Thiên 4 — Phẩm thứ tư: Tướng của tất cả các pháp (ba tướng)

 Phẩm thứ tư: Tướng của tất cả các pháp

 Lúc bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện cầu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh) Đức Bản thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Thế Tôn có nói đến 'Bồ-tát thiện xảo về pháp tướng' (Bồ-tát khéo léo, thông suốt về tướng trạng, tức cách hiện hữu, của các pháp; 'pháp' là mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần). Vậy Bồ-tát thiện xảo về pháp tướng ấy, đến mức nào thì được gọi là Bồ-tát thiện xảo về pháp tướng? Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) dựa vào mức nào mà đặt ra danh xưng, gọi vị ấy là Bồ-tát thiện xảo về pháp tướng?" Nói lời ấy xong.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát Đức Bản: "Lành thay, Đức Bản! Nay ông có thể hỏi Như Lai nghĩa lý sâu xa như vậy. Nay ông vì muốn đem lợi ích, an vui cho vô số chúng sinh, thương xót thế gian cùng các vị trời, loài người, loài a-tố-lạc (tức a-tu-la, một loài thần có phước lực nhưng nhiều nóng giận, hay gây chiến)…, vì muốn cho họ được lợi ích và an vui nên mới hỏi điều này. Ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói về các pháp tướng.

 Các pháp tướng nói gọn có ba loại. Ba loại nào? Một là biến kế sở chấp tướng (tướng do tâm suy tính, phân biệt khắp mọi nơi rồi bám chấp mà có: những hình ảnh, khái niệm do tâm gán đặt lên sự vật, vốn không thật). Hai là y tha khởi tướng (tướng nương vào cái khác mà sinh khởi: sự vật do nhiều nhân duyên hợp lại mà phát sinh). Ba là viên thành thật tướng (tướng chân thật trọn vẹn, vốn đã thành tựu: thực tính chân thật của mọi pháp khi đã gạt bỏ mọi sự gán đặt sai lầm).

 Thế nào là biến kế sở chấp tướng của các pháp? Đó là dùng tên gọi giả tạm mà đặt ra tự tính (bản chất riêng) và sai biệt (các đặc điểm khác nhau) của tất cả các pháp, cho đến để theo đó mà khởi lên lời nói.

 Thế nào là y tha khởi tướng của các pháp? Đó là tính chất do duyên mà sinh của tất cả các pháp: cái này có thì cái kia có, cái này sinh thì cái kia sinh; tức là vô minh (sự mê mờ, không thấy biết lẽ thật) làm duyên cho hành (những hành động tạo tác của thân, lời nói và ý nghĩ), … cho đến gom góp thành cả một khối khổ lớn thuần túy (đây là chuỗi mười hai nhân duyên, giải thích vòng sinh tử khổ đau nối tiếp nhau).

 Thế nào là viên thành thật tướng của các pháp? Đó là chân như (bản tính chân thật, như vậy mãi không đổi) bình đẳng của tất cả các pháp. Đối với chân như này, các Bồ-tát lấy sự dũng mãnh tinh tấn (siêng năng gắng sức) làm nhân duyên, lấy như lý tác ý (để tâm suy xét đúng theo lẽ thật) và suy nghĩ không điên đảo làm nhân duyên, nên mới có thể thông suốt được; từ chỗ thông suốt ấy dần dần tu tập tích lũy, cho đến khi chứng được trọn vẹn vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng và trọn vẹn của bậc Phật).

 Thiện nam tử (người nam hiền thiện, lời Phật gọi người nghe)! Như người bị bệnh mờ mắt, những lỗi bệnh mờ mắt có trong mắt người ấy — nên biết biến kế sở chấp tướng cũng như vậy. Như người mờ mắt thấy các hình tướng do bệnh mờ mắt sinh ra: hoặc như sợi tóc sợi lông, vòng tròn, con ong, con ruồi, hạt mè, hoặc các tướng xanh, vàng, đỏ, trắng khác nhau hiện ra trước mắt — nên biết y tha khởi tướng cũng như vậy. Như người mắt sáng sạch đã lìa khỏi lỗi bệnh mờ mắt, thì chính con mắt sạch ấy thấy cảnh vật không rối loạn, đúng theo bản tính của nó — nên biết viên thành thật tướng cũng như vậy.

