Phẩm Đắc Niệm, thứ hai mươi ba
Phật bảo Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Ông còn muốn nghe về tâm Bồ-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) nữa không?" "Dạ vâng, bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật). Nay đúng là lúc, xin Ngài nói thêm về tâm thật của Bồ-tát; nhờ tâm thật ấy mà tu tập gom góp được bồ-đề vô thượng (sự giác ngộ cao nhất)."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Thuở quá khứ, cách đây vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp không thể nghĩ bàn (a-tăng-kỳ: con số lớn không đếm được; kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), có Phật hiệu là Đức Vương Minh Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu tôn xưng của Phật: Như Lai – bậc đến từ chân lý như thật; Ứng Cúng – bậc đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri – bậc biết đúng và khắp mọi điều; Minh Hạnh Túc – trí sáng và đức hạnh đầy đủ; Thiện Thệ – bậc khéo đi đến nơi giải thoát; Thế Gian Giải – bậc hiểu rõ thế gian; Vô Thượng Sĩ – bậc cao nhất không ai hơn; Điều Ngự Trượng Phu – bậc khéo điều phục người tu; Thiên Nhân Sư – thầy của trời và người; Phật Thế Tôn – bậc giác ngộ được đời tôn kính) ra đời. Xá-lợi-phất, Phật Đức Vương Minh có tám vạn bốn nghìn đại hội Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), hội chúng Bồ-tát cũng nhiều như vậy. Trong mỗi hội Thanh văn, tám vạn bốn nghìn người đều chứng A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi vòng sống chết); trong mỗi hội Bồ-tát, tám vạn bốn nghìn người chứng A-duy-việt-trí (địa vị không còn thối lui trên đường thành Phật). Ở chỗ Phật Đức Vương Minh, số đại A-la-hán lậu tận (đã dứt sạch phiền não), tâm được tự tại là như vậy; còn chúng Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm (ba bậc thánh thấp hơn A-la-hán: Tu-đà-hoàn – mới vào dòng thánh; Tư-đà-hàm – chỉ còn trở lại cõi người một lần; A-na-hàm – không còn trở lại cõi dục nữa) thì gấp bội số ấy.
"Khi ấy có vương tử tên là Đắc Niệm đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân rồi lui đứng một bên. Vương tử thấy Phật có uy đức lớn, nghĩ thế này: 'Phật thật hiếm có, thành tựu công đức sâu xa như vậy. Ta do nhân duyên gì mà gom được trí tuệ của Phật và thân có tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp trên thân Phật) như thế?' Liền theo điều mình nghĩ mà dùng kệ (thể thơ trong kinh Phật) hỏi Phật:
"Nay con thấy Thế Tôn, nguyện sẽ được trí ấy;
Làm nghiệp nhân duyên gì, mà đạt tuệ vô thượng?
Thân sắc Phật bậc nhất, như vầng trăng giữa sao;
Sức thần thông không sánh, tùy chúng mà nói pháp.
Trí tuệ không ai bằng, như Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi) giữa chư thiên được tôn;
Đối với pháp được tự tại, nay con hỏi việc này.
Trí Phật sạch không ngại, thông suốt cả ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai);
Được mọi chúng tôn kính, xin vì con nói việc ấy.
Thế Tôn xưa từng gặp, vô số các đức Phật,
Hỏi về nhân bồ-đề (sự giác ngộ), nguyện nay nói cho con.
Nay hỏi bậc trí không ngại: làm sao chứng Phật đạo,
Làm chỗ nương cho muôn chúng, giúp vượt khổ sống chết?"
"Xá-lợi-phất, khi ấy Phật Đức Vương Minh dùng kệ đáp rằng:
"Đồng tử (người trẻ tuổi), điều ngươi nói, sự thật đúng như vậy.
Ta từng gặp chư Phật, nhiều như cát sông Hằng (con sông lớn ở Ấn Độ; ý nói nhiều vô kể);
Gặp Phật hơn cát sông Hằng, danh và số không kể hết.
