Phẩm Ca-diếp Bồ-tát, thứ mười hai, phần một
Bồ-tát Ca-diếp (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Ca-diếp là tên vị Bồ-tát đang hỏi Phật trong phẩm này) bạch Phật rằng:
– Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) thương xót tất cả chúng sinh. Kẻ chưa thuần phục, Ngài làm cho thuần phục. Kẻ chưa trong sạch, Ngài làm cho trong sạch. Kẻ không có chỗ nương tựa, Ngài làm chỗ nương tựa cho họ. Kẻ chưa giải thoát, Ngài làm cho được giải thoát. Ngài đã đạt tám điều tự tại (tám năng lực làm chủ hoàn toàn của Phật, như từ một thân hiện ra nhiều thân, đi khắp mọi nơi không trở ngại...), làm bậc thầy thuốc lớn, làm vua thuốc lớn.
Tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật) Thiện Tinh là con của Phật thời Phật còn là Bồ-tát, chưa thành Phật. Sau khi xuất gia, ông nhận giữ, đọc tụng, phân tích và giảng giải mười hai bộ kinh (mười hai thể loại mà toàn bộ lời Phật dạy được chia ra theo hình thức và nội dung). Ông đã phá được các mối trói buộc của Dục giới (cõi của những loài còn ham muốn dục lạc, gồm cõi địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, loài người và các tầng trời thấp), chứng được Tứ thiền (bốn bậc định sâu, trong đó tâm lắng yên khỏi ham muốn và phiền não). Vì sao Như Lai lại thọ ký (nói trước về tương lai của một người) rằng Thiện Tinh là nhất-xiển-đề (kẻ đã dứt sạch mọi căn lành, không tin nhân quả, rất khó cứu độ), là kẻ hèn hạ thấp kém nhất, phải ở trong địa ngục suốt một kiếp (khoảng thời gian dài vô cùng, không thể tính bằng năm tháng), là kẻ không thể chữa trị? Vì sao Như Lai không giảng chánh pháp (giáo lý chân chính của Phật) cho ông ấy trước, rồi sau mới giảng cho các Bồ-tát? Nếu Như Lai Thế Tôn không cứu được tỳ-kheo Thiện Tinh, thì sao có thể gọi là có lòng đại từ bi thương xót, có phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt người) lớn lao?
Phật dạy:
– Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe, nghĩa là người con trai hiền lành)! Ví như cha mẹ chỉ có ba người con. Đứa thứ nhất có lòng tin tưởng, vâng lời, kính trọng cha mẹ, lại lanh lợi, sáng suốt, hiểu nhanh việc đời. Đứa thứ hai không kính cha mẹ, không có lòng tin tưởng vâng lời, nhưng lanh lợi, sáng suốt, hiểu nhanh việc đời. Đứa thứ ba không kính cha mẹ, không có lòng tin tưởng vâng lời, lại chậm chạp, không có trí khôn. Khi cha mẹ muốn dạy bảo, thì nên dạy đứa nào trước? Thương đứa nào trước? Nên dạy đứa nào hiểu việc đời trước?
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật:
– Bạch Thế Tôn! Nên dạy trước đứa có lòng tin tưởng vâng lời, kính trọng cha mẹ, lanh lợi sáng suốt, hiểu việc đời; kế đến đứa thứ hai, rồi mới đến đứa thứ ba. Hai đứa kia tuy không có lòng tin, không có lòng kính trọng, nhưng vì thương xót nên cha mẹ cũng lần lượt dạy chúng.
– Này thiện nam tử! Như Lai cũng vậy. Ba người con ấy: đứa đầu ví cho Bồ-tát, đứa giữa ví cho hàng Thanh văn (những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát khỏi sinh tử), đứa sau ví cho nhất-xiển-đề. Như nghĩa lý vi tế trong phần tu-đa-la (phần kinh văn chính, lời Phật trực tiếp giảng) của mười hai bộ kinh, Ta đã giảng trước cho các Bồ-tát; nghĩa lý nông gần thì Ta giảng cho Thanh văn; còn nghĩa lý thuộc việc thế gian thì Ta giảng cho nhất-xiển-đề và những kẻ phạm năm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn). Tuy đời hiện tại họ không được lợi ích gì, nhưng vì thương xót, Ta giảng để gieo cho họ những hạt giống lành cho đời sau.
Này thiện nam tử! Ví như có ba loại ruộng. Loại thứ nhất có mương nước dễ dẫn, không có cát và đất mặn, không có sỏi đá, gai góc; gieo một được trăm. Loại thứ hai tuy không có cát, đất mặn, sỏi đá, gai góc, nhưng mương nước khó dẫn, thu hoạch giảm một nửa. Loại thứ ba mương nước khó dẫn, lại nhiều cát, đất mặn, sỏi đá, gai góc; gieo một chỉ được một, vì chỉ thu được rơm cỏ khô. Này thiện nam tử! Vào mùa xuân, người nông phu nên gieo ruộng nào trước?
– Bạch Thế Tôn! Gieo ruộng thứ nhất trước, kế đến ruộng thứ hai, sau cùng mới đến ruộng thứ ba.
– Ruộng đầu ví cho Bồ-tát, ruộng kế ví cho Thanh văn, ruộng sau ví cho nhất-xiển-đề.
Này thiện nam tử! Ví như có ba cái vò: một cái lành, một cái rỉ, một cái vỡ. Nếu muốn đựng sữa, váng sữa, nước, bơ thì nên dùng cái nào trước?
– Bạch Thế Tôn! Nên dùng cái lành trước, kế đến cái rỉ, sau cùng mới đến cái vỡ.
– Cái lành sạch ví cho tăng đoàn Bồ-tát, cái rỉ ví cho Thanh văn, cái vỡ ví cho nhất-xiển-đề.
Này thiện nam tử! Ví như có ba người bệnh cùng đến chỗ thầy thuốc: người thứ nhất dễ chữa, người thứ hai khó chữa, người thứ ba không thể chữa. Này thiện nam tử! Nếu thầy thuốc chữa thì nên chữa ai trước?
– Bạch Thế Tôn! Nên chữa người dễ chữa trước, kế đến người thứ hai, sau cùng mới đến người thứ ba. Vì sao? Vì họ đều là thân thuộc.
– Người dễ chữa ví cho tăng đoàn Bồ-tát, người khó chữa ví cho tăng đoàn Thanh văn, người không thể chữa ví cho nhất-xiển-đề. Tuy đời hiện tại họ không được quả lành, nhưng vì thương xót, Ta gieo cho họ những hạt giống lành cho đời sau.
