phân, lạc đà, lừa, chó, ngựa. Nếu sinh làm người thì chịu thân tôi tớ, nghèo khổ, ăn xin. Nếu được xuất gia thì thường bị mọi người khinh rẻ, phạm giới thứ tư (giới nói dối). Đó gọi là quả báo sót lại. Những điều như vậy gọi là quả báo sót lại của phiền não. Những quả báo sót lại như thế, Bồ-tát ma-ha-tát nhờ tu tập Đại Niết-bàn nên đều diệt trừ được.
Thế nào là nghiệp còn sót lại? Đó là nghiệp của mọi phàm phu, nghiệp của mọi Thanh văn: người Tu-đà-hoàn còn nghiệp phải chịu bảy lần sinh nữa; người Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần) còn nghiệp phải chịu hai lần sinh nữa; người A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) còn nghiệp phải sinh vào cõi Sắc (cõi trời có hình sắc nhưng đã lìa dục lạc). Đó gọi là nghiệp còn sót lại. Những nghiệp còn sót lại như thế, Bồ-tát ma-ha-tát nhờ tu tập Đại Niết-bàn nên đều dứt trừ được.
Thế nào là đời sống còn sót lại? A-la-hán (quả vị cao nhất của Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) chứng quả A-la-hán, Bích-chi-phật chứng quả Bích-chi-phật, không còn nghiệp, không còn kết, mà vẫn còn mang hai quả ấy (?). Đó gọi là đời sống còn sót lại. Ba thứ pháp còn sót lại như thế, Bồ-tát ma-ha-tát nhờ tu tập kinh Đại Niết-bàn Đại thừa nên đều diệt trừ được. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát diệt trừ phần còn sót lại.
Thế nào là Bồ-tát tu thân trong sạch? Bồ-tát ma-ha-tát tu giới không giết hại với năm bậc tâm: hạ, trung, thượng, thượng trung, thượng thượng; cho đến (giữ) chính kiến cũng như vậy (tức là mười điều lành, mỗi điều năm bậc). Năm mươi tâm ấy gọi là phát tâm ban đầu. Đầy đủ, quyết định thành năm mươi tâm thì gọi là viên mãn. Cả trăm tâm như vậy gọi là trăm phước đức. Đủ trăm phước thì thành một tướng tốt. Cứ lần lượt như thế mà thành tựu đầy đủ ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm hình thể khác thường trên thân Phật, như đỉnh đầu có nhục kế, giữa hai mày có lông trắng...), gọi là thân trong sạch.
Sở dĩ lại còn tu tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm ba mươi hai tướng tốt) là vì ở đời có những chúng sinh thờ tám mươi vị thần. Tám mươi vị ấy là gì? Đó là mười hai mặt trời, mười hai vị trời lớn, năm sao lớn, sao Bắc Đẩu, trời Mã Thiên, trời Hành Đạo, trời Bà-la-đọa Bạt-xà, trời Công Đức, hai mươi tám chòm sao, trời Đất, trời Gió, trời Nước, trời Lửa, trời Phạm Thiên (vị trời sáng tạo theo đạo Bà-la-môn), trời Lâu-đà, trời Nhân-đề (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), trời Câu-ma-la, trời Tám Tay, trời Ma-hê-thủ-la (Đại Tự Tại Thiên, vị thần tối cao của một số phái ngoại đạo), trời Bán-xà-la, trời Quỷ Tử Mẫu, trời Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), trời Tạo Thư (vị trời làm ra chữ viết), trời Bà-tẩu. Đó là tám mươi vị. Vì những chúng sinh ấy mà Bồ-tát tu tám mươi vẻ đẹp để tự trang nghiêm. Đó gọi là thân trong sạch của Bồ-tát.
