Phẩm Bồ-tát Ca-diếp, thứ mười hai, phần hai
(Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Ca-diếp: tên vị Bồ-tát đặt câu hỏi trong phẩm này.)
Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe, nghĩa là "người con trai hiền lành"), nếu có người nói rằng Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là "người đã đến từ chân lý") rốt cuộc nhập Niết-bàn hay rốt cuộc không nhập Niết-bàn (Niết-bàn: trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử; ở đây còn chỉ việc Phật qua đời), thì người ấy nói như vậy là vì không hiểu ý Như Lai.
Này thiện nam tử, trong núi Hương Sơn có năm vạn ba nghìn vị tiên nhân (người tu khổ hạnh ở núi rừng, có phép lạ). Tất cả họ đều từng ở chỗ Phật Ca-diếp (vị Phật ra đời trước Phật Thích-ca) trong quá khứ mà tu các công đức, nhưng chưa đạt chánh đạo (con đường giải thoát chân chính), chưa được gần gũi các Phật để nghe nhận chánh pháp (giáo pháp chân chính). Vì muốn độ những người như thế, Như Lai bảo A-nan (đệ tử thân cận, thị giả của Phật) rằng: "Ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết-bàn."
Các vị trời nghe vậy, tiếng ấy truyền đi khắp nơi cho đến tận núi Hương Sơn. Các tiên nhân nghe xong liền sinh lòng hối hận mà nói: "Sao chúng ta được sinh làm người mà lại không gần gũi Phật? Các Đức Phật ra đời rất khó gặp, như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần). Nay chúng ta nên đến chỗ Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc được cả thế gian tôn kính") để nghe nhận chánh pháp."
Này thiện nam tử, lúc ấy năm vạn ba nghìn tiên nhân liền đến chỗ ta. Ta liền tùy theo căn cơ của họ mà thuyết pháp: "Các vị đại sĩ (cách gọi tôn kính người tu hành), sắc (phần thân xác, vật chất) là vô thường (không bền, luôn thay đổi rồi mất đi). Vì sao vậy? Vì nhân duyên (các nguyên nhân và điều kiện) sinh ra sắc là vô thường. Nhân đã vô thường thì sắc sinh ra làm sao mà thường còn được? Cho đến thức (phần nhận biết của tâm) cũng như vậy." Bấy giờ các tiên nhân nghe pháp ấy xong, ngay lập tức chứng được quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng đệ tử nghe pháp: dứt sạch phiền não, không còn tái sinh).
Này thiện nam tử, ở thành Câu-thi-na-kiệt (Kushinagar, nơi Phật nhập Niết-bàn) có ba mươi vạn lực sĩ (người có sức mạnh phi thường), không phục tùng ai. Họ cậy vào sắc đẹp, sức mạnh, tuổi thọ và của cải mà kiêu căng phóng túng, như say như cuồng, tâm trí rối loạn. Này thiện nam tử, vì muốn điều phục các lực sĩ ấy, ta bảo Mục-liên (Mục-kiền-liên, đệ tử có thần thông bậc nhất của Phật): "Ông hãy điều phục những lực sĩ ấy." Mục-kiền-liên kính vâng lời ta, trong năm năm dùng đủ mọi cách giáo hóa, nhưng không làm cho được dù chỉ một lực sĩ chịu nhận pháp mà quy phục. Vì vậy, vì các lực sĩ ấy, ta lại bảo A-nan: "Ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết-bàn."
Này thiện nam tử, các lực sĩ nghe lời ấy liền cùng nhau tụ họp, san sửa đường sá. Qua ba tháng, ta từ nước Tỳ-xá-ly (Vaishali, một thành lớn ở Ấn Độ xưa) đi đến thành Câu-thi-na. Giữa đường, từ xa trông thấy đám lực sĩ, ta liền tự hóa thân thành dáng một vị sa-môn (người xuất gia tu hành), đến chỗ các lực sĩ mà nói: "Này các chú bé, đang làm gì vậy?" Các lực sĩ nghe xong đều nổi giận, nói: "Sa-môn kia, sao nay ông lại gọi bọn ta là chú bé?" Ta nói: "Đại chúng các ngươi ba mươi vạn người dốc hết sức lực mà không dời nổi hòn đá nhỏ xíu này, sao lại không gọi là chú bé được?" Các lực sĩ nói: "Nếu ông cho chúng tôi là chú bé, thì hẳn ông là người lớn rồi!"
Này thiện nam tử, lúc ấy ta dùng hai ngón chân bới hòn đá ấy lên. Các lực sĩ thấy việc ấy liền tự thấy mình yếu kém, lại nói: "Sa-môn, nay ông lại có thể dời hòn đá này ra khỏi đường được không?" Ta nói: "Này các chú bé, vì cớ gì mà các ngươi sửa sang con đường này?" Các lực sĩ nói: "Sa-môn, ông không biết sao? Như Lai Thích-ca sẽ theo con đường này đến rừng Sa-la (rừng cây sa-la, nơi Phật nhập Niết-bàn) mà nhập Niết-bàn. Vì thế chúng tôi san sửa đường." Ta liền khen: "Hay thay, hay thay, các chú bé! Các ngươi đã phát được tấm lòng tốt như vậy, ta sẽ vì các ngươi mà dẹp hòn đá này đi."
Ta liền lấy tay nhấc tảng đá lớn ném lên cao đến tận trời A-ca-ni-tra (cõi trời cao nhất của cõi sắc). Các lực sĩ thấy đá lơ lửng trên không đều kinh sợ, toan bỏ chạy tứ tán. Ta lại bảo: "Này các lực sĩ, nay các ngươi không nên sinh lòng sợ hãi mà muốn bỏ chạy." Các lực sĩ nói: "Sa-môn, nếu ông che chở được cho chúng tôi thì chúng tôi mới dám đứng yên." Ta lại đưa tay đón hòn đá đặt trên bàn tay phải. Các lực sĩ thấy vậy lòng vui mừng, lại hỏi: "Sa-môn, hòn đá này là thường còn hay vô thường?" Lúc ấy ta lấy miệng thổi vào, hòn đá liền tan nát như bụi nhỏ. Các lực sĩ thấy vậy reo lên: "Sa-môn, hòn đá này là vô thường!" Họ liền sinh lòng hổ thẹn, tự trách mình: "Sao chúng ta lại cậy mình tự do, cậy sắc đẹp, sức mạnh, tuổi thọ, của cải mà sinh kiêu mạn?" Ta biết tâm họ, liền bỏ thân hóa hiện, trở lại hình dáng thật mà thuyết pháp cho họ. Các lực sĩ thấy vậy, tất cả đều phát tâm bồ-đề (tâm nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh).
