Thiên 37 — Phẩm Bồ-tát Sư Tử Hống thứ 11 – phần 6

 Phẩm Bồ-tát Sư Tử Hống (Bồ-tát: người tu hành đã phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi loài; Sư Tử Hống: tên vị Bồ-tát này, nghĩa là "tiếng rống của sư tử", ví lời nói pháp mạnh mẽ, không sợ hãi), thứ mười một, phần sáu.

 Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), nếu mọi nghiệp (những việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ, có sức đưa đến kết quả về sau) không nhất định phải đưa đến quả (kết quả, quả báo), và nếu tất cả chúng sinh (mọi loài có sự sống và có tâm biết) đều có Phật tính (bản tính có thể thành Phật, sẵn có trong mỗi chúng sinh), thì người ta phải tu tập bát thánh đạo (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống bằng nghề chân chính, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng). Vậy vì nguyên nhân gì mà tất cả chúng sinh đều không đạt được đại bát Niết-bàn (sự diệt độ lớn, tức trạng thái giải thoát trọn vẹn, dứt hết khổ đau và phiền não)?

 Bạch Thế Tôn, nếu tất cả chúng sinh đều có Phật tính, thì họ ắt nhất định đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), cần gì phải tu tập bát thánh đạo nữa? Bạch Thế Tôn, như trong kinh này có nói: có người bệnh, dù gặp được thầy thuốc, thuốc men, người chăm sóc và đồ ăn uống hợp với bệnh, hay dù không gặp được, thì cũng đều khỏi bệnh. Tất cả chúng sinh cũng như vậy: dù gặp hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự mình giải thoát), Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ không cần thầy, nhưng không đi giáo hoá người khác), chư Phật, Bồ-tát và các thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình tu hành), dù được nghe thuyết pháp và tu tập thánh đạo, hay dù không gặp, không nghe, không tu tập đạo, thì cũng đều sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao? Vì có Phật tính.

 Bạch Thế Tôn, ví như không gì ngăn được mặt trời, mặt trăng khiến chúng không đến được bên núi Át-đa (ngọn núi ở phương tây, nơi mặt trời mặt trăng lặn xuống theo truyền thuyết Ấn Độ); không gì ngăn được nước bốn con sông lớn khiến không chảy về biển lớn; không gì ngăn được bọn nhất-xiển-đề (kẻ đã dứt hết mọi gốc lành, không tin nhân quả, không tin Phật pháp) khiến chúng không rơi vào địa ngục. Tất cả chúng sinh cũng như vậy, không gì ngăn được khiến họ không đạt đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao? Vì có Phật tính.

 Bạch Thế Tôn, vì lẽ ấy, tất cả chúng sinh không cần tu đạo; nhờ sức của Phật tính mà sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, chứ không phải nhờ sức tu tập thánh đạo. Bạch Thế Tôn, nếu nói những kẻ nhất-xiển-đề phạm tứ trọng cấm (bốn giới nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng đạo) và các tội ngũ nghịch (năm tội ngược đạo nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hoà hợp của Tăng đoàn) không đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì mới cần phải tu tập; nhưng vì nhờ Phật tính mà nhất định sẽ đạt được, chứ không phải nhờ tu tập rồi mới đạt được. Bạch Thế Tôn, ví như đá nam châm, dù cách sắt rất xa, nhờ sức hút của nó mà sắt liền theo dính vào. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy, cho nên không cần phải siêng năng tu tập đạo."

 Phật dạy: "Hay thay, hay thay! Thiện nam tử (người con trai hiền lành — tiếng Phật thân mật gọi người nghe pháp)! Như bên bờ sông Hằng có bảy hạng người, hoặc vì muốn tắm gội, hoặc vì sợ giặc cướp, hoặc vì đi hái hoa mà xuống sông. Người thứ nhất xuống nước liền chìm. Vì sao? Vì yếu ớt không có sức lực, lại không tập bơi. Người thứ hai tuy chìm nhưng lại nổi lên, nổi lên rồi lại chìm. Vì sao? Vì thân có sức mạnh nên nổi lên được; vì không tập bơi nên nổi lên rồi lại chìm. Người thứ ba chìm rồi liền nổi lên, nổi lên rồi không chìm nữa. Vì sao? Vì thân nặng nên chìm, sức mạnh nên nổi, trước đã tập bơi nên nổi lên rồi giữ được. Người thứ tư xuống nước liền chìm, chìm rồi lại nổi, nổi lên rồi đứng yên, nhìn khắp bốn phương. Vì sao? Vì nặng nên chìm, sức mạnh nên nổi lại, đã tập bơi nên giữ được; không biết lối ra nên nhìn bốn phương. Người thứ năm xuống nước liền chìm, chìm rồi liền nổi, nổi lên rồi đứng yên, đứng yên rồi nhìn phương hướng, nhìn rồi liền đi. Vì sao? Vì sợ hãi. Người thứ sáu xuống nước rồi liền đi, đến chỗ cạn thì dừng lại. Vì sao? Vì để xem giặc ở gần hay ở xa. Người thứ bảy đã đến được bờ bên kia, leo lên núi lớn, không còn sợ hãi, thoát khỏi bọn giặc thù, hưởng niềm vui lớn.

 Thiện nam tử, dòng sông lớn sinh tử (vòng sống chết nối tiếp không dứt, tức luân hồi) cũng như vậy. Có bảy hạng người vì sợ giặc phiền não (những tâm xấu làm rối loạn, trói buộc con người như tham lam, giận dữ, si mê) nên phát tâm muốn vượt qua sông lớn sinh tử, xuất gia cạo tóc, mình mặc pháp phục (áo của người xuất gia). Đã xuất gia rồi lại gần gũi bạn xấu, nghe theo lời dạy của họ, tiếp nhận tà pháp (giáo lý sai lệch). Tà pháp ấy nói rằng: thân chúng sinh chính là năm ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý muốn tạo tác, thức là sự hiểu biết phân biệt); năm ấm tức là năm đại (năm yếu tố vật chất lớn: đất, nước, lửa, gió, hư không); chúng sinh khi chết thì năm đại dứt hẳn; năm đại đã dứt thì cần gì tu tập các nghiệp thiện ác; cho nên phải biết không có thiện ác, cũng không có quả báo của thiện ác. Người như thế gọi là nhất-xiển-đề. Nhất-xiển-đề nghĩa là kẻ đã dứt thiện căn (gốc rễ của điều lành, như lòng tin, lòng hổ thẹn...). Vì dứt thiện căn nên chìm trong sông sinh tử không thể ra được. Vì sao? Vì nghiệp ác nặng nề, không có sức của lòng tin. Như người thứ nhất bên sông Hằng vậy.

 Thiện nam tử, bọn nhất-xiển-đề có sáu nhân duyên nên chìm trong ba đường ác (ba cảnh giới khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh tức loài vật) không thể ra được. Sáu điều gì? Một là tâm ác hừng hực; hai là không thấy có đời sau; ba là ưa quen theo phiền não; bốn là xa lìa thiện căn; năm là bị nghiệp ác ngăn che; sáu là gần gũi ác tri thức (thầy bạn xấu dẫn vào đường sai). Lại có năm việc khiến chìm trong ba đường ác. Năm điều gì? Một là làm điều phi pháp (trái với giáo pháp và đạo lý) đối với tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới); hai là làm điều phi pháp đối với tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới); ba là tuỳ tiện dùng tài vật của Tăng (?); bốn là làm điều phi pháp đối với mẹ; năm là gây chuyện thị phi, phải trái giữa năm bộ Tăng (năm bộ phái của Tăng đoàn, theo năm bộ luật khác nhau). Lại có năm việc khiến chìm trong ba đường ác. Năm điều gì? Một là thường nói không có quả báo thiện ác; hai là giết chúng sinh đã phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi loài); ba là ưa nói lỗi lầm của pháp sư (người giảng dạy giáo pháp); bốn là nói pháp thành phi pháp, nói phi pháp thành pháp; năm là vì muốn tìm lỗi của giáo pháp mà nghe pháp. Lại có ba việc khiến chìm trong ba đường ác. Ba điều gì? Một là cho rằng Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, đã đạt chân lý) là vô thường (không thường còn), diệt mất hẳn; hai là cho rằng chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) là vô thường, biến đổi; ba là cho rằng Tăng bảo (Tăng đoàn — đoàn thể người xuất gia — được xem là một trong ba ngôi báu) có thể bị diệt hoại. Vì thế mà thường chìm trong ba đường ác.

