Phẩm thứ bảy: Các Địa và Ba-la-mật-đa (địa: các bậc tu chứng nối tiếp nhau của Bồ-tát; ba-la-mật-đa: nghĩa đen là "đến bờ bên kia", tức các hạnh tu trọn vẹn đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ).
Bấy giờ Bồ-tát Quán Tự Tại (Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh; Quán Tự Tại tức Bồ-tát Quán Thế Âm) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính). Phật có dạy về mười địa của Bồ-tát, đó là: Cực Hỷ địa (bậc vui mừng tột cùng), Ly Cấu địa (bậc lìa mọi nhơ bẩn), Phát Quang địa (bậc phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm Tuệ địa (bậc trí tuệ rực như lửa), Cực Nan Thắng địa (bậc cực khó vượt qua), Hiện Tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn Hành địa (bậc đi xa), Bất Động địa (bậc không lay động), Thiện Tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp Vân địa (bậc mây pháp che khắp). Phật lại nói Phật địa (bậc thành Phật) là địa thứ mười một. Các địa như thế có mấy loại thanh tịnh (trong sạch), và được gồm thu trong mấy phần?"
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử (người con trai hiền thiện, cách Phật gọi người nghe pháp)! Nên biết các địa được gồm thu trong bốn loại thanh tịnh và mười một phần. Thế nào là bốn loại thanh tịnh gồm thu các địa? Đó là: tăng thượng ý lạc thanh tịnh (sự trong sạch của chí nguyện vượt trội, tức lòng mong muốn chân thật, mạnh mẽ hướng về giác ngộ) gồm thu địa thứ nhất; tăng thượng giới thanh tịnh (sự trong sạch của giới hạnh vượt trội) gồm thu địa thứ hai; tăng thượng tâm thanh tịnh (sự trong sạch của tâm thiền định vượt trội) gồm thu địa thứ ba; tăng thượng tuệ thanh tịnh (sự trong sạch của trí tuệ vượt trội), vì ở các địa về sau càng lúc càng thù thắng vi diệu hơn, nên biết nó gồm thu từ địa thứ tư cho đến Phật địa. Này thiện nam tử, nên biết bốn loại thanh tịnh như thế gồm thu khắp các địa.
"Thế nào là mười một phần gồm thu các địa? Nghĩa là các Bồ-tát trước hết ở Thắng giải hành địa (giai đoạn tu hành dựa trên sự tin hiểu vững chắc, trước khi vào địa thứ nhất), nương vào mười pháp hành (mười việc làm đối với kinh pháp: chép kinh, cúng dường, đem kinh cho người, lắng nghe, tự đọc, ghi nhớ giữ gìn, giảng giải, đọc tụng, suy ngẫm, tu tập) mà khéo tu tập thật kỹ thắng giải nhẫn (sự chấp nhận vững vàng nhờ tin hiểu sâu sắc), nên vượt qua địa ấy, chứng vào chánh tánh ly sinh của Bồ-tát (bậc thánh chân chính, lìa hẳn tính phàm phu, tức là vào địa thứ nhất). Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này được tròn đủ. Nhưng họ chưa thể đối với những lỗi phạm giới nhỏ nhặt lỡ khởi lên mà luôn biết rõ để hành xử đúng đắn. Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa đạt được đẳng trì (tâm định giữ đều trên một đối tượng) và đẳng chí (các tầng thiền định sâu đã đạt đến) trọn vẹn của thế gian, cùng văn trì đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn không quên mọi điều đã nghe) trọn vẹn. Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa thể khiến các bồ-đề phần pháp (các pháp tu giúp đạt giác ngộ, gồm ba mươi bảy phẩm trợ đạo) đã đạt được, được tu tập nhiều và an trụ vững; tâm chưa thể bỏ được lòng ham thích các tầng thiền định và lòng ham thích giáo pháp. Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa thể quán xét đúng như thật đạo lý của các đế (các chân lý, như bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, con đường dẫn đến hết khổ); lại chưa thể đối với sinh tử và Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) mà bỏ được tác ý (sự chú tâm, hướng ý) một mực quay lưng với sinh tử, một mực hướng về Niết-bàn; lại chưa thể tu các bồ-đề phần pháp có kèm phương tiện (cách thức khéo léo để vừa tu vừa độ người). Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa thể quán xét đúng như thật sự trôi lăn của sinh tử; lại vì đối với sinh tử sinh nhiều chán ghét, nên chưa thể an trụ nhiều trong vô tướng tác ý (sự chú tâm không bám vào bất cứ hình tướng nào). Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa thể khiến vô tướng tác ý không thiếu sót, không gián đoạn, được tu tập nhiều và an trụ vững. Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa thể, khi an trụ trong vô tướng, lìa bỏ công dụng (sự cố gắng có chủ ý); lại chưa đạt được tự tại đối với tướng (tùy ý hiện ra mọi hình tướng, cảnh giới). Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa thể đạt được sự tự tại lớn trong việc giảng nói pháp với đủ mọi loại khác nhau về tên gọi, về tướng trạng, về lời giải nghĩa. Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa thể đạt được pháp thân (thân chân lý, bản thể giác ngộ chân thật) tròn đủ, hiện ra trước mắt để chứng nghiệm. Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được.
"Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó mà phần này tròn đủ. Nhưng họ chưa thể đạt được cái biết vi diệu, cái thấy vi diệu, không vướng mắc, không ngăn ngại, trùm khắp mọi cảnh giới cần phải biết. Vì nhân duyên đó mà ở phần này vẫn chưa tròn đủ. Để phần này được tròn đủ, họ siêng năng tu tập, liền chứng được. Nhờ nhân duyên đó phần này tròn đủ. Vì phần này tròn đủ nên tất cả các phần đều được tròn đủ. Này thiện nam tử, nên biết mười một phần như thế gồm thu khắp các địa."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì duyên cớ gì địa đầu tiên gọi là Cực Hỷ địa, cho đến vì duyên cớ gì gọi là Phật địa?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì thành tựu được nghĩa lợi lớn, đạt được tâm xuất thế gian (tâm thánh, vượt ra ngoài thế gian) xưa nay chưa từng có, nên sinh vui mừng lớn; vì thế địa đầu tiên gọi là Cực Hỷ địa. Vì xa lìa mọi lỗi phạm giới dù nhỏ nhặt, nên địa thứ hai gọi là Ly Cấu địa. Vì tam-ma-địa (thiền định, tâm chuyên chú một chỗ) và văn trì đà-la-ni mà địa ấy đạt được có thể làm chỗ nương cho vô lượng ánh sáng trí tuệ, nên địa thứ ba gọi là Phát Quang địa. Vì các bồ-đề phần pháp mà địa ấy đạt được đốt cháy các phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, đau khổ như tham, giận, si mê), trí tuệ như ngọn lửa, nên địa thứ tư gọi là Diệm Tuệ địa. Vì chính đối với các bồ-đề phần pháp ấy mà tu tập có phương tiện, phải hết sức gian nan mới được tự tại, nên địa thứ năm gọi là Cực Nan Thắng địa. Vì quán xét ngay trước mắt sự trôi lăn của các hành (mọi hiện tượng do nhân duyên tạo thành, luôn biến đổi), lại tu tác ý vô tướng nhiều nên nó mới hiện ra trước mắt, nên địa thứ sáu gọi là Hiện Tiền địa. Vì có thể chứng vào xa, vào sâu tác ý vô tướng không thiếu sót, không gián đoạn, cùng tiếp giáp với địa thanh tịnh, nên địa thứ bảy gọi là Viễn Hành địa. Vì đối với vô tướng đạt được chỗ không cần dụng công, ở giữa các tướng mà không bị phiền não hiện khởi lay động, nên địa thứ tám gọi là Bất Động địa. Vì được tự tại trong mọi cách nói pháp, đạt được trí tuệ rộng lớn không lỗi lầm, nên địa thứ chín gọi là Thiện Tuệ địa. Thân thô trọng (sự nặng nề, thô cứng của thân tâm do tập khí phiền não để lại, làm thân tâm không nhẹ nhàng, không kham nổi việc lành) rộng lớn như hư không, mà pháp thân tròn đủ ví như đám mây lớn đều có thể che phủ khắp cả, nên địa thứ mười gọi là Pháp Vân địa. Dứt hẳn những phiền não cực kỳ vi tế cùng sở tri chướng (sự che lấp ngăn trở trí tuệ biết khắp mọi điều cần biết), không vướng mắc, không ngăn ngại, đối với mọi loại cảnh giới cần biết đều hiện chứng chánh đẳng giác (giác ngộ chân chính, bình đẳng, trọn vẹn), nên địa thứ mười một gọi là Phật địa."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Trong các địa này có bao nhiêu thứ ngu si (mê muội), bao nhiêu thứ thô trọng cần phải đối trị (khắc phục, trừ bỏ)?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, trong các địa này có hai mươi hai thứ ngu si và mười một thứ thô trọng cần phải đối trị.
"Ở địa thứ nhất có hai thứ ngu si: một là ngu si chấp vào bổ-đặc-già-la (con người, cái 'ta' được xem là có thật) và chấp vào pháp (các sự vật được xem là có thật); hai là ngu si về sự tạp nhiễm (ô uế) của ác thú (các đường tái sinh xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ hai có hai thứ ngu si: một là ngu si về những lỗi phạm nhỏ nhặt do sơ suất; hai là ngu si về các loại nghiệp (hành động tạo quả báo) và các cõi tái sinh do nghiệp; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ ba có hai thứ ngu si: một là ngu si do tham dục; hai là ngu si về văn trì đà-la-ni trọn vẹn; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ tư có hai thứ ngu si: một là ngu si ham thích các tầng thiền định; hai là ngu si ham thích giáo pháp; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ năm có hai thứ ngu si: một là ngu si một mực chú tâm quay lưng với sinh tử; hai là ngu si một mực chú tâm hướng về Niết-bàn; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ sáu có hai thứ ngu si: một là ngu si về việc quán xét ngay trước mắt sự trôi lăn của các hành; hai là ngu si do các tướng còn hiện khởi nhiều; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ bảy có hai thứ ngu si: một là ngu si do các tướng vi tế còn hiện khởi; hai là ngu si về phương tiện một mực chú tâm vào vô tướng; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ tám có hai thứ ngu si: một là ngu si còn phải dụng công đối với vô tướng; hai là ngu si về sự tự tại đối với tướng; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ chín có hai thứ ngu si: một là ngu si về sự tự tại của đà-la-ni và tài biện luận trí tuệ ngày càng cao hơn đối với vô lượng cách nói pháp, vô lượng câu pháp và văn tự; hai là ngu si về sự tự tại của tài biện thuyết; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa thứ mười có hai thứ ngu si: một là ngu si về đại thần thông (năng lực siêu nhiên lớn lao); hai là ngu si về việc thấu vào những điều bí mật vi tế; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Ở địa Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức Phật địa) có hai thứ ngu si: một là ngu si về sự vướng mắc cực kỳ vi tế đối với mọi cảnh giới cần biết; hai là ngu si về sự ngăn ngại cực kỳ vi tế; cùng với thô trọng của chúng là điều cần đối trị.
