Phẩm Thọ Mệnh (phẩm nói về tuổi thọ của Phật), thứ nhất, phần ba.
Phật lại bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới của Phật giáo): "Các ông có điều gì còn nghi về giới luật (những điều răn và phép tắc mà người tu phải giữ) thì nay cứ tự do hỏi. Ta sẽ giải thích để lòng các ông được vui. Ta đã tu học và thông suốt tường tận rằng bản tính của mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) vốn là không tịch (trống rỗng, không có thực thể riêng, vắng lặng). Này các tỳ-kheo, các ông chớ cho rằng Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) chỉ tu về bản tính không tịch của các pháp mà thôi."
Phật lại bảo các tỳ-kheo: "Nếu có điều gì nghi về giới luật thì nay có thể hỏi." Khi ấy các tỳ-kheo liền thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), chúng con không có trí tuệ để hỏi Như Lai, bậc Ứng Chính Biến Tri (Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chính Biến Tri: bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp mọi sự). Vì sao vậy? Vì cảnh giới của Như Lai không thể nghĩ bàn, các định (trạng thái tâm tập trung lắng sâu trong thiền) của Như Lai không thể nghĩ bàn, lời dạy Như Lai giảng ra cũng không thể nghĩ bàn. Vì thế chúng con không có trí tuệ để hỏi Như Lai.
Bạch Thế Tôn, ví như một ông già một trăm hai mươi tuổi, thân mang bệnh lâu năm, nằm liệt giường không ngồi dậy đi lại được, sức lực yếu ớt, chẳng còn sống được bao lâu. Có một người giàu vì có việc phải đi xa đến phương khác, đem một trăm cân vàng gửi ông già ấy và nói: 'Nay tôi đi xa, đem của báu này gửi ông. Có thể mười năm, có thể hai mươi năm tôi mới về, khi ấy ông hãy trả lại cho tôi.' Lúc ấy ông già liền nhận. Nhưng ông già này lại không có con cháu nối dõi. Không lâu sau ông bệnh nặng rồi chết, của cải được gửi đều tan mất hết. Người chủ của đi xa trở về đòi lại thì chẳng còn chỗ nào mà đòi. Người ngu như thế không biết cân nhắc nên gửi hay không nên gửi, cho nên khi đi về đòi lại thì không còn gì, vì lẽ ấy mà mất của báu.
Bạch Thế Tôn, hàng Thanh văn (những đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, nhắm đến tự mình giải thoát) chúng con cũng như vậy. Tuy được nghe Như Lai ân cần răn dạy, nhưng không thể nhận giữ để Chánh pháp được tồn tại lâu dài, giống như ông già kia nhận đồ người khác gửi. Nay con không có trí tuệ, thì về các giới luật còn biết hỏi gì?"
Phật bảo các tỳ-kheo: "Nay nếu các ông hỏi Ta thì có thể đem lại lợi ích cho tất cả chúng sinh. Vì thế Ta bảo các ông: hãy theo chỗ mình nghi mà tự do hỏi."
Bấy giờ các tỳ-kheo thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, ví như có một người hai mươi lăm tuổi, đang lúc khỏe mạnh, dung mạo đoan chính, có nhiều của báu, vàng bạc, ngọc lưu ly (một loại ngọc quý màu xanh biếc), cha mẹ, vợ con, quyến thuộc, họ hàng đều còn đủ. Cũng có người đến gửi của báu, nói với người ấy: 'Tôi có việc phải đi nơi khác, xong việc sẽ về, khi ấy anh hãy trả lại cho tôi.' Lúc ấy người trai trẻ giữ gìn của ấy như của chính mình. Một hôm người ấy ngẫu nhiên bị bệnh, liền dặn người nhà: 'Số vàng báu này là của người khác gửi. Nếu người ấy đến đòi thì hãy trả lại hết.' Người khôn ngoan là như thế, khéo biết cân nhắc, nên khi người kia đi về đòi lại thì được đủ cả, không mất mát gì.
Thế Tôn cũng vậy. Nếu đem pháp bảo (giáo pháp quý báu của Phật) giao phó cho A-nan (người em họ của Phật, thị giả hầu cận Phật) và các tỳ-kheo thì pháp không thể tồn tại lâu dài. Vì sao? Vì tất cả hàng Thanh văn cho đến ngài Đại Ca-diếp (một đại đệ tử của Phật) rồi đều sẽ vô thường (không còn mãi, phải chết đi), giống như ông già kia nhận đồ người gửi. Vì thế nên đem Phật pháp vô thượng giao phó cho các Bồ-tát (người tu hạnh lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Vì các Bồ-tát khéo hỏi đáp, nên pháp bảo như thế sẽ được tồn tại lâu dài suốt vô lượng nghìn đời, ngày càng thêm hưng thịnh, làm lợi ích an vui cho chúng sinh, giống như người trai trẻ kia nhận đồ người gửi. Vì lẽ ấy, chỉ có các vị đại Bồ-tát mới hỏi được mà thôi. Trí tuệ chúng con chỉ như con muỗi con mòng, làm sao thưa hỏi được giáo pháp sâu xa của Như Lai?" Khi ấy các vị Thanh văn đều im lặng.