 Người thứ hai phát tâm muốn vượt qua sông lớn sinh tử, vì dứt thiện căn nên chìm không ra được. Nói "nổi ra được" là nhờ gần gũi bạn lành mà có lòng tin. Lòng tin ấy là: tin bố thí và quả của bố thí, tin điều lành và quả lành, tin điều ác và quả ác, tin sinh tử là khổ, là vô thường, là hư hoại. Đó gọi là tin. Nhờ có lòng tin nên tu tập tịnh giới (giới luật trong sạch), thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng, biên chép, giảng giải kinh điển, thường ưa bố thí, khéo tu trí tuệ. Nhưng vì căn tính chậm lụt, lại gặp bạn xấu, nên không thể tu tập

 thân, giới, tâm, tuệ (bốn phép tu: tu thân, giữ giới, tu tâm, tu trí tuệ), lại nghe theo tà pháp, hoặc gặp thời buổi xấu, ở nơi đất nước xấu, nên dứt hết các thiện căn. Vì dứt thiện căn nên thường chìm trong sinh tử. Như người thứ hai bên sông Hằng vậy.

 Người thứ ba phát tâm muốn vượt qua sông lớn sinh tử, vì dứt thiện căn nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành mà được gọi là nổi ra. Người ấy tin rằng Như Lai là bậc Nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả mọi sự), thường còn mãi không biến đổi, vì chúng sinh mà nói đạo vô thượng (con đường cao tột); tin rằng tất cả chúng sinh đều có Phật tính; tin rằng Như Lai không diệt mất, Pháp và Tăng cũng vậy, không bị diệt hoại; tin rằng bọn nhất-xiển-đề nếu không dứt bỏ cái pháp sai lầm của mình thì rốt cuộc không thể đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, phải xa lìa nó rồi mới đạt được. Nhờ lòng tin mà tu tập tịnh giới. Tu tập giới rồi thì thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật giáo, chia theo hình thức và nội dung), vì các chúng sinh mà rộng rãi truyền bá, ưa bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tính sắc bén nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui. Như người thứ ba bên sông Hằng vậy.

 Người thứ tư phát tâm muốn vượt qua sông lớn sinh tử, vì dứt thiện căn nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành nên có được lòng tin, đó gọi là nổi ra. Vì có lòng tin nên thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh, vì chúng sinh mà rộng rãi truyền bá, ưa bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tính sắc bén nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui, rồi nhìn khắp bốn phương. Nhìn bốn phương tức là bốn quả Sa-môn (bốn bậc chứng đắc của người tu: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán). Như người thứ tư bên sông Hằng vậy.

 Người thứ năm phát tâm muốn vượt qua sông lớn sinh tử, vì dứt thiện căn nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành nên có được lòng tin, đó gọi là nổi ra. Vì có lòng tin nên thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh, vì chúng sinh mà rộng rãi truyền bá, ưa bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tính sắc bén nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui. Không thoái lui rồi thì tiến lên phía trước. Tiến lên phía trước tức là Bích-chi Phật: tuy tự vượt qua được nhưng không cứu được chúng sinh, đó gọi là "đi". Như người thứ năm bên sông Hằng vậy.

 Người thứ sáu phát tâm muốn vượt qua sông lớn sinh tử, vì dứt thiện căn nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành mà có được lòng tin; có được lòng tin nên gọi là nổi ra. Vì có lòng tin nên thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh, vì chúng sinh mà rộng rãi truyền bá, ưa bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tính sắc bén nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui. Không thoái lui rồi lại tiến lên phía trước, đến được chỗ nước cạn. Đến chỗ cạn rồi thì dừng lại không đi. Dừng lại không đi tức là Bồ-tát: vì muốn độ thoát các chúng sinh nên dừng lại quan sát phiền não. Như người thứ sáu bên sông Hằng vậy.

 Người thứ bảy phát tâm muốn vượt qua sông lớn sinh tử, vì dứt thiện căn nên chìm trong đó; nhờ gần gũi bạn lành mà có được lòng tin; có được lòng tin rồi, đó gọi là nổi ra. Vì có lòng tin nên thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải mười hai bộ kinh, vì chúng sinh mà rộng rãi truyền bá, ưa bố thí, tu tập trí tuệ. Vì căn tính sắc bén nên vững vàng trong lòng tin và trí tuệ, tâm không thoái lui. Không thoái lui rồi thì tiến lên phía trước; tiến lên rồi thì đến được bờ bên kia, leo lên núi lớn cao, lìa mọi sợ hãi, hưởng nhiều an vui. Thiện nam tử, núi ở bờ bên kia ví cho Như Lai; hưởng an vui ví cho Phật thường còn; núi lớn cao ví cho đại Niết-bàn.

 Thiện nam tử, những người bên sông Hằng như thế đều đủ tay chân mà không thể vượt qua. Tất cả chúng sinh cũng như vậy: thật có Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp của Phật, và Tăng đoàn); Như Lai thường giảng nói những ý nghĩa cốt yếu của các pháp; có bát thánh đạo và đại bát Niết-bàn; vậy mà các chúng sinh đều không đạt được. Đây không phải lỗi của Ta, cũng không phải lỗi của thánh đạo, mà là lỗi của chúng sinh. Phải biết đó đều là lỗi xấu của phiền não. Vì lẽ ấy mà tất cả chúng sinh không đạt được Niết-bàn. Thiện nam tử, ví như thầy thuốc giỏi biết bệnh và kê thuốc, người bệnh không uống thì không phải lỗi của thầy thuốc. Thiện nam tử, như có thí chủ đem hết những gì mình có bố thí cho mọi người, có người không nhận thì không phải lỗi của thí chủ. Thiện nam tử, ví như mặt trời mọc lên thì mọi chỗ tối tăm đều sáng, người mù không thấy đường đi thì không phải lỗi của mặt trời. Thiện nam tử, như nước sông Hằng có thể làm hết khát, người khát không uống thì không phải lỗi của nước. Thiện nam tử, ví như mặt đất khắp nơi đều sinh ra hoa trái một cách bình đẳng không khác, người nông dân không gieo trồng thì không phải lỗi của đất. Thiện nam tử, Như Lai vì khắp tất cả chúng sinh mà rộng mở, phân tích mười hai bộ kinh; chúng sinh không tiếp nhận thì không phải lỗi của Như Lai. Thiện nam tử, nếu ai tu đạo thì sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Thiện nam tử, ông nói chúng sinh đều có Phật tính, nên sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, giống như đá nam châm. Hay thay, hay thay! Nhờ sức nhân duyên của Phật tính mà đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nhưng nếu nói không cần tu thánh đạo thì nghĩa ấy không đúng. Thiện nam tử, ví như có người đi giữa đồng hoang, khát nước, gặp một cái giếng. Giếng ấy sâu thẳm, tuy không thấy nước nhưng biết chắc là có. Người ấy tìm cách kiếm gàu và dây để múc lên thì mới thấy nước. Phật tính cũng vậy: tất cả chúng sinh tuy đều có, nhưng phải tu tập thánh đạo vô lậu (con đường thánh không còn dính mắc phiền não) rồi mới thấy được. Thiện nam tử, như có hạt mè thì mới thấy được dầu, nếu bỏ hết mọi cách thức (ép lấy) thì không thấy được; cây mía cũng vậy. Thiện nam tử, như cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, nằm trên đỉnh núi Tu-di, gồm ba mươi ba cung trời) và châu Bắc Uất-đơn-việt (châu lục ở phía bắc núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo), tuy là những nơi có thật, nhưng nếu không có nghiệp lành và sức đạo thần thông thì không thể thấy được. Rễ cỏ trong đất và nước dưới lòng đất, vì bị đất che phủ nên chúng sinh không thấy. Phật tính cũng vậy, vì không tu thánh đạo nên không thấy được.

 Thiện nam tử, như ông nói ở đời có người bệnh, dù gặp người chăm sóc, thầy thuốc giỏi, thuốc tốt, đồ ăn uống hợp bệnh hay không gặp, cũng đều khỏi bệnh. Thiện nam tử, Ta nói nghĩa ấy là nói cho các Bồ-tát bậc lục trụ (bậc thứ sáu trong mười bậc "trụ" — mười giai đoạn tu tập vững chắc của Bồ-tát). Thiện nam tử, ví như hư không đối với các chúng sinh, không phải ở trong cũng không phải ở ngoài; vì không ở trong cũng không ở ngoài nên cũng không có ngăn ngại. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Thiện nam tử, ví như có người có của cải ở phương khác, tuy không có trước mặt nhưng vẫn tuỳ ý sử dụng; có người hỏi thì nói "của tôi". Vì sao? Vì chắc chắn là có. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: không ở đây cũng không ở kia, nhưng vì chắc chắn sẽ đạt được nên nói tất cả đều có.

