Thiên 7 — Quyển bảy

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, chia làm bốn kho: kinh, sử, tử, tập).

 Tục Bác vật chí, quyển bảy.

 Lý Thạch đời Tống soạn.

 Chương sách Lão Tử từ câu "Cốc thần bất tử" (thần của hang trống không bao giờ chết, ý nói cái đạo hư không mà sinh ra muôn vật thì không bao giờ mất) đến câu "dụng chi bất cần" (dùng mãi không cạn) toàn là lời của Hoàng Đế. Nay chương ấy nằm trong "Năm nghìn chữ" (tức sách Đạo Đức kinh của Lão Tử), vậy e rằng sách họ Lão viết không hẳn hoàn toàn do chính ông nghĩ ra.

 Tháng giêng đừng ăn hành sống. Tháng ba đừng ăn tỏi nhỏ. Tháng tư đừng ăn tỏi lớn. Tháng năm đừng ăn củ kiệu. Tháng sáu, tháng bảy đừng ăn thù du, ăn vào sinh bệnh lỵ ra máu. Tháng tám, tháng chín đừng ăn gừng, và cả gan, tim, phổi. Tháng mười đừng ăn tiêu. Tháng mười một, tháng mười hai đừng ăn các loài có mai, có vỏ cứng, và cả lá lách, thận.

 Mắt là tấm gương của thân, tai là cửa sổ của thân. Nhìn nhiều thì gương mờ, nghe nhiều thì cửa sổ đóng lại. Mặt là cái sân của thần (thần: phần tinh thần, linh khí trong người), tóc là hoa của não. Lòng buồn thì mặt khô héo, não suy thì tóc bạc. Tinh (tinh khí: chất tinh túy nuôi sự sống trong cơ thể) là phần thần diệu của thân thể, sự sáng suốt là vật báu của thân. Lao nhọc nhiều thì tinh khí tan tác, mưu cầu tranh đua thì sự sáng suốt tiêu mòn.

 Khi người chết, phải xem hình hài. Nếu thân trông như người sống, chân không xanh, da không nhăn, ánh mắt không mất, tóc trên đầu rụng hết, mất cả hình xương, thì đều là thi giải (người tu đạo thoát xác thành tiên, chỉ để lại cái xác trông như đã chết).

 Năm Vũ Đức thứ ba (năm 620, đời Đường Cao Tổ), Cát Thiện Hành, người Tấn Châu, gặp một ông già áo trắng ở núi Dương Giác. Ông gọi Thiện Hành mà bảo: "Hãy thay ta nói với thiên tử nhà Đường rằng ta là Lão Quân, tức tổ tiên của các ngươi." Vì thế Cao Tổ lập miếu thờ. Cao Tông truy tôn ông là Nguyên Hoàng Đế (tức Huyền Nguyên Hoàng Đế). Minh Hoàng tự tay chú giải sách Lão Tử và ra lệnh cho người đi học phải học sách ấy. Ở hai kinh đô và các châu đều lập miếu Huyền Nguyên Hoàng Đế: ở kinh sư gọi là Nguyên cung (tức Huyền Nguyên cung), ở các châu gọi là Tử Cực cung. Ít lâu sau, miếu ở Tây Kinh đổi tên thành Thái Thanh cung, miếu ở Đông Kinh đổi thành Thái Vi cung, đều có đặt học sinh.

 Rau oa (một loại rau diếp) xuất từ nước Tiết (?). Rau này có độc, trăm loài sâu bọ không dám đến gần. Rắn rết bò qua dưới gốc mà lỡ chạm phải thì mắt mù, không trông thấy gì. Ai trúng độc của nó thì chỉ có nước gừng sống giải được.

 Ăn cá ngạnh vàng xong mà uống nước sắc kinh giới thì chết ngay.

 Cây cỏ đang mọc mà bị lay động thì lớn không tốt tươi. Vậy mà người tập đạo dẫn (phép dưỡng sinh co duỗi, vận động tay chân, kết hợp điều hòa hơi thở) cũng lay động tứ chi, cớ sao lại sống lâu không chết?

