@@THIEN 1@@
Phẩm Bồ-tát Sư Tử Hống (Sư Tử Hống: nghĩa đen là "tiếng gầm của sư tử", tên một vị Bồ-tát — người tu hành nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh — đang hỏi đạo trong pháp hội này), thứ mười một, phần bốn.
Bấy giờ sáu vị thầy (lục sư: sáu vị thầy ngoại đạo nổi tiếng thời Đức Phật, theo các học thuyết ngoài Phật giáo) trong lòng sinh ganh ghét, cùng nhau kéo đến chỗ vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la, một vị vua hộ trì Phật pháp) mà nói rằng: "Đại vương nên biết, đất nước của nhà vua yên bình, thanh vắng, thật là nơi người xuất gia nên ở. Vì vậy chúng tôi vì chuyện ấy mà đến đây. Đại vương lấy phép tắc chính đáng cai trị, trừ họa cho dân.
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Cù-đàm (họ của Đức Phật Thích-ca; ngoại đạo gọi Phật bằng họ để tỏ ý xem thường) tuổi còn trẻ, ngày học còn ít, đạo thuật chẳng có gì. Nước này vốn có các bậc già cả, đức cao lâu năm, vậy mà ông ta cậy mình thuộc dòng vua nên chẳng cung kính. Nếu là dòng vua thì theo phép phải lo cai trị dân; còn nếu đã xuất gia thì phải kính trọng các bậc đức cao lâu năm.
Đại vương hãy nghe kỹ: Sa-môn Cù-đàm thật ra không sinh trong dòng vua. Nếu Sa-môn Cù-đàm có cha mẹ thì cớ sao lại cướp con của cha mẹ người khác (tức dụ con nhà người ta bỏ nhà đi tu)? Đại vương, trong kinh của chúng tôi có nói: qua một nghìn năm sẽ có một vật quái gở, do huyễn thuật biến hóa mà ra, ấy chính là Sa-môn Cù-đàm. Vì vậy nên biết, Sa-môn Cù-đàm không cha không mẹ. Nếu có cha mẹ thì sao lại nói rằng mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều vô thường (không bền, luôn biến đổi), khổ, không (trống rỗng, không có thực thể riêng), vô ngã (không có cái "ta" thường còn làm chủ), không có người làm, không có người chịu quả? Ông ta dùng huyễn thuật lừa dối mê hoặc chúng sinh; kẻ ngu thì tin theo, người trí thì bỏ đi.
Đại vương, bậc làm vua là cha mẹ của thiên hạ, như cây cân, như đất, như gió, như lửa, như con đường, như dòng sông, như cây cầu, như ngọn đèn, như mặt trời, như mặt trăng; xử việc đúng phép, không phân biệt kẻ thù hay người thân. Sa-môn Cù-đàm không để chúng tôi sống yên, chúng tôi đi đến đâu ông ta cũng đuổi theo không buông. Chỉ mong Đại vương cho phép bọn chúng tôi được so tài đạo lực với Cù-đàm kia. Nếu ông ta thắng chúng tôi thì chúng tôi sẽ theo về với ông ta; nếu chúng tôi thắng ông ta thì ông ta phải theo về với chúng tôi."
Vua nói: "Thưa các bậc đại đức, các ông mỗi người đều có cách tu hành riêng, chỗ ở cũng mỗi người mỗi khác. Nay ta biết chắc rằng Như Lai Thế Tôn (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến; Thế Tôn: bậc được cả thế gian tôn kính) không hề gây trở ngại cho các ông."
Sáu vị thầy đáp: "Sao lại không gây trở ngại? Sa-môn Cù-đàm dùng huyễn thuật dụ dỗ lừa gạt mọi người và các Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) quy phục hết cả rồi. Nếu nhà vua cho phép chúng tôi so tài đạo lực với ông ta thì tiếng tốt của nhà vua sẽ lan khắp tám phương; nếu không cho thì tiếng xấu đầy đường."
Vua nói: "Thưa các bậc đại đức, vì các ông chưa biết đạo lực và oai thần của Như Lai cao lớn vòi vọi nên mới đòi so tài thử sức. Nếu biết chắc thì e rằng không dám đâu."
"Đại vương, phải chăng nay nhà vua đã bị trúng huyễn thuật của Cù-đàm rồi? Chỉ mong Đại vương để tâm nghe xét, đừng coi nhẹ mà cho rằng chúng tôi bịa ra lời dối; chi bằng lấy sự thật mà kiểm nghiệm."
Vua nói: "Hay lắm, hay lắm!" Bọn sáu vị thầy vui mừng đi ra. Bấy giờ vua Ba-tư-nặc liền ra lệnh sửa soạn xe, đến chỗ Ta, cúi đầu sát đất kính lễ, đi quanh bên phải Ta ba vòng (cách tỏ lòng tôn kính), lui ngồi một bên mà thưa với Ta: "Bạch Thế Tôn, vừa rồi sáu vị thầy đến xin so tài đạo lực. Con không suy tính kỹ mà đã dám nhận lời họ."
Phật nói: "Đại vương, hay lắm, hay lắm! Chỉ nên ở khắp nơi trong nước này dựng thêm nhiều tăng phòng (nhà ở cho các vị tu sĩ). Vì sao vậy? Nếu Ta so thần lực với họ thì trong đồ chúng của họ sẽ có nhiều người được giáo hóa; chỗ này chật hẹp, làm sao chứa hết?"
Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), lúc ấy vì sáu vị thầy mà Ta, từ ngày mồng một đến ngày rằm, hiện ra những phép thần thông biến hóa lớn lao hiếm có. Đúng vào lúc ấy, vô lượng chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật); vô lượng chúng sinh đối với Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý của Phật, Tăng là đoàn thể tu sĩ) sinh lòng tin không nghi ngờ. Đồ chúng của sáu vị thầy nhiều vô số, phá bỏ tâm tà kiến (cái thấy sai lầm), theo chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) mà xuất gia. Vô lượng chúng sinh trên đường giác ngộ đạt được tâm bất thoái (không còn thối lui). Vô lượng chúng sinh đạt được các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất) và tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vững vàng vào một chỗ). Vô lượng chúng sinh chứng được từ quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh, mới dự vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán (quả vị cao nhất của bậc thánh theo hàng đệ tử nghe pháp, đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử).
Bấy giờ sáu vị thầy trong lòng hổ thẹn, cùng nhau kéo đến thành Bà-chỉ-đa, dạy dân chúng ở đó tin theo tà pháp, rằng: "Sa-môn Cù-đàm chỉ nói chuyện trống rỗng."
Này thiện nam tử, lúc ấy vì mẹ, Ta ở trên cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong sáu cõi trời của dục giới, do Đế Thích làm chủ), dưới cây ba-lợi-chất-đa (một loài cây quý ở cõi trời ấy), an cư (mùa ở yên một chỗ ba tháng để tu tập) và thuyết pháp. Khi ấy sáu vị thầy vô cùng vui mừng, rêu rao: "Hay quá! Huyễn thuật của Cù-đàm nay đã tiêu mất rồi." Rồi họ lại dạy vô lượng vô số chúng sinh làm cho tà kiến càng thêm lớn.
Bấy giờ vua Tần-bà-sa-la (vua nước Ma-già-đà, một vị vua hộ trì Phật pháp), vua Ba-tư-nặc và bốn chúng (tứ bộ chúng: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) thưa với ngài Mục-liên (tức Mục-kiền-liên, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất): "Thưa đại đức, ở cõi Diêm-phù-đề này (cõi đất loài người chúng ta ở) tà kiến ngày càng lớn, chúng sinh thật đáng thương, đang đi trong chốn tối tăm lớn. Chỉ mong đại đức lên cõi trời kia cúi đầu lễ Thế Tôn và thưa thay chúng con rằng: Ví như con bê mới sinh chưa bao lâu, nếu không có sữa thì chắc chắn phải chết. Chúng con cũng như vậy. Chỉ mong Như Lai thương xót chúng sinh mà trở về ở nơi đây."
Bấy giờ ngài Mục-liên lặng thinh nhận lời, trong khoảnh khắc như người lực sĩ co duỗi cánh tay, đã lên đến cõi trời kia, tới chỗ Thế Tôn, bạch Phật rằng: "Bốn chúng ở cõi Diêm-phù-đề khát khao ngưỡng mộ Như Lai, mong được thấy Phật và nghe pháp. Vua Tần-bà-sa-la, vua Ba-tư-nặc và bốn chúng cúi đầu lễ dưới chân Phật. Chúng sinh ở cõi Diêm-phù-đề này tà kiến ngày càng lớn, đi trong chốn tối tăm lớn, rất đáng thương xót, ví như con bê mới sinh chưa bao lâu, nếu không có sữa thì chắc chắn phải chết. Chúng con cũng vậy. Chỉ mong Như Lai vì chúng sinh mà trở về ở trong cõi Diêm-phù-đề này."