 Thiện nam tử, ví như chúng sinh tạo ra các nghiệp, hoặc thiện hoặc ác, không ở trong cũng không ở ngoài. Tính chất của nghiệp như thế không phải có cũng không phải không, cũng không phải vốn không có mà nay mới có, không phải không có nguyên nhân mà sinh ra; không phải ở đây làm ở đây chịu, ở đây làm ở kia chịu, ở kia làm ở kia chịu; không có người làm, không có người chịu; do thời điểm và các điều kiện hoà hợp mà có quả báo. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: cũng không phải vốn không có mà nay mới có; không trong không ngoài, không có không không, không phải đây không phải kia, không phải từ nơi khác đến, không phải không có nhân duyên; cũng không phải tất cả chúng sinh đều không thấy. Có các vị Bồ-tát, khi thời điểm và nhân duyên hoà hợp thì thấy được. "Thời điểm" ấy là khi Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có đại nguyện và đại hạnh) bậc thập trụ (bậc thứ mười, cao nhất trong mười bậc trụ) tu bát thánh đạo, đối với các chúng sinh có được tâm bình đẳng; lúc ấy thấy được Phật tính, nhưng không gọi là do tạo tác mà có.

 Thiện nam tử, ông nói giống như đá nam châm, nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Đá không hút sắt. Vì cớ sao? Vì đá không có tâm và không có nghiệp. Thiện nam tử, vì có pháp này nên pháp kia sinh ra; vì pháp này không có nên pháp kia diệt mất; không có ai làm ra, cũng không có ai phá hoại. Thiện nam tử, cũng như lửa mạnh không thể đốt củi; lửa bốc lên thì củi hoại, gọi là đốt củi. Thiện nam tử, ví như hoa quỳ xoay theo mặt trời, mà hoa quỳ ấy không có lòng kính, không có thức biết, không có nghiệp; chỉ vì tính chất của pháp khác mà tự xoay. Thiện nam tử, như cây chuối nhờ tiếng sấm mà lớn lên; cây ấy không có tai, không có tâm, ý, thức; vì có pháp này nên pháp kia lớn lên, vì pháp này không có nên pháp kia diệt mất. Thiện nam tử, như cây A-thúc-ca (cây vô ưu), người nữ chạm vào thì hoa nở ra; cây ấy không có tâm, cũng không có cảm giác xúc chạm; vì có pháp này nên pháp kia sinh ra, vì pháp này không có nên pháp kia diệt mất. Thiện nam tử, như cây quýt được bón xác chết thì quả thêm sai; mà cây quýt ấy không có tâm, không có xúc chạm; vì có pháp này nên pháp kia thêm nhiều, vì pháp này không có nên pháp kia diệt mất. Thiện nam tử, như cây lựu nhờ gạch, xương, phân mà quả trái sum suê; cây lựu cũng không có tâm và xúc chạm; vì có pháp này nên pháp kia sinh ra, vì pháp này không có nên pháp kia diệt mất. Thiện nam tử, đá nam châm hút sắt cũng như vậy: vì có pháp này nên pháp kia sinh ra, vì pháp này không có nên pháp kia diệt mất. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy, không thể "hút" lấy A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Thiện nam tử, vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) không thể hút lấy các hành (những tạo tác của thân, miệng, ý do vô minh mà có); hành cũng không thể hút lấy thức (tâm thức nhận biết, khởi đầu một đời sống mới); vậy mà vẫn gọi là "vô minh làm duyên sinh ra hành, hành làm duyên sinh ra thức". Dù có Phật ra đời hay không có Phật, pháp giới (bản thể chân thật, quy luật chân thật của mọi sự vật) vẫn thường còn.

 Thiện nam tử, nếu nói Phật tính trụ ở trong chúng sinh, thì, thiện nam tử, pháp thường còn thì không có chỗ trụ; nếu có chỗ trụ thì là vô thường. Thiện nam tử, như mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau làm điều kiện cho nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu giác quan, xúc chạm, cảm thọ, ái, chấp giữ, hữu, sinh, già chết) không có chỗ trụ nhất định; nếu có chỗ trụ thì mười hai nhân duyên không được gọi là thường. Pháp thân (thân chân lý của Như Lai, không sinh không diệt) của Như Lai cũng không có chỗ trụ. Pháp giới, pháp nhập, pháp ấm (các phạm trù chỉ những đối tượng của ý thức) và hư không đều không có chỗ trụ. Phật tính cũng vậy, hoàn toàn không có chỗ trụ.

 Thiện nam tử, ví như tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), sức tuy ngang nhau, nhưng có cái cứng, có cái nóng, có cái ướt, có cái động, có cái nặng, có cái nhẹ, có màu đỏ, màu trắng, màu vàng, màu đen; mà tứ đại ấy cũng không có nghiệp, chỉ vì pháp giới (tính chất) khác nhau nên mỗi cái không giống nhau. Phật tính cũng vậy, vì pháp giới khác nhau nên khi đến thời thì hiện ra. Thiện nam tử, tất cả chúng sinh không thoái lui khỏi Phật tính nên gọi là "có"; vì là A-bệ-bạt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường tu), vì sẽ có, vì nhất định đạt được, vì nhất định sẽ thấy, cho nên gọi là tất cả chúng sinh đều có Phật tính.

 Thiện nam tử, ví như có vị vua bảo một vị đại thần: "Ngươi dắt một con voi đến cho những người mù xem." Đại thần nhận lệnh vua rồi, tập họp nhiều người mù lại, đem voi cho họ xem. Những người mù ấy mỗi người lấy tay sờ. Đại thần liền trở về tâu vua: "Thần đã cho họ xem xong." Bấy giờ đại vương liền gọi những người mù đến, hỏi từng người: "Các ngươi đã thấy voi chưa?" Những người mù đều nói: "Chúng tôi đã thấy." Vua hỏi: "Voi giống cái gì?" Người sờ ngà thì nói hình con voi như củ cải. Người sờ tai thì nói voi như cái nia. Người sờ đầu thì nói voi như hòn đá. Người sờ vòi thì nói voi như cái chày. Người sờ chân thì nói voi như cái cối gỗ. Người sờ lưng thì nói voi như cái giường. Người sờ bụng thì nói voi như cái chum. Người sờ đuôi thì nói voi như sợi dây. Thiện nam tử, như những người mù ấy, không nói đúng thân con voi, nhưng cũng không phải là không nói đến voi. Nếu những hình tướng ấy đều không phải voi, thì ngoài những thứ ấy ra cũng không có con voi nào khác. Thiện nam tử, vua ví cho Như Lai Chánh biến tri (bậc hiểu biết chân chính và khắp cùng, một danh hiệu của Phật); đại thần ví cho kinh Phương đẳng Đại Niết-bàn (Phương đẳng: tên gọi chung các kinh Đại thừa, giáo lý rộng lớn bình đẳng); voi ví cho Phật tính; người mù ví cho tất cả chúng sinh vô minh.

 Các chúng sinh ấy nghe Phật nói rồi, có người nói thế này: Sắc (thân thể, hình chất vật chất) là Phật tính. Vì sao? Vì sắc này tuy diệt nhưng nối tiếp nhau theo thứ lớp, cho nên đạt được ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) của Như Lai vô thượng; sắc của Như Lai là thường. Sắc của Như Lai vì thường còn không dứt, cho nên nói sắc là Phật tính. Ví như vàng thật, chất tuy biến đổi nhưng màu vẫn mãi không khác; có khi làm vòng tay, làm trâm (?), làm mâm, nhưng màu vàng của nó trước sau không thay đổi. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: chất tuy vô thường nhưng sắc là thường. Vì thế nói sắc là Phật tính.

 Có người lại nói: Thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) là Phật tính. Vì sao? Vì nhờ nhân duyên của thọ mà đạt được niềm vui chân thật của Như Lai. Thọ của Như Lai là thọ rốt ráo, thọ đệ nhất nghĩa (thuộc về chân lý tối thượng). Tính chất cảm thọ của chúng sinh tuy vô thường, nhưng nối tiếp nhau theo thứ lớp không dứt, cho nên đạt được cái thọ thường còn của Như Lai. Ví như có người mang họ Kiều-thi-ca: người tuy vô thường nhưng họ thì thường, trải qua nghìn vạn đời không thay đổi. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Vì thế nói thọ là Phật tính.