 Vua Nghiêu gầy như miếng thịt khô, vua Thuấn gầy như con chim phơi khô, còn các vua Kiệt, Trụ thì thịt (cằm, bụng?) xệ xuống dài hơn một thước.

 Vương Sung (học giả đời Đông Hán, tác giả sách Luận Hành) nói: Thần sấm mà có hình dạng (?), tiếng sấm mà phát ra từ đồ vật, thì sao gọi là thần được? Tháng giêng khí dương bắt đầu động nên bắt đầu có sấm. Tháng năm khí dương thịnh nên sấm mạnh. Mùa thu, mùa đông khí dương suy nên sấm ẩn đi. Khi khí thái dương đang chủ việc mà khí âm lấn vào, âm dương tranh nhau thì va chạm bắn ra, sinh thành khí độc. Trúng người thì người chết, trúng cây thì cây gãy, người ta bị sét đánh mà chết. Thử lấy một đấu nước dội vào lửa lò đúc kim loại, khí lửa kích động dữ dội sẽ phát ra tiếng như sấm.

 Có người hỏi: lửa sét chạm tới vàng, đá thì làm cháy chảy cả, vậy mà đồ sơn lại không hỏng, là cớ sao? Đạo gia giải thích tiếng sấm cũng như nung đá rồi ném xuống giếng: đá nóng gặp nước lạnh, va chạm nhau mà kêu vang lớn (?).

 Nhan Uyên cùng Khổng Tử lên núi Thái Sơn, nhìn về phía đông nam tới tận ngoài cửa Xương Môn nước Ngô. Khổng Tử thấy có con ngựa trắng, bèn kéo Nhan Uyên lại, chỉ cho xem, hỏi: "Có thấy cửa Xương Môn nước Ngô không?" Nhan Uyên đáp: "Thấy ạ, có cái gì như dải lụa buộc." Khổng Tử xoa mắt ông, bảo thôi đừng nhìn nữa. Về sau Nhan Uyên tóc bạc, răng rụng, rồi vì bệnh mà chết. Ấy là vì tinh lực không bằng thánh nhân mà cố gắng dùng quá sức.

 Cây sát giống cây thù du nhưng nhỏ hơn, màu đỏ.

 Cây tra giống cây lê nhưng quả chua chát. Hươu ăn lá tiêu, lá quýt thì thịt tự nhiên có mùi tiêu, mùi quýt. Người Giang Đông gọi cây lụy là đằng (dây leo), giống dây sắn nhưng thô to hơn. Cây biền giống cây dự chương (cây long não). Quả trữ đẩu là quả cây lịch (cây sồi), có người gọi là tạo đẩu. Quả cây đàm giống quả nại (một loại táo tây). Bưởi giống cam nhưng chua.

 Sách Hoài Nam Tử nói: Kẻ hung hăng thì trông như hiểu biết mà không phải hiểu biết. Kẻ ngu thì trông như người quân tử mà không phải người quân tử. Kẻ ngốc nghếch thì trông như dũng cảm mà không phải dũng cảm. Nếu người với người khác nhau rõ như ngọc với đá, như rau quỳ với rau dền, thì việc đánh giá con người là dễ. Cái làm người ta lẫn lộn chính là chỗ giống nhau như khung cùng (?) với cảo bản, như xà sàng với mi vu (những cặp vị thuốc trông rất giống nhau, khó phân biệt).

 Cỏ minh giáp còn gọi là lịch giáp (cỏ điềm lành: từ mồng một đến rằm mỗi ngày mọc thêm một lá, sau rằm mỗi ngày rụng một lá). Các bậc thánh vương nhìn cỏ ấy mà biết số ngày trong tháng.

 Chu thảo (cỏ đỏ) hình dáng như cây dâu con, cao ba bốn thước, cành lá đều đỏ, nhựa đỏ như máu. Lá mọc và rụng theo ngày mồng một, ngày rằm giống như cỏ minh giáp, hết vòng lại bắt đầu. Cỏ này nhuộm được màu đỏ thẫm, dùng làm hoa văn phủ phất (hoa văn trên lễ phục: "phủ" là hình lưỡi rìu, "phất" là hình hai chữ "kỷ" quay lưng vào nhau). Bỏ vàng bạc vào nhựa của nó thì có thể nặn tròn được. Bỏ bùn vào nước thì thành kim tương (nước vàng) (?), bỏ vào rượu thì thành ngọc lễ (rượu ngọt quý như ngọc). Uống vào khiến người sống lâu. Chuyện này lấy từ sách Bão Phác Tử (sách của Cát Hồng đời Tấn).

