Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, xếp sách vào bốn kho: Kinh, Sử, Tử, Tập).
Tục Bác vật chí (sách viết nối theo cuốn "Bác vật chí" của Trương Hoa đời Tấn, chuyên ghi chép vật lạ, chuyện lạ), quyển tám.
Lý Thạch đời Tống soạn.
Tương Khải đời Hậu Hán, trong niên hiệu Diên Hy (158–167, đời Hán Hoàn Đế), dâng sớ nói: "Trong cung lập đền thờ Hoàng Lão (Hoàng Đế và Lão Tử, hai vị được Đạo gia tôn thờ) và Phù Đồ (tức Phật), thế mà bệ hạ chưa bỏ được lòng ham muốn, thì sao có thể được hưởng phúc?" Có người nói Lão Tử đi về miền tây bắc rồi trở thành Phù Đồ. Phù Đồ không ngủ dưới cùng một gốc dâu đến ba đêm, vì không muốn ở lâu một chỗ mà sinh lòng quyến luyến. Đó là sự chuyên tâm đến tột bậc. Thiên thần đem gái đẹp đến tặng, Phù Đồ nói: "Đây chỉ là cái túi da đựng máu mà thôi", rồi không thèm ngó tới.
Vua Hán hỏi Trần Phồn: "Từ Trĩ và (Viên) Hoành (?), ai nên xếp trước, ai nên xếp sau?" Phồn đáp: "(Viên Hoành) sinh ra trong dòng họ quyền quý, như ngọc không cần chạm khắc mà tự nên đẹp. Còn Từ Trĩ thì nổi bật lên từ chốn thành nhỏ hẻo lánh, xuất thân thấp kém, cho nên đáng xếp trước."
Phục Sinh làm bác sĩ (chức quan học thức, coi giữ và giảng dạy kinh sách) của nhà Tần. Đến thời Hán Văn Đế, ông soạn sách "Thượng thư đại truyện" (sách giảng giải kinh Thượng thư, một trong năm bộ kinh của Nho gia) (?). Triều đình sai các quan chưởng cố (chức quan nhỏ coi giữ điển lễ, sách vở cũ) như Âu Dương Sinh theo Phục Sinh học kinh Thượng thư. Bên sông Tháp có mộ của trưng quân (người có học vấn được triều đình mời ra làm quan) Phục Sinh.
Thiên "Địa đạo chí" trong sách Tấn thư chép: Người Liêu Tây thấy trên sông Liêu có cỗ quan tài trôi nổi, định phá ra. Từ trong quan tài có tiếng nói: "Ta là vua nước Cô Trúc, các ngươi phá ta làm gì?" Nhân đó người ta lập đền thờ. Có thuyết nói vào thời Hán Linh Đế, thái thú (quan đứng đầu một quận) Liêu Tây là Liêm Phiên nằm mộng mà biết được chuyện này. (Chỗ này hơi khác với sách trước.)
Thẩm Bân, trong niên hiệu Bảo Đại (943–957, đời Nam Đường), về hưu với chức Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều), sống ở Cao An, Giang Tây. Ông tự tay trồng một cái cây giữa đồng bằng, dặn các con: "Nhất định phải chôn ta ở chỗ này." Sau khi ông mất, con cháu chặt cây, đào đất sâu hơn một trượng (khoảng ba mét), thì gặp một cỗ quách đá (quách: lớp hòm bọc bên ngoài quan tài). Trên quách khắc tám chữ: "Năm Khai Thành thứ hai (năm 837, đời Đường), một cỗ quách làm sẵn." Con cháu bèn chôn ông vào đó.
Mặc Tử ghét âm nhạc, nên đến ấp Triều Ca (tên ấp nghĩa là "buổi sáng ca hát") thì quay xe trở về. Sách "Luận ngữ soạn khảo sấm" (sách sấm vĩ, loại sách đoán điềm lành dữ, viết kèm theo sách Luận ngữ) chép: Ấp tên là Triều Ca nên Nhan Tử (tức Nhan Hồi, học trò Khổng Tử) không nghỉ lại. Bảy mươi học trò đều che mắt, riêng Tể Dư ngoái lại nhìn, nên bị Do (tức Tử Lộ) đạp ngã xuống xe. Tống Quân (người chú giải sách sấm vĩ) nói: Tử Lộ lo Tể Dư ngó nhìn vùng đất hung dữ, nên lấy chân đạp.