"Này thiện nam tử, chính do hai mươi hai thứ ngu si và mười một thứ thô trọng này mà lập ra các địa; còn A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, bình đẳng và trọn vẹn — sự giác ngộ của Phật) thì lìa khỏi mọi sự trói buộc ấy."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thật kỳ diệu hiếm có, cho đến thành tựu lợi ích lớn, quả báo lớn, khiến các Bồ-tát có thể phá được tấm lưới ngu si lớn như thế, vượt qua được rừng rậm thô trọng lớn như thế, mà ngay trước mắt chứng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, các địa như thế được lập ra dựa trên mấy điều thù thắng (vượt trội)?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, tóm lại có tám điều: một là chí nguyện vượt trội trong sạch; hai là tâm trong sạch; ba là lòng bi (thương xót, muốn cứu khổ chúng sinh) trong sạch; bốn là các hạnh đến bờ bên kia (ba-la-mật-đa) trong sạch; năm là việc gặp Phật, cúng dường, phụng sự trong sạch; sáu là việc thành thục hữu tình (giúp chúng sinh — loài có tình thức — chín muồi căn lành để được giải thoát) trong sạch; bảy là sự thọ sinh trong sạch; tám là uy đức (oai lực và đức hạnh) trong sạch.
"Này thiện nam tử, từ chí nguyện vượt trội trong sạch cho đến uy đức trong sạch có ở địa thứ nhất, đến chí nguyện vượt trội trong sạch cho đến uy đức trong sạch có ở các địa về sau cho đến Phật địa, nên biết các sự trong sạch ấy cứ lần lượt tăng thêm, vượt hơn; chỉ có ở Phật địa là không có sự thọ sinh trong sạch. Lại nữa, các công đức có ở địa thứ nhất thì ở các địa trên đều có như nhau; nên biết công đức của mỗi địa riêng lại thù thắng hơn. Công đức của mười địa của tất cả Bồ-tát đều còn có bậc cao hơn; nên biết công đức của Phật địa là vô thượng (không gì cao hơn)."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà nói rằng sự thọ sinh của Bồ-tát là thù thắng nhất trong mọi sự sinh ở các cõi?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì bốn nhân duyên: một là vì do thiện căn (gốc lành, những việc lành làm nền tảng cho phúc báo) cực kỳ trong sạch gom tụ mà khởi lên; hai là vì do sức cố ý suy xét lựa chọn mà nhận lấy sự sinh; ba là vì lòng thương xót muốn cứu độ các chúng sinh; bốn là vì tự mình không nhiễm ô mà còn có thể trừ sự nhiễm ô cho người khác."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà nói các Bồ-tát thực hành nguyện rộng lớn, nguyện vi diệu, nguyện thù thắng?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì bốn nhân duyên: các Bồ-tát khéo biết rõ sự an trụ vui sướng của Niết-bàn, có thể mau chóng chứng được, mà lại từ bỏ sự an trụ vui sướng có thể mau chứng ấy; không cần duyên cớ, không mong đợi gì, mà phát tâm đại nguyện; vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình mà ở trong nhiều loại khổ lớn đủ cách suốt thời gian lâu dài. Vì thế Ta nói các Bồ-tát ấy thực hành nguyện rộng lớn, nguyện vi diệu, nguyện thù thắng."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát có tất cả mấy việc cần phải học?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, việc học của Bồ-tát tóm lại có sáu: đó là bố thí (cho đi của cải, giáo pháp, sự che chở), trì giới (giữ gìn giới luật), nhẫn nhục (nhẫn chịu điều trái ý), tinh tấn (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét) và tuệ (trí tuệ) — đều là hạnh đến bờ bên kia."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, trong sáu việc cần học như thế, mấy việc thuộc về tăng thượng giới học (môn học giới hạnh vượt trội), mấy việc thuộc về tăng thượng tâm học (môn học thiền định vượt trội), mấy việc thuộc về tăng thượng tuệ học (môn học trí tuệ vượt trội)?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, nên biết ba việc đầu chỉ thuộc về giới học vượt trội; riêng tĩnh lự chỉ thuộc về tâm học vượt trội; tuệ thuộc về tuệ học vượt trội. Ta nói tinh tấn có mặt khắp trong tất cả."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, trong sáu việc cần học như thế, mấy việc thuộc về phước đức tư lương (vốn liếng phước đức, như lương thực chuẩn bị cho chặng đường đến giác ngộ), mấy việc thuộc về trí tuệ tư lương (vốn liếng trí tuệ)?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, những gì thuộc về giới học vượt trội thì gọi là thuộc về vốn liếng phước đức; những gì thuộc về tuệ học vượt trội thì gọi là thuộc về vốn liếng trí tuệ. Ta nói tinh tấn và tĩnh lự hai thứ có mặt khắp trong cả hai."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, đối với sáu việc cần học này, Bồ-tát nên tu học thế nào?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, nên tu học theo năm cách: một là trước hết đối với giáo pháp chân chính vi diệu tương ứng với các ba-la-mật-đa trong Bồ-tát tạng (kho giáo pháp dành cho Bồ-tát, tức kinh điển Đại thừa) mà tin hiểu mạnh mẽ sâu sắc; hai là kế đến đối với mười pháp hành, dùng trí vi diệu do nghe, suy nghĩ và tu tập mà thành để siêng năng tu hành; ba là luôn giữ gìn tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ); bốn là gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy hiền dẫn dắt đường tu) chân chính; năm là không gián đoạn siêng tu các pháp lành."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà lập ra các việc cần học như thế chỉ có số sáu?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì hai nhân duyên: một là để làm lợi ích cho các hữu tình; hai là để đối trị các phiền não. Nên biết ba việc đầu làm lợi ích cho hữu tình, ba việc sau đối trị mọi phiền não. Ba việc đầu làm lợi ích cho hữu tình là: các Bồ-tát nhờ bố thí mà đem vật dụng giúp đỡ, làm lợi ích cho hữu tình; nhờ trì giới mà không làm tổn hại, bức bách, quấy nhiễu, đó là làm lợi ích cho hữu tình; nhờ nhẫn nhục mà đối với sự tổn hại, bức bách, quấy nhiễu của họ có thể nhẫn chịu, đó là làm lợi ích cho hữu tình. Ba việc sau đối trị các phiền não là: các Bồ-tát nhờ tinh tấn, dù chưa hàng phục hẳn mọi phiền não, cũng chưa diệt hẳn mọi tùy miên (hạt giống tiềm ẩn của phiền não, nằm im theo sát chúng sinh như người ngủ), nhưng vẫn có thể dũng mãnh tu các pháp lành, và các phiền não ấy không thể làm lay chuyển sự nỗ lực tu pháp lành; nhờ tĩnh lự mà hàng phục hẳn phiền não; nhờ bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thực tướng) mà diệt hẳn tùy miên."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà lập ra các ba-la-mật-đa còn lại chỉ có số bốn?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì chúng làm bạn trợ giúp cho sáu ba-la-mật-đa trước. Nghĩa là các Bồ-tát đối với các hữu tình đã được thu phục nhờ ba ba-la-mật-đa đầu, dùng phương tiện khéo léo của các nhiếp sự (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) mà thu nhận họ, đặt họ vào các pháp lành. Vì thế Ta nói phương tiện thiện xảo ba-la-mật-đa (hạnh trọn vẹn về sự khéo léo trong phương tiện) làm bạn trợ giúp cho ba hạnh đầu.