 Nước Phiêu (nước của người Pyu, ở vùng Miến Điện ngày nay) và các tộc Man đều không nuôi tằm (?). Họ lấy quả cây sa la, tách vỏ ra, bên trong có sợi như bông liễu, se thành sợi nhỏ, dệt thành tấm vải mà mặc, gọi là "sa la lung đoạn".

 Theo cách của người Man, họ nấu muối đóng thành cục, làm thành từng viên; khi trao đổi mua bán thì tính theo số viên.

 Trà xuất ở các núi vùng Ngân Sinh, hái không kể mùa, trộn với tiêu, gừng nấu lên mà uống.

 Vàng sống (vàng tự nhiên còn lẫn trong đất cát) xuất ở các núi vùng Trường Bàng. Cách lấy như sau: vào mùa xuân hoặc mùa đông, trước hết đào hố ở sườn núi. Đến mùa hạ, nước lũ cuốn cát, bùn, đất đổ vào hố. Mùa thu mới bới ra mà chọn. Có khi được những mảnh, khối vàng, cục lớn nặng một hai cân, cục nhỏ cũng không dưới ba bốn lạng. Trước hết phải nộp cho quan tám phần mười, phần còn lại thì được giữ riêng. Ngoài ra còn được tính công mà miễn thuế.

 Vàng cám (vàng vụn nhỏ như cám) xuất ở sông Lệ Thủy. Ở Hà Thiểm Xuyên, ai phạm tội thì bị đưa đến chỗ đãi vàng làm khổ dịch. Ở Phòng Đồng Xuyên (?) có núi bạc, ra quặng bạc; dân tự đặt lò luyện, quan lấy ba phần mười. Ở Nặc Thiểm Xuyên có núi thiếc, ra thiếc.

 Tô Đam là người huyện Sâm. Ông từng cùng lũ trẻ chăn trâu, thay phiên nhau làm người trông coi. Mỗi lần đến phiên Đam thì trâu không cần đuổi cũng tự về. Về sau ông từ biệt mẹ, đi thành tiên. Ông lại dặn rằng năm nào có dịch bệnh thì đào một cái giếng mà uống nước, sẽ được bình yên vô sự.

 Đạo sĩ Đàm Tử Tiêu có thuật xem đèn, đoán họa phúc cho người ta thì đều trúng cả.

 Sách Thế Ngữ của Quách Ban chép: Trong niên hiệu Hoàng Sơ nước Ngụy (220–226), kẻ trộm đào mộ Ngô Nhuế (Trường Sa vương đầu đời Hán), thấy thi thể Nhuế dung mạo, quần áo đều như người còn sống. Sau khi nước Ngô bị bình định, người đào mộ ấy ở Thọ Xuân gặp Nam Man hiệu úy (chức quan võ coi việc các tộc người phương nam) Ngô Cương, liền nói: "Hình dáng ông sao giống Trường Sa vương Ngô Nhuế thế? Chỉ có điều ông hơi thấp hơn thôi." Cương giật mình nói: "Đó là tổ tiên tôi." Từ khi Nhuế mất đến lúc bị đào mộ là bốn trăm năm, đến đời Cương lại thêm bốn mươi năm nữa.

 Ở sông Đan Thủy có hang đá, trong đó dơi lớn phần nhiều treo ngược. Con dơi trăm tuổi mới treo ngược; bắt được mà ăn thì người thành thần tiên.

 Đào Ẩn Cư (tức Đào Hoằng Cảnh, đạo sĩ đời Lương) nói: người học đạo ở trong núi nên nuôi chó trắng, gà trắng, có thể trừ tà. Gỗ tô mộc tự nhiên có phân sâu, thành thứ bột màu tím.