Thời nhà Tề, có người đào một ngôi mộ cổ, được bài minh (bài văn khắc trên đá chôn trong mộ, ghi về người chết) viết: "Hai mươi người con ở Thanh Châu (?), cô gái Đông Hải." Giả Hạo người Hà Đông cho rằng đó là con gái của Tư Mã Việt (Đông Hải vương đời Tấn), gả làm vợ con trai Cẩu Hy (thứ sử Thanh Châu đời Tấn). Tra xét thì quả đúng như vậy.
Ở ngã tư phường Thực Nghiệp tại Đông Đô (tức Lạc Dương) có mộ Vương Nhung (danh sĩ đời Tấn). Đời Tùy, một nhà nấu rượu đào đất bên cạnh mộ để làm hầm, được bài minh khắc: "Bài minh của ông họ Vương, Tư đồ (một trong ba chức quan cao nhất triều đình), Thượng thư lệnh (quan đứng đầu Thượng thư tỉnh, cơ quan điều hành chính sự), tước An Phong hầu, đời Tấn."
Quảng Xuyên vương tên Khứ Tật đào mộ con vua nước Ngụy là Thả Cừ. Mộ rất nông và hẹp, không có quan tài, chỉ có một chiếc giường đá. Dưới giường toàn là vân mẫu (khoáng chất trong, lóng lánh, xưa tin là giữ cho xác không rữa). Trên giường có hai cái xác, một nam một nữ, đều chừng hai mươi tuổi, nằm trần, đầu quay về hướng đông, sắc mặt như người sống, tóc và răng cũng như người sống. Vương sợ hãi, không dám lại gần.
Xác trong mộ Chu Linh Vương cũng không hư nát, đồ chôn theo chỉ có một con cóc bằng ngọc.
Mộ U Vương rất cao lớn, lớp vân mẫu dày hơn một thước. Hơn trăm cái xác nằm gối chồng lên nhau, đều không mục nát; chỉ có một xác đàn ông, còn lại đều là đàn bà.
Trong mộ Loan Thư (quan đại phu nước Tấn thời Xuân Thu) có một con cáo trắng. Vương đánh nó bị thương ở chân. Không lâu sau, vương bị bệnh ở chân mà chết.
Tiêu Dĩnh Sĩ cùng bạn đồng hành qua sông ở Qua Châu. Trên thuyền có hai thiếu niên nhìn nhau nói: "Người này rất giống Bà Dương Trung Liệt vương." Dĩnh Sĩ vốn là chắt của Bà Dương vương, bèn tự kể ra. Hai người kia nói: "Chúng tôi biết ông cụ của ông lâu rồi", rồi vội gánh đồ bỏ đi.
Về sau Dĩnh Sĩ trở về phương bắc, đến Hu Dị thì quan lại bắt được năm sáu tên trộm chuyên đào mộ. Dĩnh Sĩ nhận ra hai thiếu niên trên sông cũng ở trong số đó. Dĩnh Sĩ đem lời chúng nói hôm trước ra hỏi. Chúng đáp: "Chúng tôi từng đào mộ Bà Dương vương. Vị quý nhân nằm ngay cửa mộ sắc mặt như người sống, trông giống hệt ông." Chuyện này rất giống chuyện Ngô Cương có tướng mạo giống hệt tổ tiên là Ngô Nhuế. Chuyện Ngô Nhuế chép trong sách "Thủy kinh", chuyện Dĩnh Sĩ chép trong sách "Tập dị ký" của Tiết Dụng Nhược.