Bấy giờ Phật khen các tỳ-kheo: "Hay thay, hay thay! Các ông đã khéo đạt được tâm vô lậu (tâm không còn phiền não rò rỉ, đã dứt sạch phiền não), tâm A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Chính Ta cũng từng nghĩ, vì hai lẽ ấy, nên đem Đại thừa (giáo pháp lớn, nhắm cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật) giao phó cho các Bồ-tát, để diệu pháp này tồn tại lâu dài ở đời."
Bấy giờ Phật bảo tất cả đại chúng: "Này các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật), thọ mệnh của Ta không thể đo lường, tài biện thuyết vui nói không cạn của Ta cũng không thể cùng tận. Các ông nên tùy ý thưa hỏi, dù về giới hay về quy y (nương tựa vào Phật, Pháp, Tăng)." Lần thứ hai, lần thứ ba Phật cũng nói như vậy.
Khi ấy trong chúng có một vị Bồ-tát ma-ha-tát (đại Bồ-tát, Bồ-tát bậc lớn), vốn là người làng Đa-la, họ Đại Ca-diếp, thuộc dòng Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế cao nhất ở Ấn Độ xưa), tuổi còn nhỏ. Nhờ thần lực của Phật, vị ấy liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải (lối mặc áo tỏ lòng cung kính), đi nhiễu quanh Phật trăm nghìn vòng, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay hướng về Phật mà thưa: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn thưa hỏi đôi điều. Nếu Phật cho phép thì con mới dám nói." Phật bảo Ca-diếp: "Như Lai, bậc Ứng Chính Biến Tri, cho ông tự do hỏi. Ta sẽ vì ông mà nói, dứt mối nghi của ông, khiến ông vui mừng."
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Ca-diếp thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai thương xót đã rủ lòng cho phép, nay con sẽ hỏi. Nhưng trí tuệ của con ít ỏi như con muỗi con mòng. Như Lai Thế Tôn đạo đức cao vời, có quyến thuộc toàn là những bậc như cây chiên-đàn (một loài gỗ thơm quý, ví người đức hạnh thanh cao), như sư tử, khó ai hàng phục, là đại chúng không gì phá hoại được. Thân Như Lai như kim cương thật, màu sắc như ngọc lưu ly, chân thật khó hoại. Lại được biển trí tuệ lớn như thế vây quanh. Các vị đại Bồ-tát ma-ha-tát trong hội chúng này đều đã thành tựu vô lượng vô biên công đức sâu xa mầu nhiệm, như voi chúa hương tượng (loài voi chúa mạnh nhất, thân tỏa mùi thơm, ví bậc có sức lớn). Trước đại chúng như thế con đâu dám hỏi! Chỉ nhờ sức thần thông của Phật và nhờ uy đức thiện căn (gốc lành, những việc lành đã gieo) của đại chúng mà con hỏi đôi chút thôi." Liền ở trước Phật nói kệ (bài thơ tụng) hỏi rằng:
Làm sao được sống lâu, được thân kim cương không hoại?
Lại do nhân duyên gì, được sức bền chắc lớn?
Làm sao nhờ kinh này, rốt ráo đến bờ bên kia (bờ giải thoát, ra khỏi biển khổ sinh tử)?
Nguyện Phật mở điều sâu kín nhiệm mầu, rộng vì chúng sinh mà nói.
Làm sao được rộng lớn, làm chỗ nương tựa cho mọi người?
Thật chẳng phải A-la-hán, mà lại ngang bằng A-la-hán?
Làm sao biết thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá người tu), gây trở ngại cho mọi người?
Lời Phật nói và lời Ba-tuần (tên của ma vương) nói, làm sao phân biệt mà biết?
Làm sao các bậc Điều Ngự (bậc khéo chế ngự, dẫn dắt người khác, chỉ Phật), vui lòng nói chân đế (chân lý tột cùng)?
Chân chính hiền thiện đầy đủ thành tựu, giảng nói bốn điên đảo (bốn cách thấy lộn ngược: cho cái vô thường là thường, cái khổ là vui, cái không có tự ngã là có ngã, cái nhơ là sạch, và ngược lại)?
Làm sao làm nghiệp lành, xin Đại Tiên (bậc tiên lớn, chỉ Phật) nay nói cho.
Làm sao các Bồ-tát, thấy được tánh khó thấy (Phật tánh, bản tính có thể thành Phật)?
Làm sao hiểu nghĩa chữ trọn và chữ nửa (ví giáo pháp đầy đủ trọn vẹn và giáo pháp chưa đầy đủ)?
Làm sao cùng đi hạnh thánh, như chim sa-la-sa (một loài chim nước, thường đi từng đôi không rời)?
Như chim ca-lân-đề (một loài chim nước, cũng đi từng đôi), như mặt trời mặt trăng, sao Thái Bạch (sao Kim) và sao Tuế (sao Mộc)?
Làm sao chưa phát tâm (chưa phát nguyện cầu thành Phật), mà đã gọi là Bồ-tát?
Làm sao ở giữa đại chúng, mà được không sợ hãi?
Như vàng Diêm-phù (thứ vàng quý nhất, tên lấy từ cây và sông Diêm-phù), không ai chê được lỗi?