"Nếu các Bồ-tát trong đời hiện tại vì phiền não nhiều nên không kham nổi việc tu tập không gián đoạn; vì chí nguyện yếu kém, vì sự tin hiểu chỉ hướng về cõi thấp (cõi Dục, cõi còn tham muốn) nên không kham nổi việc an trụ tâm bên trong (tức thiền định); vì đối với Bồ-tát tạng không thể nghe và suy xét để khéo tu tập, nên các tĩnh lự đã có không thể dẫn sinh trí tuệ xuất thế gian; thì họ bèn gom lấy một phần nhỏ hẹp kém cỏi vốn liếng phước đức, và vì đời vị lai được phiền não nhẹ bớt mà phát tâm chính nguyện. Như thế gọi là nguyện ba-la-mật-đa (hạnh trọn vẹn về lời nguyện). Nhờ nguyện này mà phiền não mỏng nhẹ, có thể tu tinh tấn. Vì thế Ta nói nguyện ba-la-mật-đa làm bạn trợ giúp cho tinh tấn ba-la-mật-đa.
"Nếu các Bồ-tát gần gũi người hiền, lắng nghe chánh pháp, chú tâm suy xét đúng đắn, nhờ nhân duyên đó mà chuyển chí nguyện yếu kém thành chí nguyện mạnh mẽ, cũng có thể đạt được sự tin hiểu hướng về cõi trên (cõi Sắc và cõi Vô Sắc, nơi tâm định cao hơn). Như thế gọi là lực ba-la-mật-đa (hạnh trọn vẹn về sức mạnh tinh thần). Nhờ sức này mà có thể kham nổi việc an trụ tâm bên trong. Vì thế Ta nói lực ba-la-mật-đa làm bạn trợ giúp cho tĩnh lự ba-la-mật-đa.
"Nếu các Bồ-tát đối với Bồ-tát tạng đã có thể nghe và suy xét để khéo tu tập, nên có thể phát khởi tĩnh lự. Như thế gọi là trí ba-la-mật-đa (hạnh trọn vẹn về trí hiểu biết). Nhờ trí này mà có thể dẫn sinh trí tuệ xuất thế gian. Vì thế Ta nói trí ba-la-mật-đa làm bạn trợ giúp cho tuệ ba-la-mật-đa."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà giảng nói sáu ba-la-mật-đa theo thứ tự như thế?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì hạnh trước có thể làm chỗ nương để dẫn sinh hạnh sau. Nghĩa là các Bồ-tát nếu đối với thân mạng và của cải không còn tiếc nuối, thì có thể giữ gìn giới cấm trong sạch; để giữ gìn giới cấm thì tu nhẫn nhục; tu nhẫn nhục rồi thì có thể phát khởi tinh tấn; phát khởi tinh tấn rồi thì có thể thành tựu tĩnh lự; đủ tĩnh lự rồi thì có thể đạt được trí tuệ xuất thế gian. Vì thế Ta nói các ba-la-mật-đa theo thứ tự như thế."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, sáu ba-la-mật-đa như thế mỗi thứ có mấy loại khác nhau?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, mỗi thứ có ba loại. Bố thí có ba loại: một là pháp thí (cho giáo pháp), hai là tài thí (cho của cải), ba là vô úy thí (cho sự không sợ hãi, tức che chở người khác). Giới có ba loại: một là giới chuyển bỏ điều bất thiện; hai là giới phát sinh điều thiện; ba là giới phát sinh việc làm lợi ích cho hữu tình. Nhẫn có ba loại: một là nhẫn chịu sự oán hại; hai là nhẫn an nhiên chịu khổ; ba là nhẫn quán xét kỹ pháp (chấp nhận chân lý sâu xa nhờ quán sát tường tận). Tinh tấn có ba loại: một là tinh tấn mặc giáp (như người mặc áo giáp ra trận, phát chí kiên cường ngay từ đầu); hai là tinh tấn nỗ lực phát sinh pháp lành; ba là tinh tấn nỗ lực làm lợi ích cho hữu tình. Tĩnh lự có ba loại: một là tĩnh lự an trụ vui sướng, không phân biệt, vắng lặng, cực kỳ vắng lặng, không tội lỗi, nên đối trị được phiền não và các khổ; hai là tĩnh lự dẫn sinh công đức; ba là tĩnh lự dẫn sinh việc làm lợi ích cho hữu tình. Tuệ có ba loại: một là tuệ duyên vào thế tục đế (chân lý theo cách hiểu quy ước thông thường của thế gian); hai là tuệ duyên vào thắng nghĩa đế (chân lý tối thượng, thực tướng của muôn pháp); ba là tuệ duyên vào việc làm lợi ích cho hữu tình."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà ba-la-mật-đa được gọi là ba-la-mật-đa?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì năm nhân duyên: một là vì không nhiễm đắm; hai là vì không lưu luyến; ba là vì không tội lỗi; bốn là vì không phân biệt; năm là vì hồi hướng đúng đắn (đem công đức hướng về mục đích chân chính). Không nhiễm đắm là không đắm vào những việc trái ngược với ba-la-mật-đa. Không lưu luyến là đối với các quả dị thục (quả báo chín muồi về sau, khác thời và khác tính chất với nhân đã gieo) của mọi ba-la-mật-đa và sự báo đáp ân nghĩa, tâm không bị ràng buộc. Không tội lỗi là đối với các ba-la-mật-đa như thế không xen lẫn pháp nhiễm ô, và lìa hạnh không có phương tiện. Không phân biệt là đối với các ba-la-mật-đa như thế không chấp vào tự tướng (tướng riêng có thật) đúng y như lời nói. Hồi hướng đúng đắn là đem các ba-la-mật-đa đã làm, đã gom góp như thế mà hướng về cầu quả đại bồ-đề vô thượng."