 Lại có người nói: Tưởng (sự nhận biết, ghi nhận hình ảnh, khái niệm) là Phật tính. Vì sao? Vì nhờ nhân duyên của tưởng mà đạt được cái tưởng chân thật của Như Lai. Tưởng của Như Lai gọi là "tưởng không tưởng". "Tưởng không tưởng" là không phải tưởng về chúng sinh, không phải tưởng về nam nữ, cũng không phải tưởng về sắc, thọ, tưởng, hành, thức, không phải tưởng, không phải tưởng đoạn diệt. Tưởng của chúng sinh tuy vô thường, nhưng vì tưởng nối tiếp nhau theo thứ lớp không dứt, nên đạt được cái tưởng thường còn của Như Lai. Thiện nam tử, ví như mười hai nhân duyên của chúng sinh: chúng sinh tuy diệt nhưng nhân duyên vẫn thường. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Vì thế nói tưởng là Phật tính.

 Lại có người nói: Hành là Phật tính. Vì sao? Hành nghĩa là thọ mạng; nhờ nhân duyên của thọ mạng mà đạt được thọ mạng thường còn của Như Lai. Thọ mạng của chúng sinh tuy vô thường, nhưng thọ mạng nối tiếp nhau theo thứ lớp không dứt, nên đạt được thọ mạng chân thật thường còn của Như Lai. Thiện nam tử, ví như mười hai bộ kinh: người nghe người nói tuy vô thường, nhưng kinh điển ấy thường còn không đổi. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Vì thế nói hành là Phật tính.

 Lại có người nói: Thức là Phật tính. Nhờ nhân duyên của thức mà đạt được tâm bình đẳng của Như Lai. Ý thức của chúng sinh tuy vô thường, nhưng thức nối tiếp nhau theo thứ lớp không dứt, nên đạt được tâm chân thật thường còn của Như Lai. Như tính nóng của lửa: lửa tuy vô thường nhưng tính nóng không phải vô thường. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy. Vì thế nói thức là Phật tính.

 Lại có người nói: Ngoài năm ấm có cái ngã (cái "ta" thật sự), ngã ấy là Phật tính. Vì sao? Vì nhờ nhân duyên của ngã mà đạt được cái ngã với tám sự tự tại của Như Lai (tám năng lực làm chủ hoàn toàn, như biến thân lớn nhỏ tuỳ ý, thân nhẹ bay đi khắp nơi, một thân hiện ra nhiều thân...). Có các ngoại đạo (những người theo giáo phái ngoài Phật giáo) nói rằng: cái đi lại, thấy nghe, buồn vui, nói năng là ngã. Tướng ngã như thế tuy vô thường, nhưng ngã của Như Lai thật là thường còn. Thiện nam tử, như ấm, nhập, giới (năm ấm, mười hai nhập, mười tám giới — các cách phân loại thân tâm và thế giới) tuy vô thường nhưng tên gọi thì thường. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy.

 Thiện nam tử, như những người mù kia mỗi người nói về voi, tuy không nói đúng thật nhưng không phải không nói về voi. Người nói về Phật tính cũng như vậy: Phật tính không phải chính là sáu pháp ấy (sắc, thọ, tưởng, hành, thức, ngã), nhưng cũng không lìa sáu pháp ấy. Thiện nam tử, vì thế Ta nói Phật tính của chúng sinh không phải là sắc nhưng không lìa sắc, cho đến không phải là ngã nhưng không lìa ngã. Thiện nam tử, có các ngoại đạo tuy nói có ngã nhưng thật ra không có ngã. Cái ngã của chúng sinh chính là năm ấm; ngoài năm ấm ra không có ngã nào khác. Thiện nam tử, ví như cuống, lá, tua, đài hợp lại thành hoa sen; ngoài những thứ ấy ra không có hoa nào khác. Cái ngã của chúng sinh cũng như vậy. Thiện nam tử, ví như tường vách, cỏ cây hợp lại gọi là nhà; ngoài những thứ ấy ra không có nhà nào khác. Như cây Khư-đà-la, cây Ba-la-xa, cây Ni-câu-đà, cây Ưu-đàm-bát hợp lại thành rừng; ngoài những thứ ấy ra không có rừng nào khác. Ví như quân xe, quân voi, quân ngựa, quân bộ hợp lại thành đạo quân; ngoài những thứ ấy ra không có đạo quân nào khác. Ví như chỉ năm màu xen lẫn hợp lại gọi là lụa hoa; ngoài những thứ ấy ra không có lụa hoa nào khác. Như bốn giai cấp (bốn tầng lớp trong xã hội Ấn Độ xưa: Bà-la-môn, Sát-đế-lợi, Phệ-xá, Thủ-đà-la) hợp lại gọi là đại chúng; ngoài những thứ ấy ra không có đại chúng nào khác. Cái ngã của chúng sinh cũng như vậy, ngoài năm ấm ra không có ngã nào khác.

 Thiện nam tử, Như Lai thường còn thì gọi là ngã. Pháp thân của Như Lai không có bờ mé, không ngăn ngại, không sinh không diệt, được tám sự tự tại, đó gọi là ngã. Chúng sinh thật sự không có cái ngã như thế và những gì thuộc về ngã; chỉ vì nhất định sẽ đạt được cái "không" rốt ráo của đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng: mọi pháp đều không có tự tính cố định), nên gọi là Phật tính.

 Thiện nam tử, đại từ đại bi (lòng thương lớn: muốn đem niềm vui đến và muốn cứu khổ cho mọi loài) gọi là Phật tính. Vì sao? Vì đại từ đại bi luôn theo Bồ-tát như bóng theo hình. Tất cả chúng sinh nhất định sẽ đạt được đại từ đại bi, cho nên nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Đại từ đại bi gọi là Phật tính, Phật tính gọi là Như Lai. Đại hỷ đại xả (niềm vui lớn khi thấy người khác được an lành, và sự buông xả lớn, không thiên vị, không vướng mắc) gọi là Phật tính. Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát nếu không thể buông bỏ hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm cảnh giới tồn tại trong vòng luân hồi) thì không thể đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì các chúng sinh nhất định sẽ đạt được, cho nên nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Đại hỷ đại xả chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai.

 Phật tính gọi là lòng tin lớn. Vì sao? Vì nhờ lòng tin mà Bồ-tát ma-ha-tát có thể đầy đủ đàn ba-la-mật (ba-la-mật: hạnh tu hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát; đàn ba-la-mật là hạnh bố thí hoàn hảo) cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thực tướng các pháp). Vì tất cả chúng sinh nhất định sẽ đạt được lòng tin lớn, cho nên nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Lòng tin lớn chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai. Phật tính gọi là Nhất tử địa (bậc tu thương yêu tất cả chúng sinh như thương đứa con một). Vì sao? Vì nhờ nhân duyên của Nhất tử địa mà Bồ-tát đối với tất cả chúng sinh có được tâm bình đẳng. Vì tất cả chúng sinh nhất định sẽ đạt được Nhất tử địa, cho nên nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Nhất tử địa chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai. Phật tính gọi là sức thứ tư (sức thứ tư trong mười sức của Phật: trí biết rõ căn cơ cao thấp, hơn kém của mỗi chúng sinh). Vì sao? Vì nhờ nhân duyên của sức thứ tư mà Bồ-tát có thể giáo hoá chúng sinh. Vì tất cả chúng sinh nhất định sẽ đạt được sức thứ tư, cho nên nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Sức thứ tư chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai. Phật tính gọi là mười hai nhân duyên. Vì sao? Vì nhờ nhân duyên mà Như Lai thường còn; tất cả chúng sinh nhất định có mười hai nhân duyên như thế, cho nên nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Mười hai nhân duyên chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai. Phật tính gọi là bốn trí vô ngại (bốn trí không bị ngăn ngại: thông suốt về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, và về tài biện thuyết). Nhờ nhân duyên của bốn trí vô ngại mà nói chữ nghĩa không ngăn ngại; vì chữ nghĩa không ngăn ngại nên có thể giáo hoá chúng sinh. Bốn trí vô ngại chính là Phật tính, Phật tính chính là Như Lai. Phật tính gọi là Đỉnh tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ; Đỉnh tam-muội là bậc định cao nhất). Nhờ tu Đỉnh tam-muội như thế mà có thể thâu tóm tất cả Phật pháp, cho nên nói Đỉnh tam-muội gọi là Phật tính. Bồ-tát bậc thập trụ tu tam-muội này nhưng chưa được đầy đủ, nên tuy thấy Phật tính nhưng chưa rõ ràng. Vì tất cả chúng sinh nhất định sẽ đạt được, cho nên nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính.