Phật bảo Mục-liên: "Nay ông hãy mau trở về cõi Diêm-phù-đề, báo cho các vị quốc vương và bốn chúng biết: bảy ngày nữa Ta sẽ trở xuống. Vì sáu vị thầy, Ta sẽ lại đến thành Bà-chỉ-đa kia."
Qua bảy ngày, Ta cùng với trời Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), trời Phạm thiên (vua cõi trời sắc giới), trời Ma vương (chúa cõi trời cao nhất của dục giới), vô lượng thiên tử, cùng tất cả chư thiên ở cõi Thủ-đà-hội (tức cõi Tịnh cư thiên, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi dục), trước sau vây quanh, đến thành Bà-chỉ-đa. Ta cất tiếng sư tử hống lớn (lời tuyên thuyết chân lý dứt khoát, không sợ hãi, như sư tử gầm khiến muôn thú khiếp phục), nói rằng: "Chỉ trong giáo pháp của Ta mới có Sa-môn và Bà-la-môn chân chính. Mọi pháp đều vô thường, vô ngã; Niết-bàn (trạng thái đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) là tịch tĩnh (vắng lặng an ổn), lìa mọi lỗi lầm xấu ác. Nếu nói rằng các giáo pháp khác cũng có Sa-môn và Bà-la-môn chân chính, có cái thường còn, có cái ta, có Niết-bàn, thì điều ấy không thể có." Bấy giờ vô lượng vô biên chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Khi ấy sáu vị thầy bảo nhau: "Nếu trong giáo pháp của chúng ta thật không có Sa-môn và Bà-la-môn chân chính thì làm sao được thế gian cúng dường?" Thế là sáu vị thầy lại tụ họp nhau đến thành Tỳ-xá-ly.
Này thiện nam tử, có một lần Ta ở trong rừng Am-la tại thành Tỳ-xá-ly. Khi ấy nàng Am-la biết Ta đang ở trong rừng, muốn đến chỗ Ta. Lúc ấy Ta bảo các tỳ-kheo (tu sĩ nam đã thọ giới đầy đủ): "Các ông nên quán niệm xứ, khéo tu trí tuệ, tu tập điều gì thì tâm đừng buông lung.
Thế nào gọi là quán niệm xứ (phép tu đặt sự chú tâm quan sát vào thân, cảm thọ, tâm và các pháp)? Nếu có tỳ-kheo quan sát thân bên trong mà không thấy có cái ta và vật của ta; quan sát thân bên ngoài, và cả thân trong lẫn ngoài, cũng không thấy có cái ta và vật của ta; quan sát cảm thọ, tâm và các pháp cũng như vậy, thì đó gọi là niệm xứ.
Thế nào gọi là tu tập trí tuệ? Nếu có tỳ-kheo thấy đúng như thật về Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý: Khổ là sự khổ của đời sống; Tập là nguyên nhân gây khổ; Diệt là sự dứt khổ tức Niết-bàn; Đạo là con đường đưa đến dứt khổ), thì đó gọi là tỳ-kheo tu tập trí tuệ.
Thế nào gọi là tâm không buông lung? Nếu có tỳ-kheo nhớ nghĩ đến Phật, nhớ nghĩ đến Pháp, nhớ nghĩ đến Tăng, nhớ nghĩ đến giới, nhớ nghĩ đến sự bố thí buông xả, nhớ nghĩ đến cõi trời (nhớ rằng làm lành thì được sinh lên cõi trời), thì đó gọi là tỳ-kheo tâm không buông lung."
Khi ấy nàng Am-la liền đến chỗ Ta, cúi đầu sát đất làm lễ, đi quanh bên phải ba vòng, lễ kính xong lui ngồi một bên. Này thiện nam tử, lúc ấy Ta vì nàng Am-la mà thuyết pháp phù hợp với căn cơ của nàng. Nàng nghe xong liền phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Lúc ấy trong thành có năm trăm người con dòng Lê-xa (một dòng họ quý tộc ở thành Tỳ-xá-ly) đến chỗ Ta, cúi đầu sát đất làm lễ, đi quanh bên phải ba vòng, lễ kính xong lui ngồi một bên. Lúc ấy Ta lại vì những người con dòng Lê-xa mà thuyết pháp phù hợp với căn cơ của họ:
"Này các thiện nam tử, người buông lung phải chịu năm thứ hậu quả. Năm thứ ấy là gì? Một là không được tự tại về của cải lợi lộc. Hai là tiếng xấu lan truyền ra ngoài. Ba là không thích bố thí cho người nghèo thiếu. Bốn là không thích gặp bốn chúng. Năm là không được sinh làm thân chư thiên. Này các thiện nam tử, nhờ không buông lung mà có thể sinh ra các pháp thế gian và các pháp xuất thế gian (pháp vượt ra ngoài thế gian, đưa đến giải thoát). Nếu ai muốn đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì phải siêng tu pháp không buông lung.
Người buông lung lại có mười ba thứ quả báo. Mười ba thứ ấy là gì? Một là thích làm các công việc thế tục. Hai là thích nói những lời vô ích. Ba là thường thích ngủ nghỉ lâu. Bốn là thích bàn chuyện thế gian. Năm là thường thích gần gũi bạn xấu. Sáu là thường biếng nhác lười nhác. Bảy là thường bị người khác coi khinh. Tám là dù có nghe điều gì thì liền quên mất. Chín là thích ở nơi biên địa hẻo lánh. Mười là không thể chế ngự các giác quan. Mười một là ăn uống không biết đủ. Mười hai là không thích chỗ vắng lặng. Mười ba là cái thấy không chân chính. Đó gọi là mười ba thứ. Này thiện nam tử, người buông lung, dù được ở gần Phật và đệ tử của Phật, vẫn như là ở xa."
Những người con dòng Lê-xa nói: "Chúng con tự biết mình là người buông lung. Vì sao vậy? Nếu chúng con không buông lung thì Như Lai, bậc Pháp vương (vua của giáo pháp), đã xuất hiện ở đất nước chúng con rồi."
Khi ấy trong đại hội có một người con dòng Bà-la-môn tên là Vô Thắng, nói với những người con dòng Lê-xa: "Hay lắm, hay lắm! Đúng như các anh nói. Vua Tần-bà-sa-la đã được lợi lớn, vì Như Lai Thế Tôn xuất hiện ở đất nước của vua. Cũng như trong ao lớn mọc lên hoa sen đẹp, tuy sinh trong nước mà nước không làm dơ được. Này các anh dòng Lê-xa, Phật cũng như vậy, tuy sinh ở nước kia mà không bị các pháp thế gian ràng buộc ngăn ngại. Các đức Phật Thế Tôn không có ra, không có vào; vì chúng sinh mà xuất hiện ở đời, không bị các pháp thế gian ràng buộc ngăn ngại. Các anh tự mình mê muội, đắm chìm trong ngũ dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ; cũng hiểu là năm thứ thú vui của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân), không biết tìm đến gần gũi Như Lai, vì vậy mới gọi là người buông lung; chứ không phải vì Phật xuất hiện ở nước Ma-già-đà mà các anh gọi là buông lung. Vì sao vậy? Như Lai Thế Tôn giống như mặt trời mặt trăng, không phải vì một người hay hai người mà ra đời."
Những người dòng Lê-xa nghe lời ấy xong liền phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, lại nói: "Hay lắm, hay lắm, cậu Vô Thắng! Cậu đã nói được những lời hay đẹp như vậy." Khi ấy những người dòng Lê-xa mỗi người cởi một tấm áo đang mặc trên mình để tặng Vô Thắng. Vô Thắng nhận xong, đem dâng lại cho Ta, nói rằng: "Bạch Thế Tôn, con được những tấm áo này từ những người dòng Lê-xa. Chỉ mong Như Lai thương xót chúng sinh mà nhận lấy vật con dâng." Lúc ấy Ta thương Vô Thắng nên nhận lấy.
Khi ấy những người dòng Lê-xa cùng lúc chắp tay, thưa rằng: "Chỉ mong Như Lai ở nơi đất này an cư một mùa, nhận chút cúng dường nhỏ mọn của chúng con." Lúc ấy Ta lặng thinh nhận lời mời của họ.
Bấy giờ sáu vị thầy nghe chuyện ấy, thầy trò cùng nhau kéo đến thành Ba-la-nại. Lúc ấy Ta lại đến Ba-la-nại, ở bên bờ sông Ba-la. Bấy giờ ở Ba-la-nại có một người con nhà trưởng giả (người giàu có, có địa vị) tên là Bảo Xưng, đắm chìm trong ngũ dục, không biết rằng mọi thứ đều không bền. Nhờ Ta đến đó mà tự nhiên anh ta đạt được phép quán xương trắng (bạch cốt quán: phép tu quán thân người chỉ là bộ xương trắng để dứt lòng ham muốn), thấy cung điện nhà cửa, những người hầu và cung nữ đều là xương trắng, trong lòng kinh sợ như gặp dao, gặp rắn độc, gặp giặc cướp, gặp lửa. Anh ta liền bỏ nhà ra đi đến chỗ Ta, vừa đi vừa nói: "Sa-môn Cù-đàm, nay con như đang bị giặc đuổi theo, vô cùng kinh sợ, xin hãy cứu giúp con."