Này thiện nam tử, ở Câu-thi-na-kiệt có một người thợ tên là Thuần-đà. Người ấy trước kia ở chỗ Phật Ca-diếp đã phát lời thệ nguyện lớn: "Khi Như Lai Thích-ca nhập Niết-bàn, tôi sẽ là người cúng dường bữa ăn cuối cùng." Vì vậy, khi ở nước Tỳ-xá-ly, ta dặn dò tỳ-kheo (người tu sĩ nam đã thọ giới đầy đủ) Ưu-bà-ma-na: "Này thiện nam tử, ba tháng nữa ta sẽ nhập Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức Phật qua đời) tại chỗ hai cây sa-la đứng song đôi ở Câu-thi-na-kiệt. Ông hãy đến báo cho Thuần-đà biết."
Này thiện nam tử, trong thành Vương Xá có một vị tiên có năm phép thần thông (năm thứ phép lạ: thấy xa, nghe xa, biết lòng người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự do), tên là Tu-bạt-đà, đã một trăm hai mươi tuổi, thường tự xưng là người biết hết mọi sự, sinh lòng kiêu mạn lớn. Ông ta đã từng ở chỗ vô số Đức Phật trong quá khứ mà gieo trồng các thiện căn (gốc rễ điều lành, tức những việc tốt làm nền cho sự giác ngộ về sau). Ta cũng vì muốn điều phục ông ta mà bảo A-nan: "Ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết-bàn." Tu-bạt-đà nghe được sẽ đến chỗ ta, sinh lòng tin kính. Ta sẽ vì ông ta mà nói đủ thứ pháp. Người ấy nghe xong sẽ được tận lậu (dứt sạch mọi phiền não rỉ chảy, tức chứng A-la-hán).
Này thiện nam tử, vua nước La-duyệt-kỳ (tức thành Vương Xá) là Tần-bà-sa-la. Thái tử của vua tên là Thiện Kiến. Do nhân duyên của nghiệp (hành động đã tạo từ trước và quả báo của nó), Thiện Kiến sinh lòng độc ác ngỗ nghịch, muốn hại cha nhưng chưa có dịp. Bấy giờ kẻ ác Đề-bà-đạt-đa (anh em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật), cũng do nhân duyên nghiệp quá khứ, lại sinh lòng bất thiện đối với ta, muốn hại ta. Hắn liền tu năm phép thần thông, chẳng bao lâu thì đạt được, rồi kết thân thiết với thái tử Thiện Kiến. Vì thái tử, hắn hiện đủ thứ phép thần thông: đi ra từ chỗ không phải cửa rồi lại đi vào bằng cửa, đi ra bằng cửa rồi đi vào từ chỗ không phải cửa; có lúc hiện thân voi, ngựa, bò, dê, thân nam, thân nữ. Thái tử Thiện Kiến thấy vậy liền sinh lòng yêu mến, vui thích và kính tin. Vì thế thái tử sắm sửa đủ thứ đồ cúng dường để cúng dường hắn, lại thưa: "Bậc đại sư thánh nhân, nay con muốn được thấy hoa mạn-đà-la (loài hoa ở cõi trời)."
Đề-bà-đạt-đa liền đi lên cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, nơi vua trời Đế Thích ở) để xin hoa của người trời. Vì phước của hắn đã hết nên không ai cho. Không xin được hoa, hắn nghĩ: "Cây mạn-đà-la chẳng có ta, chẳng có của ta (không ai làm chủ). Nếu ta tự hái thì có tội gì?" Hắn liền tiến lên định hái, thì mất hết thần thông, thấy mình đã trở về thành Vương Xá. Hắn sinh lòng hổ thẹn, không dám gặp lại thái tử Thiện Kiến.
Hắn lại nghĩ: "Nay ta nên đến chỗ Như Lai xin giao cho ta quản lĩnh đại chúng. Nếu Phật bằng lòng, ta sẽ tùy ý sai bảo Xá-lợi-phất (đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) và những người khác." Bấy giờ Đề-bà-đạt-đa đến chỗ ta mà nói: "Cúi xin Như Lai đem đại chúng này giao phó cho con. Con sẽ dùng đủ cách thuyết pháp giáo hóa, khiến họ được điều phục." Ta nói: "Kẻ ngu kia! Những người như Xá-lợi-phất thông minh, trí tuệ lớn, được đời tin phục, ta còn chưa đem đại chúng giao phó, huống chi là ngươi, kẻ ngu ăn nước bọt của người khác (lời quở trách nặng: kẻ chỉ biết nhặt nhạnh thừa thãi của người khác)!"
Đề-bà-đạt-đa lại càng sinh lòng độc ác với ta gấp bội, nói: "Cù-đàm (họ của Phật, gọi thẳng họ là tỏ ý bất kính)! Nay ông tuy điều phục được đại chúng, nhưng thế lực ấy chẳng được lâu, rồi sẽ thấy tiêu diệt." Vừa nói xong, mặt đất liền chấn động sáu lần. Đề-bà-đạt-đa lập tức ngã lăn ra đất. Bên mình hắn nổi lên một trận gió dữ, thổi bụi đất phủ bẩn khắp người. Đề-bà-đạt-đa thấy điềm xấu ấy, lại nói: "Nếu thân ta ngay đời này ắt phải vào địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, đau đớn không ngừng), thì ta nhất định phải báo mối thù lớn này."