Làm sao ở đời ô trọc, không nhiễm bẩn như hoa sen?
Làm sao ở giữa phiền não, mà phiền não không nhiễm được?
Như thầy thuốc chữa các bệnh, mà không bị bệnh lây nhiễm?
Giữa biển lớn sinh tử, làm sao làm người lái thuyền?
Làm sao bỏ được sinh tử, như rắn lột lớp da cũ?
Làm sao quán Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp, Tăng), như cây thiên ý (cây ở cõi trời, cầu gì được nấy)?
Ba thừa (ba cỗ xe, ba lối tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) nếu không có tánh, làm sao mà nói được?
Như niềm vui chưa sinh ra, sao gọi là hưởng vui?
Làm sao các Bồ-tát, có được đồ chúng không thể phá hoại?
Làm sao vì người mù bẩm sinh, mà làm con mắt dẫn đường?
Làm sao hiện ra nhiều đầu? Chỉ xin Đại Tiên nói cho.
Làm sao người thuyết pháp, lớn dần như trăng đầu tháng?
Làm sao lại thị hiện (hiện ra cho người thấy), rốt ráo vào Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết khổ đau sinh tử)?
Làm sao bậc dũng mãnh tinh tấn, chỉ cho người, trời thấy đường của ma?
Làm sao biết pháp tánh (bản tính chân thật của mọi pháp), mà hưởng niềm vui của pháp?
Làm sao các Bồ-tát, xa lìa mọi bệnh tật?
Làm sao vì chúng sinh, giảng nói điều bí mật?
Làm sao nói rốt ráo, và không rốt ráo?
Nếu đã cắt lưới nghi, sao lại nói không nhất định?
Làm sao mà đến gần, đạo vô thượng tối thắng?
Con nay thỉnh Như Lai, vì các vị Bồ-tát,
Xin vì mà nói cho, các hạnh sâu xa nhiệm mầu.
Trong tất cả các pháp, đều có tánh an vui,
Chỉ xin bậc Đại Tiên tôn, vì con phân biệt nói.
Chỗ nương lớn của chúng sinh, đấng Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, chỉ Phật) là thuốc mầu.
Nay con muốn hỏi các ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc thân, cảm thọ, tưởng, hành, thức), mà con không có trí tuệ.
Các Bồ-tát tinh tấn, cũng không thể biết được,
Những cảnh giới chư Phật, sâu xa như thế này.
Bấy giờ Phật khen Bồ-tát Ca-diếp: "Hay thay, hay thay, thiện nam tử! Ông nay chưa đạt được nhất thiết chủng trí (trí biết rõ tường tận mọi loại, mọi mặt của tất cả các pháp, chỉ Phật mới có), Ta thì đã đạt được. Nhưng những điều ông hỏi về kho tàng bí mật sâu xa ấy, cũng giống hệt như bậc có nhất thiết trí (trí biết tất cả) thưa hỏi, không khác chút nào. Này thiện nam tử, khi Ta ngồi nơi đạo tràng (chỗ tu hành thành đạo), dưới cội cây Bồ-đề, vừa thành chánh giác (giác ngộ chân chính, tức thành Phật), lúc ấy trong vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không đếm xuể) thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng, có các Bồ-tát cũng từng hỏi Ta nghĩa sâu xa này. Câu chữ, ý nghĩa và công đức của những điều họ hỏi cũng đều như thế, không khác gì. Người hỏi như vậy thì có thể làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh."
Bấy giờ Bồ-tát Ca-diếp lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, con không có sức trí tuệ để hỏi Như Lai nghĩa sâu xa như thế. Bạch Thế Tôn, ví như con muỗi con mòng không thể bay qua tới bờ bên kia biển lớn, hay bay khắp hư không; con cũng vậy, không thể thưa hỏi nghĩa sâu xa của biển trí tuệ, của hư không pháp tánh nơi Như Lai. Bạch Thế Tôn, ví như vua đem viên ngọc sáng trong búi tóc giao cho viên quan giữ kho. Quan giữ kho nhận được rồi thì đội lên đầu cung kính, càng thêm giữ gìn. Con cũng vậy, đội lên đầu cung kính, càng thêm giữ gìn nghĩa sâu xa của kinh Phương đẳng (kinh điển Đại thừa) mà Như Lai đã nói. Vì sao? Vì điều ấy khiến con được trí tuệ sâu rộng."
Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp: "Này thiện nam tử, hãy lắng nghe, lắng nghe! Ta sẽ vì ông nói về nghiệp (việc làm tạo ra quả báo) nhờ đó Như Lai được sống lâu. Bồ-tát nhờ nhân duyên của nghiệp ấy mà được thọ mệnh dài lâu. Vì thế ông phải hết lòng lắng nghe tiếp nhận. Nếu nghiệp nào có thể làm nhân cho Bồ-đề (giác ngộ) thì phải thành tâm nghe nhận nghĩa ấy, nghe nhận rồi thì lại nói cho người khác. Này thiện nam tử, Ta nhờ tu tập nghiệp như thế mà đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật), nay lại vì người mà rộng nói nghĩa này.