 Năm thứ hai mươi mốt đời Tần, đúc mười hai tượng kim địch (tượng người khổng lồ bằng đồng). Nguồn gốc của đạo Phật [ở Trung Quốc] vốn bắt đầu từ việc Hoắc Khứ Bệnh đánh Hưu Đồ vương, thu được tượng người bằng vàng mà vua ấy dùng để tế trời. Hán Vũ Đế cho là thần, đem bày ở cung Cam Tuyền.

 Năm Hoàng Sơ thứ nhất nước Ngụy, dời các tượng ở Trường An đi, nhưng tượng đồng nặng quá không chở được. Có người nói tượng kim địch rơi nước mắt, nên để lại ở phía nam thành Bá. Có người thấy Kế Tử Huấn cùng một ông già xoa tay lên tượng đồng mà nói: "Vừa mới thấy lúc đúc tượng này, tính đến nay đã gần năm trăm năm rồi." Đổng Trác phá chín tượng để đúc tiền, Phù Kiên phá hai tượng để đúc tiền, còn một tượng thì dân đẩy xuống sông ở phía bắc đất Thiểm. Có người nói búi tóc trên đầu tượng Ông Trọng (tên gọi chung các tượng người lớn bằng đồng, đá) thường nhô lên khỏi mặt nước; khi quân Tấn kéo đến thì búi tóc không nhô lên nữa.

 Những người mà Trần Chính Mẫn chọn chép gồm Trần Đoàn, Lý Độc, Lâm Bô, Ngụy Dã, đều là những kẻ sĩ lánh đời. Hi Di tiên sinh Trần Đoàn tu phép phục khí (nuốt hơi thở, luyện khí để nuôi thân) và tích cốc (nhịn ăn ngũ cốc) hơn hai mươi năm, có khi ngủ hơn trăm ngày không dậy. Trong niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc (976–984, đời Tống Thái Tông), ông được vời vào triều, rồi lại được cho về núi. Một hôm ông tự viết tờ biểu (tờ tâu lên vua) rằng: "Thần là Đoàn, số trời đã đến lúc hết, khó lòng lưu luyến thánh triều, đã định ngày hai mươi hai tháng này hóa hình (bỏ xác thành tiên) ở đỉnh Liên Hoa." Đúng hẹn thì ông mất. Bảy ngày sau tay chân vẫn còn ấm; mây năm sắc che kín cửa động suốt một tháng không tan. Khi ấy ông đã hơn trăm tuổi.

 Sách Liệt Tiên truyện của Lưu Hướng, Thần Tiên truyện của Cát Hồng, Tục Tiên truyện của Thẩm Phần đều ghi chuyện các đời khác nhau. Còn Tập Tiên truyện của Tăng Tạo thì chép những người hiển lộ ở bản triều: từ Nhĩ Chu Động, Lã Nham, Trần Đoàn, Hạ Nguyên — những người từng được các vua đời trước đặc biệt ưu ái — cho đến các danh thần như Âu Dương Tu, Lưu Phàm, Thạch Diên Niên, đều có trong đó (?).

 Hạ Nguyên từng làm quan dưới nhà Thạch Tấn (nhà Hậu Tấn của họ Thạch thời Ngũ Đại), giữ chức thủy bộ viên ngoại lang (quan phụ tá trong ty Thủy bộ, coi việc sông ngòi, thủy lợi). Khi vua Chương Thánh (Tống Chân Tông) sang phía đông làm lễ phong thiện (lễ tế trời đất trên núi Thái Sơn), ông ra bái kiến bên đường. Đầu niên hiệu Thiên Thánh (1023–1032), ông sai đệ tử là Dụ Trừng đến cung vua dâng tượng Phù Đồ (tức Phật) và tượng Lão Tử, trị giá mấy chục vạn tiền.

 Mao Nữ ở núi Hoa Sơn; dân trong núi và thợ săn đời này qua đời khác đều trông thấy bà. Thân bà mọc lông, tự nói là cung nữ của Tần Thủy Hoàng. Trần Đoàn ở núi Hoa Sơn, có kẻ vu cho ông qua lại với Mao Nữ.