Phật nói: "Này thiện nam tử, nơi Phật, Pháp, Tăng thì yên ổn, không có gì phải sợ." Người con trưởng giả nói: "Nếu ở trong Tam bảo không có gì phải sợ thì nay con cũng sẽ được không còn gì phải sợ." Ta liền cho anh ta xuất gia tu đạo. Khi ấy người con trưởng giả còn có năm mươi người bạn, từ xa nghe Bảo Xưng chán dục lạc mà xuất gia, liền cùng nhau đồng lòng xuất gia theo.
Sáu vị thầy nghe vậy, lần lượt lại kéo đến thành lớn Chiêm-bà. Lúc ấy toàn dân nước lớn Chiêm-bà đều thờ phụng đồ chúng của sáu vị thầy, xưa nay chưa từng nghe đến tên Phật, Pháp, Tăng, có nhiều người làm những nghiệp (việc làm tạo ra quả báo) cực ác. Lúc ấy Ta vì chúng sinh mà đến thành Chiêm-bà.
Khi ấy trong thành có một vị đại trưởng giả không có con nối dõi, thờ phụng sáu vị thầy để cầu con. Sau đó không lâu, vợ ông có thai. Trưởng giả biết vậy, đến chỗ sáu vị thầy, vui mừng hỏi: "Vợ tôi có thai, là trai hay gái?" Sáu vị thầy đáp: "Sinh ra chắc chắn là con gái." Trưởng giả nghe xong, trong lòng buồn rầu.
Lại có một người quen đến hỏi trưởng giả: "Vì cớ gì mà ông buồn rầu như vậy?" Trưởng giả đáp: "Vợ tôi có thai, chưa biết trai hay gái nên tôi đi hỏi sáu vị thầy. Sáu vị thầy bảo tôi: theo phép xem tướng của chúng ta, sinh ra chắc chắn là con gái. Nghe lời ấy, tôi tự nghĩ mình đã già, của cải vô số, nếu không phải con trai thì không có ai để giao phó, vì vậy tôi buồn."
Người quen lại nói: "Ông không có trí tuệ, trước đây không nghe sao? Anh em Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp (ba anh em họ Ca-diếp, vốn là thầy ngoại đạo thờ lửa nổi tiếng, sau theo Phật) là đệ tử của ai? Của Phật hay của sáu vị thầy? Nếu sáu vị thầy là bậc biết tất cả thì cớ sao Ca-diếp bỏ họ, không thờ nữa mà làm đệ tử Phật? Lại như Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên (hai vị đại đệ tử của Phật), các vị quốc vương như Tần-bà-sa-la, các phu nhân của vua như phu nhân Mạt-lợi (hoàng hậu của vua Ba-tư-nặc), các trưởng giả trong các nước như Tu-đạt-đa (vị trưởng giả giàu có hộ trì Phật, người dâng tinh xá Kỳ Viên), những người ấy chẳng phải là đệ tử Phật sao? Quỷ thần ở đồng hoang, vua A-xà-thế (vua nước Ma-già-đà, từng giết cha, sau sám hối theo Phật), con voi say tên Hộ Tài, Ương-quật-ma-la (kẻ sát nhân hung dữ, sau được Phật hóa độ) với ác tâm hừng hực muốn hại cả mẹ mình — những kẻ như thế chẳng phải đều được Như Lai điều phục sao?
Này trưởng giả, Như Lai Thế Tôn đối với tất cả các pháp đều biết và thấy không chút ngăn ngại nên gọi là Phật (bậc giác ngộ); lời nói ra không hai nên gọi là Như Lai; đã dứt phiền não nên gọi là A-la-ha (bậc xứng đáng được cúng dường, bậc đã diệt giặc phiền não). Lời Thế Tôn nói ra trước sau không hề có hai. Sáu vị thầy thì không như vậy, làm sao có thể tin được? Như Lai nay đang ở gần đây, nếu ông muốn biết sự thật thì nên đến chỗ Phật."
Bấy giờ trưởng giả liền cùng người ấy đến chỗ Ta, cúi đầu sát đất làm lễ, đi quanh bên phải ba vòng, chắp tay quỳ thẳng mà thưa: "Bạch Thế Tôn, Ngài đối với mọi chúng sinh bình đẳng không hai, kẻ thù hay người thân đều như một. Còn con bị sợi dây ái luyến trói buộc, đối với kẻ thù người thân chưa thể xem như nhau. Nay con muốn hỏi Như Lai chuyện đời, tự lấy làm hổ thẹn sợ hãi, chưa dám mở lời. Bạch Thế Tôn, vợ con có thai, sáu vị thầy xem tướng nói rằng sinh ra chắc chắn là con gái. Việc này thế nào?"
Phật nói: "Này trưởng giả, vợ ông có thai, là con trai, không có gì phải nghi. Đứa bé sinh ra rồi sẽ có phước đức không ai sánh bằng." Bấy giờ trưởng giả nghe lời Ta, rất đỗi vui mừng, liền lui về nhà.
Bấy giờ sáu vị thầy nghe Ta báo trước rằng đứa bé sinh ra chắc chắn là con trai và có phước đức lớn, trong lòng sinh ganh ghét, bèn lấy quả am-la (quả xoài) trộn với thuốc độc, đem đến nhà trưởng giả, nói: "Hay thay Cù-đàm, đã khéo nói tướng ấy! Vợ ông sắp đến tháng sinh, có thể uống thuốc này. Uống thuốc này rồi thì đứa bé sẽ xinh đẹp, người sinh nở không gặp tai họa." Trưởng giả vui mừng nhận thuốc độc, đưa cho vợ uống; uống xong bà liền chết.
Sáu vị thầy vui mừng, đi khắp thành phố, lớn tiếng rêu rao: "Sa-môn Cù-đàm báo trước cho trưởng giả kia rằng vợ ông sẽ sinh con trai, đứa bé có phước đức nhất thiên hạ. Nay con chưa sinh mà mẹ đã mất mạng." Bấy giờ trưởng giả lại sinh lòng không tin đối với Ta, liền theo phong tục thế gian khâm liệm, đậy nắp quan tài, đưa ra ngoài thành, chất thật nhiều củi khô rồi châm lửa thiêu. Ta dùng đạo nhãn (con mắt của bậc đắc đạo) thấy rõ việc ấy, gọi A-nan (người em họ và thị giả của Phật): "Đem áo của Ta đến đây, Ta muốn đến đó dẹp tan tà kiến."
Khi ấy Thiên vương Tỳ-sa-môn (một trong bốn vị Thiên vương hộ trì thế gian, cai quản phương bắc) bảo đại tướng Ma-ni-bạt-đà rằng: "Như Lai nay muốn đến bãi tha ma kia. Ngươi hãy mau đến đó san phẳng, quét dọn, rưới nước, đặt tòa sư tử (tòa ngồi của Phật), tìm hoa thơm hương thơm để trang hoàng chỗ ấy."
Bấy giờ sáu vị thầy từ xa thấy Ta đi đến, bảo nhau: "Sa-môn Cù-đàm đến bãi tha ma này, chắc là muốn ăn thịt người chết chăng?" Khi ấy có nhiều ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tu tại gia) chưa được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý, tức đã chứng quả thánh đầu tiên), mỗi người đều mang lòng hổ thẹn, thưa với Ta: "Người vợ ấy đã chết rồi, xin Ngài không cần đến đó." Bấy giờ A-nan nói với mọi người: "Hãy đợi một chút, không lâu nữa Như Lai sẽ mở bày rộng rãi cảnh giới của chư Phật."
Lúc ấy Ta đến nơi, ngồi lên tòa sư tử. Trưởng giả vặn hỏi: "Lời nói không hai mới có thể gọi là Thế Tôn. Mẹ đã chết rồi, làm sao sinh con được?" Ta nói: "Này trưởng giả, lúc ấy ông hoàn toàn không hỏi mạng sống người mẹ dài hay ngắn, chỉ hỏi đứa con trong bụng là trai hay gái. Các đức Phật Như Lai nói ra không có hai lời. Vì vậy nên biết, chắc chắn ông sẽ có con."
Khi ấy lửa thiêu thi thể làm bụng nứt ra, đứa bé từ trong bụng ra, ngồi ngay ngắn giữa lửa, như chim uyên ương đậu trên đài hoa sen. Sáu vị thầy thấy vậy lại nói: "Quái lạ thay Cù-đàm, thật khéo làm huyễn thuật!" Trưởng giả thấy vậy, lòng lại vui mừng, quở trách sáu vị thầy: "Nếu nói là huyễn thuật thì sao các ông không làm được?"
Lúc ấy Ta liền bảo Kỳ-bà (vị danh y thời Phật): "Ông vào trong lửa bế đứa bé ấy ra đây." Kỳ-bà định đi thì sáu vị thầy chạy đến níu lại, nói với Kỳ-bà: "Huyễn thuật Sa-môn Cù-đàm làm ra chưa chắc lúc nào cũng thành; có khi được, có khi không. Nếu không được thì ông khó tránh bị lửa thiêu hại. Sao nay ông lại tin lời ông ta?" Kỳ-bà đáp: "Như Lai sai ta vào địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không ngừng nghỉ) thì lửa dữ ở đó còn không thể thiêu được ta, huống gì lửa thế gian."