Vì sao? Vì tám mươi vị trời ấy được mọi chúng sinh tin theo và kính phục. Vì thế Bồ-tát tu tám mươi vẻ đẹp, thân không lay động mà khiến các chúng sinh ấy, tùy theo vị mình tin, mỗi người đều thấy (Bồ-tát hiện ra như vị ấy). Thấy rồi tôn kính, mỗi người đều phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì lẽ đó, Bồ-tát ma-ha-tát tu thân trong sạch.
Này thiện nam tử! Ví như có người muốn mời vua lớn, ắt phải trang hoàng nhà cửa thật sạch sẽ, sắm sửa đủ các món ăn trăm vị, rồi vua mới nhận lời mời. Bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy, vì muốn thỉnh vị Pháp Luân Vương A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (vị vua chuyển bánh xe pháp, tức sự giác ngộ thành Phật), trước hết phải tu thân thật trong sạch, thì bậc Pháp Vương vô thượng mới ngự vào. Vì lẽ đó, Bồ-tát ma-ha-tát phải tu thân trong sạch.
Này thiện nam tử! Ví như có người muốn uống cam lộ (nước ngọt của cõi trời, uống vào thì bất tử), trước hết phải làm sạch thân. Bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy, muốn uống vị pháp cam lộ vô thượng là Bát-nhã ba-la-mật, trước hết phải dùng tám mươi vẻ đẹp làm thân trong sạch.
Này thiện nam tử! Ví như chén bát bằng vàng bạc quý đẹp, đựng nước sạch thì trong ngoài đều sạch. Thân Bồ-tát ma-ha-tát trong sạch cũng vậy, đựng nước A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì trong ngoài đều sạch. Này thiện nam tử! Như vải trắng tinh ở Ba-la-nại (một thành cổ ở Ấn Độ, nổi tiếng về vải dệt) dễ ăn màu nhuộm. Vì sao? Vì bản chất trắng sạch. Bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy, vì thân trong sạch nên mau đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì lẽ đó, Bồ-tát ma-ha-tát tu thân trong sạch.
Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết các duyên? Bồ-tát ma-ha-tát không thấy tướng của sắc, không thấy duyên của sắc, không thấy bản thể của sắc, không thấy sắc sinh, không thấy sắc diệt, không thấy tướng một, không thấy tướng khác, không thấy người thấy, không thấy hình dạng, không thấy người nhận. Vì sao? Vì hiểu rõ nhân duyên. Như sắc, mọi pháp khác cũng như vậy. Đó gọi là Bồ-tát hiểu rõ các duyên.
Thế nào là Bồ-tát lìa xa các kẻ thù? Mọi phiền não là kẻ thù của Bồ-tát. Bồ-tát ma-ha-tát thường lìa xa chúng, đó gọi là Bồ-tát phá tan các kẻ thù. Bồ-tát ở bậc thứ năm (?) nhìn các phiền não thì không coi là kẻ thù. Vì sao? Vì nhờ có phiền não mà Bồ-tát còn thọ sinh; vì còn thọ sinh nên có thể lần lượt giáo hóa chúng sinh. Vì lẽ đó không gọi là kẻ thù. Vậy kẻ thù là gì? Đó là những kẻ phỉ báng kinh Phương Đẳng. Bồ-tát dù sinh ở đâu cũng không sợ địa ngục, súc sinh, quỷ đói, chỉ sợ những kẻ phỉ báng kinh Phương Đẳng như thế. Mọi Bồ-tát có tám loại ma gọi là kẻ thù (tám thứ ngăn trở đạo: ma phiền não, ma ngũ ấm, ma chết, ma trời, cùng bốn cái thấy sai về Niết-bàn là cho rằng Niết-bàn vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh). Xa lìa tám loại ma này gọi là lìa kẻ thù. Đó gọi là Bồ-tát lìa xa các kẻ thù.
Thế nào là Bồ-tát lìa xa hai cực đoan? Hai cực đoan là hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm nơi chúng sinh tái sinh trong ba cõi Dục, Sắc, Vô sắc) và phiền não ái dục. Bồ-tát thường lìa xa hai mươi lăm cõi hữu và phiền não ái dục, đó gọi là Bồ-tát lìa xa hai cực đoan. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ tư.