Đề-bà-đạt-đa liền đứng dậy đi đến chỗ thái tử Thiện Kiến. Thiện Kiến thấy hắn liền hỏi: "Thánh nhân, sao nét mặt tiều tụy, có vẻ buồn rầu vậy?" Đề-bà-đạt-đa nói: "Ta vẫn thường như thế, ngươi không biết sao?" Thiện Kiến đáp: "Xin ngài nói rõ ý, vì cớ gì mà như vậy?" Đề-bà-đạt-đa nói: "Nay ta với ngươi rất mực thân thiết. Người ngoài mắng chửi ngươi, cho là trái lẽ. Ta nghe việc ấy, sao khỏi buồn được?" Thái tử Thiện Kiến lại hỏi: "Người trong nước mắng nhục ta thế nào?" Đề-bà-đạt-đa nói: "Người trong nước gọi ngươi là Vị Sinh Oán (kẻ thù khi chưa sinh ra)." Thiện Kiến lại hỏi: "Vì sao gọi ta là Vị Sinh Oán? Ai đặt ra tên này?"
Đề-bà-đạt-đa nói: "Lúc ngươi chưa sinh ra, tất cả các thầy xem tướng đều nói: 'Đứa trẻ này sinh ra sẽ giết cha nó.' Vì thế người ngoài đều gọi ngươi là Vị Sinh Oán. Còn người trong cung, vì giữ lòng ngươi, nên gọi là Thiện Kiến. Phu nhân Vi-đề-hy (mẹ của thái tử) nghe lời ấy, khi sinh ngươi ra đã từ trên lầu cao ném ngươi xuống đất, làm gãy một ngón tay của ngươi. Vì thế người ta lại gọi ngươi là Bà-la-lưu-chi (nghĩa là 'ngón tay gãy'). Ta nghe việc này thì lòng buồn bực rối bời, nhưng lại không thể nói với ngươi." Đề-bà-đạt-đa dùng đủ thứ chuyện xấu như vậy mà xúi thái tử giết cha, và nói: "Nếu ngươi giết cha, ta cũng có thể giết sa-môn Cù-đàm."
Thái tử Thiện Kiến hỏi một vị đại thần tên là Vũ Hành: "Đại vương vì sao đặt tên cho ta là Vị Sinh Oán?" Vị đại thần liền kể đầu đuôi, giống hệt như lời Đề-bà-đạt-đa nói. Thiện Kiến nghe xong liền cùng đại thần bắt giữ vua cha, giam ở ngoài thành, dùng bốn thứ quân (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân đi bộ) canh giữ. Phu nhân Vi-đề-hy nghe việc ấy liền đến chỗ vua. Những người canh giữ vua ngăn lại, không cho vào. Phu nhân nổi giận, mắng chửi họ. Bọn lính canh liền báo với thái tử: "Thưa đại vương, phu nhân muốn vào thăm vua cha, chẳng hay có cho phép không?" Thiện Kiến nghe xong lại nổi giận ghét bỏ, liền đến chỗ mẹ, tiến lên nắm tóc mẹ, rút dao định chém.
Bấy giờ Kỳ-bà (vị lương y nổi tiếng, cũng là anh em cùng cha khác mẹ với thái tử) thưa: "Thưa đại vương, từ khi có nước đến nay, tội dù nặng đến đâu cũng không đến mức giết phụ nữ, huống chi là mẹ đẻ của mình." Thái tử Thiện Kiến nghe lời ấy, vì nể Kỳ-bà nên liền buông tha. Nhưng thái tử cắt đứt quần áo, đồ nằm, thức ăn uống và thuốc men của vua cha. Qua bảy ngày, vua băng hà.
Thái tử Thiện Kiến thấy cha đã chết mới sinh lòng hối hận. Đại thần Vũ Hành lại đem đủ thứ thuyết tà ác ra nói với vua: "Thưa đại vương, mọi việc làm đều không có tội gì cả, cớ sao nay lại hối hận?" Kỳ-bà lại nói: "Đại vương nên biết, việc làm như vậy là gồm hai tội: một là giết vua cha, hai là giết một bậc Tu-đà-hoàn (người đã chứng quả thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh). Tội như thế, ngoài Phật ra không ai có thể diệt trừ." Vua Thiện Kiến nói: "Như Lai trong sạch, không chút nhơ bẩn, bọn tội nhân chúng ta làm sao được gặp?"
Này thiện nam tử, ta biết việc ấy nên bảo A-nan: "Ba tháng nữa ta sẽ nhập Niết-bàn." Thiện Kiến nghe vậy liền đến chỗ ta. Ta thuyết pháp cho ông ấy, tội nặng được giảm nhẹ, và ông ấy có được vô căn tín (lòng tin không có gốc rễ, tức lòng tin bỗng nhiên phát sinh dù trước đó không hề có hạt giống lành). Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, nên nói rằng: "Như Lai nhất định nói là rốt cuộc nhập Niết-bàn."
Này thiện nam tử, Bồ-tát có hai loại: một là Bồ-tát thực nghĩa (Bồ-tát thật sự, có đủ ý nghĩa của Bồ-tát), hai là Bồ-tát giả danh (chỉ mang tên Bồ-tát). Bồ-tát giả danh nghe ta nói ba tháng nữa sẽ nhập Niết-bàn, thì đều sinh lòng thối lui mà nói rằng: "Nếu Như Lai là vô thường, không trụ lại, thì chúng ta cần gì vì việc này mà phải chịu khổ não lớn suốt vô số đời? Như Lai Thế Tôn thành tựu đầy đủ vô lượng công đức mà còn không phá nổi con ma chết (cái chết được ví như ma, cướp mạng sống), huống chi bọn chúng ta lại phá được sao?" Này thiện nam tử, vì thế ta vì các Bồ-tát ấy mà nói: "Như Lai thường trụ, không hề biến đổi." Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, quả quyết rằng Như Lai trọn không bao giờ nhập Niết-bàn.