 Thiện nam tử! Ví như viên ngọc pha-chi-ca (pha lê, loại đá trong suốt) trong sạch, nếu đặt chung với màu nhuộm xanh thì trông giống ngọc mạt-ni (ngọc báu) đế thanh, đại thanh (các loại ngọc báu màu xanh biếc); do chấp lầm cho là ngọc mạt-ni đế thanh, đại thanh nên làm mê loạn hữu tình (chúng sinh, loài có tình cảm và nhận thức). Nếu đặt chung với màu nhuộm đỏ thì trông giống ngọc mạt-ni hổ phách; do chấp lầm cho là ngọc mạt-ni hổ phách nên làm mê loạn hữu tình. Nếu đặt chung với màu nhuộm lục thì trông giống ngọc mạt-ni mạt-la-yết-đa (ngọc lục bảo); do chấp lầm cho là ngọc mạt-ni mạt-la-yết-đa nên làm mê loạn hữu tình. Nếu đặt chung với màu nhuộm vàng thì trông giống vàng; do chấp lầm cho là vàng thật nên làm mê loạn hữu tình.

 Như vậy, Đức Bản! Như trên viên pha-chi-ca trong sạch kia có màu nhuộm hòa vào, thì nên biết tập khí (dấu vết, thói quen in sâu trong tâm) của lời nói thuộc biến kế sở chấp tướng trên y tha khởi tướng cũng như vậy. Như trên viên pha-chi-ca trong sạch kia có những chấp lầm là ngọc đế thanh, đại thanh, hổ phách, mạt-la-yết-đa, vàng…, thì nên biết sự chấp giữ biến kế sở chấp tướng trên y tha khởi tướng cũng như vậy. Như chính viên ngọc pha-chi-ca trong sạch kia, nên biết y tha khởi tướng cũng như vậy. Như trên viên pha-chi-ca trong sạch kia, các tướng ngọc đế thanh, đại thanh, hổ phách, mạt-la-yết-đa, vàng thật…, trong mọi lúc, mãi mãi, đều không có thật, không có tự tính; tức là trên y tha khởi tướng, do biến kế sở chấp tướng, trong mọi lúc, mãi mãi, đều không có thật, không có tự tính — nên biết viên thành thật tướng cũng như vậy.

 Lại nữa, Đức Bản! Do hình tướng và tên gọi gắn liền với nhau làm duyên, nên biến kế sở chấp tướng có thể nhận biết được. Do sự chấp giữ biến kế sở chấp tướng trên y tha khởi tướng làm duyên, nên y tha khởi tướng có thể nhận biết được. Do không chấp giữ biến kế sở chấp tướng trên y tha khởi tướng làm duyên, nên viên thành thật tướng có thể nhận biết được.

 Thiện nam tử! Nếu các Bồ-tát trên y tha khởi tướng của các pháp mà biết đúng như thật về biến kế sở chấp tướng, thì có thể biết đúng như thật tất cả các pháp vô tướng (pháp không có hình tướng thật, tức những gì chỉ do tâm gán đặt). Nếu các Bồ-tát biết đúng như thật về y tha khởi tướng, thì có thể biết đúng như thật tất cả các pháp tạp nhiễm (pháp ô nhiễm: phiền não, nghiệp và khổ đau). Nếu các Bồ-tát biết đúng như thật về viên thành thật tướng, thì có thể biết đúng như thật tất cả các pháp thanh tịnh (pháp trong sạch, thuộc về giác ngộ, giải thoát).

 Thiện nam tử! Nếu các Bồ-tát trên y tha khởi tướng mà biết đúng như thật pháp vô tướng, thì có thể dứt sạch các pháp tạp nhiễm. Nếu dứt sạch được các pháp tạp nhiễm, thì có thể chứng được các pháp thanh tịnh. Như vậy, Đức Bản! Do các Bồ-tát biết đúng như thật biến kế sở chấp tướng, y tha khởi tướng, viên thành thật tướng, nên biết đúng như thật các pháp vô tướng, pháp tạp nhiễm, pháp thanh tịnh. Do biết đúng như thật pháp vô tướng, nên dứt sạch tất cả pháp tạp nhiễm. Do dứt sạch tất cả pháp tạp nhiễm, nên chứng được tất cả pháp thanh tịnh. Đến mức này thì gọi là Bồ-tát thiện xảo về pháp tướng; Như Lai dựa vào mức này mà đặt ra danh xưng, gọi vị ấy là Bồ-tát thiện xảo về pháp tướng." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói bài kệ (bài thơ tóm ý trong kinh):

 Nếu không biết rõ pháp vô tướng,
Thì không thể dứt pháp tạp nhiễm;

 Vì không dứt (?) được pháp tạp nhiễm,
Nên hỏng mất việc chứng pháp thanh tịnh mầu nhiệm.

 Không quán xét lỗi lầm của các hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, luôn biến đổi, không bền),
Lỗi phóng dật (buông thả, không giữ gìn tâm) làm hại chúng sinh;

 Kẻ lười biếng ở giữa pháp đứng yên và pháp biến động,
Bị mất mát, hư hoại, thật đáng thương xót (?).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video