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương thưa: "Như Phật nói, nếu có Bồ-tát tu Đại Niết-bàn thì đều làm đủ mười việc công đức như thế. Vì sao Như Lai chỉ tu chín việc mà không tu cõi nước trong sạch?"
Phật nói: "Này thiện nam tử! Thuở xưa ta cũng luôn tu đủ mười việc như thế. Mọi Bồ-tát và chư Như Lai không ai không tu mười việc ấy. Nếu thế giới đầy dẫy những điều không sạch mà chư Phật Thế Tôn lại ra đời trong đó, thì không có lẽ ấy. Này thiện nam tử! Nay ông chớ cho rằng chư Phật ra đời ở thế giới không trong sạch; nên biết tâm ấy là không tốt, hẹp hòi kém cỏi. Nay ông nên biết, thật ra ta không ra đời ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở).
Ví như có người nói rằng chỉ cõi này mới có mặt trời mặt trăng, các thế giới phương khác không có mặt trời mặt trăng; lời nói như vậy không có lý. Nếu có Bồ-tát nói rằng cõi Phật này dơ xấu không sạch, còn cõi Phật phương khác trong sạch trang nghiêm đẹp đẽ, thì cũng như vậy.
Này thiện nam tử! Về phương tây, cách thế giới Ta-bà (thế giới chúng ta đang sống, nghĩa là cõi phải chịu đựng nhiều khổ) này ba mươi hai lần số cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, có một thế giới tên là Vô Thắng (không gì hơn được). Vì sao cõi ấy tên là Vô Thắng? Vì mọi sự trang nghiêm đẹp đẽ ở cõi ấy đều bình đẳng, không có khác biệt, giống như thế giới An Lạc ở phương tây (cõi Cực Lạc của Phật A-di-đà), cũng như thế giới Mãn Nguyệt ở phương đông. Ta ra đời ở cõi ấy; vì giáo hóa chúng sinh mà hiện ra chuyển bánh xe pháp (thuyết giảng giáo pháp) trong cõi Diêm-phù-đề của thế giới này. Không chỉ riêng ta hiện chuyển bánh xe pháp ở đây, mà mọi đức Phật cũng chuyển bánh xe pháp ở đây. Vì lẽ đó, chư Phật Thế Tôn không phải là không tu hành mười việc như thế.
Này thiện nam tử! Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai) nhờ thệ nguyện của mình, ở đời sau sẽ làm cho thế giới này trong sạch trang nghiêm. Vì lẽ đó, thế giới của mọi đức Phật không đâu là không trang nghiêm trong sạch."
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ năm? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ năm gồm năm việc. Năm việc ấy là gì? Một là các giác quan đầy đủ lành lặn. Hai là không sinh ở vùng biên địa (vùng xa xôi hẻo lánh, không có Phật pháp). Ba là được chư thiên thương mến. Bốn là luôn được thiên ma (ma vương ở cõi trời), sa-môn (người xuất gia tu hành), sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế lễ ở Ấn Độ)... cung kính. Năm là được túc mạng trí (trí biết rõ các đời trước của mình và người). Bồ-tát nhờ sức nhân duyên của kinh Đại Niết-bàn này mà có đủ năm việc công đức như thế.
Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương thưa: "Như Phật nói, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân tu bố thí thì được thành tựu đầy đủ năm việc công đức. Nay sao lại nói nhờ Đại Niết-bàn mà được năm việc ấy?"
Phật nói: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử! Những việc như thế ý nghĩa mỗi bên khác nhau. Nay ta sẽ phân tích giải nói cho ông. Năm việc có được nhờ bố thí thì không cố định, không thường còn, không trong sạch, không thù thắng, không đặc biệt, không phải vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não, tức đã ra ngoài vòng sinh tử), không thể làm lợi ích, an vui, thương xót mọi chúng sinh. Còn năm việc có được nhờ kinh Đại Niết-bàn này thì cố định, thường còn, trong sạch, thù thắng, đặc biệt, là vô lậu, có thể làm lợi ích, an vui, thương xót mọi chúng sinh.