Này thiện nam tử, có những chúng sinh mang đoạn kiến (cái thấy sai lầm cho rằng chết là hết, không có đời sau) mà nói: "Sau khi thân tất cả chúng sinh diệt rồi thì nghiệp lành nghiệp dữ không có ai chịu quả." Ta vì những người ấy mà nói: "Quả báo lành dữ thật có người chịu." Làm sao biết là có? Này thiện nam tử, ở đời quá khứ, tại Câu-thi-na-kiệt có một vị vua tên là Thiện Kiến. Lúc làm đồng tử trải qua tám vạn bốn nghìn năm, làm thái tử tám vạn bốn nghìn năm, đến khi lên ngôi vua cũng tám vạn bốn nghìn năm. Một hôm ngồi một mình, vua suy nghĩ: "Chúng sinh phước mỏng, tuổi thọ ngắn ngủi, thường có bốn kẻ thù theo đuổi, vậy mà không tự biết, vẫn còn buông lung. Vì thế ta nên xuất gia tu đạo, dứt bỏ bốn kẻ thù là sinh, già, bệnh, chết."
Vua liền ra lệnh cho quan phụ trách dựng một ngôi nhà bằng bảy thứ báu ở ngoài thành. Dựng xong, vua bảo quần thần, bá quan, các phi hậu trong cung, các con và quyến thuộc: "Các ngươi nên biết, ta muốn xuất gia, có thể chấp thuận cho ta chăng?" Bấy giờ các đại thần và quyến thuộc đều nói: "Hay thay đại vương, nay chính là lúc." Vua Thiện Kiến dẫn theo một người hầu, ở một mình trong ngôi nhà ấy, lại trải qua tám vạn bốn nghìn năm tu tập lòng từ (tâm thương yêu, mong mọi chúng sinh được an vui). Nhờ nhân duyên lòng từ ấy, trong tám vạn bốn nghìn đời sau đó, vua lần lượt được làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), ba mươi đời làm Thích-đề-hoàn-nhân (tức vua trời Đế Thích, chủ cõi trời Ba mươi ba), vô số đời làm các vua nhỏ. Này thiện nam tử, vua Thiện Kiến lúc ấy há phải là người khác ư? Đừng nghĩ như vậy, chính là thân ta. Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nhất định nói có ngã (cái "ta" thường còn) và có ngã sở (cái "của ta").
Lại có một lần ta vì chúng sinh mà nói: "Ngã chính là tính, tức là các nhân duyên trong và ngoài, mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả làm chúng sinh trôi lăn trong sinh tử), chúng sinh, năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là nhận định hình ảnh, hành là ý chí và các hoạt động tâm, thức là sự nhận biết), tâm, giới, thế gian, công đức, nghiệp hạnh, trời Tự Tại, thế giới (?) — tất cả gọi là ngã." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nhất định nói có ngã.
Này thiện nam tử, lại vào một lúc khác có một vị tỳ-kheo đến chỗ ta mà hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là ngã? Ai là ngã? Do duyên gì mà có ngã?" Ta liền vì vị tỳ-kheo ấy mà nói: "Này tỳ-kheo, không có ngã, cũng không có ngã sở. Con mắt vốn trước không có, nay mới có, có rồi lại không. Khi nó sinh ra không từ đâu đến, khi nó diệt đi cũng không đi đến đâu. Tuy có nghiệp và quả, nhưng không có người tạo tác; không có ai bỏ năm ấm này và nhận năm ấm khác. Như ông hỏi thế nào là ngã, thì ngã chính là một thời hạn (một đời sống) (?). Ai là ngã, thì đó chính là nghiệp. Do duyên gì mà có ngã, thì đó chính là ái (lòng tham luyến)."
"Này tỳ-kheo, ví như hai bàn tay vỗ vào nhau thì tiếng phát ra ở giữa. Ngã cũng như vậy: do ba nhân duyên là chúng sinh, nghiệp và ái mà gọi là ngã. Này tỳ-kheo, sắc của tất cả chúng sinh không phải là ngã; trong ngã không có sắc, trong sắc không có ngã; cho đến thức cũng như vậy. Này tỳ-kheo, bọn ngoại đạo (những người theo các giáo phái ngoài Phật giáo) tuy nói có ngã, nhưng rốt cuộc không lìa khỏi năm ấm. Nếu nói ngoài năm ấm có riêng một cái ngã thì không có lẽ ấy. Mọi hoạt động của chúng sinh đều như huyễn hóa, như ánh nắng dợn lúc trời nóng. Này tỳ-kheo, năm ấm đều là vô thường, không vui, không có ngã, không trong sạch." Này thiện nam tử, lúc ấy có vô số tỳ-kheo quán xét năm ấm này không có ngã, không có ngã sở, mà chứng quả A-la-hán. Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nhất định nói không có ngã.
Này thiện nam tử, trong kinh ta lại nói: "Ba thứ hòa hợp thì thọ được thân này: một là cha, hai là mẹ, ba là trung ấm (thân ở giai đoạn trung gian giữa lúc chết và lúc tái sinh). Ba thứ ấy hòa hợp thì thọ được thân này." Có lúc ta lại nói: "Bậc A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục nữa) có người nhập Bát-niết-bàn ngay đời hiện tại, có người nhập Bát-niết-bàn ở thân trung ấm." Hoặc lại nói: "Thân trung ấm có đủ các giác quan, sáng tỏ rõ ràng, đều do nghiệp đời trước, như đề hồ (món tinh túy nhất làm từ sữa) tinh khiết." Này thiện nam tử, có lúc ta nói: "Thân trung ấm mà chúng sinh hèn ác nhận lấy thì giống như vải dạ lông thô ráp ở thế gian; thân trung ấm mà chúng sinh thuần thiện nhận lấy thì giống như vải bông trắng sản xuất ở xứ Ba-la-nại (Varanasi, một thành ở Ấn Độ)." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói có trung ấm.
