Thiên 2 — Quyển hai

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tổng tập sách do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, chia làm bốn kho: kinh, sử, tử, tập).

 Tục Bác vật chí (sách ghi chép tiếp về muôn vật lạ), quyển hai.

 Đời Tống, Lý Thạch soạn.

 Hán Minh Đế khi còn làm thái tử, các nhạc công làm bốn khúc ca để ca ngợi ông. Khúc thứ nhất gọi là "Mặt trời sáng thêm lần nữa", khúc thứ hai là "Mặt trăng thêm một vầng", khúc thứ ba là "Sao rực rỡ thêm lần nữa", khúc thứ tư là "Biển thấm nhuần thêm lần nữa".

 Cá kình là loài cá biển. Con lớn dài nghìn dặm, con nhỏ dài vài nghìn trượng. Mỗi lần đẻ mấy vạn con. Chúng thường vào tháng năm, tháng sáu đến sát bờ để đẻ, tháng bảy, tháng tám thì dẫn đàn con trở ra biển lớn. Chúng quẫy sóng vang như sấm, phun bọt xuống như mưa. Các loài sống dưới nước đều kinh sợ, không con nào dám lại gần. Con cái gọi là nghê, con lớn cũng dài nghìn dặm.

 Sách Cầm kinh (sách về các loài chim) nói: ngỗng bay thì con vực (loài vật dưới nước, tương truyền ngậm cát phun vào bóng người làm người sinh bệnh) phải lặn xuống; chim bách thanh kêu thì rắn cuộn mình lại. Sách ấy lại nói: chim quán (một loài cò lớn) cúi đầu kêu thì trời sẽ u ám, ngửa đầu kêu thì trời sẽ tạnh.

 Mối trắng nghe tiếng gà tre kêu thì tan thành nước. Gà tre kêu như tự gọi tên mình "nê hoạt hoạt", chính là loài ấy. Có người nói gà trống lông trắng cũng làm tan được mối trắng.

 Chim quán vốn thích ăn rắn. Mỗi khi gặp tảng đá lớn mà biết bên dưới có rắn, nó liền đi bước như thầy pháp làm phép "Vũ bộ" (lối bước chân trong phép thuật Đạo giáo, phỏng theo dáng đi của vua Vũ). Tảng đá liền tự lăn đi (?). Người phương Nam muốn học phép ấy, rình lúc nó đang nuôi con, trèo lên cây lấy dây tre buộc chặt tổ lại. Chim quán ắt phải làm phép để gỡ ra. Người ta bèn rải cát dưới gốc cây, cho in lại dấu chân của nó rồi bắt chước theo.

 Chim cưu kêu buổi chiều thì sẽ có mưa nhỏ; diều hâu kêu buổi sáng thì sẽ có gió lớn.

 Có những vật khác loại mà lại khắc chế được nhau: chim phỉ thúy (chim bói cá có lông xanh biếc) làm vàng vụn ra, hơi người làm sừng tê giác tán được thành bột, người phương Bắc dùng kim để gõ vỡ băng, người phương Nam dùng sợi chỉ để tách bánh trà.

 Cao Dụ chú giải sách Hoài Nam Tử nói rằng: "phương chư" (dụng cụ dùng để hứng nước dưới ánh trăng) là con trai lớn; chà xát lau chùi thật kỹ rồi hướng về phía mặt trăng thì nước sẽ đọng ra. Hứa Thận trong sách Thuyết văn (bộ tự điển cổ giải nghĩa chữ) thì nói: "chư" là ngọc trai, "phương" là đá.

 Có một vị quốc vương, người vợ thứ sinh ra một khối thịt. Người vợ cả ghen ghét, đem bỏ khối thịt vào hòm gỗ rồi thả xuống sông Hằng (?). Về sau, người sống bên sông nhặt được, khối thịt vỡ ra, sinh ra một nghìn đứa trẻ. Chúng lớn lên dũng mãnh, muốn đem quân đánh nước của vua cha. Người vợ thứ bèn vắt sữa thành năm trăm tia bắn vào miệng các đứa trẻ, chúng liền buông cung và vũ khí xuống. Đó chính là nghìn vị Phật của Hiền kiếp (theo Phật giáo, là thời kỳ dài hiện tại của thế giới, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời).

 Đế Khốc có bốn bà phi: một bà sinh ra Đế Chí, một bà sinh ra Đế Nghiêu, một bà sinh ra tổ tiên nhà Thương, một bà sinh ra tổ tiên nhà Chu. Con cháu nhà Thương được phong ở nước Tống, đóng đô tại Thương Khâu.