"Bạch Thế Tôn, những gì gọi là các việc trái ngược với ba-la-mật-đa?" "Này thiện nam tử, nên biết việc này tóm lại có sáu: một là đối với các thú vui dục lạc như vui thích, ham muốn, giàu có, quyền thế, rất thấy chúng có công đức và lợi ích; hai là đối với việc buông thả thân, lời nói, ý nghĩ theo điều mình thích, rất thấy có công đức và lợi ích; ba là đối với việc không nhẫn chịu khi bị người khác khinh miệt, rất thấy có công đức và lợi ích; bốn là đối với việc không siêng tu mà đắm vào dục lạc, rất thấy có công đức và lợi ích; năm là đối với việc ở nơi ồn ào (?), làm những việc tạp loạn của thế gian, rất thấy có công đức và lợi ích; sáu là đối với những lời bàn suông về điều thấy, nghe, cảm nhận, hiểu biết, rất thấy có công đức và lợi ích."
"Bạch Thế Tôn, tất cả ba-la-mật-đa như thế có quả dị thục gì?" "Này thiện nam tử, nên biết điều này tóm lại cũng có sáu: một là được giàu có lớn; hai là được sinh vào cõi lành; ba là không có oán thù, không bị hủy hoại, được nhiều niềm vui; bốn là làm chủ chúng sinh; năm là thân không bị khổ hại; sáu là có dòng họ đông đúc hưng thịnh (?)."
"Bạch Thế Tôn, những gì gọi là pháp nhiễm ô xen lẫn vào ba-la-mật-đa?" "Này thiện nam tử, nên biết tóm lại là do bốn loại nỗ lực: một là vì nỗ lực mà không có lòng bi; hai là vì nỗ lực không đúng lẽ; ba là vì nỗ lực không thường xuyên; bốn là vì nỗ lực không ân cần tha thiết. Nỗ lực không đúng lẽ là khi tu hạnh ba-la-mật-đa này thì đối với các ba-la-mật-đa khác lại xa lìa, đánh mất."
"Bạch Thế Tôn, những gì gọi là hạnh không có phương tiện?" "Này thiện nam tử, nếu các Bồ-tát khi dùng ba-la-mật-đa làm lợi ích chúng sinh, chỉ đem của cải giúp đỡ chúng sinh là đã thỏa mãn, mà không giúp họ ra khỏi chỗ bất thiện, đặt họ vào chỗ thiện, thì như thế gọi là hạnh không có phương tiện. Vì sao? Này thiện nam tử, chẳng phải chỉ làm việc ấy cho chúng sinh thì gọi là lợi ích thật sự. Ví như phân dơ, dù nhiều hay ít, rốt cuộc không có cách gì làm cho nó thành thơm sạch được. Cũng vậy, chúng sinh vì hành khổ (nỗi khổ do mọi sự vật đều biến đổi vô thường) nên bản tính là khổ, không có cách nào chỉ dùng của cải giúp đỡ tạm thời mà khiến họ thành an vui. Chỉ có đặt họ vào trong pháp lành vi diệu mới có thể gọi là lợi ích bậc nhất."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, tất cả ba-la-mật-đa như thế có mấy sự trong sạch?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, Ta quyết không nói ba-la-mật-đa có sự trong sạch nào khác ngoài năm tướng nói trên. Nhưng Ta sẽ dựa vào các việc ấy, theo cách nói chung và nói riêng, mà giảng về tướng trong sạch của ba-la-mật-đa.
"Nói chung về tướng trong sạch của tất cả ba-la-mật-đa, nên biết có bảy điều. Bảy điều là gì? Một là Bồ-tát đối với các pháp này không cầu người khác biết đến mình; hai là đối với các pháp này, thấy rồi không sinh chấp trước; ba là đối với chính các pháp này không sinh nghi ngờ rằng: liệu có đạt được đại bồ-đề không; bốn là quyết không khen mình chê người, có sự khinh miệt; năm là quyết không kiêu ngạo, buông lung; sáu là quyết không được chút ít đã vội thỏa mãn; bảy là quyết không vì các pháp này mà khởi lòng ganh ghét, keo kiệt đối với người khác.
"Nói riêng về tướng trong sạch của tất cả ba-la-mật-đa, cũng có bảy điều. Bảy điều là gì? Nghĩa là các Bồ-tát thuận theo tu hành bảy tướng trong sạch của bố thí như Ta đã nói: một là nhờ vật đem cho trong sạch mà bố thí trong sạch; hai là nhờ giới trong sạch mà bố thí trong sạch; ba là nhờ cái thấy (chánh kiến) trong sạch mà bố thí trong sạch; bốn là nhờ tâm trong sạch mà bố thí trong sạch; năm là nhờ lời nói trong sạch mà bố thí trong sạch; sáu là nhờ trí trong sạch mà bố thí trong sạch; bảy là nhờ trong sạch khỏi cấu nhiễm mà bố thí trong sạch. Đó gọi là bảy tướng trong sạch của bố thí.