Bấy giờ Kỳ-bà bước vào đống lửa như bước vào dòng sông lớn mát lạnh, bế đứa bé trở về chỗ Ta, trao đứa bé cho Ta. Ta nhận đứa bé rồi bảo trưởng giả: "Thọ mạng của mọi chúng sinh không nhất định, như bọt nước trên mặt nước. Chúng sinh nếu có quả của nghiệp lành sâu dày thì lửa không thể thiêu, độc không thể hại. Quả nghiệp của đứa bé này không phải do Ta làm ra."
Khi ấy trưởng giả nói: "Hay thay Thế Tôn! Nếu đứa bé này được sống trọn tuổi trời, chỉ mong Như Lai đặt tên cho nó." Phật nói: "Này trưởng giả, đứa bé này sinh ra giữa lửa dữ; lửa gọi là thụ-đề, vậy nên đặt tên là Thụ-đề." Bấy giờ trong hội, vô lượng chúng sinh thấy thần biến của Ta, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bấy giờ sáu vị thầy đi khắp sáu thành mà không đứng chân được ở đâu, hổ thẹn cúi đầu, lại đến thành Câu-thi-na này. Đến đây rồi, họ rêu rao: "Mọi người nên biết, Sa-môn Cù-đàm là một nhà huyễn thuật lớn, lừa dối mê hoặc thiên hạ khắp sáu thành lớn. Ví như nhà ảo thuật hóa ra bốn binh chủng, tức là quân xe, quân ngựa, quân voi, quân bộ; lại hóa ra đủ thứ chuỗi ngọc, thành quách, cung điện nhà cửa, sông ao cây cối. Sa-môn Cù-đàm cũng như vậy, vì muốn thuyết pháp mà hóa ra thân vua, hoặc hóa ra thân Sa-môn, thân Bà-la-môn, thân nam, thân nữ, thân nhỏ, thân lớn, hoặc hóa ra thân súc sinh, thân quỷ thần. Có lúc nói vô thường, có lúc nói thường còn; có lúc nói khổ, có lúc nói vui; có lúc nói có ta, có lúc nói không có ta; có lúc nói có thanh tịnh, có lúc nói không có thanh tịnh; có lúc nói có, có lúc nói không. Việc làm hư dối nên gọi là huyễn thuật.
Ví như gieo hạt nào thì được quả theo hạt ấy. Sa-môn Cù-đàm cũng vậy: do bà Ma-da (mẹ của Đức Phật) sinh ra; mà mẹ đã là huyễn thì con không thể không là huyễn. Sa-môn Cù-đàm không có cái biết, cái thấy chân thật. Các Bà-la-môn trải nhiều năm tháng tu khổ hạnh, giữ gìn giới cấm, mà còn nói mình chưa có cái biết cái thấy chân thật; huống gì Cù-đàm tuổi trẻ học ít, không tu khổ hạnh, làm sao có cái biết cái thấy chân thật được? Dù tu khổ hạnh đủ bảy năm thì cái thấy cũng chưa được bao nhiêu, huống chi những gì ông ta tu tập còn chưa đủ sáu năm. Người ngu không có trí mới tin theo lời dạy của ông ta. Như nhà ảo thuật lớn lừa dối kẻ ngu, Sa-môn Cù-đàm cũng vậy."
Này thiện nam tử, sáu vị thầy ấy ở trong thành này đã làm cho tà kiến của chúng sinh tăng thêm rất nhiều. Này thiện nam tử, Ta thấy việc ấy, trong lòng thương xót, nên dùng thần lực mời gọi các vị đại Bồ-tát ở mười phương, tụ hội về khu rừng này, đầy khắp bốn phía rộng bốn mươi do-diên (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Nay ở giữa nơi này, Ta cất tiếng sư tử hống lớn.
Này thiện nam tử, dù nói nhiều điều ở nơi vắng vẻ không người thì cũng không gọi được là sư tử hống. Ở giữa đại chúng gồm những người có trí này mới thật gọi được là sư tử hống lớn. Sư tử hống là nói rằng tất cả các pháp đều vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh (không trong sạch), chỉ có Như Lai là thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, có chân ngã tự tại, thanh tịnh).
Bấy giờ sáu vị thầy lại nói: "Nếu Cù-đàm có cái ta thì chúng tôi cũng có cái ta. Cái mà chúng tôi gọi là ta, chính là người thấy thì gọi là ta. Này Cù-đàm, ví như có người ở trong nhà nhìn qua cửa sổ mà thấy vật bên ngoài; chúng tôi cũng nói như vậy: cửa sổ ví cho con mắt, người nhìn ví cho cái ta."
Phật bảo sáu vị thầy: "Nếu nói người thấy gọi là ta thì nghĩa ấy không đúng. Vì sao vậy? Theo ví dụ các ông đưa ra, người nhìn qua cửa sổ, khi đứng ở một cửa sổ thì cả sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đều cùng dùng được. Nếu quả thật có cái ta nhờ con mắt mà thấy, thì sao không như người kia, ở trong một căn mà cùng lúc nhận biết hết các trần (đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, pháp)? Nếu trong một căn không thể cùng lúc nghe thấy cả sáu trần, thì nên biết là không có cái ta.
Theo ví dụ cửa sổ các ông đưa ra, dù trải qua trăm năm, người nhìn nhờ cửa sổ mà thấy vẫn không khác gì. Nếu con mắt cũng như vậy thì khi tuổi già, giác quan đã suy yếu, lẽ ra cái thấy cũng không khác gì. Người ta nhờ có các cửa sổ khác nhau nên thấy được cả bên trong lẫn bên ngoài. Nếu con mắt cũng như vậy thì lẽ ra phải cùng lúc thấy được cả trong lẫn ngoài. Nếu không thấy được thì sao có cái ta?"
Sáu vị thầy lại nói: "Này Cù-đàm, nếu không có cái ta thì ai là người thấy?"
Phật nói: "Có hình sắc, có ánh sáng, có tâm, có mắt; bốn thứ ấy hòa hợp lại nên gọi là thấy. Trong đó thật không có người thấy, người nhận. Chúng sinh điên đảo (thấy ngược với sự thật) mới nói là có người thấy và người nhận. Vì lẽ ấy, cái thấy của mọi chúng sinh đều điên đảo, còn cái thấy của chư Phật và Bồ-tát là chân thật.
Này sáu vị thầy, nếu nói sắc (thân thể vật chất, hình tướng) là ta thì cũng không đúng. Vì sao vậy? Sắc thật không phải là ta. Nếu sắc là ta thì lẽ ra không có hình dạng xấu xí. Cớ sao lại có sự khác biệt của bốn giai cấp (tứ tánh: Bà-la-môn, Sát-đế-lợi tức vua chúa võ tướng, Phệ-xá tức thương nhân nông dân, Thủ-đà-la tức người làm thuê), mà không phải tất cả đều thuộc một dòng Bà-la-môn? Cớ sao lại lệ thuộc người khác, không được tự do? Cớ sao các giác quan khiếm khuyết, sinh ra không đầy đủ? Cớ sao không làm thân chư thiên mà phải mang đủ thứ thân địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói)? Nếu không thể làm theo ý mình được, thì nên biết chắc chắn là không có cái ta.
Vì không có ta nên gọi là vô thường; vì vô thường nên khổ; vì khổ nên là không; vì là không mà chấp là có nên thành điên đảo; vì điên đảo mà mọi chúng sinh trôi lăn trong sinh tử. Thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (ý chí và các tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận thức) cũng đều như vậy. Này sáu vị thầy, Như Lai Thế Tôn đã dứt hẳn sự trói buộc của sắc cho đến sự trói buộc của thức, vì vậy gọi là thường, lạc, ngã, tịnh.
Lại nữa, sắc là do nhân duyên (các điều kiện hợp lại) mà có. Đã do nhân duyên thì gọi là vô ngã; đã vô ngã thì gọi là khổ, là không. Thân của Như Lai không do nhân duyên; vì không do nhân duyên nên gọi là có ngã; đã có ngã thì là thường, lạc, tịnh."
Sáu vị thầy lại nói: "Này Cù-đàm, sắc không phải là ta, cho đến thức cũng không phải là ta. Cái ta thì có khắp mọi nơi, giống như hư không."