Này thiện nam tử, ta lại vì những chúng sinh phạm tội nghịch mà nói: "Kẻ tạo năm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn) khi bỏ thân thì vào thẳng địa ngục A-tỳ." Ta lại nói: "Tỳ-kheo Đàm-ma-lưu-chi khi bỏ thân thì vào thẳng địa ngục A-tỳ, ở khoảng giữa không có chỗ dừng nghỉ." Ta lại vì phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) Độc Tử mà nói: "Này phạm chí, nếu có trung ấm thì sẽ có sáu hữu (sáu cõi tồn tại) (?)." Ta lại nói: "Chúng sinh ở cõi vô sắc (cõi chỉ có tâm, không có thân xác) không có trung ấm." Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói nhất định không có trung ấm.
Này thiện nam tử, trong kinh ta lại nói có sự thoái lui (mất quả vị đã chứng). Vì sao vậy? Vì vô số tỳ-kheo biếng nhác lười nhác không tu đạo, nên ta nói có năm thứ thoái lui: một là thích nhiều việc, hai là thích nói chuyện đời, ba là thích ngủ nghỉ, bốn là thích gần gũi người tại gia, năm là thích đi đây đi đó nhiều. Vì những nhân duyên ấy mà tỳ-kheo thoái lui. Nói về nhân duyên thoái lui lại có hai thứ: một là trong, hai là ngoài. Bậc A-la-hán tuy đã lìa nhân bên trong nhưng chưa lìa nhân bên ngoài. Vì nhân duyên bên ngoài nên sinh phiền não; vì sinh phiền não nên bị thoái mất. Lại có vị tỳ-kheo tên là Cù-để, sáu lần thoái mất; thoái rồi hổ thẹn lại gắng tu tiếp, đến lần thứ bảy thì chứng được; chứng được rồi sợ lại mất nên lấy dao tự sát. Có lúc ta lại nói có thời giải thoát (giải thoát cần chờ đủ điều kiện, thời cơ mới đạt, có thể bị thoái lui), hoặc nói có sáu loại A-la-hán v.v. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nhất định nói có thoái lui.
Này thiện nam tử, trong kinh lại nói: "Ví như than cháy không thể trở lại thành gỗ, cũng như cái bình đã vỡ thì không còn dùng làm bình được nữa. Phiền não cũng vậy, A-la-hán đã dứt thì trọn không sinh lại." Cũng nói rằng nguyên nhân khiến chúng sinh sinh phiền não có ba thứ: một là chưa dứt phiền não, hai là không dứt nhân duyên, ba là suy nghĩ không đúng đắn. Còn bậc A-la-hán không có hai nhân duyên ấy, tức là đã dứt phiền não và không suy nghĩ sai trái (?). Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nhất định nói không có thoái lui.
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói thân Như Lai có hai loại: một là sinh thân (thân do cha mẹ sinh ra), hai là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không sinh không diệt). Nói sinh thân tức là thân phương tiện ứng hóa (thân hiện ra tùy theo căn cơ chúng sinh để giáo hóa). Thân như vậy có thể nói là có sinh, già, bệnh, chết, dài ngắn, đen trắng, là cái này cái kia, là học hay vô học (người còn đang tu học hay người đã học xong, không còn gì phải học). Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nhất định nói thân Phật là pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Còn pháp thân thì là thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch), vĩnh viễn lìa mọi sinh, già, bệnh, chết; không trắng không đen, không dài không ngắn, không phải cái này không phải cái kia, không phải học cũng không phải vô học. Dù Phật ra đời hay không ra đời, pháp thân vẫn thường trụ bất động, không hề biến đổi. Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nhất định nói thân Phật là pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt).
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói thế nào gọi là mười hai nhân duyên: từ vô minh (sự mê lầm, không thấy rõ chân lý) sinh ra hành (các hành động tạo nghiệp); từ hành sinh ra thức (cái biết đầu tiên đi vào thai mẹ); từ thức sinh ra danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình); từ danh sắc sinh ra lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); từ lục nhập sinh ra xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng); từ xúc sinh ra thọ (cảm giác vui, khổ hay không vui không khổ); từ thọ sinh ra ái (lòng tham luyến); từ ái sinh ra thủ (sự níu giữ, chiếm đoạt); từ thủ sinh ra hữu (cái nghiệp dẫn tới đời sống sau); từ hữu sinh ra sinh (sự tái sinh); có sinh thì có già, chết, lo buồn, khổ não. Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói mười hai nhân duyên nhất định là hữu vi.
Lại có một lần ta dạy bảo các tỳ-kheo mà nói: "Mười hai nhân duyên, dù có Phật hay không có Phật, tính và tướng của nó vẫn thường trụ." Này thiện nam tử, có cái là mười hai nhân duyên mà không do duyên sinh; có cái do duyên sinh mà không phải mười hai nhân duyên; có cái do duyên sinh mà cũng là mười hai nhân duyên; có cái không do duyên sinh mà cũng không phải mười hai nhân duyên. Cái là mười hai nhân duyên mà không do duyên sinh, tức là mười hai chi ở đời vị lai (tương lai). Cái do duyên sinh mà không phải mười hai nhân duyên, tức là năm ấm của bậc A-la-hán. Cái do duyên sinh mà cũng là mười hai nhân duyên, tức là năm ấm và mười hai nhân duyên của phàm phu. Cái không do duyên sinh mà cũng không phải mười hai nhân duyên, tức là hư không và Niết-bàn. Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói mười hai nhân duyên nhất định là vô vi.
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói: tất cả chúng sinh tạo nghiệp lành nghiệp dữ, đến lúc bỏ thân thì tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) ngay khi ấy tan rã. Người nghiệp thuần thiện thì tâm liền đi lên, người nghiệp thuần ác thì tâm liền đi xuống. Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói tâm nhất định thường còn.
Này thiện nam tử, có một lần ta vì vua Tần-bà-sa-la (vua nước Ma-kiệt-đà, cha của thái tử Thiện Kiến) mà nói: "Đại vương nên biết, sắc là vô thường. Vì sao vậy? Vì nó từ nhân vô thường mà sinh ra. Nếu sắc từ nhân vô thường sinh ra, người trí làm sao nói nó là thường được? Nếu sắc là thường thì không lẽ hoại diệt, sinh ra các khổ não. Nay thấy sắc này tan rã hư hoại, cho nên biết sắc là vô thường. Cho đến thức cũng như vậy." Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói tâm nhất định đoạn diệt.