Này thiện nam tử! Ví như một vị đại vương có ba loại ngựa: một là đã thuần, khỏe mạnh, sức lớn; hai là chưa thuần, nhưng răng còn tốt (đang độ sung sức), sức lớn; ba là chưa thuần, lại gầy yếu, già nua, không có sức. Nếu vua cưỡi thì nên cưỡi con nào trước?
– Bạch Thế Tôn! Nên cưỡi con đã thuần, khỏe mạnh, sức lớn trước, kế đến dùng con thứ hai, sau cùng mới dùng con thứ ba.
– Này thiện nam tử! Con đã thuần, khỏe mạnh, sức lớn ví cho tăng đoàn Bồ-tát; con thứ hai ví cho tăng đoàn Thanh văn; con thứ ba ví cho nhất-xiển-đề. Tuy đời hiện tại họ không được lợi ích, nhưng vì thương xót, Ta gieo cho họ những hạt giống lành cho đời sau.
Này thiện nam tử! Như khi bố thí lớn, có ba người đến: người thứ nhất thuộc dòng dõi cao quý, thông minh, giữ giới; người thứ hai thuộc dòng dõi bậc trung, chậm hiểu, giữ giới; người thứ ba thuộc dòng dõi thấp hèn, chậm hiểu, phá giới. Này thiện nam tử! Vị đại thí chủ ấy nên bố thí cho ai trước?
– Bạch Thế Tôn! Nên bố thí trước cho người con nhà dòng dõi cao quý, lanh lợi, giữ giới; kế đến người thứ hai, sau cùng mới đến người thứ ba.
– Người thứ nhất ví cho tăng đoàn Bồ-tát, người thứ hai ví cho tăng đoàn Thanh văn, người thứ ba ví cho nhất-xiển-đề.
Này thiện nam tử! Như con sư tử lớn khi giết voi chúa (loài voi to lớn, mạnh nhất) thì dốc hết sức; khi giết con thỏ cũng dốc hết sức như vậy, không hề xem nhẹ. Chư Phật Như Lai cũng như thế: khi giảng pháp cho các Bồ-tát hay cho nhất-xiển-đề, công sức bỏ ra không khác nhau.
Này thiện nam tử! Có một thời, Ta ở thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-già-đà, miền trung Ấn Độ xưa), tỳ-kheo Thiện Tinh làm thị giả hầu hạ Ta. Vào đầu hôm, Ta giảng giáo pháp cốt yếu cho Thiên Đế Thích (vua của cõi trời Ba Mươi Ba). Theo phép tắc, đệ tử phải đợi thầy ngủ rồi mới được ngủ. Khi ấy, Thiện Tinh thấy Ta ngồi lâu nên sinh lòng xấu. Thời đó ở thành Vương Xá, trẻ con trai gái nếu khóc mãi không nín, cha mẹ liền dọa: "Nếu con không nín, ta sẽ đem con giao cho quỷ Bạc-câu-la." Lúc ấy, Thiện Tinh khoác ngược tấm áo câu-chấp (một loại áo choàng) (?) rồi nói với Ta: "Mau vào thiền thất đi, quỷ Bạc-câu-la đến kìa!" Ta nói: "Kẻ ngu kia! Ngươi chưa từng nghe rằng Như Lai Thế Tôn không hề sợ hãi điều gì sao?"
Bấy giờ, Đế Thích liền thưa với Ta: "Bạch Thế Tôn! Những người như thế này cũng được vào trong Phật pháp sao?" Ta liền nói: "Này Kiều-thi-ca (tên khác của Đế Thích)! Người như vậy cũng được vào Phật pháp, cũng có Phật tính (khả năng thành Phật vốn có trong mỗi chúng sinh), rồi sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, cao tột không gì hơn của một vị Phật)." Ta tuy giảng pháp cho Thiện Tinh ấy, nhưng ông ta hoàn toàn không có lòng tin nhận.
Này thiện nam tử! Có một thời, Ta ở thành Thi-bà-phú-la nước Ca-thi, tỳ-kheo Thiện Tinh làm thị giả hầu hạ Ta. Khi ấy Ta muốn vào thành khất thực. Vô số chúng sinh hết lòng khao khát, ngưỡng mộ, muốn được thấy dấu chân Ta. Tỳ-kheo Thiện Tinh liền đi theo sau Ta mà xóa dấu chân đi. Xóa không được, ông lại làm cho chúng sinh sinh lòng bất thiện.
Ta vào thành rồi, tại một quán rượu, thấy một người Ni-kiền (người tu theo một phái ngoại đạo khổ hạnh, thường sống lõa thể) đang còng lưng ngồi xổm dưới đất ăn bã rượu. Tỳ-kheo Thiện Tinh thấy vậy liền nói: "Bạch Thế Tôn! Trong đời nếu có bậc A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử) thì người này là hơn hết. Vì sao? Vì người này nói rằng không có nhân, không có quả." Ta nói: "Kẻ ngu kia! Ngươi chưa từng nghe sao: bậc A-la-hán không uống rượu, không hại người, không lừa dối, không trộm cắp, không dâm dục. Người này đã giết hại cha mẹ, lại ăn bã rượu, sao lại bảo là A-la-hán? Người này sau khi bỏ thân, nhất định sẽ rơi vào địa ngục A-tì (địa ngục khổ nhất, nơi chịu khổ liên tục không ngừng). Bậc A-la-hán đã vĩnh viễn dứt khỏi ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), sao lại bảo là A-la-hán?"
Thiện Tinh liền nói: "Tính chất của tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) còn có thể biến đổi, chứ muốn bảo người này chắc chắn rơi vào địa ngục A-tì thì không thể có chuyện đó." Ta nói: "Kẻ ngu kia! Ngươi chưa từng nghe rằng lời chân thật của chư Phật Như Lai không bao giờ có hai sao?" Ta tuy giảng pháp cho Thiện Tinh ấy, nhưng ông ta tuyệt nhiên không có lòng tin nhận.
Này thiện nam tử! Có một thời, Ta cùng tỳ-kheo Thiện Tinh ở thành Vương Xá. Khi ấy trong thành có một người Ni-kiền tên là Khổ Đắc, thường nói rằng: "Phiền não của chúng sinh không có nhân, không có duyên; sự giải thoát của chúng sinh cũng không có nhân duyên." Tỳ-kheo Thiện Tinh lại nói: "Bạch Thế Tôn! Trong đời nếu có bậc A-la-hán thì Khổ Đắc là bậc cao nhất." Ta nói: "Kẻ ngu kia! Ni-kiền Khổ Đắc thật không phải A-la-hán, không thể hiểu được đạo A-la-hán." Thiện Tinh lại nói: "Vì cớ gì mà bậc A-la-hán lại sinh lòng ghen ghét đối với bậc A-la-hán?" Ta nói: "Kẻ ngu kia! Ta không hề ghen ghét bậc A-la-hán, mà chính ngươi tự sinh tà kiến xấu ác đó thôi. Ngươi bảo Khổ Đắc là A-la-hán, nhưng bảy ngày nữa ông ta sẽ bị đau bụng vì thức ăn cũ không tiêu mà chết. Chết rồi sẽ sinh vào loài quỷ ăn đồ nôn mửa. Các bạn đồng học của ông ta sẽ khiêng (?) xác ông đặt vào rừng Hàn Lâm (bãi rừng nơi người ta bỏ xác chết)."