Phật nói: "Nếu có khắp mọi nơi thì không nên nói rằng lúc đầu ta không thấy. Nếu lúc đầu không thấy thì biết rằng cái thấy ấy vốn không có mà nay mới có. Nếu vốn không có mà nay mới có thì gọi là vô thường. Đã vô thường thì sao nói là có khắp? Nếu có khắp thì trong năm cõi (ngũ đạo: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) đều phải có thân đầy đủ. Nếu có thân ở mọi cõi thì mỗi thân phải chịu quả báo riêng. Nếu mỗi thân chịu quả báo riêng, thì sao lại nói là chuyển sang sinh làm người, làm trời? Các ông nói cái ta có khắp, vậy là một hay nhiều? Nếu cái ta là một thì sẽ không có cha con, kẻ thù, người thân, người dưng. Nếu cái ta là nhiều thì năm giác quan của mọi chúng sinh đều phải ngang bằng nhau, nghiệp và trí tuệ cũng phải như vậy. Nếu đã như vậy thì sao lại nói có người giác quan đầy đủ, có người không đầy đủ, có nghiệp thiện nghiệp ác, có người ngu người trí khác nhau?"
"Này Cù-đàm, cái ta của chúng sinh thì không có giới hạn, còn pháp (việc đúng, việc lành) và phi pháp (việc sai, việc ác) thì có phân biệt rõ ràng. Chúng sinh tu theo pháp thì được thân tốt; nếu làm điều phi pháp thì được thân xấu. Vì lẽ ấy, quả của nghiệp chúng sinh không thể không khác nhau."
Phật nói: "Này thiện nam tử, nếu pháp và phi pháp như vậy thì cái ta không có khắp. Nếu cái ta có khắp thì lẽ ra phải đến khắp mọi chỗ. Nếu đến khắp mọi chỗ thì người tu thiện lẽ ra cũng có ác, người làm ác lẽ ra cũng có thiện. Nếu không như vậy thì sao nói là có khắp?"
"Này Cù-đàm, ví như trong một gian phòng thắp trăm nghìn ngọn đèn, mỗi ngọn tự sáng, không ngăn ngại nhau. Cái ta của chúng sinh cũng như vậy, người tu thiện, kẻ làm ác không trộn lẫn với nhau."
"Này thiện nam tử, nếu các ông nói cái ta giống như ngọn đèn thì nghĩa ấy không đúng. Vì sao vậy? Ánh sáng của ngọn đèn kia do duyên mà có; đèn nhiều thêm thì ánh sáng cũng tăng thêm. Cái ta của chúng sinh thì không như vậy. Ánh sáng từ ngọn đèn phát ra mà có thể ở chỗ khác; cái ta của chúng sinh thì không thể từ thân phát ra mà ở chỗ khác. Ánh sáng của ngọn đèn kia lại cùng ở chung với bóng tối. Vì sao vậy? Như trong phòng tối, khi thắp một ngọn đèn thì soi chưa rõ, đến khi thắp nhiều đèn mới sáng rõ. Nếu ngọn đèn đầu đã phá được bóng tối thì không cần đến những ngọn đèn sau. Nếu còn cần những ngọn đèn sau thì nên biết ánh sáng đầu tiên vẫn ở chung với bóng tối."
"Này Cù-đàm, nếu không có cái ta thì ai làm thiện làm ác?"
Phật nói: "Nếu cái ta là kẻ làm thì sao gọi là thường? Nếu là thường thì sao lại có lúc làm thiện, có lúc làm ác? Nếu nói có lúc làm thiện, có lúc làm ác thì sao lại còn nói cái ta không có giới hạn? Nếu cái ta là kẻ làm thì cớ sao lại tập làm điều ác? Nếu cái ta là kẻ làm thì cớ sao người trí lại còn sinh nghi ngờ? Chúng sinh không có cái ta. Vì lẽ ấy, trong giáo pháp ngoại đạo nhất định không có cái ta. Nếu nói có ngã thì đó chính là Như Lai. Vì sao vậy? Vì thân không có giới hạn, vì không còn lưới nghi ngờ. Không tạo nghiệp, không chịu quả nên gọi là thường; không sinh không diệt nên gọi là lạc; không có cấu bẩn phiền não nên gọi là tịnh; không có mười tướng nên gọi là không. Vì vậy Như Lai là thường, lạc, ngã, tịnh, là không, không có các tướng."
Các ngoại đạo nói: "Nếu nói Như Lai là thường, lạc, ngã, tịnh, vì không có tướng nên là không, thì nên biết giáo pháp Cù-đàm nói ra không phải là trống rỗng. Vì vậy nay chúng tôi xin đội lên đầu mà vâng giữ." Bấy giờ vô số ngoại đạo đã sinh lòng tin mà xuất gia trong Phật pháp.
Này thiện nam tử, vì nhân duyên ấy mà Ta ở nơi hai cây sa-la song thọ (những cặp cây sa-la mọc thành đôi, nơi Phật nhập Niết-bàn) này cất tiếng sư tử hống lớn. Sư tử hống chính là Đại Niết-bàn. Này thiện nam tử, đôi cây ở phương đông là phá bỏ vô thường mà được thường; cho đến đôi cây ở phương bắc là phá bỏ bất tịnh mà được tịnh.
Này thiện nam tử, chúng sinh ở đây vì đôi cây mà bảo vệ rừng sa-la, không để người ngoài lấy cành lá, chặt phá. Ta cũng như vậy, vì bốn pháp mà khiến các đệ tử giữ gìn Phật pháp. Bốn pháp ấy là gì? Là thường, lạc, ngã, tịnh. Bốn đôi cây này do bốn vị Thiên vương trông coi. Ta vì bốn vị Thiên vương mà giữ gìn giáo pháp của Ta, vì vậy Ta nhập bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức Phật rời bỏ thân xác) ở nơi này.
Này thiện nam tử, cây sa-la song thọ hoa quả thường tươi tốt, luôn có thể đem lại lợi ích cho vô lượng chúng sinh. Ta cũng như vậy, luôn có thể đem lại lợi ích cho hàng Thanh văn (đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà tu chứng) và Duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà tỏ ngộ). Hoa ví cho ngã, quả ví cho lạc. Vì lẽ ấy, Ta ở nơi cây sa-la song thọ này nhập đại tịch định. Đại tịch định (sự vắng lặng an định lớn) chính là Đại Niết-bàn.
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, vì cớ gì Như Lai nhập Niết-bàn vào tháng hai?"
"Này thiện nam tử, tháng hai là mùa xuân. Tháng xuân ấm áp, muôn vật sinh sôi, cây trồng đâm rễ, hoa quả tươi tốt, sông ngòi đầy nước, trăm loài thú sinh sản nuôi con. Lúc ấy chúng sinh phần nhiều sinh ý nghĩ cho rằng mọi thứ thường còn. Để phá cái tâm cho là thường còn ấy của chúng sinh, Ta nói tất cả các pháp đều vô thường, chỉ có Như Lai thường còn không biến đổi.
Này thiện nam tử, trong sáu mùa (năm ở Ấn Độ xưa chia làm sáu mùa), đầu mùa đông cây cỏ khô héo, mọi người không ưa thích; mùa xuân ấm áp, khí trời hòa dịu, ai cũng ưa thích. Để phá niềm vui thế gian của chúng sinh, Ta giảng nói thường, lạc, ngã, tịnh cũng như vậy. Như Lai vì muốn phá cái ngã, cái tịnh của thế gian nên nói cái ngã, cái tịnh chân thật của Như Lai.
Nói tháng hai là ví cho hai loại pháp thân (thân chân thật của Phật, tức thân là chân lý, không phải thân xác thịt) của Như Lai. Mùa đông không ai ưa là ví cho người trí không vui khi nghe nói Như Lai vô thường mà vào Niết-bàn. Tháng hai được ưa thích là ví cho người trí yêu thích Như Lai thường, lạc, ngã, tịnh. Gieo trồng là ví cho chúng sinh nghe pháp vui mừng, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, gieo các căn lành. Sông ngòi đầy nước là ví cho các vị đại Bồ-tát ở mười phương đến chỗ Ta thưa hỏi, thọ nhận bộ kinh Đại Niết-bàn này. Trăm loài thú sinh sản nuôi con là ví cho đệ tử của Ta sinh các căn lành. Hoa ví cho bảy giác chi (thất giác chi: bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), quả ví cho bốn quả thánh (bốn bậc chứng đắc: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán). Vì lẽ ấy, Ta nhập Đại Niết-bàn vào tháng hai."
Sư Tử Hống thưa: "Như Lai lúc mới sinh ra, lúc xuất gia, lúc thành đạo, lúc chuyển bánh xe diệu pháp (lần đầu thuyết pháp), đều vào ngày mồng tám. Cớ sao riêng Niết-bàn lại vào ngày rằm?"
Phật nói: "Hay lắm, hay lắm! Này thiện nam tử, như ngày rằm mặt trăng không khuyết không đầy thêm, các đức Phật Như Lai cũng như vậy, vào Đại Niết-bàn không có khuyết, không có đầy thêm. Vì lẽ ấy mà vào ngày rằm Ta nhập bát Niết-bàn.