 Thiện nam tử, các pháp khác nhau đã nói ở trên, tất cả chúng sinh nhất định sẽ đạt được, cho nên nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính. Thiện nam tử, nếu Ta nói sắc là Phật tính, chúng sinh nghe rồi sẽ sinh hiểu biết sai lệch, điên đảo; vì hiểu sai lệch điên đảo nên khi chết sẽ sinh vào địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, nỗi khổ không lúc nào gián đoạn). Như Lai nói pháp là để dứt địa ngục, cho nên không nói sắc là Phật tính; cho đến nói thức cũng vậy. Thiện nam tử, nếu có chúng sinh đã thấu rõ Phật tính thì không cần tu đạo. Bồ-tát bậc thập trụ tu bát thánh đạo mà còn chỉ thấy được chút ít Phật tính, huống chi người không tu mà thấy được sao? Thiện nam tử, như Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) và các Bồ-tát đã tu tập thánh đạo vô lượng đời mới thấu biết Phật tính, thì làm sao hàng Thanh văn, Bích-chi Phật có thể biết được Phật tính? Nếu các chúng sinh muốn biết rõ ràng Phật tính, thì nên một lòng thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen kinh Niết-bàn này. Thấy ai thọ trì cho đến ngợi khen kinh này, thì nên đem phòng ốc tốt, áo quần, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh mà cung cấp cho họ, lại còn ngợi khen, lễ lạy, thăm hỏi. Thiện nam tử, người nào đã ở trong vô lượng vô biên đời quá khứ gần gũi cúng dường vô lượng chư Phật, gieo sâu thiện căn, thì sau đó mới được nghe tên kinh này.

 Thiện nam tử, Phật tính không thể nghĩ bàn; Phật, Pháp, Tăng bảo cũng không thể nghĩ bàn; tất cả chúng sinh đều có Phật tính mà không thể biết, điều ấy cũng không thể nghĩ bàn; pháp thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch) của Như Lai cũng không thể nghĩ bàn; tất cả chúng sinh có thể tin kinh Đại Niết-bàn như thế, điều ấy cũng không thể nghĩ bàn."

 Bồ-tát Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, như Phật nói tất cả chúng sinh có thể tin kinh Đại Niết-bàn như thế là không thể nghĩ bàn. Bạch Thế Tôn, trong đại chúng này có tám vạn năm nghìn ức người đối với kinh này không sinh lòng tin. Vì thế người nào có thể tin kinh này thì gọi là không thể nghĩ bàn." Phật dạy: "Thiện nam tử, những người ấy ở đời vị lai cũng nhất định sẽ tin kinh điển này, thấy được Phật tính, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, làm sao vị Bồ-tát không thoái lui tự biết chắc chắn mình có tâm không thoái lui?" Phật dạy: "Thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên dùng khổ hạnh (lối tu ép xác, chịu khổ cực) để tự thử tâm mình: mỗi ngày ăn một hạt mè, trải qua bảy ngày; gạo tẻ, đậu xanh, hạt gai, hạt kê, hạt mi (một loại kê) (?) và đậu trắng cũng vậy, mỗi thứ bảy ngày. Khi ăn một hạt mè, suy nghĩ thế này: 'Khổ hạnh như thế hoàn toàn không có ích lợi gì. Việc không có ích lợi mà ta còn làm được, huống chi việc có ích lợi mà lại không làm?' Đối với việc không ích lợi mà tâm vẫn chịu đựng được, không thoái lui, không lay chuyển, cho nên nhất định đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Khi tu khổ hạnh trong những ngày như thế, toàn thân da thịt khô gầy nhăn nheo, như quả bầu non bị cắt rồi phơi giữa nắng; mắt hõm sâu như sao dưới đáy giếng; thịt hết, xương sườn lộ ra như mái nhà tranh mục; xương sống nổi liền nhau như hàng gạch xếp chồng; chỗ ngồi in dấu như vết móng ngựa; muốn ngồi thì gục xuống, muốn đứng dậy thì ngã ngửa. Tuy chịu nỗi khổ không ích lợi như thế, nhưng không thoái lui tâm bồ-đề.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát vì để phá trừ mọi khổ đau và đem an vui đến cho người, có thể bỏ cả tài vật trong thân ngoài thân và cả thân mạng mình như vứt bỏ cỏ rác. Nếu có thể không tiếc thân mạng này, thì Bồ-tát như thế tự biết chắc chắn mình có tâm không thoái lui: 'Ta nhất định sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Lại nữa, Bồ-tát vì nhân duyên cầu pháp mà khoét thân làm đèn, lấy vải bông quấn quanh da thịt, rưới bơ và dầu vào, đốt lên làm bấc. Lúc ấy Bồ-tát chịu nỗi khổ lớn này, tự quở trách tâm mình mà nói: 'Nỗi khổ như thế so với nỗi khổ địa ngục, trong trăm nghìn vạn phần chưa bằng một phần. Ngươi trong vô lượng trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) chịu khổ não lớn mà hoàn toàn không có ích lợi gì. Nếu ngươi không chịu được nỗi khổ nhẹ này, thì làm sao có thể vào địa ngục cứu chúng sinh đang chịu khổ?' Khi Bồ-tát ma-ha-tát quán xét như thế thì thân không thấy khổ, tâm không thoái lui, không lay động, không xoay chuyển. Lúc ấy Bồ-tát nên tự biết sâu sắc: 'Ta nhất định sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'

 Thiện nam tử, lúc ấy Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, chưa dứt được gì, vậy mà vì nhân duyên cầu pháp có thể đem đầu, mắt, tuỷ, não, tay chân, máu thịt bố thí cho chúng sinh, lấy đinh đóng vào thân, gieo mình xuống vực, lao vào lửa. Lúc ấy Bồ-tát tuy chịu vô lượng nỗi khổ như thế, nếu tâm không thoái lui, không lay động, không xoay chuyển, thì Bồ-tát nên biết: 'Ta nay nhất định có tâm không thoái lui, sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'

 Thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát vì để phá trừ khổ não cho tất cả chúng sinh, nguyện làm thân súc sinh to lớn, đem máu thịt của thân mình bố thí cho chúng sinh. Khi chúng sinh đến lấy, Bồ-tát lại sinh lòng thương xót; lúc ấy Bồ-tát nín thở, không thở, giả làm tướng chết, để người lấy thịt không sinh ý nghĩ nghi ngờ rằng mình đã giết hại. Bồ-tát tuy nhận thân súc sinh nhưng không bao giờ tạo nghiệp của súc sinh. Vì sao? Thiện nam tử, Bồ-tát đã được tâm không thoái lui thì không bao giờ tạo nghiệp của ba đường ác. Nếu ở đời vị lai Bồ-tát ma-ha-tát có quả báo của nghiệp ác nhiều như bụi nhỏ mà không nhất định phải chịu, thì vì sức của đại nguyện, vì chúng sinh mà chịu tất cả. Ví như người bệnh bị quỷ nhập, quỷ ẩn nấp trong thân, nhờ sức của thần chú mà liền hiện tướng ra, hoặc nói, hoặc vui, hoặc giận, hoặc mắng, hoặc khóc lóc. Nghiệp ba đường ác ở đời vị lai của Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy.

 Khi Bồ-tát ma-ha-tát nhận thân gấu, thường vì chúng sinh giảng nói chánh pháp; hoặc nhận thân chim Ca-tân-xà-la, vì để nói chánh pháp cho các chúng sinh; nhận thân con Cù-đà (một loài thằn lằn lớn), thân hươu, thân thỏ, thân voi, thân dê đực, khỉ, bồ câu trắng, chim Kim sí (loài chim thần cánh vàng, chuyên ăn rồng), thân rồng, thân rắn. Khi nhận những thân súc sinh như thế, không bao giờ tạo nghiệp ác của súc sinh, thường vì các chúng sinh súc sinh khác mà giảng nói chánh pháp, để chúng nghe pháp rồi mau chóng chuyển thoát khỏi thân súc sinh. Lúc ấy Bồ-tát tuy nhận thân súc sinh mà không làm nghiệp ác, nên biết chắc chắn là có tâm không thoái lui.