Bấy giờ, Thiện Tinh liền đến chỗ Ni-kiền Khổ Đắc nói rằng: "Thưa trưởng lão! Nay ông có biết không? Sa-môn Cồ-đàm (sa-môn: người xuất gia tu hành; Cồ-đàm: họ của Phật Thích-ca, cách người ngoài đạo gọi Phật) đã đoán trước rằng bảy ngày nữa ông sẽ bị đau bụng vì thức ăn cũ không tiêu mà chết; chết rồi sinh vào loài quỷ ăn đồ nôn mửa; các bạn đồng học, đồng thầy sẽ khiêng (?) xác ông đặt vào rừng Hàn Lâm. Thưa trưởng lão! Ông hãy suy nghĩ cho kỹ, tìm mọi cách để khiến Cồ-đàm rơi vào chỗ nói dối."
Khổ Đắc nghe lời ấy xong liền nhịn ăn, từ ngày đầu cho đến ngày thứ sáu. Đủ bảy ngày rồi, ông ăn mật đen (mật mía). Ăn mật đen xong lại uống nước lạnh; uống nước lạnh xong thì đau bụng mà chết. Chết rồi, các bạn đồng học khiêng xác ông đặt vào rừng Hàn Lâm. Ông liền mang thân ngạ quỷ ăn đồ nôn mửa, ở bên cạnh xác mình.
Tỳ-kheo Thiện Tinh nghe chuyện ấy, đến rừng Hàn Lâm, thấy Khổ Đắc đã mang hình quỷ ăn đồ nôn mửa, còng lưng ngồi xổm dưới đất bên cạnh xác mình. Thiện Tinh hỏi: "Thưa Đại đức (cách gọi tôn kính người tu hành), ông chết rồi sao?" Khổ Đắc đáp: "Ta chết rồi." – "Chết thế nào?" – Đáp: "Vì đau bụng mà chết." – "Ai mang xác ông ra?" – Đáp: "Các bạn đồng học." – "Mang đặt ở đâu?" – Đáp: "Kẻ ngu kia! Nay ngươi không biết đây là rừng Hàn Lâm sao?" – "Ông được thân gì?" – Đáp: "Ta được thân quỷ ăn đồ nôn mửa. Thiện Tinh! Hãy lắng nghe cho kỹ: lời của Như Lai là lời lành, lời chân thật, lời đúng lúc, lời có nghĩa lý, lời đúng pháp. Thiện Tinh! Như Lai đã nói ra lời chân thật như vậy, lúc ấy sao ngươi lại không tin? Nếu có chúng sinh nào không tin lời chân thật của Như Lai, người ấy cũng sẽ phải nhận cái thân như thân ta đây."
Bấy giờ, Thiện Tinh liền trở về chỗ Ta thưa rằng: "Bạch Thế Tôn! Ni-kiền Khổ Đắc sau khi chết đã sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba (một tầng trời thuộc cõi Dục, có ba mươi ba vị trời cai quản, do Đế Thích làm vua)." Ta nói: "Kẻ ngu kia! Bậc A-la-hán không còn nơi nào để tái sinh nữa, sao lại bảo Khổ Đắc sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba? Đúng như lời Ta nói, Ni-kiền Khổ Đắc thật không sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba, mà nay đang mang thân ngạ quỷ ăn đồ nôn mửa." Ta nói: "Kẻ ngu kia! Lời chân thật của chư Phật Như Lai không có hai. Nếu bảo Như Lai có hai lời thì không thể có chuyện đó." Thiện Tinh liền nói: "Như Lai lúc ấy tuy nói như vậy, nhưng con đối với việc này hoàn toàn không tin."
Này thiện nam tử! Ta cũng thường giảng pháp chân thật cho tỳ-kheo Thiện Tinh, nhưng ông ta tuyệt nhiên không có lòng tin nhận.
Này thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh tuy đọc tụng mười hai bộ kinh, chứng được Tứ thiền, nhưng cho đến một bài kệ (đoạn thơ tóm ý trong kinh), một câu, một chữ cũng không hiểu nghĩa. Ông gần gũi bạn xấu nên mất Tứ thiền. Mất Tứ thiền rồi, ông sinh tà kiến xấu ác, nói rằng: "Không có Phật, không có Pháp, không có Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, thoát hẳn khỏi vòng sinh tử). Sa-môn Cồ-đàm giỏi thuật xem tướng, vì thế mới biết được lòng người khác."
Lúc ấy Ta bảo Thiện Tinh: "Pháp Ta giảng tốt ở đoạn đầu, tốt ở đoạn giữa, tốt ở đoạn cuối; lời lẽ khéo léo, chữ nghĩa chân chính; điều được giảng thuần nhất không pha tạp, đầy đủ trọn vẹn hạnh thanh tịnh." Tỳ-kheo Thiện Tinh lại nói: "Như Lai tuy giảng pháp cho con, nhưng con thật sự cho rằng không có nhân quả."
Này thiện nam tử! Nếu ông không tin chuyện ấy thì tỳ-kheo Thiện Tinh nay đang ở gần đây, bên sông Ni-liên-thiền, có thể cùng đến hỏi. Bấy giờ, Như Lai liền cùng Ca-diếp đến chỗ Thiện Tinh. Tỳ-kheo Thiện Tinh từ xa trông thấy Như Lai, thấy rồi liền sinh lòng xấu ác tà vạy. Vì lòng xấu ác ấy, ngay khi đang sống thân ông bị sụt xuống đất, rơi vào địa ngục A-tì.
Này thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh tuy vào được Phật pháp là kho báu vô lượng, nhưng trở về tay không, chẳng được gì, cho đến lợi ích của một pháp cũng không có, vì buông lung và vì bạn ác dẫn dắt. Ví như có người tuy vào biển lớn, thấy nhiều châu báu, nhưng vì buông lung nên không được gì. Lại như người vào biển, tuy thấy đống châu báu nhưng tự giết mình mà chết, hoặc bị quỷ dữ la-sát (loài quỷ hung ác ăn thịt người) giết. Tỳ-kheo Thiện Tinh cũng như thế: vào được Phật pháp rồi lại bị bạn ác như quỷ la-sát lớn giết hại.