Này thiện nam tử, như ngày rằm, lúc trăng tròn đầy, có mười một việc. Mười một việc ấy là gì? Một là phá được bóng tối. Hai là khiến chúng sinh thấy được đâu là đường, đâu không phải đường. Ba là khiến chúng sinh thấy được đường tà, đường chính. Bốn là trừ hơi nóng oi bức, được vui mát mẻ. Năm là phá được lòng kiêu căng của con đom đóm (vì ánh trăng làm lu mờ ánh sáng đom đóm). Sáu là dẹp yên mọi ý định trộm cướp. Bảy là trừ nỗi sợ thú dữ của chúng sinh. Tám là làm nở hoa ưu-bát-la (hoa sen xanh, nở về đêm). Chín là làm khép hoa sen (loại hoa sen nở ban ngày). Mười là khơi dậy lòng muốn lên đường của người đi đường. Mười một là khiến chúng sinh thích hưởng ngũ dục, được nhiều khoái lạc.
Này thiện nam tử, Như Lai là vầng trăng tròn cũng như vậy. Một là phá tan bóng tối lớn của vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý). Hai là giảng nói đường chính và đường tà. Ba là chỉ bày đường sinh tử tà vạy hiểm trở, đường Niết-bàn bằng phẳng chính trực. Bốn là khiến người ta lìa xa sức nóng của tham lam, sân hận (giận dữ), si mê. Năm là phá tan vô minh của ngoại đạo. Sáu là phá tan giặc cướp phiền não trói buộc. Bảy là trừ diệt tâm sợ hãi năm triền cái (ngũ cái: năm thứ che lấp tâm là tham dục, sân hận, hôn trầm buồn ngủ, trạo hối tức xao động hối hận, và nghi ngờ). Tám là làm nở tâm gieo căn lành của chúng sinh. Chín là che lấp tâm ngũ dục của chúng sinh. Mười là khơi dậy cho chúng sinh việc tu hành tiến về Đại Niết-bàn. Mười một là khiến chúng sinh vui thích tu giải thoát. Vì lẽ ấy, vào ngày rằm Ta nhập Đại Niết-bàn.
Nhưng thật ra Ta không nhập Niết-bàn. Những kẻ ngu si xấu ác trong hàng đệ tử của Ta thì nhất định cho rằng Như Lai đã nhập Niết-bàn. Ví như một bà mẹ có nhiều con, người mẹ bỏ đi đến nước khác; trong lúc mẹ chưa về, các con đều nói: 'Mẹ ta đã chết rồi.' Nhưng thật ra người mẹ ấy không chết."
Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, tỳ-kheo như thế nào mới có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ này?"
"Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo thọ trì, đọc tụng mười hai bộ kinh (toàn bộ giáo pháp của Phật chia làm mười hai thể loại), sửa đúng câu chữ, thông suốt nghĩa sâu, giảng giải cho người khác hay ở phần đầu, hay ở phần giữa, hay ở phần cuối; vì muốn đem lại lợi ích cho vô lượng chúng sinh mà giảng nói phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch) — tỳ-kheo như vậy mới có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ."
Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, theo con hiểu nghĩa lời Phật dạy thì tỳ-kheo A-nan chính là người ấy. Vì sao vậy? Tỳ-kheo A-nan thọ trì, đọc tụng mười hai bộ kinh, giảng giải cho người lời đúng nghĩa đúng, như rót nước từ bình này sang bình khác. Tỳ-kheo A-nan cũng như vậy, nghe từ Phật thế nào thì nói lại đúng như vậy."
"Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo được thiên nhãn trong sạch (con mắt nhà trời, thấy được những gì mắt thường không thấy), thấy mọi thứ trong ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) ở mười phương như nhìn quả am-ma-lặc (một loại quả nhỏ như quả me rừng) trong lòng bàn tay, tỳ-kheo như vậy cũng có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo A-ni-lâu-đà (một đại đệ tử của Phật, thiên nhãn bậc nhất) chính là người ấy. Vì sao vậy? A-ni-lâu-đà dùng thiên nhãn thấy mọi thứ trong ba nghìn đại thiên thế giới, cho đến thân trung ấm (thân trung gian của chúng sinh trong khoảng sau khi chết và trước khi tái sinh), đều thấy rõ ràng không chướng ngại."
"Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo ít ham muốn, biết đủ, lòng ưa vắng lặng, siêng năng tinh tấn (cố gắng không ngừng), có chánh niệm, thiền định, trí tuệ và giải thoát, tỳ-kheo như vậy có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo Ca-diếp (tức Ma-ha Ca-diếp, đại đệ tử của Phật, hạnh khổ tu bậc nhất) chính là người ấy. Vì sao vậy? Vì tỳ-kheo Ca-diếp khéo tu các pháp ít ham muốn, biết đủ v.v."
"Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo vì lợi ích chúng sinh chứ không vì lợi lộc cúng dường, tu tập thông suốt vô tránh tam-muội (trạng thái định không tranh cãi, không gây phiền não cho ai), thánh hạnh (hạnh của bậc thánh) và không hạnh (hạnh quán sự trống rỗng của các pháp), tỳ-kheo như vậy có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo Tu-bồ-đề (đại đệ tử của Phật, hiểu lý không bậc nhất) chính là người ấy. Vì sao vậy? Vì Tu-bồ-đề khéo tu vô tránh, thánh hạnh và không hạnh."
"Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo khéo tu thần thông, trong một niệm (khoảnh khắc ngắn nhất của ý nghĩ) có thể làm ra đủ thứ thần thông biến hóa; trong một tâm, một định có thể làm ra hai kết quả, tức là nước và lửa, tỳ-kheo như vậy có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo Mục-liên chính là người ấy. Vì sao vậy? Vì Mục-kiền-liên khéo tu thần thông, biến hóa vô lượng."
"Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo tu tập trí lớn, trí sắc bén, trí nhanh nhạy, trí giải thoát, trí rất sâu, trí rộng, trí vô biên, trí không gì hơn, trí chân thật, thành tựu đầy đủ căn trí tuệ như vậy; đối với kẻ thù người thân lòng không phân biệt; nếu nghe Như Lai nhập Niết-bàn vô thường thì lòng không buồn rầu, nếu nghe Như Lai thường còn không nhập Niết-bàn thì không mừng rỡ, tỳ-kheo như vậy có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì tỳ-kheo Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, trí tuệ bậc nhất) chính là người ấy. Vì sao vậy? Vì Xá-lợi-phất khéo thành tựu đầy đủ trí tuệ lớn như vậy."
"Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo có thể nói rằng mọi chúng sinh đều có Phật tánh (bản chất có thể thành Phật), được thân kim cang (thân bền chắc không gì phá hoại được, như kim cương) không có giới hạn, thường, lạc, ngã, tịnh, thân tâm không ngăn ngại, được tám tự tại (tám thứ năng lực tự do tự tại của Phật, như thân có thể hiện lớn nhỏ, nhiều ít tùy ý...), tỳ-kheo như vậy có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì chỉ có Như Lai chính là người ấy. Vì sao vậy? Vì thân Như Lai là kim cang không có giới hạn, thường, lạc, ngã, tịnh, thân tâm không ngăn ngại, đủ tám tự tại. Bạch Thế Tôn, chỉ có Như Lai mới có thể làm đẹp cho rừng sa-la song thọ; nếu không có Như Lai thì rừng không đẹp. Chỉ mong đấng Đại Từ vì làm đẹp rừng mà thường ở lại trong rừng sa-la này."
Phật nói: "Này thiện nam tử, tánh của mọi pháp là không trụ mà trụ (không dừng ở đâu cả). Sao ông lại nói mong Như Lai ở lại? Này thiện nam tử, phàm cái gọi là trụ (dừng ở, an trú) là sắc pháp (các pháp thuộc vật chất, có hình tướng). Vì từ nhân duyên sinh ra nên gọi là trụ. Nhân duyên không có chỗ nào cố định nên gọi là không trụ mà trụ. Như Lai đã dứt mọi sự trói buộc của sắc, sao lại nói Như Lai trụ? Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy.
Này thiện nam tử, trụ là kiêu mạn (ngạo mạn, tự cao). Vì kiêu mạn nên không được giải thoát; không được giải thoát nên gọi là trụ. Ai có kiêu mạn, kiêu mạn từ đâu đến? Vì vậy được gọi là không trụ mà trụ. Như Lai đã dứt hẳn mọi kiêu mạn, sao lại nói mong Như Lai trụ?
Trụ là pháp hữu vi (những pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Như Lai đã dứt các pháp hữu vi, vì vậy không trụ. Trụ là pháp trống rỗng. Như Lai đã dứt pháp trống rỗng ấy, vì vậy được thường, lạc, ngã, tịnh. Sao lại nói mong Như Lai trụ? Trụ là hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm loại cõi sống mà chúng sinh trôi lăn trong sinh tử). Như Lai đã dứt hai mươi lăm cõi hữu, sao lại nói mong Như Lai trụ? Trụ chính là tất cả phàm phu (người thường chưa giác ngộ). Các bậc thánh không đi, không đến, không trụ. Như Lai đã dứt các tướng đi, đến, trụ, sao lại nói trụ?