 Đức vua hiện nay, thời triều trước từng làm quan trấn giữ đất Tuy Dương. Đến khi dựng nước, ngài đặt quốc hiệu là Đại Tống, lại đóng đô ở vùng đất nằm dưới sao Đại Hỏa (tức sao Tâm, một ngôi sao đỏ sáng). Đất Tống xưa là nơi của chức Hỏa chính (chức quan thời thượng cổ coi việc tế và theo dõi sao Đại Hỏa). Xét theo thiên văn, sao Tâm là sao tượng trưng cho đế vương, đúng là phân dã của đất Tống (phân dã: vùng đất dưới mặt đất được coi là ứng với một khu vực nhất định trên bầu trời). Trời, đất và người ngầm khớp với nhau như thế, từ xưa đến nay hiếm có.

 Khổng Tử sinh vào năm thứ hai mươi hai đời Lỗ Tương Công.

 Lão Quân (tức Lão Tử): mẹ ngài từng thấy tinh khí của mặt trời rơi xuống như sao băng, bay vào miệng, rồi có thai. Mang thai bảy mươi hai năm mới sinh ra ngài, dưới gốc cây mận bên sông Qua ở nước Trần. Ngài được sinh ra bằng cách rạch nách trái của mẹ, thân cao mười hai thước.

 Phật vốn có hiệu là Thích Ca Văn, là con vua nước Thích Ca Vệ (tức nước Ca Tỳ La Vệ) ở Thiên Trúc (Ấn Độ ngày nay). Ngài sinh ra từ sườn phải của mẹ vào đêm mồng tám tháng tư, có ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm khác thường trên thân thể của bậc vĩ nhân theo Phật giáo). Lúc ấy nhằm năm thứ chín đời Chu Trang Vương, tức năm thứ bảy đời Lỗ Trang Công; sử chép mùa hạ tháng tư năm ấy "các sao thường thấy đều không hiện, ban đêm sáng rực", chính là việc này.

 Mỡ con giải (loài ba ba rất lớn) gặp lửa có thể làm cháy được cả sắt.

 Phật xuất gia vào đêm rằm tháng ba, xuất gia năm hai mươi chín tuổi, đắc đạo (giác ngộ) năm ba mươi lăm tuổi. Sách Ninh quốc luận nói: đất Thục vốn không có người Liêu (một tộc người sống ở vùng núi phía tây nam). Họ từ trong hang động ở vùng núi Kiền Vi, Đức Dương lũ lượt kéo ra, dần dần lớn lên, tự kết làm vợ chồng mà ngày càng đông. Phàm đất khô thì sinh bọ chét, đất ẩm thì sinh muỗi, thóc chất lâu thì sinh mọt, thịt thối thì sinh dòi. Dòi hóa thành ruồi, ruồi lại tự đẻ ra dòi, dòi lại sinh ra ruồi, há có lúc nào cùng tận?

 Vợ chồng ăn nằm lúc có nhật thực hay nguyệt thực thì con sinh ra nhiều bệnh tật. Ăn nằm vào ngày hối (ngày cuối tháng âm lịch), ngày sóc (ngày mồng một) hay ngày vọng (ngày rằm) thì con sinh ra ngu đần, câm điếc, tay chân cong quắp, tính nết ngang ngược (?). Ăn nằm lúc mưa gió từng trận dồn dập (?) thì con sinh ra phần nhiều hung bạo, vô lễ. Điều này cũng giống như: làm men rượu vào ngày Mộc (ngày mà can chi thuộc hành Mộc theo thuyết ngũ hành) thì rượu bị chua; làm tương vào ngày Thủy (ngày thuộc hành Thủy) thì tương sinh giòi; gieo thóc vào ngày Cửu tiêu (một ngày xấu trong lịch, kiêng gieo trồng) thì hạt không nảy mầm; sai người đi xa vào ngày Lục hợp (ngày các địa chi hòa hợp với nhau) thì người ấy không chịu đi; nuôi ong vào ngày Hỏa (ngày thuộc hành Hỏa) thì mật bị đắng; trồng cây gai vào ngày Thổ (ngày thuộc hành Thổ) thì gai không mọc.

 Đuôi con chủ (một loài hươu lớn, đuôi thường dùng làm phất trần) giữ được màu đỏ (?); dùng nó quét tấm nỉ thì nỉ không bị mọt.

 Khói đốt phân lạc đà diệt được muỗi và rệp.

 Lý Vệ Công (tức Lý Đức Dụ) nói: ngỗng làm ma quỷ kinh sợ (?), chim giao tinh trấn được lửa (?), chim công trừ được điều dữ.

 Con sứa sinh con không có mắt, con ba ba sinh con không có tai.