Này thiện nam tử! Vì thế Như Lai vì thương xót mà thường nói Thiện Tinh quá buông lung. Này thiện nam tử! Nếu người vốn nghèo khổ, thì người khác tuy có thương nhưng lòng thương còn mỏng. Nếu người vốn giàu lớn rồi sau mất hết của cải, thì người khác thương xót người ấy rất sâu. Tỳ-kheo Thiện Tinh cũng vậy: đã nhận giữ, đọc tụng mười hai bộ kinh, chứng được Tứ thiền, rồi sau lại mất đi, thật đáng thương xót vô cùng. Vì thế Ta nói tỳ-kheo Thiện Tinh quá buông lung. Vì quá buông lung nên dứt hết các căn lành. Những đệ tử của Ta ai thấy, nghe chuyện ấy, đối với người ấy không ai không sinh lòng thương xót sâu nặng, như đối với người trước giàu lớn rồi sau mất hết của cải.
Suốt nhiều năm Ta thường cùng Thiện Tinh đi theo nhau, nhưng ông ta tự sinh lòng xấu ác tà vạy; vì tà vạy nên không bỏ được kiến chấp xấu. Này thiện nam tử! Từ trước đến nay, khi còn thấy Thiện Tinh có chút căn lành dù chỉ bằng sợi lông sợi tóc, Ta không bao giờ thọ ký rằng ông đã dứt căn lành, là nhất-xiển-đề, là kẻ hèn hạ thấp kém nhất, phải ở địa ngục suốt một kiếp. Chỉ vì ông tuyên truyền rằng không có nhân, không có quả, không có nghiệp do việc làm tạo ra, nên khi ấy Ta mới thọ ký rằng ông đã vĩnh viễn dứt căn lành, là nhất-xiển-đề, là kẻ hèn hạ thấp kém nhất, phải ở địa ngục suốt một kiếp.
Này thiện nam tử! Ví như có người chìm trong hố xí, có người bạn tốt lấy tay mò tìm; nếu nắm được tóc trên đầu thì muốn kéo lên; tìm mãi không được mới thôi. Ta cũng vậy, tìm kiếm chút căn lành nhỏ nhoi của Thiện Tinh để muốn kéo ông lên cứu giúp, nhưng tìm suốt ngày cũng không được một chút bằng sợi lông sợi tóc. Vì thế không thể kéo ông ra khỏi địa ngục.
Bồ-tát Ca-diếp thưa:
– Bạch Thế Tôn! Vì sao Như Lai lại thọ ký rằng ông ấy sẽ rơi vào địa ngục A-tì?
– Này thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh có nhiều người theo, ai cũng cho rằng Thiện Tinh là A-la-hán, là người đã chứng quả đạo. Vì muốn phá lòng tà vạy xấu ác của họ, Ta thọ ký rằng Thiện Tinh vì buông lung nên rơi vào địa ngục. Này thiện nam tử! Ông nay nên biết, lời Như Lai nói là chân thật, không có hai. Vì sao? Nếu Phật đã thọ ký là sẽ rơi vào địa ngục, thì không thể có chuyện không rơi vào. Còn lời thọ ký của hàng Thanh văn và Duyên giác (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe Phật giảng) thì có hai trường hợp: hoặc sai, hoặc đúng. Như ngài Mục-kiền-liên (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất) ở nước Ma-già-đà đi báo khắp mọi người rằng bảy ngày nữa trời sẽ mưa, nhưng đến lúc ấy trời rốt cuộc không mưa. Lại đoán con bò cái sẽ đẻ con bê trắng, đến khi đẻ thì lại đẻ con bê lông khoang. Đoán sẽ sinh con trai, về sau lại sinh con gái.
Này thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh thường tuyên truyền với vô số chúng sinh rằng mọi việc đều không có quả lành quả dữ. Khi ấy ông đã vĩnh viễn dứt hết mọi căn lành, cho đến không còn chút nào dù bằng sợi lông sợi tóc. Này thiện nam tử! Từ lâu Ta đã biết tỳ-kheo Thiện Tinh này sẽ dứt căn lành, vậy mà vẫn cùng ông ở chung, nuôi dưỡng, đi cùng suốt hai mươi năm. Nếu Ta xa lìa bỏ mặc, không để ông ở gần bên, người này sẽ dạy cho vô số chúng sinh làm các nghiệp ác. Đó gọi là giải lực thứ năm của Như Lai (năng lực thứ năm trong mười năng lực trí tuệ của Phật: biết rõ những hiểu biết, ý thích khác nhau của từng chúng sinh).
– Bạch Thế Tôn! Hàng nhất-xiển-đề vì nhân duyên gì mà không có pháp lành?
– Này thiện nam tử! Vì hàng nhất-xiển-đề đã dứt căn lành. Chúng sinh đều có năm căn như căn tin v.v... (năm gốc rễ sinh ra điều lành: lòng tin, sự tinh tấn, sự ghi nhớ chánh niệm, sự định tâm, trí tuệ), còn hàng nhất-xiển-đề đã vĩnh viễn dứt mất. Vì lẽ ấy, giết một con kiến còn mắc tội sát sinh, chứ giết một kẻ nhất-xiển-đề thì không mắc tội sát sinh.
– Bạch Thế Tôn! Nhất-xiển-đề là kẻ rốt cuộc không có pháp lành, vì thế gọi là nhất-xiển-đề phải không?
Phật dạy:
– Đúng vậy, đúng vậy.
– Bạch Thế Tôn! Tất cả chúng sinh đều có ba loại điều lành: quá khứ, vị lai và hiện tại. Hàng nhất-xiển-đề cũng không thể dứt được pháp lành ở vị lai, sao lại nói rằng dứt hết các pháp lành thì gọi là nhất-xiển-đề?
– Này thiện nam tử! Dứt có hai loại: một là diệt mất ở hiện tại, hai là ở hiện tại mà ngăn che cả tương lai. Hàng nhất-xiển-đề có đủ cả hai cách dứt này, vì thế Ta nói là dứt hết các căn lành. Này thiện nam tử! Ví như có người chìm trong hố xí, chỉ còn một đầu sợi tóc chưa chìm. Tuy còn một đầu sợi tóc chưa chìm, nhưng một đầu sợi tóc ấy không đỡ nổi cả thân. Hàng nhất-xiển-đề cũng như thế: tuy đời vị lai sẽ có căn lành, nhưng không thể cứu được nỗi khổ địa ngục. Đời vị lai tuy có thể cứu vớt, nhưng đời hiện tại thì không làm sao được. Vì thế gọi là không thể cứu giúp. Nhờ nhân duyên Phật tính thì có thể được cứu. Phật tính không thuộc quá khứ, không thuộc vị lai, không thuộc hiện tại, vì thế Phật tính không thể bị dứt. Như hạt giống mục nát không thể nảy mầm, hàng nhất-xiển-đề cũng như vậy.