Không trụ gọi là thân vô biên. Vì thân không có giới hạn, sao lại nói chỉ mong Như Lai trụ ở rừng sa-la? Nếu trụ ở rừng này thì là thân có giới hạn. Nếu có giới hạn thì là vô thường. Như Lai là thường, sao lại nói trụ? Không trụ gọi là hư không. Tánh của Như Lai giống như hư không, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ gọi là kim cang tam-muội (định bền chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não). Kim cang tam-muội phá hoại mọi chỗ trụ. Kim cang tam-muội chính là Như Lai, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ gọi là huyễn. Như Lai giống như huyễn, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ gọi là không có đầu không có cuối. Tánh của Như Lai không có đầu không có cuối, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ gọi là pháp giới vô biên (toàn thể mọi pháp, mọi thực tại không có giới hạn). Pháp giới vô biên chính là Như Lai, sao lại nói trụ?
Lại nữa, không trụ gọi là Thủ-lăng-nghiêm tam-muội (định "kiện hành", nghĩa là bước đi mạnh mẽ vững chắc, một loại định tối thượng của Phật và Bồ-tát lớn). Thủ-lăng-nghiêm tam-muội biết tất cả các pháp mà không dính mắc vào đâu; vì không dính mắc nên gọi là Thủ-lăng-nghiêm. Như Lai có đủ định Thủ-lăng-nghiêm, sao lại nói trụ? Lại nữa, không trụ gọi là xứ phi xứ lực (năng lực biết rõ điều gì hợp lẽ có thể xảy ra, điều gì không hợp lẽ không thể xảy ra). Như Lai đã thành tựu xứ phi xứ lực, sao lại nói trụ?
Lại nữa, không trụ gọi là đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật; ba-la-mật là pháp tu hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát). Nếu bố thí ba-la-mật mà có chỗ trụ thì không thể đến được thi ba-la-mật (trì giới ba-la-mật), cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ ba-la-mật). Vì lẽ ấy, bố thí ba-la-mật gọi là không trụ. Như Lai cho đến cũng không trụ ở bát-nhã ba-la-mật, sao lại nói mong Như Lai thường trụ ở rừng cây sa-la? Lại nữa, không trụ gọi là tu bốn niệm xứ (tứ niệm xứ: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp). Nếu Như Lai trụ ở bốn niệm xứ thì không thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là không trụ mà trụ. Lại nữa, không trụ gọi là cõi chúng sinh vô biên. Như Lai đến khắp tất cả phần giới hạn vô biên của chúng sinh mà không trụ ở đâu.
Lại nữa, không trụ gọi là không nhà cửa. Không nhà cửa gọi là không có. Không có gọi là không sinh. Không sinh gọi là không chết. Không chết gọi là không tướng. Không tướng gọi là không ràng buộc. Không ràng buộc gọi là không dính mắc. Không dính mắc gọi là vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não, tức đã sạch phiền não). Vô lậu tức là thiện; thiện tức là vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt). Vô vi tức là Đại Niết-bàn. Đại Niết-bàn tức là thường; thường tức là ngã; ngã tức là tịnh; tịnh tức là lạc. Thường, lạc, ngã, tịnh chính là Như Lai.
Này thiện nam tử, ví như hư không không trụ ở phương đông, phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương góc, phương trên, phương dưới; Như Lai cũng vậy, không trụ ở phương đông, phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương góc, phương trên, phương dưới.
Này thiện nam tử, nếu có ai nói rằng thân, miệng, ý làm ác mà được quả lành thì không có lẽ ấy; thân, miệng, ý làm lành mà được quả ác cũng không có lẽ ấy. Nếu nói phàm phu thấy được Phật tánh mà Bồ-tát thập trụ (Bồ-tát ở bậc thứ mười trong mười bậc tu cao) lại không thấy được, cũng không có lẽ ấy. Bọn nhất-xiển-đề (kẻ đã dứt hết căn lành, không tin nhân quả), phạm tội ngũ nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng), phỉ báng kinh Phương đẳng (kinh Đại thừa), phá bốn giới trọng (tứ trọng cấm: giết người, trộm cắp, dâm dục, nói dối đã chứng thánh), mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng không có lẽ ấy. Bồ-tát lục trụ (Bồ-tát ở bậc thứ sáu) vì nhân duyên phiền não mà rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), cũng không có lẽ ấy. Đại Bồ-tát dùng thân nữ thật sự mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng không có lẽ ấy. Nhất-xiển-đề là thường còn mà Tam bảo là vô thường, cũng không có lẽ ấy. Như Lai trụ ở thành Câu-thi-na, cũng không có lẽ ấy.
Này thiện nam tử, nay Như Lai ở thành Câu-thi-na này đi vào hang thiền định sâu của đại tam-muội. Vì mọi người không thấy nên gọi là vào Niết-bàn."
Sư Tử Hống thưa: "Vì cớ gì Như Lai vào hang thiền định?"
"Này thiện nam tử, vì muốn độ thoát các chúng sinh; vì để người chưa gieo căn lành được gieo; vì để người đã gieo căn lành được tăng trưởng; vì để quả lành chưa chín được chín; vì để nói cho người đã chín con đường hướng đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; vì để người coi khinh pháp lành sinh lòng tôn trọng; vì để những người buông lung lìa bỏ buông lung; vì để cùng các vị đại hương tượng (voi chúa thơm, ví cho các vị đại Bồ-tát có sức mạnh lớn) như Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ) cùng bàn luận; vì muốn giáo hóa những người ưa đọc tụng biết yêu thích thiền định sâu sắc; vì dùng thánh hạnh, phạm hạnh, thiên hạnh (hạnh của cõi trời, tức các pháp thiền và từ bi) để giáo hóa chúng sinh; vì để quán kho tàng pháp sâu xa bất cộng (chỉ riêng Phật có, không chung với ai); vì muốn quở trách những đệ tử buông lung: Như Lai thường vắng lặng mà còn ưa thiền định, huống gì các ông phiền não chưa hết mà lại sinh buông lung; vì muốn quở trách những tỳ-kheo xấu ác nhận và cất giữ tám thứ vật bất tịnh (những vật người xuất gia không được cất giữ, như vàng bạc, tôi tớ, súc vật, kho lúa, ruộng vườn...) và không ít ham muốn, không biết đủ; vì để chúng sinh tôn trọng pháp thiền định mà mình đã nghe. Vì những nhân duyên ấy mà Ta vào hang thiền định."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, định vô tướng (định không còn bám vào bất cứ hình tướng nào) gọi là Đại Niết-bàn, vì vậy Niết-bàn gọi là vô tướng. Do nhân duyên gì mà gọi là vô tướng?"
"Này thiện nam tử, vì không có mười tướng. Mười tướng ấy là gì? Đó là tướng hình sắc, tướng âm thanh, tướng mùi, tướng vị, tướng xúc chạm, tướng sinh, tướng trụ, tướng hoại, tướng nam, tướng nữ. Đó gọi là mười tướng. Không có những tướng ấy nên gọi là vô tướng.
Này thiện nam tử, người bám vào tướng thì sinh si mê; vì si mê nên sinh ái luyến; vì ái luyến nên bị trói buộc; vì bị trói buộc nên phải thọ sinh (sinh ra trong một thân mới); vì thọ sinh nên có chết; vì có chết nên là vô thường. Người không bám vào tướng thì không sinh si mê; vì không sinh si mê nên không có ái luyến; vì không có ái luyến nên không bị trói buộc; vì không bị trói buộc nên không thọ sinh; vì không thọ sinh nên không có chết; vì không có chết nên gọi là thường. Vì lẽ ấy, Niết-bàn gọi là thường."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, tỳ-kheo như thế nào mới có thể dứt được mười tướng?"
Phật nói: "Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo thường xuyên tu tập ba tướng thì dứt được mười tướng: thường xuyên tu tập tướng tam-muội thiền định, thường xuyên tu tập tướng trí tuệ, thường xuyên tu tập tướng xả (sự buông xả, giữ tâm quân bình không thiên lệch). Đó gọi là ba tướng."
Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là tướng định, tướng tuệ, tướng xả? Nếu định là tam-muội thì mọi chúng sinh đều có tam-muội, sao còn nói phải tu tập tam-muội? Nếu tâm đặt vào một đối tượng thì gọi là tam-muội; nếu lại duyên (hướng tâm) sang đối tượng khác thì không gọi là tam-muội. Nếu không định thì không phải là trí biết tất cả; đã không phải là trí biết tất cả thì sao gọi là định? Nếu nhờ một hạnh mà được tam-muội thì các hạnh khác cũng không phải là tam-muội; nếu không phải là tam-muội thì không phải là trí biết tất cả; nếu không phải là trí biết tất cả thì sao gọi là tam-muội? Hai tướng tuệ và xả cũng như vậy."
Phật nói: "Này thiện nam tử, như ông nói rằng duyên vào một đối tượng thì gọi là tam-muội, còn duyên sang đối tượng khác thì không gọi là tam-muội — nghĩa ấy không đúng. Vì sao vậy? Vì đối tượng khác ấy cũng là một đối tượng; hạnh cũng như vậy. Ông lại nói chúng sinh đã sẵn có tam-muội, không cần tu — điều ấy cũng không đúng. Vì sao vậy? Tam-muội ở đây là tam-muội lành; mọi chúng sinh thật ra chưa có, sao lại nói không cần tu tập? Trụ trong tam-muội lành như vậy mà quán xét tất cả các pháp, gọi là tướng tuệ lành. Không thấy tam-muội và trí tuệ có tướng khác nhau, gọi là tướng xả.