Cũng trong số kiếp như cát sông Hằng, hỏi Phật việc như thế.
Ngươi phát tâm bồ-đề, sẽ thành Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức Phật).
Nay hãy nghe Ta nói, nghe rồi làm đúng lời.
Thường bố thí không biếng, giữ giới (những điều răn cấm người tu phải giữ) không ngừng nghỉ,
Học rộng không chán đủ, tu tập trí tuệ thật."
Phật nói tóm bài kệ, thấy đồng tử không chán,
Muốn khiến thành Phật đạo, lại vì giảng rộng thêm:
"Ngươi bố thí không biếng, giữ giới sạch không mỏi,
Hỏi người trí không chán, ấy là nhân duyên trí thật.
Trí thật không phương hướng, cũng không chỗ ở cố định;
Nhờ nhân duyên hỏi chư Phật, nên sinh ra trí thật.
Trí Phật không nương mắt, vì tính mắt tự không (rỗng, không có thực thể cố định);
Vì thế không nên bám, hãy cầu trí tuệ Phật.
Tai, mũi, lưỡi, thân căn (giác quan), và ý cũng như vậy;
Các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng) này đều không, không có tướng để tham đắm.
Tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió) hợp thành thân, là chỗ tâm nương tựa;
Thân ấy từ nhớ tưởng sinh, nhớ tưởng cũng chẳng có.
Nếu không nương vào thân, cũng không nương thọ mạng,
Lại không nương của cải, thì được thành Phật đạo.
Thường nên cầu xuất gia, thường siêng năng tinh tấn (nỗ lực tu tập không lơi),
Thường chán các dục nhơ, để lìa đường xấu ác.
Ngươi bố thí điều gì, là vì mọi chúng sinh;
Với chúng không phân biệt, cũng không thí kiểu hý luận (bàn suông, so đo tính toán)."
Khi ấy vương tử Đắc Niệm lòng tin vui mừng, liền ở trước Phật nói kệ:
"Thế Tôn dứt được nghi, kéo ra khỏi đường sống chết;
Nói pháp sâu sạch này, làm lợi lớn cho con.
Con tưởng như đã thành Phật, đã ngồi nơi đạo tràng (chỗ Phật ngồi thành đạo),
Phá hết trói buộc của ma, vì được nghe pháp từ Phật.
Con liền dẫn đường cho chúng, chấn động cõi đại thiên (thế giới lớn gồm một nghìn triệu cõi như cõi này),
Hiện đủ loại thần thông, vì được nghe pháp từ Phật.
Tưởng như đã bỏ thọ mạng lớn, đã vào niết-bàn (sự diệt độ, lìa hẳn sống chết),
Biết mọi pháp đều không, vì sinh được trí thật này.
Biết tướng pháp diệt tận, pháp đã diệt không chỗ nơi;
Pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác) đều diệt hết, diệt hết tức là không.
Nay con về cha mẹ, báo đáp và xin từ biệt,
Để xuất gia trong pháp Phật, vì tu bồ-đề."
Liền lễ dưới chân Phật, nhiễu quanh ba vòng rồi đi,
Đi về chỗ cha mẹ, giữa đường gặp ác ma (loài ma chuyên phá người tu đạo).
Ác ma nghĩ thế này: "Vương tử muốn xuất gia,
Ta sẽ làm ngăn trở, quấy rối phá tâm người."
Liền đứng ngay giữa đường, hỏi vương tử rằng:
"Đi vội định về đâu? Dừng chút, ta muốn hỏi."
Vương tử khi ấy đáp: "Ta từ chỗ Phật về,
Được nghe pháp vô thượng, nay muốn tu tập theo."
Ma nói: "Ngươi hay thay, tinh tấn cầu Phật đạo;
Nhưng hãy hưởng dục trước, rồi sau hẵng xuất gia.