 Khổng An Quốc soạn truyện học trò của Khổng Tử, gồm bảy mươi hai người. Lưu Hướng chép truyện các vị tiên, cũng bảy mươi hai người. Hoàng Phủ Sĩ An (tức Hoàng Phủ Mật) soạn truyện các bậc cao sĩ (người tài đức ở ẩn), cũng bảy mươi hai người. Trần Trường Văn (tức Trần Quần) soạn truyện các bậc kỳ cựu (người lão thành có danh vọng ở quê), cũng bảy mươi hai người.

 Lý Bí nhịn ăn ngũ cốc năm sáu năm, thân nhẹ đến mức đi được trên bức bình phong. Ông giơ ngón tay vận khí có thể thổi tắt ngọn nến. Khi tập đạo dẫn, xương kêu lách cách, người ta gọi là "xương khóa" (xương nối liền nhau như chuỗi xích).

 Dục Tử tên là Hùng, người nước Sở, làm thầy của Chu Văn Vương. Năm chín mươi tuổi ông gặp Văn Vương mà nói: "Nếu sai thần đi bắt thú, đuổi hươu thì thần đã già rồi. Còn nếu cho thần ngồi bàn việc nước thì thần vẫn còn trẻ lắm."

 Xét lời Cát Tiên công (tức Cát Huyền) thì sách Tố Thư là do Hà Thượng công trao cho Hán Văn Đế. Sách mà Hoàng Thạch công trao cho Trương Tử Phòng (tức Trương Lương), nhiều người nói là sách Âm Phù, điều đó sai. Lại có thuyết cho rằng sách Tam Lược là do Tử Phòng tự viết, không phải sách được trao cho. Có người nói: nếu Hà Thượng công trao Tố Thư cho Hán Văn Đế thì lẽ ra không thể tìm được sách ấy trong mộ Tử Phòng.

 Đan thư của Hoàng Thạch công viết: tám điều giết hại thân mình là tham lam, tàn ác, gian dối, say sưa bê tha, xảo trá, xu nịnh, bới móc lỗi người, ngang bướng. Bốn việc làm hại số mệnh là phụ ơn, cậy mình, gần gũi kẻ hư hỏng, ghen ghét người hiền tài.

 Xưa có một người ham đạo mà không biết cách cầu đạo, chỉ sớm tối quỳ lạy trước một cái cây khô, lần nào cũng nói "xin cho sống lâu". Cứ như thế suốt hai mươi tám năm không biết mỏi. Một hôm cây khô bỗng nở hoa, hoa lại có nhựa ngọt, như có người bảo hãy ăn đi. Người ấy bèn lấy hoa và nhựa cùng ăn, ăn xong thì thành tiên.

 Lưu Thiếu Ông từng nhiều lần vào núi Thái Hoa, hướng về núi mà lễ lạy, như thế suốt hai mươi năm. Rồi một hôm bỗng được gặp Tây Nhạc trượng nhân (vị thần núi Tây Nhạc, tức Hoa Sơn), được truyền cho đạo tiên.

 Có một người nhiều năm, sáng nào cũng ra bờ sông lạy nước sông, như thế suốt mười năm. Hà hầu, Hà bá (các vị thần sông) bèn hiện ra gặp, cho mười đôi ngọc bích trắng và dạy phép đi dưới nước không chìm.

 Ý dĩ còn gọi là cán châu tử. Đem hấp cho hơi bốc lên, phơi khô, vò lấy hạt, nấu cơm hay làm bột ăn đều giúp không đói.

 Cách làm can khương (gừng khô): ngâm nước ba ngày xong, đặt vào dòng nước chảy sáu ngày, lại bóc vỏ, rồi phơi khô, cho vào chum vại; việc này gọi là "ủ".

 Dâm dương hoắc còn gọi là tiên linh tỳ. Dê đực một ngày giao phối trăm lần là do ăn lá cây này.

 Ngải mới mọc đem làm rau khô thì rất tốt. Gói làm bánh hoành thánh, nuốt ba đến năm cái, rồi ăn cơm đè xuống, chữa rất tốt mọi chứng quỷ khí (bệnh do tà khí gây ra, người xưa cho là do ma quỷ).