Lại nữa, này thiện nam tử, nếu nắm giữ tướng của sắc mà không quán xét tướng thường hay vô thường của sắc, đó gọi là tam-muội. Nếu có thể quán xét tướng thường hay vô thường của sắc, đó gọi là tướng tuệ. Tam-muội và trí tuệ cùng ngang bằng mà quán tất cả các pháp, đó gọi là tướng xả.
Này thiện nam tử, như người khéo đánh cỗ xe bốn ngựa, chậm nhanh đúng lúc; vì chậm nhanh đúng lúc nên gọi là tướng xả. Bồ-tát cũng vậy: nếu tam-muội nhiều thì tu tập trí tuệ; nếu trí tuệ nhiều thì tu tập tam-muội; tam-muội và trí tuệ ngang bằng thì gọi là xả.
Này thiện nam tử, Bồ-tát thập trụ sức trí tuệ nhiều mà sức tam-muội ít, vì vậy không thấy rõ Phật tánh. Hàng Thanh văn, Duyên giác sức tam-muội nhiều mà sức trí tuệ ít, vì nhân duyên ấy mà không thấy Phật tánh. Các đức Phật Thế Tôn vì định và tuệ ngang bằng nên thấy rõ Phật tánh, rành rẽ không ngăn ngại, như nhìn quả am-ma-lặc trong lòng bàn tay. Thấy được Phật tánh gọi là tướng xả.
Xa-ma-tha (tiếng Phạn, nghĩa là "chỉ": dừng lắng tâm, tức thiền định) gọi là có thể diệt, vì có thể diệt mọi phiền não trói buộc. Xa-ma-tha lại gọi là có thể điều phục, vì có thể điều phục các giác quan khỏi điều ác, điều bất thiện. Xa-ma-tha lại gọi là tịch tĩnh, vì có thể khiến ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ) trở nên vắng lặng. Xa-ma-tha lại gọi là xa lìa, vì có thể khiến chúng sinh lìa xa ngũ dục. Xa-ma-tha lại gọi là có thể làm trong sạch, vì có thể làm sạch ba thứ dơ đục là tham lam, sân hận, si mê. Vì lẽ ấy mà gọi là tướng định.
Tỳ-bà-xá-na (tiếng Phạn, nghĩa là "quán": quan sát thấu suốt, tức trí tuệ) gọi là thấy đúng, cũng gọi là thấy rõ, gọi là có thể thấy, gọi là thấy khắp, gọi là thấy theo thứ lớp, gọi là thấy tướng riêng biệt. Đó gọi là tuệ.
Ưu-tất-xoa (tiếng Phạn, nghĩa là "xả") gọi là bình đẳng, cũng gọi là không tranh cãi, lại gọi là không quán, cũng gọi là không hành. Đó gọi là xả.
Này thiện nam tử, xa-ma-tha có hai loại: một là thế gian, hai là xuất thế gian. Lại có hai loại: một là đã thành tựu, hai là chưa thành tựu. Đã thành tựu là chư Phật và Bồ-tát; chưa thành tựu là hàng Thanh văn, Bích-chi-Phật (tức Duyên giác) v.v. Lại có ba loại là bậc dưới, bậc giữa, bậc trên: bậc dưới là các phàm phu; bậc giữa là Thanh văn, Duyên giác; bậc trên là chư Phật và Bồ-tát. Lại có bốn loại: một là thối lui, hai là đứng yên, ba là tiến lên, bốn là có thể làm lợi ích lớn.
Lại có năm loại, gọi là năm trí tam-muội. Năm loại ấy là gì? Một là tam-muội không cần ăn. Hai là tam-muội không lỗi lầm. Ba là tam-muội thân ý trong sạch, một lòng. Bốn là tam-muội nhân và quả đều vui. Năm là tam-muội thường nhớ nghĩ.
Lại có sáu loại: một là tam-muội quán xương; hai là tam-muội từ (lòng thương, mong cho chúng sinh được vui); ba là tam-muội quán mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết); bốn là tam-muội a-na-ba-na (quán hơi thở ra vào); năm là tam-muội chánh niệm giác quán (giác: sự suy xét thô; quán: sự suy xét tế); sáu là tam-muội quán sinh, diệt, trụ, dị (bốn giai đoạn sinh ra, tồn tại, biến đổi, hoại diệt của sự vật).
Lại có bảy loại, gọi là bảy giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ): một là niệm xứ giác phần (sự ghi nhớ, chú tâm), hai là trạch pháp giác phần (sự phân biệt đúng sai các pháp), ba là tinh tấn giác phần (sự siêng năng), bốn là hỷ giác phần (niềm vui), năm là trừ giác phần (sự nhẹ nhàng an ổn, trừ bỏ nặng nề), sáu là định giác phần (sự định tâm), bảy là xả giác phần (sự buông xả).
Lại có bảy loại: một là tam-muội Tu-đà-hoàn, hai là tam-muội Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn sinh lại cõi đời một lần), ba là tam-muội A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), bốn là tam-muội A-la-hán, năm là tam-muội Bích-chi-Phật, sáu là tam-muội Bồ-tát, bảy là tam-muội giác biết của Như Lai.
Lại có tám loại, gọi là tám giải thoát tam-muội (tám phép định giúp thoát khỏi sự ràng buộc): một là tam-muội giải thoát trong có tướng sắc, ngoài quán sắc (trong tâm còn tưởng đến hình sắc của thân mình, quán hình sắc bên ngoài); hai là tam-muội giải thoát trong không có tướng sắc, ngoài quán sắc; ba là tam-muội tịnh giải thoát thân chứng (quán cảnh thanh tịnh, tự thân chứng nghiệm); bốn là tam-muội giải thoát Không xứ (cõi định chỉ thấy hư không vô biên); năm là tam-muội giải thoát Thức xứ (cõi định chỉ thấy thức vô biên); sáu là tam-muội giải thoát Vô sở hữu xứ (cõi định thấy không có gì cả); bảy là tam-muội giải thoát Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (cõi định chẳng phải có tưởng, chẳng phải không có tưởng); tám là tam-muội giải thoát Diệt tận định xứ (định diệt hết mọi cảm thọ và tưởng).
Lại có chín loại, gọi là chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp theo thứ lớp): bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi sắc), bốn không (bốn tầng định của cõi vô sắc) và tam-muội diệt tận định.
Lại có mười loại, gọi là mười nhất thiết xứ tam-muội (mười phép định quán một đối tượng tràn khắp mọi nơi). Mười loại ấy là gì? Một là tam-muội đất khắp mọi nơi, hai là tam-muội nước khắp mọi nơi, ba là tam-muội gió khắp mọi nơi, bốn là tam-muội màu xanh khắp mọi nơi, năm là tam-muội màu vàng khắp mọi nơi, sáu là tam-muội màu đỏ khắp mọi nơi, bảy là tam-muội màu trắng khắp mọi nơi, tám là tam-muội hư không khắp mọi nơi, chín là tam-muội thức khắp mọi nơi, mười là tam-muội vô sở hữu khắp mọi nơi.
Lại có vô số loại, tức là tam-muội của chư Phật và Bồ-tát. Này thiện nam tử, đó gọi là tướng tam-muội.
Này thiện nam tử, tuệ có hai loại: một là thế gian, hai là xuất thế gian. Lại có ba loại: một là bát-nhã, hai là tỳ-bà-xá-na, ba là xà-na (tiếng Phạn, nghĩa là "trí", sự hiểu biết thấu suốt). Bát-nhã là trí tuệ của mọi chúng sinh; tỳ-bà-xá-na là trí tuệ của mọi bậc thánh; xà-na là trí tuệ của chư Phật và Bồ-tát. Lại nữa, bát-nhã gọi là thấy tướng riêng biệt, tỳ-bà-xá-na gọi là thấy tướng chung, xà-na gọi là phá tướng. Lại có bốn loại, tức là quán bốn chân đế (bốn chân lý: Khổ, Tập, Diệt, Đạo).
Này thiện nam tử, vì ba việc mà tu xa-ma-tha. Ba việc ấy là gì? Một là để không buông lung; hai là để trang nghiêm trí tuệ lớn; ba là để được tự tại. Lại nữa, vì ba việc mà tu tỳ-bà-xá-na. Ba việc ấy là gì? Một là để quán xét quả báo xấu ác của sinh tử; hai là vì muốn tăng trưởng các căn lành; ba là để phá tan mọi phiền não."
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi mốt.
Ngài Tam tạng (vị tu sĩ thông suốt ba kho tàng giáo pháp: kinh, luật, luận) Đàm-vô-sấm, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào đời Bắc Lương (một nước ở miền tây bắc Trung Quốc, đầu thế kỷ thứ năm).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video