Núi ở Cửu Chân (quận thời Hán, nay thuộc vùng Thanh Hóa, Việt Nam) có nhiều rắn lớn, gọi là rắn râu, dài mười trượng, thân to bảy tám thước. Nó nuốt cả con hươu, sừng và xương đâm thủng da mà chòi ra. Người Di (các dân tộc thiểu số ở miền ấy) dùng thẻ tre lớn đâm giết rồi ăn thịt. Sách "Nam duệ dị vật chí" của họ Dương chép: "Rắn râu là loài rắn lớn, đã to lại dài, màu sắc loang lổ, vân như gấm. Nó ăn chó, nuốt hươu. Thịt nó (?) dùng để đãi khách trong tiệc vui, bày vào bát, rót vào chén."
Ở huyện Vũ Cường có người đi đường nhặt được một con rắn nhỏ, đem về nuôi, đặt tên là Đảm Sinh. Rắn lớn lên thì cắn người, người trong làng bèn bắt người nuôi giam vào ngục. Đảm Sinh cõng người ấy chạy đi, cả ấp sụt xuống thành hồ, quan lại trong huyện đều hóa thành cá.
Năm thứ hai đời Hán Quang Vũ, Tiên Vu Ký làm thái thú Thanh Hà, xây dựng dinh thự công chưa xong thì chết. Thái thú kế nhiệm là Triệu Cao tính tiền công hết hai triệu, còn Hoàng Bỉnh và Lưu Thích thì khai là bốn triệu. Hồn Ký bèn hiện ra giữa ban ngày, có người dẫn đường, kẻ hầu theo, vào phủ cùng Cao, Bỉnh đối chất tính toán, xác định là Thích và Bỉnh đã cắt xén, giấu bớt.
Ký lại viết biểu (văn bản dâng lên vua) tự giãi bày, nói rằng Cao giàu sang mà không chuộng tiết tháo, vốn chỉ là kẻ quê mùa chốn ruộng đồng mà ngồi duỗi chân ngạo mạn, giả làm người lánh đời để cầu được nổi danh, trộm lấy ấn bạc dây xanh (ấn bằng bạc với dải lụa màu lá ngải, dấu hiệu của quan chức bậc cao), làm nhục chức quan triều đình. "Thần không xiết…" (?) Hồn ma nói xong thì đi, được ba mươi dặm thì xe ngựa đều biến mất. Bỉnh và đồng bọn ngã lăn ra đất mà chết. Cao đem sự việc tâu lên, vua xuống chiếu sai người khác thay Cao, để làm sáng tỏ vụ kiện từ cõi âm.
Có một ông già sáng sớm lội qua sông Triều Ca mà rụt rè ngại lạnh. Vua Trụ (vua cuối nhà Thương, nổi tiếng tàn bạo) nói: "Người già tủy xương không đầy, nên sáng sớm thấy lạnh." Rồi sai chặt ống chân ông ra để xem tủy.
Vua Trụ có những khúc nhạc mới dâm đãng, lập ra ấp Triều Ca. Sách Sử ký chép: "Tiếng nhạc Triều Ca là hát không đúng lúc." Ở khoảng giữa nước Ngu và nước Quắc có nhà của Phó Duyệt (hiền thần đời Thương, xuất thân là người đắp tường đất), gọi là Phó Nham, dân gian gọi là Hang Thánh nhân.
Lưu Hướng, trong lời tựa sách "Án Tử Xuân Thu", chép lời Cổ Dã Tử: "Ta từng qua sông Hoàng Hà, con giải (loài rùa nước lớn) ngậm con ngựa kéo xe bên trái lặn xuống dòng nước xiết ở Chỉ Trụ (khối đá lớn giữa sông Hoàng Hà). Ta lặn theo mà giết nó."
Khổng Tử đến bên sông Địch mà hát: "Sông Địch tràn đầy chừ gió dậy sóng, thuyền chèo nghiêng ngả chừ xô vào nhau." Huyện Cấp, tức quận Cấp xưa, có đá kẹp hai bên dòng nước, là khe Bàn Khê, chỗ Thái công (Khương Thái Công, tức Lã Vọng, người phò nhà Chu diệt nhà Thương) ngồi câu cá; ở đó có suối Thái công và miếu Thái công. Đất Mục Dã, sách Trúc thư (sách sử biên niên chép trên thẻ tre, đào được vào đời Tấn) viết là Mỗi Dã, có mộ Tỷ Can (người chú của vua Trụ, can gián mà bị giết). Trước mộ có bia đá đề: "Mộ của đại phu nhà Thương là Tỷ Can." Bia chỉ ghi chừng ấy chữ. Hán Cao Tổ và Hiếu Văn Đế mỗi người đều có dựng bia ở đó.