Này thiện nam tử! Bố thí thì giúp lìa đói khát; kinh Đại Niết-bàn có thể khiến chúng sinh đều lìa xa bệnh khát ái của hai mươi lăm cõi hữu. Nhân duyên bố thí làm cho sinh tử nối tiếp; kinh Đại Niết-bàn có thể làm cho sinh tử dứt hẳn không nối tiếp. Nhờ bố thí thì nhận pháp phàm phu; nhờ Đại Niết-bàn thì được làm Bồ-tát. Nhân duyên bố thí có thể dứt mọi khổ não nghèo khó; kinh Đại Niết-bàn có thể dứt trừ mọi sự nghèo nàn về pháp lành. Nhân duyên bố thí có phần hạn, có quả báo; nhờ Đại Niết-bàn mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không có phần hạn, không có quả báo. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ năm.
Này thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát tu kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ sáu? Bồ-tát ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn thì được Kim cương tam-muội (tam-muội là trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ không tán loạn; Kim cương tam-muội là loại định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não) và an trụ trong đó, có thể phá tan mọi pháp; thấy mọi pháp đều vô thường, đều là tướng lay động, là nhân duyên gây sợ hãi, bệnh khổ, cướp bóc, trong từng niệm diệt hoại, không có gì chân thật; tất cả đều là cảnh giới của ma, không có tướng nào thấy được.
Bồ-tát ma-ha-tát trụ trong tam-muội này, tuy bố thí cho chúng sinh mà không thấy có một chúng sinh nào. Thật vì chúng sinh mà siêng năng tu tập Thi ba-la-mật (sự giữ giới đến mức hoàn hảo; ba-la-mật nghĩa là đến bờ bên kia, là hạnh tu đưa đến giải thoát), cho đến tu tập Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy. Nếu Bồ-tát còn thấy có một chúng sinh, thì rốt cuộc không thể thành tựu đầy đủ Đàn ba-la-mật (sự bố thí đến mức hoàn hảo) cho đến đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật.
Này thiện nam tử! Ví như kim cương nhắm vào chỗ nào thì chỗ ấy không gì không vỡ nát, còn kim cương thì không hề sứt mẻ. Kim cương tam-muội cũng vậy, nhắm vào pháp nào thì pháp ấy không gì không vỡ nát, còn tam-muội này thì không hề sứt mẻ. Này thiện nam tử! Như trong các thứ báu, kim cương là quý nhất; Kim cương tam-muội mà Bồ-tát đạt được cũng vậy, trong các tam-muội là bậc nhất. Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát tu tam-muội này thì mọi tam-muội đều đến quy phục. Này thiện nam tử! Như các tiểu vương đều đến quy phục chuyển luân thánh vương, mọi tam-muội cũng vậy, đều đến quy phục Kim cương tam-muội.
Này thiện nam tử! Ví như có kẻ thù của đất nước bị mọi người ghét bỏ, có người giết được hắn, thì mọi người ở đời không ai không khen ngợi công đức của người ấy. Kim cương tam-muội cũng vậy, Bồ-tát tu tập thì có thể phá tan kẻ thù của mọi chúng sinh, vì thế luôn được mọi tam-muội tôn kính. Này thiện nam tử! Ví như có người sức lực mạnh mẽ, không ai địch nổi, rồi lại có người khác sức hàng phục được hắn, nên biết người ấy được đời khen ngợi. Kim cương tam-muội cũng vậy, sức có thể hàng phục những pháp khó hàng phục. Vì lẽ đó, mọi tam-muội đều đến quy phục.
