Thiên 5 — Quyển năm

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn và duyệt định)

 Tục Bác vật chí (sách ghi chép tiếp về muôn vật), quyển năm

 Đời Tống, Lý Thạch soạn

 Công lao lẫy lừng của Nữ Oa (vị nữ thần đội đá vá trời trong truyền thuyết) trên chạm tới chín tầng trời, dưới thấu đến hoàng lư (lớp đất vàng tận sâu dưới lòng đất). Danh tiếng của bà truyền khắp đời sau, ánh sáng của bà phủ lên muôn vật. Bà cưỡi xe sấm, dùng ứng long (loài rồng có cánh) kéo xe, đóng thêm thanh cầu (rồng con có sừng, màu xanh). Bà ngồi trên chiếu la đồ (tấm đồ hình điềm lành), "chấn hoàng lộ" (?), tay cầm những điềm lành hiếm có. Phía trước có bạch li (giao long trắng không sừng) dẫn đường, phía sau có rắn bay chạy theo.

 Thiên "Thủy học" của Hạng Tuấn chép rằng: thời thượng cổ có Thiên Hoàng (vị vua trời đầu tiên trong truyền thuyết) có mười ba cái đầu. Sách "Động Minh ký" (?) chép: một họ có mười ba người. Sách "Tam Ngũ lịch kỷ" của Từ Chỉnh chép: năm khởi đầu ở Nhiếp Đề (tên gọi năm Dần trong phép lịch tính theo sao Thái Tuế), nguyên khí (khí gốc sinh ra trời đất) mới bắt đầu, có một vị thần linh mười ba đầu. Thiên "Thủy học" lại chép: Nhân Hoàng (vị vua người đầu tiên trong truyền thuyết) chín đầu, tức là anh em chín người, mỗi người ở một châu trong chín châu.

 Chữ "Di" nghĩa là "chạm, chống" (ý nói muôn vật chạm đất mà mọc lên). Có chín giống Di: Quyến Di, Vu Di, Phương Di, Hoàng Di, Bạch Di, Xích Di, … Di (?), Phong Di… Chữ "Man" nghĩa là "chậm chạp, lười nhác". Có tám giống Man: Thiên Trúc, Cai Thủ, Tiêu Nghiêu (người lùn), Bả Chủng (người đi kiễng gót), Xuyên Hung (người ngực thủng), Đam Nhĩ (người tai dài thõng), Cẩu Quỹ, Bàng Thung. Chữ "Nhung" nghĩa là "hung dữ". Có sáu giống Nhung: Nghiêu Di, Nhung Ương, Lão Bạch, Kỳ, Tị Tức, Thiên Cương (?). Chữ "Địch" nghĩa là "tránh xa, hẻo lánh" (?). Có năm giống Địch: Nguyệt Thị, Nhung Mạch, Hung Nô, Thiền Vu, Bạch Ốc.

 Vua bộ Cung Bộ Xuyên Đô (?) của người Man đất Thục là Mông Bị chết, hơi thở chưa dứt hẳn. Vợ con ông lấy mấy tấm gấm nối liền nhau, buộc vào người chết rồi kéo lê trên mặt đất, đưa lên một ngọn núi cao cách hơn mười dặm, để cho hơi thở dứt hẳn, rồi mới lấy chăn gấm bọc lại mà chôn. Người trong tộc khóc ông, gọi là "quỷ thân" (?). Viên quan giữ châu ở gần đó được người Man kể lại chuyện này.

 Các nước Oa (Nhật Bản), Thìn (Thìn Hàn), Dư (?) có nước viết chữ theo hàng ngang, có nước viết từ bên trái, có nước thắt nút dây để ghi nhớ, có nước khắc vào gỗ. Chỉ có Cao Ly là bắt chước phép viết chữ (?), lấy theo chuẩn của Trung Hoa.

 Lấy nước trong súc miệng thì uống rượu đến một đấu cũng không say loạn. Có người nói chất độc của rượu đi vào từ răng. Người phương Nam thích uống trà: Tôn Hạo (vua cuối cùng của nước Ngô thời Tam Quốc) cho Vi Chiêu uống trà thay rượu; Tạ An đến thăm Lục Nạp, Lục Nạp chỉ bày trà và hoa quả mà thôi. Người phương Bắc lúc đầu không biết đến trà. Trong niên hiệu Khai Nguyên (713–741, đời Đường Huyền Tông), ở chùa Linh Nham trên núi Thái Sơn có thiền sư Hàng Ma dạy thiền, lấy việc không ngủ làm phép tu, nên người ta phần nhiều pha trà uống cho tỉnh, nhân đó thành phong tục.