Ngươi sinh nơi tôn quý, dân và của vô lượng;
Hãy hưởng vui đời trước, đừng để sau hối hận.
Nơi tôn quý như thế, năm dục (năm thú vui của giác quan: sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm) đẹp khó được;
Nếu nay bỏ xuất gia, sau ắt sinh lòng hối."
Vương tử liền đáp rằng: "Hưởng dục rốt không yên;
Ngươi với tâm điên đảo, khen pháp giả dối nhơ.
Ngươi nói giàu sang khó, lìa tám nạn (tám hoàn cảnh khiến không gặp được Phật, không nghe được pháp) mới rất khó;
Nay ta gặp thời này, xuất gia tu Phật đạo.
Ta biết rõ lỗi cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc (ba cõi chúng sinh luân hồi: cõi còn ham muốn, cõi có hình sắc vi tế, cõi không còn hình sắc);
Ba cõi khổ, vô thường; dứt ái được tịch diệt (lặng yên, dứt sạch phiền não).
Sẽ chứng pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh diệt, tức niết-bàn), làm lợi lớn cho chúng sinh,
Độ thoát sinh, bệnh, chết, khổ nhọc đi lại mãi."
"Khi ấy ma Thất Niệm nói với vương tử: 'Ông tự nói chí cầu Phật pháp, nay ta cũng sẽ giáo hóa làm lợi cho ông.' Đắc Niệm nói: 'Hãy nói cho ta, nghe xong ta sẽ biết.' Ma nói: 'Phải lập thề trước, ta mới nói cho ông.' Vương tử đáp: 'Này ông! Ta đã nói trước rồi: nghe xong ta sẽ biết.' Ma bảo Đắc Niệm: 'Ông không nên nói nghe xong sẽ biết, mà nên nói thế này: hễ được dạy thì sẽ làm theo.' Đắc Niệm đáp: 'Nay ta không nên như phép của người đệ tử, được dạy liền làm theo. Vì sao? Nếu ông đối với pháp lại tưởng là phi pháp, đối với phi pháp lại tưởng là pháp, rồi đem điều ấy dạy ta, thì ta sẽ suy xét: điều lành thì làm theo, điều không lành thì bỏ. Cho nên phép của người trí là nghe xong rồi mới biết. Ông muốn ta lập thề trước rồi theo lời dạy mà làm, đó là việc của phàm phu, không phải việc của người trí; đó là việc ma làm, không phải Phật pháp. Vì thế ta không theo ông lập thề trước, vì sợ người trí chê trách ta rằng: sao lập thề rồi tự làm trái?'
"Lúc ấy ma nghĩ: 'Vương tử này thông minh lanh lợi, không chịu lập thề, khó mà lừa gạt.' Nghĩ vậy rồi nói với Đắc Niệm: 'Hay thay vương tử! Phép người trí không nên thề trước. Tuy vậy, nay ta dạy ông, ông nên tin nhận: việc nào thấy nhiều lỗi thì nên bỏ, việc nào thấy ít lỗi thì nên gần.' Vương tử nghe xong liền bảo ma: 'Này trượng phu! Ông không nên nói như vậy. Vì sao? Lỗi nhiều hay lỗi ít đều không nên gần. Ví như thuốc độc nhiều thì hại người, ít cũng hại được. Như cơm của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp) có độc thì hại được người, cơm của kẻ hèn có độc cũng hại được người. Vì vậy nên biết, lỗi nhiều hay lỗi ít, người trí sâu đều nên lìa bỏ. Pháp mà người trí gần gũi thì không có lỗi lầm, không nóng bức, không phiền não, không lay động, tịch diệt, rốt ráo an vui.'