Nhan Xá, tên chữ là Hồng Đô. Anh ông là Kỳ bị bệnh, chết ở nhà thầy thuốc. Người nhà đi đón linh cữu về, người dắt linh cữu bỗng ngã nhào rồi nói (thay lời người chết): "Tuổi thọ của ta chưa hết, chỉ vì uống thuốc nhiều quá mà tổn thương ngũ tạng (năm cơ quan chính trong cơ thể theo đông y: tim, gan, lách, phổi, thận) thôi." Về đến nhà, vợ Kỳ nằm mộng thấy chồng nói: "Ta sắp sống lại, mau mở quan tài ra." Mở ra thì thấy tay Kỳ đã cào vào thành quan tài, móng tay đều tổn thương, hơi thở rất yếu. Cần ăn uống thứ gì, Kỳ đều báo qua giấc mộng. Xá chăm sóc phụng dưỡng, chân không ra khỏi cửa suốt mười ba năm, nhưng rốt cuộc Kỳ vẫn không dậy được.
Ở vùng hai Quảng (Quảng Đông và Quảng Tây), trên vách đá ở những khe sâu có bóng hình như tranh vẽ bằng mực nhạt, có thuyền, có người đi. Người ta cho đó là tổ tiên, cúng tế không dám khinh nhờn. Theo tục, người ta thích vẽ đầu hổ lên cửa và viết chữ "nhĩ" (?), bảo đó là tên con quỷ cầm dao ở âm ty (cõi âm). Đọc sử cũ đời Hán thấy có lễ na (lễ múa đuổi tà ma, xua dịch bệnh) để đuổi dịch, lại dựng tượng người bằng gỗ đào, dây sậy, Thương Nhĩ, hổ… để trừ tà. Vậy chữ "nhĩ" có lẽ chính là Thương Nhĩ.
Dân gian cho rằng Chung Quỳ (vị thần chuyên bắt quỷ) bắt nguồn từ giấc mộng của Đường Minh Hoàng, điều đó không đúng. Sách Bắc sử chép Nghiêu Huyên vốn tên là Chung Quỳ, tên chữ là Tịch Tà (nghĩa là "trừ tà"); Vu Kình tên chữ là Chung Quỳ; em gái Tông Xác đời Tống (Nam triều) cũng tên là Chung Quỳ. Như vậy cái tên này không phải đến thời Minh Hoàng mới có, chỉ là chữ "Quỳ" được viết theo hai cách khác nhau mà thôi. Lại có thuyết nói "chung quỳ" là tên một loại rau.
Đất Mân (nay là Phúc Kiến) có nhiều cây bông vải, người ta trồng đến mấy nghìn cây, hái bông kéo sợi dệt thành vải, gọi là vải "cát bối". Sách Nam sử nói các nước như Lâm Ấp (vương quốc Chăm Pa ở miền Trung Việt Nam ngày nay) sản xuất cây "cổ bối"; đọc "cổ" thành "cát" là đọc trại đi.
Cây tông (một loài cây họ thông) thì lá như thông mà thân như bách; cây cối (một loài cây họ bách) thì lá như bách mà thân như thông.
Ông Hoàng Công tính hay khiêm tốn. Ông có con gái đẹp nghiêng nước, nhưng vì khiêm tốn nên cứ bảo con mình xấu. Con gái ông vì thế khó lấy được chồng. Có một người đàn ông góa vợ liều cưới về, hóa ra là người đẹp nhất nước. Bấy giờ người ta mới tin là do ông Hoàng Công khiêm tốn.