 Người nước Sở là Lục Hồng Tiệm (tức Lục Vũ) viết sách bàn về trà, cùng phép nấu và phép sao trà; ông làm hai mươi bốn món đồ dùng pha trà, đựng chung trong một cái lồng gọi là "đô thống" (lồng đựng chung). Có người tên Thường Bá Hùng nhân đó mở rộng thêm phép của Hồng Tiệm. Bá Hùng uống trà quá độ, bèn mắc bệnh phong khí (chứng bệnh do khí độc, gây tê đau, co giật). Có người nói người phương Bắc khi chưa có trà thì nhiều người bị bệnh vàng da; về sau uống trà thì phần nhiều mắc bệnh đau lưng và liệt nửa người.

 Võ Tắc Thiên đời Đường dựng Minh Đường (tòa điện lớn nhất triều đình, nơi vua tế lễ và ban bố chính lệnh) ở Đông Đô (thành Lạc Dương), cao ba trăm thước. Chín cái đỉnh (vạc lớn bằng đồng, biểu tượng của quyền trị nước) tượng trưng cho chín châu được đặt dưới Minh Đường. Chính giữa là đỉnh Dự Châu, cao một trượng tám thước, chứa được một nghìn tám trăm thạch; các đỉnh còn lại đặt theo phương hướng của từng châu, mỗi cái cao một trượng bốn thước, chứa được một nghìn hai trăm thạch. Tổng cộng dùng hết năm trăm sáu mươi nghìn bảy trăm mười hai cân đồng.

 Vua Vũ trị nước lụt, ra xem sông Hoàng Hà, thấy một người cao lớn mặt trắng, mình cá, hiện lên nói: "Ta là thần tinh của sông Hà." Rồi trao cho vua Vũ bức Hà đồ (bức đồ hình thần bí hiện ra từ sông Hoàng Hà, được coi là gốc của phép bói Dịch) mà trở về vực sâu. Lại có chuyện: vua Nghiêu sửa sang sông Hà và sông Lạc, có năm ông già bảo nhau: "Hà đồ sắp hiện ra, hãy báo cho nhà vua biết kỳ hạn. Người biết được chúng ta là người mắt có hai con ngươi (ý chỉ vua Thuấn)." Năm ông già bèn hóa thành sao băng, bay lên chòm sao Mão.

 Theo phong tục vùng Sơn Đông, đến tháng Giêng, người ta chọn năm cô gái thuộc năm họ khác nhau, mười mấy tuổi, cho cùng nằm trên một giường, đắp chăn lên, rồi lấy cái nia quạt. Hồi lâu, các cô như đang ngủ mê, có cô muốn thêu thùa, có cô lo việc bút nghiên, có cô sửa ống sáo; một lát sau mới tỉnh. Việc này gọi là "quạt trời", dùng để bói xin được khéo tay.

 Hành Sơn là Nam Nhạc trong Ngũ Nhạc (năm ngọn núi thiêng lớn của Trung Hoa, nơi vua chúa tế lễ). Hoàng Đế lấy núi Tiềm Hoắc làm núi phụ. Sách Nhĩ Nhã nói núi Hoắc là Nam Nhạc. Đến đời Hán Vũ Đế, vì đường đến Hành Sơn xa xôi nên dời việc tế đến núi Tiềm ở Lư Giang. Có người nói Hành Sơn tức là Hoắc Sơn; sách Sơn hải kinh nói Hành Sơn tức là núi Cẩu Lũ. Còn Thường Sơn là nơi khí âm kết thúc, khí dương bắt đầu, đạo ấy lâu dài mãi, nên núi ở phương Bắc gọi là Thường Sơn (núi thường còn), cũng gọi là Hằng Sơn. Núi sinh ra năm loại ngũ cốc, bốn loại giống, năm lần thu hoạch (?).

 Lấy một thăng gạo kê lương, ngâm trong một đấu giấm nguyên chất ba ngày, vớt ra, hấp một trăm lần, phơi một trăm lần. Đi xa ăn một bữa thì mười ngày không đói, ăn thêm bữa nữa thì bốn trăm chín mươi ngày không đói. Lại có phương khác: một đấu gạo, ba cân xích thạch chi (một loại đất sét khoáng màu đỏ dùng làm thuốc), ngâm nước hai ba ngày, giã nát rồi viên lại to bằng quả mận, ăn vào có thể tịch cốc (nhịn ăn ngũ cốc, một phép tu luyện của Đạo giáo để cầu sống lâu).