"Lại nữa, các Bồ-tát khéo biết rõ mọi học xứ (điều giới cần học và giữ) thuộc luật nghi (giới luật ngăn ngừa điều ác) đã được chế định; khéo biết rõ cách ra khỏi những lỗi đã phạm; có đủ thi-la (giới hạnh) thường hằng, thi-la kiên cố, thi-la thường thực hành, thi-la thường vận hành; và thọ học tất cả mọi học xứ. Đó gọi là bảy tướng trong sạch của giới.
"Nếu các Bồ-tát đối với quả dị thục của nghiệp chính mình sinh lòng tin sâu sắc, khi mọi việc không lợi cho mình xảy đến trước mắt thì không nổi giận, cũng không mắng lại; không sân, không đánh, không dọa, không chế giễu; không dùng đủ cách việc hại mà đáp trả; không ôm lòng thù oán; khi được can ngăn dạy bảo thì không để người ấy bực tức, cũng chẳng đợi người khác đến can ngăn dạy bảo; không vì sợ hãi hay vì lòng ái nhiễm mà nhẫn nhục; không vì đã làm ơn mà buông bỏ. Đó gọi là bảy tướng trong sạch của nhẫn.
"Nếu các Bồ-tát thông suốt tính bình đẳng của tinh tấn; không vì mình dũng mãnh siêng năng mà tự đề cao, lấn át người khác; có đủ thế lực lớn; có đủ tinh tấn lớn; có sức kham nhận; kiên cố; dũng mãnh; đối với các pháp lành quyết không bỏ gánh nặng (như con vật không rời bỏ cái ách). Như thế gọi là bảy tướng trong sạch của tinh tấn.
"Nếu các Bồ-tát có tĩnh lự của tam-ma-địa khéo thông suốt các tướng; có tĩnh lự của tam-ma-địa trọn vẹn; có tĩnh lự của tam-ma-địa gồm cả hai phần (cả định lẫn quán); có tĩnh lự của tam-ma-địa vận chuyển tự tại; có tĩnh lự của tam-ma-địa không nương tựa vào đâu; có tĩnh lự của tam-ma-địa khéo tu sửa; có tĩnh lự của vô lượng tam-ma-địa do nghe và suy xét Bồ-tát tạng mà tu tập. Như thế gọi là bảy tướng trong sạch của tĩnh lự.
"Nếu các Bồ-tát xa lìa hai bên cực đoan là tăng ích (thêm thắt, cho cái không có là có) và tổn giảm (phủ nhận, cho cái có là không), mà đi theo trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào cực đoan), thì gọi là tuệ. Nhờ tuệ này mà biết rõ đúng như thật nghĩa của các giải thoát môn (cửa đưa đến giải thoát), tức ba cửa giải thoát: không (thấy mọi pháp không có tự thể), vô nguyện (không mong cầu gì) và vô tướng (không bám vào tướng); biết rõ đúng như thật nghĩa có tự tánh, tức ba tự tánh: biến kế sở chấp (tính do vọng tưởng chấp khắp nơi mà có), y tha khởi (tính nương nhờ nhân duyên khác mà sinh khởi), viên thành thật (tính chân thật trọn vẹn); biết rõ đúng như thật nghĩa không có tự tánh, tức ba tính không tự tánh: về tướng, về sinh, về thắng nghĩa; biết rõ đúng như thật nghĩa thế tục đế, tức đối với năm minh xứ (năm ngành học: giáo lý Phật, luận lý học, ngôn ngữ văn tự, y học, kỹ thuật nghề nghiệp); biết rõ đúng như thật nghĩa thắng nghĩa đế, tức đối với bảy chân như (bảy phương diện của thực tánh chân thật: trôi lăn, tướng, nhận biết, sự an lập, hạnh sai, trong sạch, hạnh đúng). Lại vì an trụ nhiều trong lý lẽ thuần nhất, không phân biệt, lìa mọi hý luận (lời bàn suông, suy tính vô ích); vì lấy vô lượng tổng pháp (giáo pháp được gom chung lại) làm đối tượng; và vì có tì-bát-xá-na (quán, sự quán sát sáng suốt thấu đáo); nên có thể khéo thành tựu pháp tùy pháp hành (tu hành thuận theo giáo pháp). Đó gọi là bảy tướng trong sạch của tuệ."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, năm tướng như thế mỗi tướng có tác dụng gì?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, nên biết các tướng ấy có năm tác dụng. Nghĩa là các Bồ-tát vì không nhiễm đắm, nên trong đời hiện tại đối với ba-la-mật-đa đang tu tập, luôn luôn ân cần siêng năng nỗ lực, không buông lung. Vì không lưu luyến, nên gom lấy được nhân không buông lung cho đời sau. Vì không tội lỗi, nên có thể tu tập đúng đắn ba-la-mật-đa cực kỳ trọn vẹn, cực kỳ trong sạch, cực kỳ trong sáng. Vì không phân biệt, nên phương tiện thiện xảo ba-la-mật-đa mau được tròn đủ. Vì hồi hướng đúng đắn, nên ba-la-mật-đa ở mọi nơi thọ sinh cùng các quả dị thục đáng ưa của nó đều không cùng tận, cho đến khi đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, trong các ba-la-mật-đa đã nói như thế, cái gì rộng lớn nhất? Cái gì không nhiễm ô? Cái gì sáng rỡ nhất? Cái gì không thể lay động? Cái gì trong sạch nhất?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, tính không nhiễm đắm, tính không lưu luyến, tính hồi hướng đúng đắn là rộng lớn nhất. Tính không tội lỗi, tính không phân biệt là không nhiễm ô. Việc làm có suy xét lựa chọn là sáng rỡ nhất. Ba-la-mật-đa của người đã vào địa của pháp bất thoái chuyển (không còn thối lui) thì gọi là không thể lay động. Ba-la-mật-đa thuộc mười địa và thuộc Phật địa thì gọi là trong sạch nhất."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà các quả đáng ưa và các quả dị thục của ba-la-mật-đa mà Bồ-tát đạt được luôn không cùng tận, và ba-la-mật-đa cũng không cùng tận?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì chúng lần lượt nương nhau sinh khởi, và sự tu tập không gián đoạn."