 Người ở Đồng Lư từng chặt tre, thấy sót lại một cây tre đã lâu năm, phần đầu đã thành chim trĩ mà thân rắn vẫn chưa biến hết. Từ đó mới biết tre hóa thành rắn, rắn hóa thành chim trĩ, và phần đầu biến trước. Tôi cũng từng thấy điều này trên con đường nhỏ ở núi Thanh Thành.

 Người sống lâu là vì trong thân không có khí chết.

 Phía đông bắc con sông có một thạch thất (hang đá như căn nhà), bên trong như có sách vở chất đống, nên người ta gọi là Tích Thư Nham (vách đá chứa sách). Thường thấy có người thần qua lại, người đời không biết họ là tiên, lại gọi họ là thần. Người vùng ấy gọi họ là "Đường Thuật", nhân đó đặt tên núi là núi Đường Thuật, gọi gian nhà đá là hang Đường Thuật. Những người tu đạo thuật phần nhiều đến đó ở.

 Núi Vu Hàm ở phía đông nam huyện An. Vu Hàm tay phải cầm rắn xanh, tay trái cầm rắn đỏ; núi ấy là nơi các vu (thầy cúng, người làm trung gian giữa người với thần linh) từ đó lên trời xuống đất. Thiên Đại hoang tây kinh (một thiên trong sách Sơn hải kinh) nói: có Vu Hàm, Vu Tức, Vu Phần, Vu Bành, Vu Cô, Vu Chân, Vu Khổng, Vu Để, Vu Tạ, Vu La.

 Núi Tiên Đề có loài rắn câu dài bảy, tám trượng, cuối đuôi chẻ đôi. Rắn ở trong nước khe núi, dùng đuôi móc người và trâu bò trên bờ để ăn. Ven dòng nước ấy khí chướng (khí độc bốc lên ở vùng rừng núi nóng ẩm, gây bệnh cho người) đặc biệt độc. Trong làn khí có một vật không nhìn thấy hình, khi phát ra thì có tiếng; trúng cây thì cây gãy, trúng người thì người bị hại, gọi tên là "đạn". Trong quận có kẻ phạm tội thì bị đày đến đó, canh giữ không quá mười ngày là chết.

 Cúc thật có thể kéo dài tuổi thọ, cúc dại có thể hại người (?). Trương Hoa nói "củ hoàng tinh làm tăng tuổi thọ, cây câu vẫn (lá ngón) giết người", chính là ý ấy.

 Thầy Trình Tử nói: xưa ở khu phía bắc thành Lạc Dương có một người mẹ, sinh con xong thì bệnh, không tự cho con bú được, phải nhờ một người đàn bà khác bế ẵm cho bú. Đứa con từ lúc còn ẵm ngửa cho tới lúc biết cười đùa, bệnh của mẹ vẫn không khỏi. Con lớn lên không biết ai là người sinh ra mình; người vú nuôi chiếm lấy tình thương của nó. Hai bà mẹ giận nhau, đánh cãi ngoài sân; đứa con bênh người vú nuôi mà lại xa lánh mẹ đẻ.

 Có người bị sơn tiêu (loài yêu quái ở núi, tương truyền giống người, chỉ có một chân) quấy phá. Có người bảo đốt pháo như đêm giao thừa thì dẹp được. Người ấy làm theo lời, quả nhiên được yên. Hỏi vì sao, người kia đáp: điều này chép trong sách Kinh Sở tuế thời ký (sách ghi phong tục theo mùa của vùng Kinh Sở), dùng để trừ sơn tiêu; khí âm lạnh lấn át thì dùng tiếng nổ thuộc dương để đánh lại.

 Cỏ bồ, dáng như cỏ bồng, cành nhiều lá ít, rễ như sợi tơ, lá như cái quạt, không ai lay mà tự lay động, sinh ra gió. Nó chuyên làm mát nhà bếp, xua đuổi và diệt sâu bọ ruồi nhặng, để giúp việc nấu nướng dâng lên. Thời vua Nghiêu, cỏ này mọc trong bếp, để trừ điều xấu cho bậc đế vương. Tôn Nhu, Vương Sung và sách Bạch hổ thông đều nói đời thái bình thì nó mọc trong bếp: đốt một bó đuốc, nấu một vạc nước, suốt ngày cũng không thấy nóng (?); đặt một thước băng trong bếp, suốt đêm cũng không thấy lạnh (?).

 Sư Khoáng tấu khúc Thanh giốc (một điệu nhạc cổ, âm điệu cao và bi thương), có chim hạc (?) bay đến đậu ở cửa hiên, vươn cổ mà kêu, xòe cánh mà múa. Ngày nay có người thuần dưỡng chim, nghe ca hát, vỗ tay thì chim múa, đó là do được tập luyện mà thôi.