 Sách "Linh Bảo ngũ phù kinh" (một bộ kinh của Đạo giáo) dạy dùng gạo trắng tươi, hấp chín lần, phơi chín lần.

 Canh Tang tên là Sở; sách Sử ký chép là Vưu Tang (?).

 Hạ Cức, tên chữ là Tử Cức, làm đại phu (chức quan cao dưới hàng khanh) cho vua Thang; sách Liệt Tử chép là Hạ Cách.

 Sách "Nguyệt lệnh" nói: tiêu là tinh khí của sao Ngọc Hành (ngôi sao thứ năm trong chòm Bắc Đẩu), ăn vào thì thân thể nhẹ nhàng, chậm già; bách là thuốc tiên. Lại nói: thứ tự dâng rượu (ngày Tết) nên bắt đầu từ người nhỏ, người ít tuổi uống trước.

 Tục đốt cỏ, đốt pháo tre bắt nguồn từ đình liệu (bó đuốc lớn đốt ở sân cung điện trong các buổi lễ thời xưa).

 Ngày rằm tháng Giêng tế thần cửa: trước hết lấy cành dương cắm lên cửa, rồi theo hướng cành dương chỉ mà bày rượu, thịt khô, đồ ăn thức uống và bát cháo đậu cắm đũa để tế.

 Dây leo chén rượu mọc ở Tây Vực (vùng các nước phía tây Trung Hoa). Thân dây to bằng cánh tay, lá giống lá sắn dây, hoa và quả giống của cây ngô đồng. Hoa cứng, có thể dùng làm chén rót rượu, trên có vân trong suốt, rất đáng yêu. Quả to bằng đầu ngón tay, giống hạt đậu, thơm ngon, có thể giải rượu. Người ta đến dưới dây hái hoa rót rượu uống, rồi lại lấy quả ăn cho tỉnh rượu. Người nước ấy rất quý nó, không cho truyền sang Trung Thổ; Trương Khiên đi sứ nước Đại Uyển mới có được. Chuyện chép trong sách "Trương Khiên xuất quan chí".

 Lúc hoa cúc nở, hái thân và lá trộn với gạo nếp kê mà ủ, đến ngày mùng chín tháng chín năm sau mới chín, gọi là rượu hoa cúc.

 Mạnh Sằn (thầy thuốc đời Đường) nói: nho không kể trồng ở đất nào, đem ủ rượu đều ngon cả.

 Xưa có người đào được dưới thành của Vương Đôn một cái chiêng đồng, giữa chiêng có đúc một con vật đầu như đầu dê, thân như nét chữ triện; đó chính là Phi Liêm (thần gió).

 Thương Hiệt (người được truyền là đã sáng tạo ra chữ viết) dựa vào dấu chân chim mà đặt ra chữ, lấy ý chữ này sinh ra chữ kia, nảy nở thêm mãi, nên có lục nghĩa (sáu phép cấu tạo chữ Hán). Nhà Tần dùng lối chữ mới (?), đốt sách, chữ cổ văn (lối chữ cổ trước đời Tần) từ đó mất hẳn. Có người nói: chữ đại triện do sử quan tên Trứu đời Chu Tuyên Vương làm ra; chữ tiểu triện do Lý Tư và Hồ Mẫu Kính đời Tần làm ra. Lại nói: chữ lệ (lối chữ đơn giản hơn chữ triện) có từ đời Tần, vì giản lược chữ triện để tiện cho công việc văn thư bận rộn; như thế thì nó là nhánh sau của chữ triện (?). Có người nói Trình Mạc ở Vân Dương thêm bớt mà làm ra chữ lệ. Lại có người nói: người đất Lâm Truy đào một ngôi mộ cổ, được một cỗ quan tài bằng đồng, ở đầu quan tài và mặt ngoài có chữ, ghi rằng đó là quan tài của Hồ Công, cháu đời sau của Tề Thái Công; chỉ có ba chữ là chữ cổ, (còn lại giống chữ lệ ngày nay), nên biết rằng chữ lệ đã có từ xưa, không phải bắt đầu từ đời Tần. Có người nói: người nước Tần tên Vương Thứ Trọng đổi chữ cũ của Thương Hiệt thành chữ ngày nay; Tần Thủy Hoàng lấy làm lạ, cho triệu đến, ba lần vời mà ông không đến; nhà Tần bèn dùng xe cũi bắt ông về. Thứ Trọng hóa thành con chim lớn bay đi, rơi lại hai chiếc lông cánh trên núi, vì thế núi ấy có tên là Đại Cách (núi Lông Cánh Lớn) và Tiểu Cách (núi Lông Cánh Nhỏ).