 Tô hợp hương, sách Bản thảo nói mọc ở Trung Thai Xuyên. Ông Đào (Đào Hoằng Cảnh) nói đó là phân sư tử; lại có thuyết nói là nhựa của nhiều loại hương nấu chung mà thành, không phải một vật. Loại từ Tây Vực đưa đến trông như gỗ tử đàn, nặng như đá. Anh úc là nho núi.

 Người Giang Đông gọi chung là dương liễu. Cây dương lá ngắn, cây liễu lá dài.

 Cao Tọa đạo nhân không chịu nói tiếng Hán. Có người hỏi vì sao, vua Giản Văn (Tấn Giản Văn Đế) đáp: "Ấy là để bớt phiền phức trong việc đối đáp." Vị hòa thượng này còn có tên là Thi Lê Mật. Sách đời Tống (?) chép: Cao Tọa là người Tây Vực, vốn là thái tử một nước (?), nhường ngôi cho em rồi làm sa môn (người xuất gia tu Phật). Trong niên hiệu Vĩnh Gia (307–313), ông đến Trung Quốc.

 Đời Hán Thuận Đế, Cung Sùng người Lang Gia dâng lên triều đình bộ sách thần mà thầy mình là Vu Cát đã có được trên dòng suối Khúc Dương, gồm một trăm bảy mươi quyển, gọi là Thái Bình Thanh Lĩnh thư. Lời trong sách lấy thuyết âm dương ngũ hành (học thuyết cho rằng muôn vật sinh ra và biến hóa do hai khí âm dương cùng năm hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ) làm gốc, nhưng xen nhiều lời tạp nhạp của đồng cốt. Về sau Trương Giác có trong tay khá nhiều sách ấy.

 Xét sách Giang Biểu truyện: Đạo sĩ Vu Cát từ phía đông đến vùng Ngô, Cối, lập tinh xá (nhà tu hành), đốt hương đọc sách. Tôn Sách chém ông. Hôm ấy Tôn Sách nói: "Xưa Trương Tân người Nam Dương làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Giao Châu, thường chít khăn đỏ trên đầu, gảy đàn, đốt hương, đọc sách đạo tà tục, rốt cuộc bị người Man Di giết. Những việc như thế thật chẳng ích gì."

 Sách Chân Cáo (sách Đạo giáo do Đào Hoằng Cảnh biên soạn) nói: những người đã nuốt hoa lang can (lang can là một thứ ngọc quý; "hoa lang can" là một vị thuốc tiên) mà vẫn làm mộ phần, là Tiện Môn Tử, Cao Khâu Tử và Hồng Nhai tiên sinh. Mộ Tiện Môn Tử ở Ngư Dương thuộc U Châu, mộ Cao Khâu Tử ở Trung Sơn, mộ Hồng Nhai tiên sinh ở Vũ Uy. Người ở ba quận huyện ấy đều nói đó là mộ người chết đời thượng cổ, bên trong trống không.

 Mộ Vương Tử Kiều ở Kinh Lăng. Thời Chiến Quốc có người đào mộ, chỉ thấy một thanh kiếm.

 Sách Hán thư, thiên Địa lý chí chép: Đại Giang, Cửu Giang, Trung Giang cùng chung một nguồn mà có ba tên gọi (?).

 Bài châm (thể văn khuyên răn) về Ích Châu của Dương Hùng viết: "Sừng sững núi Mân, xưa gọi Lương Châu." Phía bắc thành nước Lỗ có học đường của Khổng Tử. Đất Thục có giảng đường của Văn Ông. Bắc Hải có giảng đường Nho lâm của Trịnh Tư Nông. Nhà ở cũng gọi là "đệ", ý nói nhà có thứ bậc giáp, ất (hạng nhất, hạng nhì). Sách Hán thư chép: Hán Thành Đế có Giáp quán, trong đó có Họa đường (nhà có vẽ tranh). Nước Ngụy có Mao đường (nhà mái tranh).

 Tục Bác vật chí, hết quyển bảy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video