 Ngày Thìn đầu tiên của tháng giêng, ra bên bờ nước tắm rửa, ăn bánh làm bằng cỏ bồng để tẩy trừ tà khí, đó là nghi lễ của đời Hán.

 Chim sồ ô (?) hình dáng giống quạ, toàn thân đen tuyền mà mỏ đỏ, cũng gọi là a sồ ô. Quạ biết mớm mồi nuôi lại mẹ là từ ô (quạ hiếu thảo); quạ bụng dưới trắng, không mớm mồi nuôi mẹ là nha ô; quạ đầu trắng, bay thành đàn là yến ô; quạ to mà đầu trắng là thương ô; loài gọi là "ti cư" là sở ô. Nha ô lại còn gọi là giả ô. Trang Tử nói: "Nha tức là giả."

 Các nhà xem tướng nói: bề tôi mà có được một phần thân hình của rồng thì sẽ làm tới bậc công tướng (các chức quan cao nhất trong triều, như tể tướng). Tăng Công Lượng có được sống lưng rồng, Vương An Thạch có được mắt rồng.

 Cá mệt nhọc thì đuôi đỏ, người lao lực thì tóc bạc.

 Cá chiên (một loài cá tầm) là cá hoàng ngư, miệng ở dưới cằm, không có vảy, mũi dài, xương mềm, tục gọi là "ngọc bản", dài hai ba trượng; người vùng Giang Đông gọi là hoàng ngư.

 Kéo lưới mà được cá mè thì chẳng bằng ăn rau.

 Sách Nam Việt chí nói: cá mực mang mực trong mình mà biết lễ (?). Người Giang Đông có kẻ lấy mực của nó viết giấy giao kèo để lừa lấy của người. Nét chữ trông như mực nhạt, qua một năm mực phai hết, chỉ còn tờ giấy trắng.

 Sách Bão Phác Tử nói: con cóc sống đến nghìn năm thì trên đầu mọc sừng, dưới cằm có tám chữ màu đỏ. Bùi Ngỗi trong sách Sùng hữu luận nói: chim không có dạ dày và phổi (?), con trai con sò không có tạng phủ; con đỉa nhờ bụng rỗng mà sống, nhờ không có dạ dày mà lớn.

 Loài ấp trứng bằng tiếng kêu là cú vọ, chim quán, chim khách; loài ấp trứng bằng cách nhìn bóng là ba ba và giải.

 Nhìn chim diều (?) bay mà chế ra bánh lái thuyền, xem cá bơi mà chế ra cánh buồm.

 Thần Hòa Tử họ Khuất Đột, tên là Vô Vi, tên chữ là Vô Bất Vi; Trương Vịnh khi còn là người áo vải (chưa làm quan) đã gặp ông. Hải Thiềm Tử họ Lưu, tên là Chiêu Viễn; Trần Đoàn ở núi Hoa Sơn cho ông ở trong đạo viện, ông qua lại với Chủng Phóng. Quảng Đức tiên sinh Đỗ Quang Đình, người Xứ Châu, làm quan đời Đường giữ chức Nội cung phụng (chức quan hầu cận phục vụ trong cung vua), tránh loạn vào đất Thục; họ Vương (vua nước Tiền Thục) phong cho ông tước vị bậc Sư thần (bề tôi được vua tôn làm thầy).

 Nhĩ Chu tiên sinh, vào khoảng niên hiệu Quảng Chính của nước Thục tiếm ngôi (nước Hậu Thục), uống rượu ăn lòng lợn. Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Du Châu cho là ông dùng ảo thuật mê hoặc người, bèn bỏ ông vào lồng tre dìm xuống sông. Trôi đến (?) thì được người đánh cá vớt lên, rồi ông bay lên trời. Nghiêm Bổ khuyết (Bổ khuyết là chức quan chuyên can gián vua) có được phương thuốc Thanh kim đan. Về Chu Đào Chùy, Tiết Tắc vẽ hình ông truyền lại cho đời.

 Lã Động Tân nói với Hầu sinh: rắn và bọ cạp là do trời đất dùng khí tự nhiên mà rèn luyện, cho chúng sinh ra để sống theo bản tính; giết con này để cứu kẻ kia thì chỉ có hại chứ không có ích. Rồi ông lấy giấy viết: "Ba cái miệng cùng một nhà, bên nhà riêng nước trong", đó chính là tên Lã Động Tân (câu đố tách nét chữ, ghép lại thành tên ông).