Này thiện nam tử! Ví như có người tắm ở biển lớn, nên biết người ấy đã dùng nước của mọi sông, suối, ao hồ. Bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy, tu tập Kim cương tam-muội như thế, nên biết đã là tu tập mọi tam-muội khác. Này thiện nam tử! Như trong núi Hương Sơn có một suối nước tên là A-na-bà-đạp-đa (tức hồ A-nậu-đạt, hồ nước mát ở phía bắc trong truyền thuyết), suối ấy có đủ nước tám vị (nước có tám đức tính tốt: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm, không hôi, uống không hại bụng), ai uống vào thì không còn bệnh khổ. Kim cương tam-muội cũng vậy, có đủ bát chính đạo (tám con đường đúng đắn: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); Bồ-tát tu tập thì dứt được các bệnh nặng như ung nhọt, mụn bướu của phiền não.
Này thiện nam tử! Như người cúng dường trời Ma-hê-thủ-la, nên biết người ấy đã là cúng dường mọi vị trời. Kim cương tam-muội cũng vậy, ai tu tập thì nên biết đã là tu tập mọi tam-muội khác. Này thiện nam tử! Nếu có Bồ-tát an trụ trong Kim cương tam-muội như thế thì thấy mọi pháp không gì ngăn ngại, như nhìn quả a-ma-lặc trong lòng bàn tay. Bồ-tát tuy được cái thấy như vậy, nhưng rốt cuộc không khởi ý tưởng "ta thấy mọi pháp".
Này thiện nam tử! Ví như có người ngồi ở đầu ngã tư đường thấy các chúng sinh đi lại, ngồi nằm. Kim cương tam-muội cũng vậy, thấy mọi pháp sinh diệt, hiện ra rồi mất đi. Này thiện nam tử! Ví như có người leo lên núi cao, nhìn xa khắp các phương đều rõ ràng. Núi định Kim cương cũng vậy, Bồ-tát lên đó nhìn xa các pháp không gì không rõ ràng. Này thiện nam tử! Ví như tháng mùa xuân trời đổ mưa lành, giọt mưa dày đặc không có chỗ hở, người mắt sáng thấy rõ ràng. Bồ-tát cũng vậy, được con mắt trong sạch của định Kim cương, nhìn xa các thế giới ở phương đông, trong đó có cõi nước đang thành, có cõi đang hoại, đều thấy rõ ràng không bị ngăn ngại; cho đến mười phương cũng như vậy.
Này thiện nam tử! Như núi Do-càn-đà (một trong bảy dãy núi vàng bao quanh núi Tu-di) khi bảy mặt trời cùng mọc (lúc thế giới đến kỳ hoại diệt), thì cây cối rừng rậm trên núi bị thiêu sạch. Bồ-tát tu tập Kim cương tam-muội cũng vậy, mọi rừng rậm phiền não liền tiêu diệt. Này thiện nam tử! Ví như kim cương tuy có thể phá vỡ mọi vật, nhưng rốt cuộc không nghĩ "ta phá vỡ được". Kim cương tam-muội cũng vậy, Bồ-tát tu rồi có thể phá phiền não, nhưng rốt cuộc không nghĩ "ta phá được các kết".
Này thiện nam tử! Ví như đất lớn có thể chở muôn vật, nhưng rốt cuộc không nghĩ "sức ta chở được"; lửa cũng không nghĩ "ta đốt được vật"; nước cũng không nghĩ "ta làm thấm ướt được"; gió cũng không nghĩ "ta làm lay động được vật"; hư không cũng không nghĩ "ta dung chứa được"; Niết-bàn cũng không nghĩ "ta khiến chúng sinh được diệt độ (dứt hết khổ, vào Niết-bàn)". Kim cương tam-muội cũng vậy, tuy có thể diệt trừ mọi phiền não, nhưng hoàn toàn không có ý nói "ta diệt được".