Một ông nông dân nước Ngụy cày ruộng, đào được viên ngọc mà không biết là ngọc. Người hàng xóm ngầm muốn chiếm lấy, bèn lừa rằng: "Đây là hòn đá quái gở." Ông nông dân đem ngọc để trong nhà, ánh sáng của nó rọi sáng cả đêm, ông quả cho là vật quái gở, đem vứt ra ngoài đồng. Người hàng xóm theo đó lấy trộm, đem dâng vua Ngụy. Người thợ ngọc vừa nhìn thấy liền vái lạy mà nói: "Đây là báu vật vô giá."
Đào Ẩn Cư (tức Đào Hoằng Cảnh, đạo sĩ đời Lương) (?) có nét chữ riêng lạ thường. Tập chữ "Họa bản thiếp" lưu truyền ở đời và bài minh chôn (hạc) (?) ở dưới núi Tiêu Sơn đều là di tích của ông.
Vương Cối Kê (?) (tức Vương Hy Chi, nhà thư pháp đời Tấn, từng làm quan ở Cối Kê) có bảy người con. Năm người là Ngưng Chi, Thao Chi, Huy Chi, Hoán Chi, Hiến Chi có bút tích truyền lại đời sau; chỉ có Túc Chi và một người nữa là chưa thấy chữ. Chữ của năm người con mỗi người một khác, đều là những người khéo học chữ của cha.
Nhà họ Hác ban đêm cúng Phật, có con quỷ xa (loài chim quỷ chín đầu trong truyền thuyết) theo ánh đèn nến sà xuống, sải cánh rộng hơn một trượng, chín cái đầu thay nhau cúi xuống ngẩng lên. Người nhà gọi chó, cầm gậy đuổi đánh. Nó làm rơi lại một chiếc lông dài chừng ba thước, rộng tám chín tấc, màu như lông ngỗng, lông nhạn.
Vùng Giang Tô, Chiết Giang có loài chim tên là phi sinh, đầu như đầu cáo, cánh bằng thịt, bốn chân như thú, vừa bay vừa đẻ con, con đẻ ra liền bay theo sau mẹ. Người đàn bà đẻ khó, lấy móng của nó đặt lên ngực, lên bụng thì hiệu nghiệm ngay; cũng có người dùng da của nó.
Có loài chim lạ tiếng kêu như trẻ con, làm tổ trên cây. Người ta mò được chim non, lớn bằng con ngỗng, đầu xanh mặt trắng, mỏ và móng như chim ưng, chim cắt. Có người nói đây là chim bằng (loài chim khổng lồ trong truyền thuyết).
Bài tán (bài văn vần ngắn ca ngợi một vật) về nhân sâm của người Cao Ly (tức Triều Tiên) viết: "Ba nhánh năm lá, quay lưng với nắng, hướng về chỗ râm. Ai muốn tìm ta, cứ theo cây giả mà tìm." Cây giả có lá giống cây ngô đồng, rất to, bóng râm rộng, nhân sâm phần nhiều mọc dưới bóng cây ấy.
Vương tôn còn có tên là hoàng tôn, cũng gọi là hoàng hôn. Tôn Tư Mạc (danh y đời Đường) có bài thuốc "Hoàng hôn tán" (tán: thuốc dạng bột), lời chú nói hoàng hôn là cây hoàng hôn; có người nói đó là cây hợp hoan, còn gọi là hợp hôn, hoa dạ hợp. Trần Vô Dĩ (nhà thơ đời Tống) có câu: "Mở túi thử một lần thang hoàng hôn" (thang: thuốc sắc lấy nước uống). Trong sách thuốc, phần các loài cỏ và phần các loài cây đều có hoàng hôn, nhưng là hai vật khác nhau.
Quách Phác nói: cây hòe thủ cung ban ngày khép lá lại, ban đêm xòe lá ra. Ở Giang Đông có loài cây ngược lại với nó, nên dân gian gọi là hợp hôn (khép lá lúc chiều tối). Sách "Cổ kim chú" nói: cây hợp hoan giống cây ngô đồng, cành lá đan quyện vào nhau, gió đến thì tách ra, khiến người ta hết giận hờn. Kê Khang (danh sĩ đời Ngụy – Tấn) trồng cây ấy trước nhà.
Tục Bác vật chí, quyển tám (hết).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video