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà các Bồ-tát tin sâu và ưa thích chính ba-la-mật-đa, chứ không phải các quả dị thục đáng ưa do ba-la-mật-đa ấy đem lại?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, vì năm nhân duyên: một là vì ba-la-mật-đa là nhân của niềm vui cao tột nhất; hai là vì ba-la-mật-đa là nhân của sự lợi ích rốt ráo cho tất cả mình và người; ba là vì ba-la-mật-đa là nhân của các quả dị thục đáng ưa ấy ở đời vị lai; bốn là vì ba-la-mật-đa không phải là chỗ nương của các pháp nhiễm ô; năm là vì ba-la-mật-đa không phải là pháp rốt cuộc sẽ biến đổi hư hoại."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, tất cả ba-la-mật-đa mỗi thứ có mấy oai lực thù thắng nhất?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, nên biết tất cả ba-la-mật-đa mỗi thứ có bốn oai lực thù thắng nhất: một là khi tu hành đúng đắn ba-la-mật-đa này, có thể bỏ được những điều cần đối trị là keo kiệt, phạm giới, tâm giận dữ, lười biếng, tán loạn, tà kiến; hai là khi tu hành đúng đắn, có thể làm vốn liếng chân thật cho vô thượng chánh đẳng bồ-đề; ba là khi tu hành đúng đắn, ngay trong đời hiện tại có thể tự mình thu nhận, làm lợi ích cho hữu tình; bốn là khi tu hành đúng đắn, ở đời vị lai có thể đạt được các quả dị thục đáng ưa rộng lớn không cùng tận."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, tất cả ba-la-mật-đa như thế lấy gì làm nhân, lấy gì làm quả, có nghĩa lợi gì?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, tất cả ba-la-mật-đa như thế lấy đại bi làm nhân; lấy các quả dị thục vi diệu đáng ưa và việc làm lợi ích cho tất cả hữu tình làm quả; lấy bồ-đề vô thượng rộng lớn tròn đủ làm nghĩa lợi lớn."
Bồ-tát Quán Tự Tại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu các Bồ-tát có đầy đủ mọi của báu không cùng tận và thành tựu lòng đại bi, thì vì duyên cớ gì thế gian vẫn có chúng sinh nghèo khổ?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, đó là lỗi do nghiệp của chính các chúng sinh ấy. Nếu không như vậy, thì Bồ-tát thường ôm lòng làm lợi cho người, lại thường có đủ của báu không cùng tận, nếu các chúng sinh không có nghiệp ác của chính mình làm chướng ngại, thì làm sao thế gian còn có kẻ nghèo khổ? Ví như loài ngạ quỷ (quỷ đói) bị cơn nóng khát dữ dội bức bách thân thể, thấy nước biển lớn đều khô cạn cả; đó không phải lỗi của biển lớn, mà là lỗi do nghiệp của chính các ngạ quỷ ấy. Cũng vậy, của báu mà Bồ-tát bố thí như biển lớn, không có lỗi gì; đó là lỗi do nghiệp của chính các chúng sinh, giống như ngạ quỷ, do sức nghiệp ác của chính mình mà khiến cho không được quả."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát dùng ba-la-mật-đa nào để nắm bắt tính không có tự tánh (không có tự thể riêng cố định) của mọi pháp?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, dùng bát-nhã ba-la-mật-đa (hạnh trọn vẹn về trí tuệ) để có thể nắm bắt tính không có tự tánh của các pháp." "Bạch Thế Tôn, nếu bát-nhã ba-la-mật-đa có thể nắm bắt tính không có tự tánh của các pháp, thì vì sao không nắm bắt tính có tự tánh?" "Này thiện nam tử, Ta quyết không nói dùng tính không có tự tánh để nắm bắt tính không có tự tánh. Nhưng tính không có tự tánh lìa mọi văn tự, là điều tự mình chứng biết bên trong; mà không thể bỏ lời nói văn tự để giảng nói được. Vì thế Ta nói bát-nhã ba-la-mật-đa có thể nắm bắt tính không có tự tánh của các pháp."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, như Phật đã nói về ba-la-mật-đa, cận ba-la-mật-đa (gần ba-la-mật-đa) và đại ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa lớn). Thế nào là ba-la-mật-đa? Thế nào là cận ba-la-mật-đa? Thế nào là đại ba-la-mật-đa?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, nếu các Bồ-tát trải qua thời gian vô lượng tu hành bố thí v.v., thành tựu pháp lành, nhưng các phiền não vẫn còn hiện khởi, chưa thể chế ngự được mà còn bị chúng chế ngự, tức là lúc sự tin hiểu bậc yếu và bậc vừa đang vận hành ở Thắng giải hành địa, thì gọi là ba-la-mật-đa. Lại trải qua thời gian vô lượng tu hành bố thí v.v., dần dần tăng tiến thành tựu pháp lành, các phiền não vẫn còn hiện khởi, nhưng có thể chế ngự được, không bị chúng chế ngự, tức là từ địa thứ nhất trở lên, thì gọi là cận ba-la-mật-đa. Lại trải qua thời gian vô lượng tu hành bố thí v.v., càng tăng tiến hơn nữa thành tựu pháp lành, mọi phiền não đều không hiện khởi, tức là từ địa thứ tám trở lên, thì gọi là đại ba-la-mật-đa."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, trong các địa này, tùy miên của phiền não có mấy loại?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, tóm lại có ba loại. Một là tùy miên bị diệt bạn đồng hành, tức là ở năm địa đầu. Vì sao? Này thiện nam tử, các phiền não hiện khởi không phải bẩm sinh (do học theo tà kiến, suy tính sai mà có) là bạn trợ giúp cho sự hiện khởi của các phiền não bẩm sinh; lúc ấy chúng vĩnh viễn không còn nữa, vì thế gọi là tùy miên bị diệt bạn đồng hành. Hai là tùy miên yếu ớt, tức là ở địa thứ sáu và thứ bảy còn hiện khởi một cách vi tế, nếu tu tập chế ngự thì không hiện khởi. Ba là tùy miên vi tế, tức là từ địa thứ tám trở lên; từ đây về sau mọi phiền não không còn hiện khởi nữa, chỉ còn sở tri chướng làm chỗ nương."