– Bạch Thế Tôn! Hàng nhất-xiển-đề không dứt Phật tính, mà Phật tính cũng là điều lành, sao lại nói là dứt hết mọi điều lành?
– Này thiện nam tử! Nếu chúng sinh có Phật tính ngay trong đời hiện tại thì đã không gọi là nhất-xiển-đề. Như cái "ngã" của chúng sinh trong thế gian (?)... Phật tính là thường còn, không thuộc trong ba đời; nếu thuộc trong ba đời thì gọi là vô thường. Phật tính thuộc về vị lai vì về sau mới được thấy, cho nên nói rằng chúng sinh đều có Phật tính. Vì lẽ ấy, Bồ-tát Thập trụ (bậc Bồ-tát ở địa vị thứ mười, gần thành Phật) phải trang nghiêm đầy đủ công đức mới thấy được một phần nhỏ.
Bồ-tát Ca-diếp thưa:
– Bạch Thế Tôn! Phật tính là thường còn, giống như hư không, sao Như Lai lại nói là thuộc vị lai? Nếu Như Lai nói hàng nhất-xiển-đề không có pháp lành, thì hàng nhất-xiển-đề đối với bạn đồng học, đồng thầy, cha mẹ, bà con, vợ con, lẽ nào lại không sinh lòng yêu thương? Nếu có sinh lòng ấy thì chẳng phải là điều lành sao?
Phật dạy:
– Hay thay, hay thay! Này thiện nam tử! Ông hỏi điều ấy thật đúng lúc. Phật tính giống như hư không, không thuộc quá khứ, không thuộc vị lai, không thuộc hiện tại. Tất cả chúng sinh có ba loại thân: thân quá khứ, thân vị lai, thân hiện tại. Ở vị lai, chúng sinh có được thân thanh tịnh trang nghiêm đầy đủ thì thấy được Phật tính, vì thế Ta nói Phật tính thuộc vị lai. Này thiện nam tử! Vì chúng sinh, có lúc Ta lấy nhân mà gọi là quả, có lúc lấy quả mà gọi là nhân. Vì thế trong kinh nói mạng sống là thức ăn, thấy sắc là xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng). Vì thân ở vị lai thanh tịnh nên nói là Phật tính.
– Bạch Thế Tôn! Nếu nghĩa đúng như lời Phật nói, thì sao lại nói tất cả chúng sinh đều có Phật tính?
– Này thiện nam tử! Phật tính của chúng sinh tuy hiện tại không có, nhưng không thể nói là không có. Như tính chất của hư không, tuy hiện tại không có, nhưng không thể nói là không có. Tất cả chúng sinh tuy là vô thường, nhưng Phật tính thì thường còn, không biến đổi. Vì thế trong kinh này Ta nói Phật tính của chúng sinh không ở trong cũng không ở ngoài, giống như hư không không ở trong cũng không ở ngoài. Nếu hư không có trong có ngoài thì hư không đã không được gọi là một, là thường còn, cũng không thể nói là có ở khắp mọi nơi. Hư không tuy không ở trong không ở ngoài, nhưng chúng sinh đều có. Phật tính của chúng sinh cũng như vậy.
Như ông nói hàng nhất-xiển-đề có pháp lành, nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Hàng nhất-xiển-đề nếu có nghiệp thân, nghiệp miệng, nghiệp ý; nghiệp nắm giữ, nghiệp tìm cầu, nghiệp bố thí, nghiệp hiểu biết, thì các nghiệp như vậy đều là nghiệp tà. Vì sao? Vì họ không cầu nhân quả. Này thiện nam tử! Như cây ha-lê-lặc (một loại cây thuốc, vị rất đắng): rễ, thân, cành, lá, hoa, quả đều đắng. Nghiệp của nhất-xiển-đề cũng như vậy.
Này thiện nam tử! Như Lai có đủ tri chư căn lực (năng lực trí tuệ biết rõ căn cơ, tức trình độ và năng lực cao thấp, lanh chậm của từng chúng sinh), vì thế khéo phân biệt được chúng sinh có căn cơ bậc thượng, bậc trung hay bậc hạ. Ngài biết người này từ bậc hạ chuyển lên bậc trung, biết người này từ bậc trung chuyển lên bậc thượng, biết người này từ bậc thượng chuyển xuống bậc trung, biết người này từ bậc trung chuyển xuống bậc hạ. Vì thế nên biết căn tính của chúng sinh không cố định. Vì không cố định nên có khi dứt căn lành, dứt rồi lại sinh trở lại. Nếu căn tính của chúng sinh là cố định, thì đã chẳng bao giờ dứt trước rồi sau sinh lại, cũng không nên nói hàng nhất-xiển-đề rơi vào địa ngục với tuổi thọ một kiếp. Này thiện nam tử! Vì thế Như Lai nói tất cả các pháp đều không có tướng cố định.
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật:
– Bạch Thế Tôn! Như Lai có đủ năng lực biết rõ các căn cơ, biết chắc Thiện Tinh sẽ dứt căn lành, vậy vì nhân duyên gì lại cho ông ấy xuất gia?
Phật dạy:
– Này thiện nam tử! Thuở xưa khi Ta mới xuất gia, em Ta là Nan-đà, em họ là A-nan, Đề-bà-đạt-đa, con Ta là La-hầu-la, những người như vậy đều theo Ta xuất gia tu đạo. Nếu Ta không cho Thiện Tinh xuất gia, người ấy kế tiếp sẽ được nối ngôi vua; có quyền lực tự do làm theo ý mình, ông ta sẽ phá hoại Phật pháp. Vì nhân duyên ấy nên Ta cho ông xuất gia tu đạo.
Này thiện nam tử! Tỳ-kheo Thiện Tinh nếu không xuất gia thì cũng dứt căn lành, trong vô lượng đời đều không có lợi ích gì. Nay đã xuất gia, tuy dứt căn lành, nhưng đã có thể giữ giới, cúng dường, cung kính các bậc lớn tuổi, tu lâu, có đức hạnh, tu tập từ Sơ thiền (bậc định thứ nhất) cho đến Tứ thiền. Đó gọi là nhân lành. Nhân lành như vậy có thể sinh ra pháp lành. Pháp lành đã sinh thì có thể tu tập đạo. Đã tu tập đạo thì sẽ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế Ta cho Thiện Tinh xuất gia. Này thiện nam tử! Nếu Ta không cho tỳ-kheo Thiện Tinh xuất gia thọ giới, thì không thể gọi Ta là Như Lai có đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có).