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói: các đệ tử của ta nhận các thứ hương, hoa, vàng bạc, của báu, vợ con, tôi tớ — tám thứ vật bất tịnh (tám thứ vật người xuất gia không nên nhận giữ) — mà vẫn đạt chánh đạo; đạt chánh đạo rồi cũng không bỏ những thứ ấy. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, quả quyết rằng Như Lai nói hưởng thụ ngũ dục (năm thứ dục lạc từ sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc êm ái) không ngăn trở thánh đạo. Lại có một lần ta nói: "Người tại gia mà đạt chánh đạo thì không có lẽ ấy." Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói hưởng ngũ dục nhất định ngăn chặn chánh đạo.
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói: xa lìa phiền não mà chưa được giải thoát, giống như ở cõi dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc, trong đó có loài người) tu tập thế gian đệ nhất pháp (bậc tu tập cao nhất trong hàng phàm phu, ngay trước khi vào bậc thánh). Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe nói như vậy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói thế gian đệ nhất pháp chỉ có ở cõi dục. Lại nữa, ta nói noãn pháp, đỉnh pháp, nhẫn pháp, thế gian đệ nhất pháp (bốn bậc tu tập chuẩn bị của phàm phu trước khi thấy chân lý: noãn là "hơi ấm", như hơi ấm báo trước lửa trí tuệ; đỉnh là "đỉnh cao"; nhẫn là "chấp nhận vững chắc chân lý"; thế gian đệ nhất là "cao nhất trong thế gian") có trong khoảng từ sơ thiền đến tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi sắc, từ thứ nhất đến thứ tư). Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói các pháp ấy ở cõi sắc (cõi của chúng sinh đã lìa dục lạc nhưng vẫn còn thân hình vi tế).
Lại nữa, ta nói các ngoại đạo trước đã dứt được phiền não của bốn tầng thiền, rồi tu tập noãn pháp, đỉnh pháp, nhẫn pháp, thế gian đệ nhất pháp, quán xét bốn chân đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) mà chứng quả A-na-hàm. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói thế gian đệ nhất pháp ở cõi vô sắc.
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói trong bốn loại bố thí có ba loại là trong sạch. Một là người cho tin nhân, tin quả, tin việc bố thí, còn người nhận không tin nhân quả và việc bố thí. Hai là người nhận tin nhân quả và việc bố thí, còn người cho không tin nhân quả và việc bố thí. Ba là người cho và người nhận cả hai đều có lòng tin. Bốn là người cho và người nhận cả hai đều không tin. Trong bốn loại bố thí ấy, ba loại đầu là trong sạch. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói bố thí chỉ là ở tâm ý.
Này thiện nam tử, có một lần ta lại nói: người bố thí, khi bố thí là cho năm thứ. Năm thứ là gì? Một là cho sắc (sắc diện tươi tốt), hai là cho sức lực, ba là cho sự an ổn, bốn là cho mạng sống, năm là cho tài ăn nói. Vì nhân duyên ấy, người bố thí trở lại được quả báo năm thứ ấy. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói bố thí chính là năm ấm.
Này thiện nam tử, có một lần ta tuyên nói: Niết-bàn chính là xa lìa, phiền não vĩnh viễn dứt sạch, diệt hết không còn sót lại; như đèn tắt rồi không còn pháp nào sinh ra nữa, Niết-bàn cũng vậy. Nói hư không tức là không có gì cả; ví như ở thế gian vì chỗ không có gì nên gọi là hư không. Phi trí duyên diệt (sự diệt không do sức trí tuệ, mà do thiếu điều kiện nên một pháp không bao giờ sinh ra) cũng là không có gì cả; nếu nó có thì phải có nhân duyên, có nhân duyên thì phải có lúc hết diệt; vì nó không có nên không có hết diệt. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói không có ba pháp vô vi (ba pháp không sinh không diệt: hư không, trí duyên diệt tức Niết-bàn đạt được bằng trí tuệ, và phi trí duyên diệt).
Này thiện nam tử, có một lần ta vì Mục-kiền-liên mà nói: "Này Mục-liên, Niết-bàn chính là chương cú (lời dạy rõ ràng có mạch lạc), chính là dấu chân (con đường để theo), là chỗ rốt ráo, là chỗ không còn sợ hãi, chính là bậc đại sư, chính là quả lớn, là trí tuệ rốt ráo, chính là sự nhẫn lớn, là tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh sâu) không chướng ngại, là pháp giới lớn (toàn thể chân lý), là vị cam lộ (thứ nước bất tử của cõi trời, ví cho pháp giải thoát), chính là điều khó thấy. Này Mục-liên, nếu nói không có Niết-bàn, thì sao lại có người vì phỉ báng Niết-bàn mà bị đọa vào địa ngục?" Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói có Niết-bàn.
Lại một lần ta vì Mục-liên mà nói: "Này Mục-liên, mắt không bền chắc, cho đến thân cũng vậy, đều không bền chắc. Vì không bền chắc nên gọi là hư không. Chỗ thức ăn đi xuống, xoay chuyển và tiêu hóa, cùng tất cả âm thanh, đều gọi là hư không." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai quả quyết nói có hư không vô vi.
Lại một lần ta vì Mục-liên mà nói: "Này Mục-liên, có người chưa chứng quả Tu-đà-hoàn, khi ở bậc nhẫn pháp, đã dứt được vô số quả báo của ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Nên biết sự dứt ấy không phải do trí duyên (sức trí tuệ) mà diệt." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai quả quyết nói có phi trí duyên diệt.