Này thiện nam tử, ví như vị vương tử phạm tội bị giam trong ngục, nhà vua rất thương xót, vì thương yêu con nên đích thân quay xe đến chỗ con bị giam. Bồ-tát cũng thế: muốn được sống lâu thì phải che chở thương nhớ tất cả chúng sinh như nghĩ đến con mình; khởi lòng đại từ (thương, ban vui), đại bi (xót, cứu khổ), đại hỷ (vui theo cái vui của người), đại xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị); trao cho họ giới không giết hại, dạy họ tu pháp lành; cũng phải giúp tất cả chúng sinh an trụ trong năm giới (năm điều răn cho người tại gia: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và mười điều thiện (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không sân, không si). Lại vào khắp các đường như địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, a-tu-la (loài thần hay hiếu chiến, ganh ghét), cứu vớt chúng sinh đau khổ ở đó: ai chưa thoát thì cho thoát, ai chưa qua bờ thì đưa qua, ai chưa Niết-bàn thì khiến được Niết-bàn, an ủi tất cả những người đang sợ hãi. Nhờ nhân duyên của những nghiệp như thế, Bồ-tát được thọ mệnh dài lâu, được tự tại đối với mọi trí tuệ, và khi hết tuổi thọ thì tùy ý sinh lên cõi trời."
Bấy giờ Bồ-tát Ca-diếp lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát nhìn chúng sinh bình đẳng, nghĩ như con mình — nghĩa ấy sâu kín, con chưa hiểu được. Bạch Thế Tôn, Như Lai không nên nói rằng Bồ-tát tu tâm bình đẳng đối với chúng sinh, nghĩ như con mình. Vì sao? Vì trong Phật pháp có kẻ phá giới, có kẻ phạm tội nghịch (những tội cực nặng như giết cha mẹ, giết A-la-hán, làm Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng), có kẻ hủy báng Chánh pháp. Làm sao đối với những người như vậy lại nghĩ như con mình được?" Phật bảo Ca-diếp: "Đúng vậy, đúng vậy. Ta đối với chúng sinh thật sự nghĩ như con, như La-hầu-la (con trai của Phật)."
Bồ-tát Ca-diếp lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, xưa kia vào ngày rằm, lúc chư tăng làm lễ bố-tát (lễ họp định kỳ mỗi nửa tháng để tụng giới và sám hối), trong chúng thanh tịnh đã thọ giới cụ túc (giới đầy đủ của tỳ-kheo), có một đồng tử không khéo tu tập thân, miệng, ý, nấp ở chỗ khuất để nghe lén việc tụng giới. Lực sĩ Mật Tích (vị thần hộ pháp cầm chày kim cương) nhờ thần lực của Phật, dùng chày kim cương đập nát đồng tử ấy như bụi. Bạch Thế Tôn, vị thần kim cương ấy thật quá hung bạo, đến mức cắt đứt mạng sống của đồng tử ấy. Sao Như Lai lại nói nhìn chúng sinh như con mình, như La-hầu-la?"
Phật bảo Ca-diếp: "Nay ông không nên nói như vậy. Đồng tử ấy là người do biến hóa mà thành, không phải người thật, vì muốn đuổi những kẻ phá giới hủy pháp ra khỏi chúng. Mật Tích kim cương cũng là do biến hóa mà thôi. Này Ca-diếp, những kẻ hủy báng Chánh pháp và nhất-xiển-đề (người đã dứt hết gốc lành, không tin nhân quả, không tin Phật pháp), hoặc kẻ sát sinh cho đến kẻ tà kiến, và kẻ cố ý phạm giới cấm, Ta đối với hết thảy những người ấy đều sinh lòng thương xót, nghĩ như con mình, như La-hầu-la.
Này thiện nam tử, ví như nhà vua, khi các quần thần có ai phạm phép nước thì tùy tội mà giết, không bỏ qua. Như Lai Thế Tôn không như vậy. Đối với kẻ hủy pháp, Như Lai chỉ dùng các phép yết-ma (thủ tục chính thức của tăng đoàn để quyết định, xử lý một việc theo giới luật): yết-ma đuổi ra, yết-ma quở trách, yết-ma gạt riêng ra (không cho cùng sinh hoạt), yết-ma nêu tội, yết-ma không cho gặp mặt, yết-ma diệt (trục xuất hẳn), yết-ma xử người chưa bỏ tà kiến. Này thiện nam tử, Như Lai sở dĩ dùng những phép yết-ma để hàng phục như thế với kẻ báng pháp là để cho những người làm ác thấy rằng việc ác có quả báo.
Này thiện nam tử, nay ông nên biết, Như Lai chính là người ban sự không sợ hãi cho cả những chúng sinh làm ác. Nếu Như Lai phóng ra một tia sáng, hoặc hai, hoặc năm tia, ai gặp được đều khiến xa lìa mọi điều ác. Như Lai nay có đủ vô lượng sức mạnh như thế. Này thiện nam tử, điều ông chưa thấy được mà muốn thấy, nay Ta sẽ vì ông nói tướng trạng của nó. Sau khi Ta nhập Niết-bàn, ở bất cứ phương nào có tỳ-kheo giữ giới, oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép người tu) đầy đủ, hộ trì Chánh pháp, thấy kẻ phá hoại pháp liền có thể đuổi đi, quở trách, xử trị, thì nên biết người ấy được phước vô lượng, không thể tính đếm.