Này thiện nam tử! Phật quán thấy chúng sinh có đủ cả pháp lành lẫn pháp chẳng lành. Người ấy tuy có đủ hai thứ pháp như vậy, nhưng không bao lâu sẽ dứt hết mọi căn lành, chỉ còn đủ những căn chẳng lành. Vì sao? Vì chúng sinh như thế không gần bạn tốt, không nghe chánh pháp, không suy nghĩ đúng đắn, không làm đúng theo pháp. Vì nhân duyên ấy mà dứt căn lành, đủ căn chẳng lành. Này thiện nam tử! Như Lai lại biết rằng người ấy, hoặc ở đời này hoặc ở đời sau, khi còn trẻ, khi trưởng thành hay khi già, sẽ gần gũi bạn tốt, nghe nhận chánh pháp về Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn sự thật: sự thật về khổ, nguyên nhân sinh ra khổ, sự chấm dứt khổ, và con đường dẫn đến chấm dứt khổ); khi ấy sẽ sinh lại căn lành.
Này thiện nam tử! Ví như có một dòng suối cách làng không xa, nước ngọt lành, có đủ tám đức tính tốt (như trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm, uống không hại người...). Có người nóng khát muốn đến chỗ suối. Bên cạnh có người trí quan sát người khát ấy, biết chắc chắn không nghi ngờ gì rằng người ấy sẽ đến được chỗ nước. Vì sao? Vì không có đường nào khác. Như Lai Thế Tôn quán xét chúng sinh cũng như vậy. Vì thế Như Lai được gọi là có đủ năng lực biết rõ các căn cơ.
Bấy giờ, Thế Tôn lấy một chút đất đặt trên móng tay, bảo Ca-diếp rằng:
– Đất này nhiều, hay đất của mười phương thế giới nhiều?
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật:
– Bạch Thế Tôn! Đất trên móng tay không thể so với đất của mười phương.
– Này thiện nam tử! Người bỏ thân người rồi lại được thân người; bỏ thân trong ba đường ác mà được thân người; các giác quan đầy đủ, sinh ở vùng trung tâm (vùng có Phật pháp); có đủ lòng tin chân chính, tu tập được đạo; tu tập đạo rồi được giải thoát; được giải thoát rồi vào được Niết-bàn — số ấy như đất trên móng tay. Còn kẻ bỏ thân người rồi mang thân trong ba đường ác; bỏ thân ba đường ác rồi lại mang thân ba đường ác; các giác quan không đầy đủ, sinh ở vùng biên địa xa xôi; tin theo điều tà, thấy biết điên đảo, tu tập đạo tà, không được giải thoát và Niết-bàn thường còn an vui — số ấy như đất của mười phương thế giới.
Này thiện nam tử! Người giữ gìn giới cấm, tinh tấn không lười, không phạm bốn trọng tội (bốn tội nặng nhất của người xuất gia: giết người, trộm cắp, dâm dục, nói dối là mình đã chứng đạo), không làm năm tội nghịch, không dùng tài vật của chúng tăng (?), không làm nhất-xiển-đề, không dứt căn lành, tin những kinh điển Niết-bàn như thế này — số ấy như đất trên móng tay. Còn kẻ phá giới, lười biếng, phạm bốn trọng tội, làm năm tội nghịch, dùng tài vật của chúng tăng, làm nhất-xiển-đề, dứt hết căn lành, không tin kinh này — số ấy như đất của mười phương thế giới. Này thiện nam tử! Như Lai biết rõ chúng sinh có căn cơ bậc thượng, trung, hạ như vậy, vì thế gọi Phật là có đủ năng lực biết rõ các căn cơ.
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật:
– Bạch Thế Tôn! Như Lai có đủ năng lực biết rõ căn cơ ấy, nên biết được sự sai khác về căn cơ thượng, trung, hạ, lanh hay chậm của tất cả chúng sinh; biết căn cơ của chúng sinh ở đời hiện tại, cũng biết căn cơ của chúng sinh ở đời vị lai. Những chúng sinh như vậy, sau khi Phật diệt độ, sẽ nói thế này:
Có người nói Như Lai rốt cuộc đã vào Niết-bàn, có người nói không rốt cuộc vào Niết-bàn. Có người nói có ngã (một cái "tôi" thường còn), có người nói không có ngã. Có người nói có thân trung ấm (thân trung gian tồn tại giữa lúc chết và lúc tái sinh), có người nói không có thân trung ấm. Có người nói bậc thánh có thể thoái lui, có người nói không thoái lui. Có người nói thân Như Lai là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), có người nói thân Như Lai là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt). Có người nói mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử, bắt đầu từ sự mê lầm và kết thúc ở già chết) là pháp hữu vi, có người nói nhân duyên là pháp vô vi. Có người nói tâm là thường còn, có người nói tâm là vô thường.
Có người nói hưởng thụ năm dục lạc (thú vui của năm giác quan: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, sự xúc chạm êm ái) thì ngăn trở đạo thánh, có người nói không ngăn trở. Có người nói Thế đệ nhất pháp (bậc tu cao nhất trong hàng phàm phu, ngay trước khi chứng quả thánh) chỉ có ở Dục giới, có người nói có ở cả ba cõi (Dục giới; Sắc giới: cõi của các vị trời đã hết ham muốn dục lạc nhưng còn thân hình; Vô sắc giới: cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình). Có người nói bố thí chỉ là nghiệp ý, có người nói bố thí chính là năm ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm giác, nhận biết, ý chí hành động, và ý thức). Có người nói có ba pháp vô vi (ba thứ không do tạo tác: hư không, sự diệt trừ nhờ trí tuệ, sự không sinh do thiếu duyên), có người nói không có ba pháp vô vi.
Lại có người nói có sắc do tứ đại tạo thành, lại có người nói không có sắc do tứ đại tạo thành. Có người nói có sắc vô tác (loại "vật chất" không hiện hình, như năng lực giữ giới đã thọ, vẫn tồn tại trong thân), có người nói không có sắc vô tác. Có người nói có tâm sở (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm, như vui, buồn, tham, giận), có người nói không có tâm sở. Có người nói có năm cõi tồn tại, có người nói có sáu cõi tồn tại. Có người nói tám giới trai (tám điều giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm) và giới Ưu-bà-tắc (giới của nam cư sĩ tại gia) phải thọ đầy đủ mới được giới, có người nói không thọ đầy đủ cũng được giới. Có người nói tỳ-kheo phạm bốn trọng tội rồi thì giới tỳ-kheo vẫn còn, có người nói không còn.