Này thiện nam tử, có một lần ta lại vì tỳ-kheo Bạt-ba mà nói: "Này Bạt-ba, nếu tỳ-kheo quán xét sắc, dù là quá khứ, vị lai hay hiện tại, dù gần hay xa, dù thô hay tế, thấy những sắc như vậy không phải ngã, không phải ngã sở; nếu có tỳ-kheo quán xét như vậy thì có thể dứt được lòng tham luyến sắc." Bạt-ba lại hỏi: "Thế nào gọi là sắc?" Ta nói: "Tứ đại gọi là sắc, bốn ấm (thọ, tưởng, hành, thức) gọi là danh." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai quả quyết nói sắc chính là tứ đại.
Này thiện nam tử, ta lại nói: "Ví như nhờ có gương mà có bóng hiện ra, sắc cũng vậy, do tứ đại mà tạo thành, như thô, mịn, nhám, trơn, xanh, vàng, đỏ, trắng, dài, ngắn, vuông, tròn, xiên, góc, nhẹ, nặng, lạnh, nóng, đói, khát, khói, mây, bụi, sương. Đó gọi là tạo sắc (sắc phái sinh, do tứ đại tạo ra), giống như tiếng vang và bóng hình." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói có tứ đại thì có tạo sắc, hoặc có tứ đại mà không có tạo sắc.
Này thiện nam tử, ngày xưa có một lần vương tử Bồ-đề nói: "Nếu có tỳ-kheo giữ gìn giới cấm mà nổi lên ác tâm, nên biết lúc ấy đã mất giới tỳ-kheo." Ta liền bảo: "Này vương tử Bồ-đề, giới có bảy thứ, do thân và miệng mà có vô tác sắc (một thứ sức giữ giới vô hình, sinh ra khi thọ giới và tồn tại liên tục dù không biểu hiện ra ngoài). Nhờ nhân duyên vô tác sắc ấy, tâm người ấy tuy đang ở trong trạng thái ác hoặc vô ký (không thiện không ác), vẫn không gọi là mất giới mà vẫn gọi là giữ giới." Vì nhân duyên gì mà gọi là vô tác sắc? Vì nó không phải là nhân của sắc khác, cũng không làm nhân quả cho sắc khác (?). Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói có vô tác sắc.
Này thiện nam tử, trong kinh khác ta lại nói: "Giới chính là ngăn chặn pháp ác. Nếu không làm điều ác thì gọi là giữ giới." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai quả quyết tuyên nói không có vô tác sắc.
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói: sắc ấm cho đến thức ấm của bậc thánh đều do nhân duyên vô minh mà ra. Tất cả phàm phu cũng như vậy: từ vô minh sinh ra ái, nên biết ái ấy chính là vô minh; từ ái sinh ra thủ, nên biết thủ ấy chính là vô minh và ái; từ thủ sinh ra hữu, hữu ấy chính là vô minh, ái và thủ; từ hữu sinh ra thọ, nên biết thọ ấy chính là hành và hữu; do nhân duyên thọ mà sinh ra danh sắc, vô minh, ái, thủ, hữu, hành, thọ, xúc, thức, lục nhập v.v. Vì thế thọ chính là mười hai chi. Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói không có tâm số (các trạng thái, tác dụng của tâm như cảm giác, ý tưởng, lòng tin, sự chú tâm… tồn tại riêng bên cạnh tâm).
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói: do bốn thứ là mắt, sắc, ánh sáng và ác dục mà sinh ra nhãn thức (sự nhận biết bằng mắt). Nói ác dục tức là vô minh. Tính ham muốn khi tìm cầu thì gọi là ái. Ái làm duyên cho thủ, thủ gọi là nghiệp. Nghiệp làm duyên cho thức, thức làm duyên cho danh sắc, danh sắc làm duyên cho lục nhập, lục nhập làm duyên cho xúc, xúc làm duyên cho tưởng, thọ, ái, tín (lòng tin), tinh tấn (sự siêng năng), định (sự tập trung tâm), tuệ (trí tuệ). Những pháp như vậy nhân xúc mà sinh, nhưng không phải là xúc. Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói có tâm số.
Này thiện nam tử, có lúc ta nói chỉ có một hữu (cõi tồn tại của chúng sinh), hoặc nói hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, cho đến hai mươi lăm hữu. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói có năm hữu, hoặc nói có sáu hữu.
Này thiện nam tử, ngày trước có một lần ta ở rừng Ni-câu-đà (rừng cây đa) tại thành Ca-tỳ-la-vệ (quê hương của Phật), khi ấy Thích-ma-nam (người họ Thích, bà con của Phật) đến chỗ ta mà hỏi: "Thế nào gọi là ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia theo Phật)?" Ta liền nói: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân các giác quan đầy đủ, thọ tam quy y (nương tựa ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), thì gọi là ưu-bà-tắc." Thích-ma-nam hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là ưu-bà-tắc một phần?" Ta nói: "Này Ma-nam, nếu thọ tam quy y và thọ một giới, thì gọi là ưu-bà-tắc một phần." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói giới ưu-bà-tắc không thọ đầy đủ cũng được.
Này thiện nam tử, có một lần ta ở bên bờ sông Hằng, khi ấy Ca-chiên-diên (một đại đệ tử của Phật) đến chỗ ta mà hỏi: "Bạch Thế Tôn, con dạy chúng sinh thọ trai pháp (giữ giới thanh tịnh trong một thời gian nhất định, không ăn quá giờ ngọ), hoặc một ngày, hoặc một đêm, hoặc một thời, hoặc một niệm (khoảnh khắc). Những người như vậy có thành trai giới không?" Ta nói: "Này tỳ-kheo, người ấy được điều lành nhưng không gọi là được trai giới." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói bát giới trai (tám giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm) phải thọ đầy đủ mới được.
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói: "Nếu có tỳ-kheo phạm bốn tội trọng (bốn tội nặng nhất của tỳ-kheo: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối mình đã chứng đạo) thì không gọi là tỳ-kheo nữa, mà gọi là tỳ-kheo đã hỏng, tỳ-kheo đã mất, không thể sinh mầm hạt điều lành được nữa; ví như hạt giống đã cháy thì không sinh quả; như cây đa-la (một loại cây cọ) nếu ngọn bị chặt gãy thì không ra quả nữa. Tỳ-kheo phạm tội trọng cũng như vậy." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói các tỳ-kheo phạm giới trọng thì mất giới tỳ-kheo.