 Hi Di tiên sinh Trần Đoàn mỗi giấc ngủ hoặc nửa năm, hoặc vài ba tháng, ít nhất cũng không dưới hơn một tháng. Ông nói: "Ta giữ chân tức (hơi thở thật, lối thở sâu nhẹ theo phép luyện khí của Đạo giáo), uống nuốt ngọc dịch (nước bọt, theo phép dưỡng sinh Đạo giáo coi là chất quý); giấc ngủ của ta mới là ngủ thật." Ông từng cùng Mao Nữ (một nữ tiên trong truyền thuyết) dạo chơi.

 Cá chép dù lớn hay nhỏ đều có ba mươi sáu vảy.

 Con nhím có thể nhảy vào trong tai hổ; nhưng thấy chim khách thì tự ngửa bụng ra cho chim mổ.

 Con đỉa cũng giống trứng cá, để khô ba năm, gặp nước vẫn sống lại.

 Lấy xác rắn lột nhét vào hai tai thì chữa được bệnh sốt rét. Phúc bồn tử chính là quả mâm xôi; ép lấy nước, nấu thành cao, bôi lên tóc thì tóc không bạc. Con hoẵng và con hươu không thuộc loài vật ứng với bát quái và các con giáp (?), không phải thứ huân tinh (đồ ăn hôi tanh mà người tu hành phải kiêng), lại có thể làm ấm và bồi bổ cho người; giết chúng hay để sống đều không mang tội, nên Đạo gia cho phép dùng làm thịt khô.

 Khoảng niên hiệu Thiên Bảo (đời Đường Huyền Tông), ở đạo quán Tiên Lăng bên lăng thái tử thuộc huyện Câu Thị, đất Hà Nam, mỗi năm vào đêm mồng ba tháng chín lại có một đạo sĩ thành tiên, đã thành lệ từ trước; đến ngày ấy thì ghi họ tên trình lên phủ. Trương Kiệt Trung làm huyện lệnh, không tin chuyện đó, ngầm sai hai dũng sĩ cầm binh khí rình xem. Đến canh ba, có một con hổ đen vào trong quán, ngoạm lấy một đạo sĩ. Hai người bắn không trúng, hổ bỏ đạo sĩ lại mà chạy đi. Huyện lệnh bèn trình lên phủ xin cung tên, mở cuộc săn lớn, trong một hang đá đánh giết được mấy con hổ; trong hang có rất nhiều thẻ vàng, sổ ngọc (các thẻ, sổ ghi kinh lục của đạo sĩ), mũ và áo choàng của đạo sĩ, cùng tóc và xương người. Đạo quán ấy từ đó bị bỏ, dùng làm chỗ ở cho quan coi lăng.

 Khoảng niên hiệu Nguyên Khang đời Tấn, ở nước Lương có một cô gái đã hứa gả, nhưng chồng đi lính canh biên nhiều năm không về. Nhà cô gái ép gả cô cho người khác, không lâu sau cô bệnh chết. Người chồng trở về, hỏi cô ở đâu, rồi đi thẳng đến mộ, mở quan tài ra, cô gái liền sống lại, bèn cùng anh trở về. Về sau người chồng sau nghe biết, đến cửa quan kiện đòi. Vương Đạo xử rằng: "Đây là việc khác thường, không thể lấy lẽ thường mà phân xử; nên trả cô về cho người chồng trước."

 Đời Tấn Huệ Đế, nhà Đỗ Tích làm lễ chôn cất, một người hầu gái lỡ bị kẹt lại trong mộ không ra được. Mười năm sau mở mộ ra để chôn chung thêm người, thì người hầu gái vẫn còn sống. Lúc bị chôn, cô mới mười lăm mười sáu tuổi; đến khi mở mộ sống lại, trông vẫn như mười lăm mười sáu. Sau gả chồng cho cô, cô sinh được con.

 Khoảng niên hiệu Thái Hòa, có người đào một ngôi mộ đời Chu, gặp một cô gái bị chôn theo người chết; vài ngày sau cô có hơi thở, vài ngày nữa thì nói được. Quách thái hậu thương yêu nuôi nấng cô. Lại có người ở Thái Nguyên phá một chiếc quan tài, gặp một người đàn bà còn sống; xem cây trên mộ thì đã khoảng ba mươi năm.

 Ở phương Nam có thứ nhựa cây đông lại (?), to như cục nước mũi (?), hễ gặp hơi người thì lấp lánh cựa quậy, rơi vào người thì thành nhọt lở; lấy xạ hương và chu sa bôi vào thì khỏi.

 Tục Bác vật chí, quyển hai (hết).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video