"Ma lại nghĩ: 'Nay dạy người này, hắn không chịu tin nhận mà còn đáp ngược lại, điều gì cũng thông suốt, trái lại khiến ta nghi. Tuy vậy, còn một lẽ nữa: tâm vương tử này lỗi ít lỗi nhiều đều không muốn nhận, mà hạnh Bồ-tát lại có nhiều lỗi lầm: ở lâu trong sống chết, qua lại các nẻo luân hồi, có các lỗi tham dục, giận dữ, ngu si; lại có những kẻ xin không đúng lúc, cưỡng đến đòi những vật mình yêu quý — đầu, mắt, tủy, não và các phần thân thể. Trong hạnh Bồ-tát có những lỗi như thế. Tâm vương tử này lỗi ít còn bỏ, huống chi lỗi nhiều. Nay nếu hắn nghe trong hạnh Bồ-tát có những lỗi như vậy, có thể sẽ thối lui mà vào pháp Tiểu thừa (con đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Khiến hắn vào nê-hoàn (tức niết-bàn) như thế vẫn còn hơn (?); như vậy là phá hỏng lớn tâm hắn.' Nghĩ vậy rồi nói với vương tử: 'Hay thay, hay thay! Đúng như lời ông nói, lỗi nhiều lỗi ít đều không nên gần, đó là phép của người trí. Điều ta nói sai, không thấu được tâm ông. Vương tử nên biết, chỉ có nê-hoàn là không có lỗi lầm, vì vậy ông nên một lòng siêng cầu, thôi đừng qua lại trải qua sống chết, chịu khổ nhiều lần. Vương tử nên biết: vào thai rất khổ, ở trong thai khổ, lúc ra khỏi thai cũng khổ; thương yêu mà phải xa lìa là khổ, oán ghét mà phải gặp nhau là khổ. Thân này vô thường, trống rỗng, không bền chắc; nuôi dưỡng nhọc nhằn, thọ mạng mong manh. Việc vô thường này thật đáng sợ; sống chết vô biên, làm sao cùng tận được? Người trí nghe vậy đủ để sinh lòng chán lìa. Lúc nãy ông tự nói: chư Phật khó gặp, lìa tám nạn khó, thân người khó được, kinh pháp khó nghe, tin theo cũng khó. Nay ông đã có đủ những điều ấy, không nên bỏ phí, hãy sinh lòng chán lìa, ngay trong thân này mà vào nê-hoàn. Bản ý của ta chính là muốn nói điều này, nên trước đó bảo ông lập lời thề quyết định, ông lại nói với ta là nghe xong sẽ biết.'
"Vương tử đáp: 'Này nhân giả (cách gọi lịch sự đối với người khác), nếu nói sinh, già, bệnh, chết chịu khổ nhiều lần thì đúng như lời ông. Còn nếu nói thân này nên vào nê-hoàn thì không được. Ta nghe điều ấy rồi lại càng thêm từ bi (thương yêu, muốn cứu khổ) đối với chúng sinh. Chúng sinh thật đáng thương, chịu khổ già, bệnh, chết nhiều lần. Khi ta được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật), sẽ vì họ chuyển hết vô lượng khổ già, bệnh, chết, giảng pháp khiến họ lìa hẳn. Nhân giả thật hiếm có, đem lại lợi ích lớn. Khi ta nghe ông nói về khổ sống chết, liền khởi tâm đại bi muốn cứu giúp chúng sinh. Nếu thân ta vào nê-hoàn ngay thì ai sẽ cứu họ? Lại nay nghe ông nói việc ấy, đại nguyện của ta càng được trang nghiêm (tô điểm, xây dựng) vững chắc hơn.'