Này thiện nam tử, ví như có ông vua chuyên làm điều hung ác, gặp lúc mắc bệnh nặng. Có vua nước láng giềng nghe tiếng xấu ấy liền dấy binh kéo đến, định tiêu diệt. Lúc ấy vua bệnh vì không còn sức mạnh nên mới sợ hãi, đổi lòng tu thiện. Vua láng giềng kia được vô lượng phước. Tỳ-kheo giữ pháp cũng như vậy: đuổi đi, quở trách kẻ phá pháp, khiến họ làm điều lành, thì được phước vô lượng.
Này thiện nam tử, ví như nơi ông trưởng giả ở, ruộng vườn nhà cửa mọc lên các cây độc. Trưởng giả biết rồi liền chặt bỏ, làm cho tiệt hẳn. Lại như người trai trẻ trên đầu mọc tóc bạc, xấu hổ mà cắt nhổ đi, không cho mọc thêm. Tỳ-kheo giữ pháp cũng thế: thấy kẻ phá giới, phá hoại Chánh pháp thì phải đuổi đi, quở trách, nêu tội xử trị. Nếu tỳ-kheo hiền thiện thấy kẻ phá pháp mà để mặc, không quở trách, đuổi đi, nêu tội xử trị, thì nên biết người ấy là kẻ thù trong Phật pháp. Nếu biết đuổi đi, quở trách, nêu tội xử trị, thì đó mới là đệ tử của Ta, là Thanh văn chân chính."
Bồ-tát Ca-diếp lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, như lời Phật nói thì Phật không nhìn tất cả chúng sinh bình đẳng như con mình, như La-hầu-la. Bạch Thế Tôn, nếu có một người cầm dao hại Phật, lại có một người đem gỗ chiên-đàn thơm thoa lên thân Phật, Phật đối với hai người ấy nếu sinh lòng bình đẳng, thì sao lại nói phải trị kẻ phạm giới? Nếu trị kẻ phạm giới thì lời kia thành sai."
Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp: "Này thiện nam tử, ví như nhà vua, đại thần, tể tướng sinh ra các con, mặt mũi đoan chính, thông minh lanh lợi, có hai, ba hoặc bốn người, đem giao cho một thầy nghiêm khắc và nói: 'Xin ông vì tôi mà dạy dỗ các con tôi về oai nghi, lễ tiết, nghề nghiệp, chữ nghĩa thư từ, tính toán sổ sách, cho đều thành thạo. Nay bốn đứa con tôi theo ông học. Giả sử ba đứa bị đòn roi mà chết, còn lại một đứa, ông cũng phải dạy dỗ nghiêm khắc, quyết cho nó thành tài. Dù mất ba đứa con, tôi rốt cuộc cũng không oán hận.' Này Ca-diếp, người cha và người thầy ấy có mắc tội giết người không?" — "Bạch Thế Tôn, không. Vì sao? Vì họ thương yêu, muốn cho con thành tài, không có lòng ác. Dạy dỗ như thế thì được phước vô lượng."
"Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy, nhìn kẻ phá pháp bình đẳng như một đứa con. Nay Như Lai đem Chánh pháp vô thượng giao phó cho các vua, đại thần, tể tướng, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (nữ xuất gia thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới). Các vua cùng bốn chúng ấy phải khuyên gắng những người đang học, giúp họ được tăng tiến về giới, định, tuệ (ba môn học: giữ giới, thiền định, trí tuệ). Nếu có ai không học ba môn ấy, lười biếng, phá giới, hủy báng Chánh pháp, thì vua, đại thần và bốn chúng phải xử trị nghiêm khắc. Này thiện nam tử, các vua và bốn chúng ấy có mắc tội không?" — "Bạch Thế Tôn, không." — "Này thiện nam tử, các vua và bốn chúng ấy còn không có tội, huống gì Như Lai. Này thiện nam tử, Như Lai khéo tu sự bình đẳng như vậy, đối với chúng sinh đều nghĩ như một đứa con. Tu như thế gọi là Bồ-tát tu tâm bình đẳng, đối với chúng sinh nghĩ như một đứa con. Này thiện nam tử, Bồ-tát tu tập nghiệp này như vậy thì được thọ mệnh dài lâu, lại có thể khéo biết những việc đời trước."
Bồ-tát Ca-diếp lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, như Phật nói, Bồ-tát nếu tu tâm bình đẳng, nhìn chúng sinh như con mình, thì được thọ mệnh dài lâu. Như Lai không nên nói như vậy. Vì sao? Ví như một người hiểu đạo lý, có thể giảng đủ mọi phép hiếu thuận, nhưng về đến nhà lại lấy gạch đá ném đánh cha mẹ. Mà cha mẹ là ruộng phước tốt (chỗ gieo phước, cung kính phụng dưỡng thì được phước lớn), đem lại nhiều lợi ích, khó gặp khó được, đáng phải khéo phụng dưỡng, thế mà lại gây phiền hại. Người hiểu đạo lý ấy lời nói và việc làm trái ngược nhau. Lời Như Lai nói cũng như thế. Bồ-tát tu tâm bình đẳng, nghĩ chúng sinh như con, đáng lẽ phải được sống lâu, khéo biết túc mạng (các đời trước của mình), ở mãi trên đời không thay đổi. Thế mà nay Thế Tôn vì nhân duyên gì thọ mệnh lại cực ngắn, giống như người đời? Hay là Như Lai đối với chúng sinh có lòng oán ghét? Bạch Thế Tôn, ngày trước Ngài đã làm nghiệp ác gì, đã cắt đứt bao nhiêu mạng sống, mà phải chịu tuổi thọ ngắn ngủi chưa đầy trăm năm như thế?"
Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, nay vì cớ gì ông lại nói lời thô thiển như vậy trước Như Lai? Tuổi thọ của Như Lai là cao nhất, hơn hết trong mọi tuổi thọ. Cái pháp thường còn mà Như Lai đạt được là bậc nhất trong mọi cái thường còn."
Bồ-tát Ca-diếp lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao Như Lai được thọ mệnh dài lâu?" Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, như tám con sông lớn: một tên là sông Hằng, hai tên là Diêm-ma-la, ba tên là Tát-la, bốn tên là A-lê-la-bạt-đề, năm tên là Ma-ha, sáu tên là Tân-đầu, bảy tên là Bác-xoa, tám tên là Tất-đà. Tám sông lớn ấy và các sông nhỏ đều chảy vào biển cả. Này Ca-diếp, cũng như thế, tất cả những dòng sông lớn thọ mệnh trong loài người, trên cõi trời, trên mặt đất và trong hư không đều chảy vào biển thọ mệnh của Như Lai. Vì thế thọ mệnh của Như Lai là vô lượng. Lại nữa, Ca-diếp, ví như hồ A-nậu-đạt (hồ lớn trên núi Tuyết, nguồn của bốn sông lớn) chảy ra bốn con sông lớn, Như Lai cũng vậy, từ Như Lai mà phát ra mọi sự sống. Này Ca-diếp, ví như trong mọi pháp thường còn thì hư không là bậc nhất, Như Lai cũng vậy, là bậc nhất trong những gì thường còn. Này Ca-diếp, ví như trong các thứ thuốc thì đề hồ (món tinh túy nhất chế từ sữa) là bậc nhất, Như Lai cũng vậy, thọ mệnh là bậc nhất trong chúng sinh."
Bồ-tát Ca-diếp lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu thọ mệnh của Như Lai như vậy thì Ngài nên ở lại đời một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) hoặc gần một kiếp, thường giảng diệu pháp như trút mưa lớn."
"Này Ca-diếp, nay ông không nên đối với Như Lai mà nghĩ rằng Như Lai sẽ diệt mất hẳn. Này Ca-diếp, nếu có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, cho đến các thần tiên ngoại đạo (người tu theo đạo khác ngoài Phật giáo) đạt năm phép thần thông và được tự tại, có thể sống một kiếp hoặc gần một kiếp, đi lại trên không, ngồi nằm tự tại, hông trái phun lửa, hông phải phun nước, thân tỏa khói lửa như đống lửa lớn, nếu muốn kéo dài tuổi thọ cũng được như ý, dài ngắn tùy mình. Những người có năm phép thần thông như thế còn có được sức thần thông tùy ý như vậy, huống gì Như Lai đã được sức tự tại đối với tất cả các pháp, lẽ nào lại không thể ở lại đời nửa kiếp, một kiếp, trăm kiếp, trăm nghìn kiếp hay vô lượng kiếp?
Vì lẽ ấy, nên biết Như Lai là pháp thường còn, pháp không biến đổi. Thân này của Như Lai là thân biến hóa (thân hiện ra để cứu độ), không phải thân nuôi bằng các thứ đồ ăn. Vì muốn cứu độ chúng sinh mà thị hiện giống như cây độc (?), cho nên hiện ra việc bỏ thân mà vào Niết-bàn. Này Ca-diếp, nên biết Phật là pháp thường còn, pháp không biến đổi. Các ông đối với đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) này phải siêng năng tinh tấn, một lòng tu tập; tu tập rồi thì rộng nói cho người khác."
Bấy giờ Bồ-tát Ca-diếp thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp xuất thế (pháp vượt ra khỏi thế gian, đưa đến giải thoát) với pháp thế gian khác nhau ở chỗ nào? Như Phật nói, Phật là pháp thường còn, pháp không biến đổi. Người đời cũng nói rằng Phạm thiên (vị trời mà người Bà-la-môn coi là đấng sáng tạo) là thường còn, Tự Tại thiên (vị trời mà ngoại đạo coi là chúa tể thế gian) là thường còn không biến đổi, cái 'ngã' (cái tôi chân thật, bất biến theo quan niệm ngoại đạo) là thường còn, 'tính' (nguyên chất sinh ra vạn vật theo một số phái ngoại đạo) là thường còn, vi trần (hạt bụi cực nhỏ, mà một số phái coi là gốc tạo nên vạn vật) cũng thường còn. Nếu nói Như Lai là pháp thường còn, thì vì sao Như Lai không thường hiện ra? Nếu không thường hiện ra thì khác gì với những thứ kia? Vì sao? Vì Phạm thiên cho đến vi trần, 'thế tính' cũng đều không hiện ra."