 Bồ-tát ma-ha-tát ở đời đói kém, thấy chúng sinh đói khát, liền làm thân rùa, thân cá dài vô lượng do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), lại phát nguyện rằng: 'Nguyện các chúng sinh khi lấy thịt ta thì lấy đến đâu thịt mọc lại đến đó; nhờ ăn thịt ta mà thoát khỏi khổ đói khát, tất cả đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Bồ-tát phát nguyện: 'Nếu có ai nhờ ta mà thoát khỏi đói khát, thì ở đời vị lai mau chóng thoát khỏi nạn đói khát của hai mươi lăm cõi hữu.' Bồ-tát ma-ha-tát chịu khổ như thế mà tâm không thoái lui, nên biết chắc chắn sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Lại nữa, Bồ-tát ở đời dịch bệnh, thấy người bệnh khổ, liền suy nghĩ thế này: 'Như vua của các cây thuốc, nếu có người bệnh lấy rễ, lấy thân, lấy cành, lấy lá, lấy hoa, lấy quả, lấy vỏ, lấy lớp da cây thì đều khỏi bệnh. Nguyện thân ta đây cũng như vậy: nếu có người bệnh nghe tiếng ta, chạm vào thân ta, ăn uống máu thịt cho đến xương tuỷ của ta, thì bệnh đều khỏi hết. Nguyện các chúng sinh khi ăn thịt ta không sinh tâm ác, như ăn thịt con mình. Ta chữa bệnh cho họ xong thì thường vì họ nói pháp, nguyện họ tin nhận, suy ngẫm và chuyển dạy cho người khác.' Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, tuy chịu khổ nơi thân mà tâm không thoái lui, không lay động, không xoay chuyển, nên biết chắc chắn đã có tâm không thoái lui, sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Lại nữa, thiện nam tử, nếu có chúng sinh bị quỷ làm cho bệnh, Bồ-tát thấy rồi liền nói thế này: 'Nguyện ta làm thân quỷ, thân to lớn, thân khoẻ mạnh, thân có nhiều quyến thuộc, để những kẻ kia nghe thấy mà khỏi bệnh.' Bồ-tát ma-ha-tát vì chúng sinh mà siêng tu khổ hạnh, tuy có phiền não nhưng không làm nhơ tâm mình.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát tuy tu hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu hoàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) nhưng cũng không cầu quả của sáu ba-la-mật. Khi tu hành sáu ba-la-mật vô thượng thì phát nguyện rằng: 'Ta nay đem sáu ba-la-mật này bố thí cho tất cả chúng sinh; mỗi chúng sinh nhận sự bố thí của ta rồi đều được thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ta cũng tự mình vì sáu ba-la-mật mà siêng tu khổ hạnh, chịu các khổ não. Khi chịu khổ, nguyện ta không thoái lui tâm bồ-đề.' Thiện nam tử, khi Bồ-tát ma-ha-tát phát nguyện như thế, đó gọi là tướng không thoái lui tâm bồ-đề.

 Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát biết sâu sắc rằng sinh tử có nhiều tội lỗi, thấy đại Niết-bàn có công đức lớn, vậy mà vì các chúng sinh vẫn ở trong sinh tử chịu đủ thứ khổ, tâm không thoái lui. Đó gọi là Bồ-tát không thể nghĩ bàn. Lại nữa, thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát không vì lý do gì mà vẫn sinh lòng thương xót; thật không nhận ơn của ai mà vẫn thường ban ơn; tuy ban ơn mà không cầu báo đáp. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn. Lại nữa, thiện nam tử, có chúng sinh vì lợi ích cho mình mà tu các khổ hạnh; Bồ-tát ma-ha-tát vì lợi ích cho người khác mà tu khổ hạnh, đó lại gọi là lợi ích cho mình. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, vì để phá bỏ sự phân biệt giữa kẻ thù và người thân, chịu các khổ mà tu tâm bình đẳng. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn. Lại nữa, Bồ-tát khi thấy các chúng sinh ác, không lành, thì hoặc quở trách, hoặc nói lời dịu dàng, hoặc đuổi đi, hoặc bỏ mặc. Với kẻ tính ác thì tỏ ra nói lời dịu dàng; với kẻ kiêu mạn thì tỏ ra kiêu mạn lớn, nhưng trong lòng thật không có kiêu mạn. Đó gọi là phương tiện (cách khéo léo tuỳ hoàn cảnh để dẫn dắt người) không thể nghĩ bàn của Bồ-tát. Lại nữa, Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, khi ít của cải mà người đến xin thì nhiều, lòng vẫn không hẹp hòi. Đó gọi là Bồ-tát không thể nghĩ bàn. Lại nữa, Bồ-tát khi Phật ra đời thì biết công đức của Phật, vậy mà vì chúng sinh lại sinh làm thân ở vùng biên địa xa xôi nơi không có Phật, như người mù, như người điếc, như người què, như người liệt chân. Đó gọi là Bồ-tát không thể nghĩ bàn. Lại nữa, Bồ-tát biết sâu sắc mọi tội lỗi của chúng sinh, vì để độ thoát họ mà thường cùng họ chung sống; tuy thuận theo ý họ nhưng tội lỗi nhơ bẩn không làm nhơ mình. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát thấy biết rõ ràng rằng không có tướng chúng sinh, không có sự nhơ bẩn của phiền não, không có việc tu tập đạo, không có người lìa phiền não; tuy vì bồ-đề (sự giác ngộ) mà không có hạnh bồ-đề, cũng không có người thành tựu hạnh bồ-đề, không có người chịu khổ và người phá khổ; vậy mà vẫn có thể vì chúng sinh mà phá khổ, tu hạnh bồ-đề. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Lại nữa, Bồ-tát nhận thân cuối cùng (thân sau chót trước khi thành Phật) ở cõi trời Đâu-suất (cõi trời thứ tư thuộc cõi dục, nơi Bồ-tát ở chờ ngày xuống trần thành Phật), điều ấy cũng gọi là không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì cõi trời Đâu-suất-đà là cõi hơn hết trong dục giới (cõi của những loài còn ham muốn ăn uống, sắc dục... gồm cả cõi người và sáu tầng trời thấp). Chư thiên ở các tầng trời dưới thì tâm buông lung; chư thiên ở các tầng trời trên thì các giác quan tối chậm; vì thế gọi cõi này là hơn hết. Tu bố thí, tu giữ giới thì được thân ở các tầng trời trên dưới; tu bố thí, giữ giới và thiền định thì được thân ở trời Đâu-suất. Tất cả Bồ-tát đều chê bai các cõi hữu, phá bỏ các cõi hữu, không bao giờ tạo nghiệp sinh lên trời Đâu-suất để nhận thân trời ấy. Vì sao? Vì Bồ-tát dù ở các cõi hữu khác cũng có thể giáo hoá, thành tựu chúng sinh. Thật không có tâm ham muốn mà lại sinh vào dục giới, cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Bồ-tát ma-ha-tát sinh ở trời Đâu-suất có ba điều hơn hẳn: một là thọ mạng, hai là thân sắc, ba là danh tiếng. Bồ-tát ma-ha-tát thật không cầu thọ mạng, thân sắc, danh tiếng; tuy không có tâm cầu mà những gì đạt được đều hơn hẳn. Bồ-tát ma-ha-tát rất ưa Niết-bàn, nhưng vì có nhân duyên nên cũng hơn hẳn. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn. Bồ-tát ma-ha-tát tuy ba điều như thế hơn các vị trời, nhưng các vị trời đối với Bồ-tát không bao giờ sinh tâm giận, tâm ghen ghét, tâm kiêu mạn, mà luôn sinh tâm vui mừng; Bồ-tát đối với chư thiên cũng không kiêu mạn. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn. Bồ-tát ma-ha-tát không tạo nghiệp cầu thọ mạng mà ở cõi trời ấy sống trọn tuổi thọ, đó gọi là thọ mạng hơn hẳn. Cũng không tạo nghiệp cầu thân sắc mà thân sắc vi diệu, ánh sáng toả khắp, đó gọi là thân sắc hơn hẳn. Bồ-tát ma-ha-tát ở cung trời ấy không ưa năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), chỉ lo việc pháp, vì thế danh tiếng vang khắp mười phương, đó gọi là danh tiếng hơn hẳn. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Khi Bồ-tát ma-ha-tát từ trời Đâu-suất giáng xuống, lúc ấy mặt đất chấn động theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất: rung, nổi lên, vọt lên, chấn động, gầm vang, va đập). Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì khi Bồ-tát giáng xuống, chư thiên ở dục giới và sắc giới (cõi của những vị trời đã lìa ham muốn thô nhưng còn có thân hình) đều đến hầu tiễn, cất tiếng lớn ngợi khen Bồ-tát; vì hơi gió từ miệng họ mà mặt đất rung động. Lại nữa, Bồ-tát là voi chúa trong loài người; voi chúa trong loài người gọi là long vương (?). Khi long vương mới vào thai, các long vương ở dưới mặt đất này, có vị sợ hãi, có vị vui mừng, vì thế mặt đất chấn động theo sáu cách. Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn. Bồ-tát ma-ha-tát biết lúc vào thai, lúc ở trong thai, lúc ra khỏi thai, biết cha, biết mẹ, không bị dơ, không bị nhiễm, như viên ngọc báu màu xanh trên búi tóc của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi). Cho nên lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 Thiện nam tử, kinh Đại Niết-bàn cũng như vậy, không thể nghĩ bàn. Thiện nam tử, ví như biển lớn có tám điều không thể nghĩ bàn. Tám điều gì? Một là sâu dần dần; hai là sâu khó chạm đáy; ba là cùng một vị mặn; bốn là thuỷ triều không vượt quá giới hạn; năm là có đủ các kho báu; sáu là có chúng sinh thân to lớn ở trong đó; bảy là không giữ xác chết qua đêm; tám là tất cả muôn dòng sông và mưa lớn đổ vào mà không tăng không giảm. Thiện nam tử, sâu dần dần là do ba điều. Ba điều gì? Một là do sức phúc của chúng sinh; hai là do thuận theo gió mà đi; ba là do nước sông chảy vào. Cho đến điều không tăng không giảm, mỗi điều cũng đều do ba điều.

 Kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này cũng như vậy, có tám điều không thể nghĩ bàn. Một là sâu dần dần, tức là: giới ưu-bà-tắc (giới của người nam tu tại gia), giới sa-di (giới của người mới xuất gia, chưa thọ đủ giới), giới tỳ-kheo, giới Bồ-tát; quả Tu-đà-hoàn (bậc thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (bậc còn trở lại cõi đời một lần), quả A-na-hàm (bậc không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (bậc đã diệt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), quả Bích-chi Phật, quả Bồ-tát, quả A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Kinh Niết-bàn này nói các pháp như thế, đó gọi là sâu dần dần; cho nên kinh này gọi là sâu dần dần.

 Hai là sâu khó chạm đáy: Như Lai Thế Tôn không sinh không diệt, không đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không chuyển pháp luân (không giảng dạy giáo pháp — "bánh xe pháp" ví giáo pháp lăn đi phá tan mê lầm), không ăn, không nhận, không làm việc bố thí; cho nên gọi là thường, lạc, ngã, tịnh. Tất cả chúng sinh đều có Phật tính; Phật tính không phải là sắc nhưng không lìa sắc, không phải là thọ, tưởng, hành, thức cho đến không lìa thức; là thường, có thể thấy, là liễu nhân (nguyên nhân làm hiển lộ ra cái vốn đã có) chứ không phải tác nhân (nguyên nhân tạo ra cái trước đó chưa có). Từ Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi Phật đều sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Cũng không có phiền não, cũng không có chỗ trụ; tuy không có phiền não nhưng không gọi là thường. Cho nên gọi là sâu. Lại có điều rất sâu: trong kinh này, có khi nói ngã, có khi nói vô ngã; có khi nói thường, có khi nói vô thường; có khi nói tịnh, có khi nói bất tịnh; có khi nói lạc, có khi nói khổ; có khi nói không, có khi nói chẳng không; có khi nói tất cả là có, có khi nói tất cả là không; có khi nói ba thừa (ba cỗ xe chở người đến giải thoát: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), có khi nói một thừa (chỉ một cỗ xe duy nhất đưa đến thành Phật); có khi nói năm ấm chính là Phật tính, là Kim cang tam-muội (định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não) và trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai cực đoan), là Thủ-lăng-nghiêm tam-muội (định kiên cố dũng mãnh của bậc Bồ-tát cao), là mười hai nhân duyên, là đệ nhất nghĩa không, là từ bi bình đẳng đối với các chúng sinh, là đỉnh trí, là lòng tin, là trí biết sức mạnh các căn, là trí không ngăn ngại đối với tất cả các pháp; tuy có Phật tính nhưng không nói một cách cố định. Cho nên gọi là sâu.

 Ba là một vị: tất cả chúng sinh cùng có Phật tính, đều cùng một thừa, cùng một sự giải thoát, một nhân một quả, cùng một vị cam lộ (nước ngọt bất tử, ví cho Niết-bàn), tất cả đều sẽ đạt được thường, lạc, ngã, tịnh. Đó gọi là một vị. Bốn là thuỷ triều không vượt quá giới hạn: trong kinh này chế định các tỳ-kheo không được nhận và cất giữ tám vật bất tịnh (tám thứ người xuất gia không được nhận, cất giữ, như vàng bạc, người hầu, súc vật, kho lẫm, ruộng vườn để kinh doanh...). Nếu đệ tử của Ta có ai thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng giải, phân tích kinh điển vi diệu Đại Niết-bàn này, thì thà mất thân mạng chứ không bao giờ phạm điều ấy. Đó gọi là thuỷ triều không vượt quá giới hạn.

 Năm là có đủ các kho báu: kinh này chính là vô lượng kho báu. Nói "báu" là: bốn niệm xứ (bốn chỗ để quán sát, giữ chánh niệm: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), bốn chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn ác chưa sinh, dứt ác đã sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), bốn như ý phần (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển), bảy giác phần (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), tám thánh đạo phần; hạnh trẻ thơ, thánh hạnh, phạm hạnh (hạnh thanh tịnh), thiên hạnh (hạnh hợp với chân lý tự nhiên) (bốn hạnh tu của Bồ-tát được nói trong kinh này); các phương tiện lành, Phật tính của chúng sinh; công đức của Bồ-tát, công đức của Như Lai, công đức của Thanh văn, công đức của Duyên giác (tức Bích-chi Phật); sáu ba-la-mật, vô lượng tam-muội, vô lượng trí tuệ. Đó gọi là kho báu.

 Sáu là nơi chúng sinh thân to lớn cư ngụ: chúng sinh thân to lớn là chư Phật và Bồ-tát. Vì có trí tuệ lớn nên gọi là chúng sinh lớn; vì thân lớn, tâm lớn, trang nghiêm lớn, điều phục lớn, phương tiện lớn, thuyết pháp lớn, thế lực lớn, đồ chúng lớn, thần thông lớn, từ bi lớn; vì thường không biến đổi, vì không ngăn ngại với tất cả chúng sinh, vì dung chứa được tất cả các chúng sinh. Đó gọi là nơi chúng sinh thân to lớn cư ngụ.

 Bảy là không giữ xác chết qua đêm. Xác chết là chỉ kẻ nhất-xiển-đề, kẻ phạm bốn giới nặng, phạm năm tội vô gián (năm tội nặng khiến đọa địa ngục Vô gián, tức năm tội nghịch), phỉ báng kinh Phương đẳng, nói phi pháp là pháp, nói pháp là phi pháp, nhận và cất giữ tám thứ vật bất tịnh, tuỳ tiện dùng của cải của Phật, của Tăng, hoặc làm việc phi pháp đối với tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni. Đó gọi là xác chết. Kinh Niết-bàn này lìa xa những thứ ấy, cho nên gọi là không giữ xác chết qua đêm.

 Tám là không tăng không giảm: vì không có bờ mé, vì không có đầu cuối, vì không phải sắc, vì không phải tạo tác, vì thường còn, vì không sinh diệt, vì tất cả chúng sinh đều bình đẳng, vì tính chất của tất cả các pháp cùng một tính. Đó gọi là không tăng không giảm. Cho nên kinh này giống như biển lớn kia, có tám điều không thể nghĩ bàn."

 Sư Tử Hống thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu nói Như Lai không sinh không diệt gọi là sâu, thì tất cả chúng sinh có bốn cách sinh: noãn sinh (sinh từ trứng), thai sinh (sinh từ bào thai), thấp sinh (sinh từ chỗ ẩm ướt), hoá sinh (tự nhiên hiện ra, không nhờ cha mẹ). Bốn cách sinh này trong loài người đều có đủ. Như tỳ-kheo Thi-bà-la, tỳ-kheo Ưu-bà Thi-bà-la, mẹ của trưởng giả (người giàu có, có địa vị) Di-ca-la, mẹ của trưởng giả Ni-câu-đà, mẹ của trưởng giả Bán-xà-la, mỗi bà có năm trăm người con đều sinh từ trứng; nên biết trong loài người có noãn sinh. Thấp sinh thì như Phật đã nói: 'Ta thuở xưa khi làm Bồ-tát đã làm vua Đỉnh Sinh (vua sinh ra từ đỉnh đầu) và vua Thủ Sinh (vua sinh ra từ bàn tay)', như nay nói cô gái sinh từ cây Am-la (cây xoài) và cô gái sinh từ cây Ca-bất-đa; nên biết trong loài người có thấp sinh. Vào thời kiếp sơ (lúc đầu của một kiếp, khi thế giới mới hình thành), tất cả chúng sinh đều là hoá sinh. Như Lai Thế Tôn được tám sự tự tại, vì nhân duyên gì mà không hoá sinh?"