Có người nói các bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, mới vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn tái sinh vào cõi Dục một lần), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) và A-la-hán đều sẽ thành Phật đạo, có người nói không thành. Có người nói Phật tính có ngay trong chúng sinh, có người nói Phật tính có ở ngoài chúng sinh. Có người nói kẻ phạm bốn trọng tội, làm năm tội nghịch, nhất-xiển-đề v.v... đều có Phật tính, có người nói không có. Có người nói có Phật ở mười phương, có người nói không có Phật ở mười phương. Nếu Như Lai đã thành tựu đầy đủ năng lực biết rõ căn cơ, thì vì sao hôm nay không nói dứt khoát?
Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp:
– Này thiện nam tử! Những nghĩa như vậy không phải nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) biết được, cho đến không phải ý thức (sự nhận biết của tâm ý thông thường) biết được, mà chỉ trí tuệ mới biết được. Với người có trí, Ta không bao giờ nói hai cách, và người ấy cũng thấy rằng Ta không nói hai cách. Với người không có trí, Ta nói theo cách không cố định, và người không có trí ấy cũng cho rằng Ta nói không cố định. Này thiện nam tử! Tất cả việc lành Như Lai làm đều là để điều phục chúng sinh. Ví như vua thầy thuốc, mọi phương thuốc đều để chữa trị mọi bệnh khổ.
Này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn, vì từng đất nước, vì từng thời điểm, vì ngôn ngữ của người khác, vì từng hạng người, vì các căn cơ khác nhau, nên đối với một pháp mà nói hai cách; đối với một tên gọi mà nói vô lượng tên; đối với một nghĩa mà nói vô lượng tên; đối với vô lượng nghĩa mà nói vô lượng tên.
Thế nào là một tên mà nói thành vô lượng tên? Như Niết-bàn, cũng gọi là Niết-bàn, cũng gọi là Vô sinh (không sinh), cũng gọi là Vô xuất (không sinh khởi), cũng gọi là Vô tác (không tạo tác), cũng gọi là Vô vi (không do tạo thành), cũng gọi là Chỗ nương tựa, cũng gọi là Hang nhà (nơi trú ẩn), cũng gọi là Giải thoát, cũng gọi là Ánh sáng, cũng gọi là Đèn sáng, cũng gọi là Bờ bên kia (bờ thoát khỏi biển khổ sinh tử), cũng gọi là Không sợ hãi, cũng gọi là Không thoái lui, cũng gọi là Chỗ an ổn, cũng gọi là Vắng lặng, cũng gọi là Vô tướng (không có hình tướng), cũng gọi là Không hai, cũng gọi là Một hạnh, cũng gọi là Mát mẻ, cũng gọi là Không tối tăm, cũng gọi là Không chướng ngại, cũng gọi là Không tranh cãi, cũng gọi là Không vẩn đục, cũng gọi là Rộng lớn, cũng gọi là Cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời), cũng gọi là Cát tường (điềm lành). Đó gọi là một tên mà nói thành vô lượng tên.
Thế nào là một nghĩa mà nói vô lượng tên? Như Đế Thích, cũng gọi là Đế Thích, cũng gọi là Kiều-thi-ca, cũng gọi là Bà-ta-bà, cũng gọi là Phú-lan-đà-la, cũng gọi là Ma-khư-bà, cũng gọi là Nhân-đà-la, cũng gọi là Nghìn Mắt, cũng gọi là Chồng của Xá-chi (Xá-chi là tên vợ Đế Thích), cũng gọi là Kim Cương, cũng gọi là Bảo Đỉnh (đỉnh báu), cũng gọi là Bảo Tràng (cờ báu). Đó gọi là một nghĩa mà nói vô lượng tên.
Thế nào là đối với vô lượng nghĩa mà nói vô lượng tên? Như Phật Như Lai, cũng gọi là Như Lai — nghĩa khác, tên khác; cũng gọi là A-la-ha (bậc đáng được cúng dường) — nghĩa khác, tên khác; cũng gọi là Tam-miệu tam-phật-đà (bậc giác ngộ chân chính, hiểu biết khắp tất cả) — nghĩa khác, tên khác; cũng gọi là Người lái thuyền, cũng gọi là Người dẫn đường, cũng gọi là Chánh giác (bậc giác ngộ chân chính), cũng gọi là Minh hạnh túc (bậc đầy đủ cả trí sáng và đức hạnh), cũng gọi là Vua sư tử lớn, cũng gọi là Sa-môn, cũng gọi là Bà-la-môn (người tu hành thanh tịnh), cũng gọi là Bậc vắng lặng, cũng gọi là Thí chủ, cũng gọi là Bậc đã đến bờ bên kia, cũng gọi là Vua thầy thuốc lớn, cũng gọi là Vua voi lớn, cũng gọi là Vua rồng lớn, cũng gọi là Bậc ban cho con mắt, cũng gọi là Đại lực sĩ, cũng gọi là Bậc hoàn toàn không sợ hãi, cũng gọi là Kho báu, cũng gọi là Người dẫn đầu đoàn buôn, cũng gọi là Bậc đã giải thoát, cũng gọi là Đại trượng phu, cũng gọi là Thầy của trời và người, cũng gọi là Đại phân-đà-lợi (hoa sen trắng lớn), cũng gọi là Bậc duy nhất không ai sánh bằng, cũng gọi là Ruộng phước lớn (nơi gieo công đức được phước lớn), cũng gọi là Biển trí tuệ lớn, cũng gọi là Vô tướng, cũng gọi là Bậc đầy đủ tám trí (tám loại trí tuệ thấu suốt bốn sự thật Khổ, Tập, Diệt, Đạo ở cõi Dục và ở hai cõi trên). Tất cả những tên ấy, nghĩa khác, tên khác. Này thiện nam tử! Đó gọi là đối với vô lượng nghĩa mà nói vô lượng tên.