Phật bảo Ca-diếp: "Ví như một ông trưởng giả có nhiều bò, màu lông tuy khác nhau nhưng cùng chung một đàn, giao cho người chăn thả đi tìm nước, tìm cỏ. Ông chỉ cần đề hồ chứ không cầu sữa và váng sữa. Người chăn bò kia vắt sữa rồi tự uống lấy. Sau khi trưởng giả chết, tất cả đàn bò bị bọn giặc cướp mất. Giặc cướp được bò rồi, vì không có đàn bà nên tự mình vắt sữa, vắt được thì uống. Bấy giờ bọn giặc bàn với nhau: 'Ông trưởng giả kia nuôi bò này không cốt lấy sữa và váng sữa mà chỉ cốt lấy đề hồ. Nay chúng ta phải làm cách nào để có được đề hồ? Đề hồ là thứ ngon nhất ở đời. Chúng ta không có đồ đựng, giả sử có sữa cũng không có chỗ chứa.' Lại bàn nhau: 'Chỉ có túi da là đựng được.' Tuy có chỗ đựng nhưng lại không biết cách khuấy đánh. Đến nước sữa loãng còn khó có, huống gì là sinh tô (váng sữa sống). Bấy giờ bọn giặc vì muốn có đề hồ mà đổ thêm nước vào. Vì nước nhiều quá nên sữa, váng sữa, đề hồ đều mất cả.
Phàm phu (người thường chưa giác ngộ) cũng vậy. Tuy có pháp lành, nhưng đều là phần sót lại từ Chánh pháp của Như Lai. Vì sao? Vì sau khi Như Lai Thế Tôn vào Niết-bàn, họ lấy trộm những pháp lành Như Lai để lại như giới, định, tuệ, giống như bọn giặc kia cướp đàn bò. Những người phàm phu ấy tuy có được giới, định, trí tuệ, nhưng không có phương tiện (cách thức khéo léo), không thể giải thích được. Vì lẽ ấy mà họ không thể đạt được giới thường còn, định thường còn, tuệ thường còn và giải thoát, giống như bọn giặc kia không biết cách mà mất đề hồ. Cũng như bọn giặc vì muốn có đề hồ mà đổ thêm nước, phàm phu cũng thế, vì cầu giải thoát mà nói đến 'ngã', 'chúng sinh', 'thọ mệnh', 'sĩ phu' (những tên gọi khác nhau của cái tôi chân thật theo ngoại đạo), Phạm thiên, Tự Tại thiên, vi trần, thế tính, giới, định, trí tuệ và giải thoát, cho rằng cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất trong cõi vô sắc, nơi tâm ở trạng thái không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng) chính là Niết-bàn; nhưng thật ra họ cũng không đạt được giải thoát Niết-bàn, như bọn giặc kia không được đề hồ.
Những phàm phu ấy có chút phạm hạnh (hạnh trong sạch) và biết phụng dưỡng cha mẹ, nhờ nhân duyên ấy mà được sinh lên cõi trời, hưởng chút an vui, giống như thứ sữa đã pha nước của bọn giặc kia. Thế nhưng những phàm phu này thật không biết rằng nhờ tu chút phạm hạnh và phụng dưỡng cha mẹ mà được sinh lên trời; lại cũng không biết giới, định, trí tuệ và việc quy y Tam bảo. Vì không biết nên họ nói đến thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, chân ngã, thanh tịnh — bốn đức của Niết-bàn); tuy có nói nhưng thật ra không biết. Vì thế sau khi Như Lai ra đời mới vì họ mà giảng nói thường, lạc, ngã, tịnh.
Như khi vua Chuyển luân (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) xuất hiện ở đời, nhờ sức phước đức của vua mà bọn giặc tan chạy, đàn bò không bị tổn hại. Bấy giờ vua Chuyển luân liền giao đàn bò cho một người chăn khéo léo. Người ấy dùng cách khéo léo liền làm ra được đề hồ. Nhờ có đề hồ mà tất cả chúng sinh không còn bệnh khổ. Khi vị Thánh vương Pháp luân (ví Phật, vị vua chuyển bánh xe chánh pháp) xuất hiện ở đời, những phàm phu không giảng được giới, định, tuệ liền tan chạy, như bọn giặc tan chạy. Bấy giờ Như Lai khéo nói pháp thế gian và pháp xuất thế, vì chúng sinh mà khiến các Bồ-tát theo đó giảng nói. Bồ-tát ma-ha-tát đã được đề hồ rồi, lại khiến vô lượng vô biên chúng sinh được vị pháp cam lộ (nước cam lồ, thứ nước bất tử của chư thiên, ví giáo pháp) vô thượng, tức là Như Lai thường, lạc, ngã, tịnh.