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, các tùy miên này được biểu hiện qua việc dứt mấy loại thô trọng?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, chỉ qua hai loại: nhờ dứt thô trọng ở lớp da ngoài mà biểu hiện hai loại tùy miên đầu; lại nhờ dứt thô trọng ở lớp da trong mà biểu hiện loại thứ ba. Còn dứt thô trọng ở tận xương thì Ta nói đó là địa vị lìa hẳn mọi tùy miên, tức ở Phật địa."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, phải trải qua bao nhiêu kiếp không thể đếm mới dứt được các thô trọng như thế?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, phải trải qua ba đại a-tăng-kỳ kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài; a-tăng-kỳ: con số lớn không thể đếm được), hoặc vô lượng kiếp; vì những kiếp được tính bằng năm, tháng, nửa tháng, ngày đêm, một thời, nửa thời, chốc lát, nháy mắt, sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) thì không thể đếm được."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, các phiền não mà các Bồ-tát sinh khởi trong các địa, nên biết chúng có tướng gì, lỗi gì, đức gì?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, chúng có tướng không nhiễm ô. Vì sao? Vì các Bồ-tát ấy ngay ở địa thứ nhất đã chắc chắn khéo thông suốt pháp giới (bản tính chân thật chung của mọi pháp) của tất cả các pháp. Do nhân duyên đó, Bồ-tát phải biết rõ rồi mới khởi phiền não, chứ không phải vì không biết; vì thế gọi là tướng không nhiễm ô. Vì nó không thể sinh khổ trong thân mình nên không có lỗi. Bồ-tát khởi lên phiền não như thế là để có thể dứt nhân khổ trong cõi hữu tình, vì thế nó có vô lượng công đức."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Bồ-đề vô thượng lại có lợi ích công đức lớn như thế, khiến cho ngay cả việc các Bồ-tát khởi phiền não cũng còn hơn thiện căn của tất cả hữu tình, Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác (người tự giác ngộ không cần thầy, sống vào thời không có Phật), huống chi là vô lượng công đức khác."
Bồ-tát Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, như Thế Tôn nói, dù là Thanh văn thừa hay Đại thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu chở người đến giải thoát; Đại thừa: cỗ xe lớn, con đường tu của Bồ-tát cầu thành Phật để độ khắp chúng sinh), cũng chỉ là Nhất thừa (một cỗ xe duy nhất). Điều này có mật ý (ý sâu kín) gì?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, như trong Thanh văn thừa Ta giảng nói tự tánh của nhiều loại pháp, như năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: hình sắc, cảm thọ, tưởng tượng, hành ý chí, nhận thức), hoặc sáu xứ bên trong (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), hoặc sáu xứ bên ngoài (hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, đối tượng của ý), những loại như thế. Trong Đại thừa Ta cũng nói chính các pháp ấy, vì đồng một pháp giới, đồng một lý lẽ; nên Ta không nói các thừa có tính khác biệt. Trong đó có người hiểu theo đúng mặt chữ mà khởi phân biệt sai lầm về nghĩa: một hạng thì thêm thắt, một hạng thì phủ nhận; lại cho rằng đạo lý của các thừa khác biệt là trái ngược nhau, rồi cứ thế lần lượt nổi lên tranh cãi. Như thế gọi là mật ý ở đây." Bấy giờ Thế Tôn muốn nhắc lại nghĩa này, bèn nói bài kệ (bài thơ tóm ý) rằng:
Các địa: sự gồm thu, (tên gọi ?) và điều cần đối trị; điều thù thắng, sự thọ sinh, lời nguyện và các việc học,
Vì nương theo lời Phật dạy đây là Đại thừa, ai khéo tu ở đây sẽ thành bậc đại giác.
Ta giảng nói tự tánh nhiều loại của các pháp, lại nói tất cả đều đồng một lý lẽ,
Dù là ở thừa thấp hay thừa cao, nên Ta nói các thừa không có tính khác nhau.
Hiểu theo mặt chữ mà phân biệt sai lầm về nghĩa, hoặc thêm thắt, hoặc phủ nhận,
Cho rằng hai thừa này trái ngược nhau, sự hiểu biết ngu si đưa đến chống trái tranh cãi.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại sĩ, Bồ-tát lớn) Quán Tự Tại lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, trong pháp môn Giải Thâm Mật (cởi mở điều sâu kín) này, phần này gọi là giáo pháp gì? Con nên vâng giữ thế nào?" Phật bảo Bồ-tát Quán Tự Tại: "Này thiện nam tử, phần này gọi là giáo pháp liễu nghĩa (nói rõ trọn nghĩa, không cần giải thích thêm) về các địa và ba-la-mật-đa. Đối với giáo pháp liễu nghĩa về các địa và ba-la-mật-đa này, ông nên vâng giữ." Khi nói giáo pháp liễu nghĩa về các địa và ba-la-mật-đa này, trong đại hội có bảy mươi lăm nghìn Bồ-tát đều đạt được Đại thừa quang minh tam-ma-địa (thiền định ánh sáng của Đại thừa) của Bồ-tát.
Kinh Giải Thâm Mật, quyển thứ tư.
Kinh Giải Thâm Mật, quyển thứ năm.
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang đời Đại Đường vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video