Này thiện nam tử, trong kinh ta vì Thuần-đà mà nói bốn loại tỳ-kheo: một là tỳ-kheo đã rốt ráo đến đạo, hai là tỳ-kheo chỉ bày đạo, ba là tỳ-kheo đang thọ nhận đạo, bốn là tỳ-kheo làm nhơ đạo. Người phạm bốn tội trọng chính là tỳ-kheo làm nhơ đạo. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói các tỳ-kheo phạm bốn tội trọng vẫn không mất giới.
Này thiện nam tử, trong kinh ta bảo các tỳ-kheo: "Một thừa (một cỗ xe, tức một con đường duy nhất đưa đến thành Phật), một đạo, một hạnh, một duyên. Một thừa cho đến một duyên như vậy có thể đem lại cho chúng sinh sự tịch tĩnh lớn, vĩnh viễn dứt mọi trói buộc, lo buồn, khổ đau và nguyên nhân của khổ, khiến tất cả chúng sinh đều đến một hữu (một nơi chốn duy nhất) (?)." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói từ Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán đều được thành Phật.
Này thiện nam tử, trong kinh ta nói: "Bậc Tu-đà-hoàn qua lại cõi người và cõi trời bảy lần thì nhập Bát-niết-bàn. Bậc Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại một lần) thọ sinh một lần ở cõi người, cõi trời thì nhập Bát-niết-bàn. Bậc A-na-hàm có năm loại: hoặc có người nhập Bát-niết-bàn ở khoảng trung gian, cho đến người nhập Bát-niết-bàn theo dòng đi lên (sinh lên lần lượt các cõi trời cao rồi mới nhập Niết-bàn). Bậc A-la-hán có hai loại: một là hiện tại, hai là vị lai. Hiện tại cũng dứt phiền não và năm ấm, vị lai cũng dứt phiền não và năm ấm." Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Như Lai nói từ Tu-đà-hoàn đến A-la-hán không được thành Phật.
Này thiện nam tử, trong kinh này ta nói Phật tính (tính chất có thể thành Phật, vốn sẵn có trong mọi chúng sinh) có đủ sáu điều: một là thường, hai là thật, ba là chân, bốn là thiện, năm là tịnh, sáu là có thể thấy. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói Phật tính của chúng sinh tồn tại tách rời chúng sinh.
Này thiện nam tử, ta lại nói Phật tính của chúng sinh giống như hư không. Hư không thì không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại, không phải trong, không phải ngoài, không thuộc về sắc, thanh, hương, vị, xúc (hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm xúc). Phật tính cũng vậy. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói Phật tính của chúng sinh tồn tại tách rời chúng sinh.
Này thiện nam tử, ta lại nói Phật tính của chúng sinh giống như kho báu trong nhà người đàn bà nghèo, như viên ngọc kim cương trên trán người lực sĩ, như suối nước cam lộ của Chuyển luân thánh vương (những ví dụ cho thấy của quý vốn sẵn có mà người ta không biết). Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói Phật tính của chúng sinh tồn tại tách rời chúng sinh.
Này thiện nam tử, ta lại nói những người phạm bốn tội trọng, những kẻ nhất-xiển-đề (người đã dứt hết gốc lành, không tin nhân quả), những người phỉ báng kinh Phương đẳng (các kinh Đại thừa), những người tạo năm tội nghịch, đều có Phật tính. Những chúng sinh như vậy hoàn toàn không có pháp lành, mà Phật tính là lành. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói Phật tính của chúng sinh tồn tại tách rời chúng sinh.
Này thiện nam tử, ta lại nói chúng sinh chính là Phật tính. Vì sao vậy? Vì nếu lìa chúng sinh thì không đạt được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, trọn vẹn và chân chính, tức quả vị Phật). Vì thế ta đã nói với vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la, đệ tử tại gia của Phật) ví dụ con voi: như những người mù tả con voi, tuy không nắm được cả con voi nhưng cũng không lìa con voi. Chúng sinh nói sắc cho đến nói thức là Phật tính, cũng như vậy: tuy không phải là Phật tính nhưng cũng không phải không là Phật tính. Như ta đã nói với vua ví dụ cây đàn không hầu (cây đàn dây; tiếng đàn không nằm riêng ở bộ phận nào mà do đủ duyên hợp lại mới phát ra), Phật tính cũng vậy.
Này thiện nam tử, các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, nên nói đủ cách khác nhau, như người mù hỏi sữa (người mù sinh ra chưa từng thấy màu sữa, nghe tả bằng đủ thứ ví dụ mà vẫn hiểu sai), đối với Phật tính cũng vậy. Vì nhân duyên ấy, có người nói những kẻ phạm bốn tội trọng, phỉ báng kinh Phương đẳng, tạo năm tội nghịch, nhất-xiển-đề v.v. đều có Phật tính, có người lại nói là không có.
Này thiện nam tử, ở nhiều chỗ trong các kinh ta nói: "Một người ra đời thì nhiều người được lợi ích. Trong một cõi nước mà có hai vị Chuyển luân vương, trong một thế giới mà có hai vị Phật ra đời, thì không có lẽ ấy. Trong một bốn thiên hạ (một thế giới gồm bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di) mà có tám vị Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), cho đến có hai cõi trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất của cõi dục), cũng không có lẽ ấy." Thế nhưng ta lại chỉ nói từ cõi Diêm-phù-đề (châu lục loài người ở) và địa ngục A-tỳ lên đến trời A-ca-nị-tra. Các đệ tử của ta nghe lời nói ấy, không hiểu ý ta, rao rằng Phật nói không có Phật ở mười phương. Nhưng ta cũng đã nói trong các kinh Đại thừa rằng có Phật ở mười phương.
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi bốn (hết).
Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ ba mươi lăm.
Đời Bắc Lương, Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm-vô-sấm dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video