 Huyện Bành Thành xưa là nước của Bành Tổ. Sách "Thế bản" chép: Lục Chung có các con, người con thứ ba tên là Tiên, đó là Bành Tổ. Dưới thành (?) có mộ Bành Tổ. Bành Tổ sống lâu tám trăm năm, thọ dài muôn đời, vậy mà cũng có mộ, có lẽ cũng là do sự biến hóa của đạo huyền diệu (?).

 Ở phía tây đất Bồ Phản, nơi vua Thuấn đóng đô, có người họ Lưu tên Đọa, múc nước sông Hoàng Hà ủ thành thứ rượu nồng thơm ngon. Ông chờ lúc cành cây khô héo (?), ép rượu vào mùa lá dâu rụng, nên rượu được gọi tên là "Tang Lạc" (lá dâu rụng). Đó là sản vật địa phương đem dâng cống, là thứ rượu ngon nhất. Người ta thường nói: "Tác Lang có Cố Tư cùng đi" (?); "Tác Lang" là phản ngữ (lối nói lái, ghép âm đầu chữ này với vần chữ kia) của "Tang Lạc".

 Trong biển có núi Độ Sóc, trên núi có cây đào uốn khúc dài ba nghìn dặm. Cành phía đông bắc là Quỷ Môn (cửa quỷ), nơi muôn loài quỷ ra vào. Hai vị thần Đồ và Uất Lũy ở nơi cửa ấy, cầm dây bện bằng cỏ lau trói quỷ đem cho (hổ) ăn. Vì thế vào tháng mười hai, đêm lạp cuối năm (đêm tế lễ tiễn năm cũ), người ta (vẽ hình) Đồ và Lũy cùng với dây cỏ lau treo lên cửa.

 Vương Sung nói: Cối Kê vốn là tên núi; vua Hạ Vũ đi tuần thú (vua đi tuần xem xét các vùng đất trong thiên hạ), hội kế (họp chư hầu để xét công tội) ở nơi đây, bèn lấy đó đặt tên quận. Có người nói: núi này không thuộc Ngũ Nhạc; thời vua Vũ, người đất Ngô còn ở trần, cắt tóc ngắn, xăm mình, không thể có chuyện họp hội kế ở đó.

 Đổng Trọng Thư trong sách "Xuân thu phồn lộ" viết: mùa xuân gặp hạn, chọn ngày Giáp, ngày Ất (ngày thuộc hành Mộc, ứng với phương Đông và mùa xuân) làm một con rồng xanh lớn dài một trượng tám thước đặt ở giữa, làm bảy con rồng nhỏ mỗi con dài bốn thước đặt ở phía đông, đều quay đầu về hướng đông, mỗi con cách nhau tám thước. Cho tám đứa trẻ trai giới (ăn chay, giữ mình trong sạch) ba ngày, mặc áo xanh ra múa. Ba mùa sau cũng theo cách ấy. Đều đốt gà trống, đốt đuôi lợn đực ở cổng bắc của làng và giữa chợ để cầu mưa.

 Phép cầu mưa bằng thằn lằn: lấy đất lấp đầy một cái chum lớn, làm con thằn lằn bằng gỗ; trẻ nhỏ cầm cành tre xanh, mặc áo xanh ra múa, vừa múa vừa hát: "Thằn lằn ơi thằn lằn, hãy nổi mây phun sương; nếu mưa xuống như trút, sẽ thả mày về."

 Ở Giao Châu (vùng Bắc Bộ Việt Nam ngày xưa), An Dương Vương có một vị thần nhân tên là Cao Thông, làm cho An Dương Vương một cây nỏ, bắn một phát giết được ba trăm người.

 Cái gọi là "thạch" (đơn vị đo trọng lượng) ngày nay lấy chín mươi hai cân làm chuẩn, bằng ba trăm bốn mươi mốt cân tính theo cân đời Hán. Quyết nỗ (loại nỏ mạnh, phải dùng chân đạp để lên dây) ngày nay nặng chín thạch, bằng hai mươi lăm thạch thời xưa, sánh với sức của hai người võ tốt (lính tinh nhuệ) nước Ngụy. Giương cung ba thạch thì bằng ba mươi bốn quân thời xưa (mỗi quân là ba mươi cân), sánh với cây cung của Nhan Cao, mạnh hơn sức năm người.

 Tục Bác vật chí, quyển năm

 (Thuộc bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhánh Tỏa ký — ghi chép vụn vặt; sách Tục Bác vật chí)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video