Lại có một nghĩa mà nói vô lượng tên, ví như ấm (nhóm yếu tố hợp thành thân tâm con người), cũng gọi là ấm, cũng gọi là điên đảo (thấy biết sai lệch), cũng gọi là đế (sự thật), cũng gọi là Tứ niệm xứ (bốn chỗ để quán niệm: thân, cảm giác, tâm, các pháp), cũng gọi là bốn loại thức ăn (bốn thứ nuôi dưỡng sự sống: thức ăn vật chất, sự xúc chạm, ý chí mong cầu, và thức), cũng gọi là bốn chỗ trú của thức (bốn chỗ thức nương vào: thân thể vật chất, cảm giác, nhận biết, ý chí hành động), cũng gọi là hữu (sự tồn tại trong sinh tử), cũng gọi là đạo, cũng gọi là thời, cũng gọi là chúng sinh, cũng gọi là thế gian, cũng gọi là đệ nhất nghĩa (nghĩa tối thượng), cũng gọi là ba sự tu là tu thân, tu giới, tu tâm, cũng gọi là nhân quả, cũng gọi là phiền não, cũng gọi là giải thoát, cũng gọi là mười hai nhân duyên, cũng gọi là Thanh văn, Bích-chi-phật (tức Duyên giác), cũng gọi là địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời, cũng gọi là quá khứ, hiện tại, vị lai. Đó gọi là một nghĩa mà nói vô lượng tên.
Này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn vì chúng sinh nên trong cái rộng mà nói gọn, trong cái gọn mà nói rộng; lấy Đệ nhất nghĩa đế (chân lý tuyệt đối, tối thượng) mà nói thành Thế đế (chân lý theo quy ước của thế gian); lấy pháp Thế đế mà nói thành Đệ nhất nghĩa đế. Thế nào gọi là trong rộng nói gọn? Như Ta bảo các tỳ-kheo: "Nay Ta giảng mười hai nhân duyên. Thế nào gọi là mười hai nhân duyên? Đó là nhân và quả." Thế nào gọi là trong gọn nói rộng? Như Ta bảo các tỳ-kheo: "Nay Ta giảng Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Khổ là vô lượng nỗi khổ; Tập là vô lượng phiền não; Diệt là vô lượng sự giải thoát; Đạo là vô lượng phương tiện." Thế nào gọi là lấy Đệ nhất nghĩa đế mà nói thành Thế đế? Như Ta bảo các tỳ-kheo: "Thân Ta nay có già, bệnh, chết." Thế nào gọi là lấy Thế đế mà nói thành Đệ nhất nghĩa đế? Như Ta bảo Kiều-trần-như (một trong năm đệ tử đầu tiên của Phật): "Vì ông đã chứng được pháp nên gọi là A-nhã Kiều-trần-như (A-nhã nghĩa là người đã hiểu biết)." Vì vậy, tùy người, tùy ý, tùy lúc, nên gọi là Như Lai có năng lực biết rõ các căn cơ.
Này thiện nam tử! Nếu đối với những nghĩa như vậy mà Ta nói một cách cố định, thì không thể gọi Ta là Như Lai có đủ năng lực biết rõ căn cơ. Này thiện nam tử! Người có trí nên biết rằng sức nặng voi chúa chở được thì con lừa không kham nổi. Việc làm của tất cả chúng sinh là vô lượng, vì thế Như Lai giảng cho họ vô lượng pháp bằng nhiều cách khác nhau. Vì sao? Vì chúng sinh có quá nhiều phiền não. Nếu Như Lai chỉ giảng một hạnh, thì không gọi là Như Lai đã thành tựu đầy đủ năng lực biết rõ căn cơ.
Vì thế trong kinh khác Ta đã nói: đối với năm hạng chúng sinh, không nên nói ngược lại năm pháp cho họ. Với người không có lòng tin thì không khen ngợi lòng tin chân chính; với người phá giới thì không khen ngợi việc giữ giới; với người keo kiệt tham lam thì không khen ngợi việc bố thí; với người lười biếng thì không khen ngợi việc học rộng nghe nhiều; với người ngu si thì không khen ngợi trí tuệ. Vì sao? Nếu người trí nói năm điều ấy cho năm hạng người này, thì nên biết người nói không có đủ năng lực biết rõ căn cơ, cũng không thể gọi là thương xót chúng sinh. Vì sao? Năm hạng người này nghe những điều ấy xong sẽ sinh lòng không tin, lòng xấu ác, lòng giận dữ; vì nhân duyên ấy mà trong vô lượng đời phải chịu quả báo khổ. Vì thế không gọi là thương xót chúng sinh, có đủ năng lực biết rõ căn cơ.
Vì thế trước đây trong kinh khác Ta đã bảo Xá-lợi-phất (vị đại đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Ông hãy cẩn thận, chớ giảng pháp rộng cho người căn cơ lanh lợi, giảng pháp gọn cho người căn cơ chậm lụt (?)." Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn! Con chỉ vì lòng thương xót mà giảng, chứ không phải vì có đủ năng lực biết rõ căn cơ mà giảng." Này thiện nam tử! Giảng pháp rộng hay gọn là cảnh giới của Phật, không phải hàng Thanh văn, Duyên giác biết được.
Này thiện nam tử! Như ông nói, sau khi Phật nhập Niết-bàn, các đệ tử mỗi người nói một khác, những người ấy đều vì nhân duyên điên đảo nên không có được chánh kiến (sự thấy biết đúng đắn), vì thế không thể làm lợi cho mình, cũng không làm lợi cho người. Này thiện nam tử! Các chúng sinh ấy không phải chỉ có một tính, một hạnh, một căn cơ, một loại đất nước, một bạn lành dẫn dắt, vì thế Như Lai vì họ mà giảng giáo pháp cốt yếu bằng nhiều cách khác nhau. Vì nhân duyên ấy, chư Phật Như Lai trong mười phương và ba đời vì chúng sinh mà mở bày, giảng giải mười hai bộ kinh.
Này thiện nam tử! Như Lai giảng mười hai bộ kinh này không phải để lợi cho mình, mà chỉ để lợi cho người khác. Vì thế năng lực thứ năm của Như Lai gọi là giải lực. Nhờ hai năng lực này (năng lực biết rõ căn cơ và năng lực biết rõ sự hiểu biết, ý thích của chúng sinh), Như Lai biết sâu xa rằng người này ở hiện tại có thể dứt căn lành, người này ở đời sau có thể dứt căn lành; người này ở hiện tại có thể được giải thoát, người này ở đời sau có thể được giải thoát. Vì thế Như Lai được gọi là Lực sĩ vô thượng (bậc có sức mạnh cao tột không ai hơn).
Hết quyển thứ ba mươi ba của kinh Đại Bát Niết-bàn (bộ kinh ghi lại lời dạy của Phật lúc sắp nhập Niết-bàn, tức lúc sắp rời bỏ thân xác và hoàn toàn ra khỏi sinh tử).
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi bốn
Đời Bắc Lương, Tam tạng (danh hiệu của vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Đàm-vô-sấm, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video