Vì lẽ ấy, này thiện nam tử, Như Lai là pháp thường còn không biến đổi, chứ không như người phàm phu ngu si ở đời cho rằng Phạm thiên v.v. là pháp thường còn. Cái pháp thường còn này, nói cho cùng chính là Như Lai, chứ không phải pháp nào khác. Này Ca-diếp, nên hiểu thân Như Lai như thế. Này Ca-diếp, các thiện nam tử, thiện nữ nhân phải thường để tâm tu hai chữ này: 'Phật là thường trụ (thường còn mãi)'. Này Ca-diếp, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hai chữ này, nên biết người ấy theo chỗ Ta đi mà đi, đến chỗ Ta đến. Này thiện nam tử, nếu có ai tu tập hai chữ ấy mà coi là tướng diệt mất, nên biết Như Lai đối với người ấy là đã bát-niết-bàn (nhập Niết-bàn hoàn toàn, tức diệt độ) (?). Này thiện nam tử, nghĩa của Niết-bàn chính là pháp tánh của chư Phật."
Bồ-tát Ca-diếp thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp tánh của Phật nghĩa là thế nào? Bạch Thế Tôn, nay con muốn biết nghĩa của pháp tánh, chỉ mong Như Lai thương xót rộng nói. Pháp tánh tức là bỏ thân; bỏ thân gọi là không còn gì cả. Nếu không còn gì cả thì thân làm sao còn? Nếu thân còn thì sao lại nói thân có pháp tánh? Thân có pháp tánh thì làm sao còn được? Nay con làm sao hiểu được nghĩa này?"
Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp: "Này thiện nam tử, nay ông không nên nói rằng diệt mất là pháp tánh. Pháp tánh không hề có diệt mất. Này thiện nam tử, ví như chư thiên ở cõi trời Vô tưởng (cõi trời nơi tâm tưởng hoàn toàn ngưng bặt) có thành tựu sắc ấm (phần thân thể vật chất) mà không có tưởng về sắc, thì không nên hỏi rằng: 'Các vị trời ấy ở thế nào, vui chơi hưởng lạc thế nào, khởi tưởng thế nào, thấy nghe thế nào?' Này thiện nam tử, cảnh giới của Như Lai không phải là điều hàng Thanh văn, Duyên giác (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe Phật dạy) biết được. Này thiện nam tử, không nên nói rằng thân Như Lai là pháp diệt mất. Này thiện nam tử, cái diệt như thế là cảnh giới của Phật, không phải chỗ hàng Thanh văn, Duyên giác với tới được. Này thiện nam tử, nay ông không nên suy lường xem Như Lai ở chỗ nào, đi chỗ nào, thấy ở chỗ nào, vui ở chỗ nào. Này thiện nam tử, nghĩa như thế cũng không phải điều các ông biết tới được. Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) của chư Phật và mọi phương tiện của chư Phật đều không thể nghĩ bàn.
Lại nữa, này thiện nam tử, phải tu tập coi Phật, Pháp và Tăng (đoàn thể những người xuất gia tu theo Phật) là thường còn. Ba pháp này không có ý tưởng khác nhau, không có ý tưởng vô thường, không có ý tưởng biến đổi. Nếu đối với ba pháp ấy mà tu theo ý tưởng khác nhau, nên biết những người ấy không có chỗ nương nơi tam quy thanh tịnh (ba sự quy y trong sạch: quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng), các giới cấm đã giữ đều không đầy đủ, rốt cuộc không thể chứng được quả Bồ-đề của Thanh văn, Duyên giác. Nếu đối với điều không thể nghĩ bàn này mà tu ý tưởng thường còn thì có chỗ quy y. Này thiện nam tử, ví như nhờ có cây nên có bóng cây; Như Lai cũng vậy, vì có pháp thường còn nên có chỗ quy y, chứ chẳng phải vô thường. Nếu nói Như Lai là vô thường thì Như Lai không phải là chỗ quy y của chư thiên và người đời."
Bồ-tát Ca-diếp thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, ví như trong bóng tối có cây mà không có bóng." — "Này Ca-diếp, ông không nên nói có cây mà không có bóng, chỉ là mắt thịt không thấy được mà thôi. Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy, tánh của Ngài thường còn, không biến đổi; người không có con mắt trí tuệ thì không thấy được, như trong bóng tối không thấy bóng cây. Kẻ phàm phu sau khi Phật diệt độ nói rằng Như Lai là pháp vô thường cũng là như thế. Nếu nói Như Lai khác với Pháp và Tăng thì không thể thành ba chỗ quy y; như cha mẹ ông mỗi người mỗi khác, nên mới vô thường."
Bồ-tát Ca-diếp lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, từ nay trở đi con sẽ đem ba điều Phật, Pháp, chúng Tăng là thường còn mà khai mở cho cha mẹ, cho đến bảy đời, đều khiến họ vâng giữ. Thật lạ lùng thay, bạch Thế Tôn! Nay con sẽ học rằng Như Lai, Pháp, Tăng là không thể nghĩ bàn. Tự mình học rồi, con cũng sẽ vì người mà rộng nói nghĩa này. Nếu có người nào không tin nhận, nên biết những người ấy đã lâu đời tu theo ý tưởng vô thường; đối với những người như vậy, con sẽ làm sương giá mưa đá đối với họ (tức là ra sức ngăn chặn, như sương giá mưa đá diệt cỏ dại)." Bấy giờ Phật khen Bồ-tát Ca-diếp: "Hay thay, hay thay! Nay ông khéo hộ trì Chánh pháp. Hộ pháp như thế thì không lừa dối người. Nhờ nhân duyên của nghiệp lành không lừa dối người ấy mà được sống lâu, khéo biết túc mạng."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video