Nếu có Bồ-tát an trụ trong Kim cương tam-muội như thế, trong một niệm biến thân giống như Phật, số lượng vô kể, đầy khắp các thế giới chư Phật mười phương nhiều như cát sông Hằng. Bồ-tát ấy tuy biến hóa như vậy, nhưng trong tâm hoàn toàn không có ý tưởng kiêu mạn. Vì sao? Vì Bồ-tát luôn nghĩ: "Ai có được định này mà làm được sự biến hóa này? Chỉ có Bồ-tát an trụ trong Kim cương tam-muội như thế mới làm được thôi."
Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Kim cương tam-muội như thế, trong một niệm đi khắp các thế giới chư Phật mười phương nhiều như cát sông Hằng rồi trở về chỗ cũ; tuy có sức ấy nhưng cũng không nghĩ "ta làm được như vậy". Vì sao? Vì đó là nhờ sức nhân duyên của tam-muội này. Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Kim cương tam-muội như thế, trong một niệm có thể dứt phiền não của chúng sinh ở các thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng, mà trong tâm hoàn toàn không có ý tưởng "ta dứt phiền não cho chúng sinh". Vì sao? Vì đó là nhờ sức nhân duyên của tam-muội này.
Bồ-tát trụ trong Kim cương tam-muội này, dùng một tiếng nói mà giảng thuyết, mọi chúng sinh đều tùy theo loài của mình mà hiểu được. Hiện ra một màu sắc, mọi chúng sinh mỗi người đều thấy các màu sắc khác nhau. An trụ một chỗ, thân không dời đổi, mà có thể khiến chúng sinh tùy theo phương hướng của mình mỗi người đều thấy. Giảng một pháp, hoặc về giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), hoặc về nhập (mười hai nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), mọi chúng sinh đều tùy theo sự hiểu biết vốn có của mình mà nghe được.
Bồ-tát an trụ trong tam-muội như thế, tuy thấy chúng sinh mà tâm hoàn toàn không có tướng chúng sinh; tuy thấy nam nữ mà không có tướng nam nữ; tuy thấy sắc pháp (vật chất) mà không có tướng sắc; cho đến thấy thức (sự nhận biết của tâm) cũng không có tướng thức; tuy thấy ngày đêm mà không có tướng ngày đêm; tuy thấy tất cả mà không có tướng tất cả; tuy thấy mọi phiền não và các kết mà cũng không có tướng phiền não nào; tuy thấy bát thánh đạo (tám con đường cao quý, tức bát chính đạo) mà không có tướng thánh đạo; tuy thấy bồ-đề (sự giác ngộ) mà không có tướng bồ-đề; tuy thấy Niết-bàn mà không có tướng Niết-bàn. Vì sao? Này thiện nam tử! Vì mọi pháp vốn không có tướng. Bồ-tát nhờ sức của tam-muội này mà thấy mọi pháp đúng như vốn không có tướng.
Vì sao gọi là Kim cương tam-muội? Này thiện nam tử! Ví như kim cương nếu đặt dưới ánh mặt trời thì màu sắc không cố định. Kim cương tam-muội cũng vậy, ở giữa đại chúng thì màu sắc cũng không cố định. Vì thế gọi là Kim cương tam-muội. Này thiện nam tử! Ví như kim cương, mọi người ở đời không thể định giá được. Kim cương tam-muội cũng vậy, công đức của nó mọi người và trời không thể đo lường được. Vì thế lại gọi là Kim cương tam-muội. Này thiện nam tử! Ví như người nghèo được viên kim cương quý thì lìa xa được cảnh nghèo khốn khổ, ác quỷ và tà độc. Bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy, được tam-muội này thì lìa xa được các khổ phiền não, các ma và tà độc. Vì thế lại gọi là Kim cương tam-muội. Đó gọi là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn thành tựu đầy đủ công đức thứ sáu.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi bốn.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi lăm.
Do Tam tạng (vị thầy tinh thông cả ba kho tàng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Đàm-vô-sấm, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào thời Bắc Lương (một nước ở vùng Hà Tây, Trung Quốc, đầu thế kỷ V).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video