 Phật dạy: "Thiện nam tử, tất cả chúng sinh sinh ra theo bốn cách, nhưng khi đã đạt được thánh pháp thì không còn sinh ra từ trứng, từ chỗ ẩm ướt như trước nữa. Thiện nam tử, chúng sinh thời kiếp sơ đều hoá sinh, nhưng lúc ấy Phật không ra đời. Thiện nam tử, chúng sinh khi gặp bệnh khổ thì cần thầy thuốc, cần thuốc. Chúng sinh thời kiếp sơ hoá sinh, tuy có phiền não nhưng bệnh chưa phát, cho nên Như Lai không ra đời vào thời ấy. Chúng sinh thời kiếp sơ thân tâm chưa phải là đồ chứa (chưa đủ khả năng tiếp nhận giáo pháp), cho nên Như Lai không ra đời vào thời ấy. Thiện nam tử, mọi sự nghiệp của Như Lai Thế Tôn đều hơn các chúng sinh, như dòng họ, quyến thuộc, cha mẹ; vì hơn hẳn như thế nên mọi điều Ngài nói ra người ta đều tin nhận. Cho nên Như Lai không nhận hoá sinh. Thiện nam tử, ở tất cả chúng sinh, cha làm theo nghiệp con, con làm theo nghiệp cha (tức noi theo nhau mà làm) (?). Nếu Như Lai Thế Tôn nhận thân hoá sinh thì không có cha mẹ; nếu không có cha mẹ thì làm sao khiến tất cả chúng sinh làm các nghiệp lành? Cho nên Như Lai không nhận thân hoá sinh. Thiện nam tử, trong chánh pháp của Phật có hai sự bảo hộ: một là bên trong, hai là bên ngoài. Bảo hộ bên trong là giới cấm; bảo hộ bên ngoài là dòng tộc, người thân, quyến thuộc. Nếu Phật Như Lai nhận thân hoá sinh thì không có bảo hộ bên ngoài. Cho nên Như Lai không nhận thân hoá sinh. Thiện nam tử, có người cậy dòng họ mà sinh kiêu mạn; Như Lai vì muốn phá sự kiêu mạn ấy nên sinh vào dòng họ cao quý, không nhận thân hoá sinh. Thiện nam tử, Như Lai Thế Tôn có cha mẹ thật, cha tên Tịnh Phạn, mẹ tên Ma-da, vậy mà các chúng sinh còn nói là huyễn hoá, thì làm sao lại nhận thân hoá sinh? Nếu nhận thân hoá sinh thì làm sao có xá-lợi (di cốt còn lại sau khi hoả táng) vỡ vụn? Như Lai vì để tăng phúc đức cho chúng sinh nên làm vỡ vụn thân mình để họ cúng dường. Cho nên Như Lai không nhận thân hoá sinh. Tất cả chư Phật đều không hoá sinh, sao riêng bắt Ta nhận thân hoá sinh?"

 Bấy giờ Bồ-tát Sư Tử Hống chắp tay quỳ thẳng, gối phải chấm đất, nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) ngợi khen Phật:

 "Như Lai là khối công đức vô lượng, nay con không thể nói rộng hết được;

 Nay vì chúng sinh nói ra một phần, chỉ mong Ngài thương xót nghe con nói.

 Chúng sinh đi trong bóng tối vô minh, chịu đủ trăm thứ khổ không bờ bến;

 Thế Tôn có thể khiến họ lìa xa, cho nên đời gọi Ngài là Đại Bi.

 Chúng sinh qua lại trong sợi dây sinh tử, buông lung mê muội, không có an vui;

 Như Lai có thể ban cho mọi an vui, cho nên dứt hẳn sợi dây sinh tử.

 Vì Phật có thể ban an vui cho mọi người, nên đối với niềm vui của riêng mình không tham đắm;

 Vì các chúng sinh mà tu khổ hạnh, cho nên thế gian dấy lòng cúng dường.

 Thấy người khác chịu khổ thì thân run rẩy, nhưng tự mình ở trong địa ngục lại không thấy đau;

 Vì các chúng sinh mà chịu khổ lớn, cho nên không ai hơn, không thể lường được.

 Như Lai vì chúng sinh mà tu khổ hạnh, thành tựu đầy đủ trọn vẹn sáu độ (tức sáu ba-la-mật);

 Tâm ở giữa gió tà không nghiêng động, cho nên hơn hết các bậc đại sĩ trên đời.

 Chúng sinh luôn muốn được an vui, mà không biết tu nhân của an vui;

 Như Lai có thể dạy họ tu tập, như cha hiền thương yêu đứa con một.

 Phật thấy chúng sinh mắc bệnh phiền não, lòng đau như mẹ nhớ thương con bệnh;

 Luôn nghĩ mọi cách giúp lìa bệnh, cho nên thân này thuộc về người khác.

 Tất cả chúng sinh làm những việc khổ, tâm điên đảo cho đó là vui;

 Như Lai giảng nói khổ vui chân thật, cho nên được gọi là Đại Bi.

 Thế gian đều ở trong vỏ trứng vô minh, không có mỏ trí tuệ nào phá được;

 Như Lai có mỏ trí tuệ mổ vỡ được, cho nên gọi là người con lớn nhất (như chú chim con mổ vỏ trứng ra đầu tiên).

 Không bị ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) trói giữ, không có tên gọi và danh hiệu giả đặt;

 Hiểu biết nghĩa rất sâu của Niết-bàn, cho nên gọi Phật là Đại Giác (bậc giác ngộ lớn).

 Có dòng sông xoáy cuộn nhận chìm chúng sinh, bị vô minh làm mù mắt không biết đường ra;

 Như Lai tự vượt qua lại đưa được người qua, cho nên gọi Phật là Đại Thuyền Sư (người lái thuyền lớn).

 Có thể biết tất cả nhân và quả, lại thông suốt sự diệt tận khổ và con đường dẫn đến diệt khổ;

 Thường ban cho chúng sinh thuốc chữa bệnh khổ, cho nên đời gọi là Đại Y Vương (vua thầy thuốc lớn).

 Ngoại đạo với tà kiến nói rằng tu khổ hạnh, nhờ đó có thể được niềm vui vô thượng;

 Như Lai giảng nói hạnh vui chân thật, có thể khiến chúng sinh hưởng niềm vui.

 Như Lai Thế Tôn phá đường tà, chỉ bày cho chúng sinh con đường chân chính;

 Người đi trên đường ấy được an vui, cho nên gọi Phật là Đạo Sư (người dẫn đường).

 Khổ không phải do tự mình làm, không do người khác làm, cũng không phải do cùng làm, không phải không có nguyên nhân mà có;

 Những điều Như Lai nói về việc chịu khổ, hơn hết tất cả các ngoại đạo.

 Thành tựu đầy đủ giới, định, tuệ, cũng đem pháp này dạy cho chúng sinh;

 Khi bố thí pháp không ghen ghét, không keo kiệt, cho nên gọi Phật là bậc có lòng vô duyên bi (lòng thương không cần điều kiện, thương khắp mọi loài không phân biệt).

 Không có tạo tác, không có nhân duyên, đạt được chỗ không nhân cũng không quả báo;

 Cho nên tất cả các bậc trí, đều nói Như Lai không cầu báo đáp.

 Thường cùng thế gian ở giữa những việc buông lung, mà thân không bị buông lung làm nhơ;

 Cho nên gọi là không thể nghĩ bàn, tám pháp thế gian (tám điều khiến người đời dao động: được, mất, chê, khen, vinh, nhục, khổ, vui) không thể làm nhơ.

 Như Lai Thế Tôn không có kẻ thù người thân, cho nên tâm Ngài luôn bình đẳng;

 Con là Sư Tử Hống ngợi khen bậc Đại Bi, bậc có thể rống vô lượng tiếng rống sư tử."

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi hai.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi ba.

 Ngài Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Đàm-vô-sấm, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào thời Bắc Lương.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video