"Khi ấy ma xấu ác nói với vương tử: 'Ông nói lỗi ít còn không nên gần, nay vì sao lại muốn vào sống chết?' Đáp: 'Này nhân giả, trong A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không có một lỗi nào, nên phải tập gần.' Ma nói: 'Vương tử, trong đạo vô thượng tuy không có lỗi, nhưng ai sẽ trao cho ông? Ta cầu Phật đạo còn không được, huống chi là ông. Xưa ta khởi ý nghĩ sẽ được Phật đạo, phát ra cái tâm tà ấy, liền có vô số kẻ xin đến đòi đầu, mắt, tủy, não và các phần thân thể của ta.' Lại nói: 'Vương tử, ta đã bỏ đầu, mắt, tay, chân cho những kẻ xin, máu chảy thành sông; ông có muốn thấy không?' Đáp: 'Muốn thấy, để lấy làm lợi ích.' Ma liền nghĩ: 'Tâm vương tử này đối với đạo vô thượng hình như có thể lay chuyển được, nên mới nói: ta muốn thấy để lấy làm lợi ích.'
"Ma liền hóa ra bốn ao máu lớn, máu đầy tràn; bên ao chảy ra bốn con sông máu. Đầu người chất đống như núi Tu-di (ngọn núi cao nhất, trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), có cái mới bắt đầu rữa, có cái đã bầm xanh, vàng, đỏ, trắng... Lại hóa ra xác người chết chất cao như nhiều ngọn núi: có xác bị chặt tay chân, có xác bị móc mắt, có xác bị xẻo tai mũi, cắt các phần thân. Lại hóa ra dạ-xoa (loài quỷ thần dữ tợn, hung bạo) và các quỷ ăn thịt người đầy khắp bốn bên, rất đáng sợ: có con cầm dao gậy, cung tên, giáo mác, kích; có con vác núi, phun lửa, gây sấm chớp sét đánh. Có con biến ra đầu các loài sâu thú dữ: đầu sư tử, gấu, beo, cọp; đầu trâu, ngựa, lạc đà, voi, heo, chó; đầu rắn, đầu cá, đầu cá ma-già (loài cá khổng lồ trong biển, tương truyền nuốt được cả thuyền). Các quỷ ấy có con cầm rắn độc, có con miệng phun lửa; có con hai đầu, năm đầu, mười đầu, cho đến trăm nghìn vạn đầu; có con một lưỡi, hai lưỡi, mười lưỡi, cho đến trăm nghìn vạn lưỡi; một mắt, hai mắt, năm mắt, mười mắt, cho đến trăm nghìn vạn mắt. Mỗi con đều kêu lớn rất đáng sợ, cùng nhau nói lời giận dữ, trợn mắt nhìn, cắn môi thè lưỡi, vây quanh bốn mặt.
"Hóa ra những việc đáng sợ như vậy xong, ma nói với vương tử: 'Nay ông có thấy bốn ao máu lớn chảy ra bốn sông lớn đầy máu không?' Vương tử nói: 'Thấy.' Ma nói: 'Đó đều là lúc ta mới phát tâm cầu đạo vô thượng, có những kẻ xin đến đòi đầu, mắt, tủy, não và các phần thân thể; máu chảy ra thành những sông lớn này. Ông lại thấy đống đầu người như núi Tu-di này không?' Vương tử nói: 'Thấy.' Ma nói: 'Đó đều là đầu ta đã chặt bố thí cho những kẻ xin thuở xưa. Ông lại thấy đống xác người chết như bốn ngọn núi lớn, có xác bị chặt tay chân, tai mũi và các phần thân không?' Vương tử nói: 'Thấy.' Ma nói: 'Đó cũng là thân ta đã bỏ cho những kẻ xin khi xưa làm Bồ-tát tu Phật đạo. Ông lại thấy dạ-xoa và các quỷ dữ đáng sợ ở bốn bên không?' Vương tử nói: 'Thấy.' Ma nói: 'Ai phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì liền bị các quỷ này quấy nhiễu, đòi đầu, mắt, tai, mũi, tay, chân và các phần thân thể. Từ xưa phát tâm đến nay, ta đã chặt ngần ấy đầu và các phần thân.'
"Ma lại hóa ra một chúng la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người) lớn, nói với vương tử: 'Ông lại thấy chúng la-sát này không?' Vương tử nói: 'Thấy.' Ma nói: 'Ai phát tâm bồ-đề vô thượng thì các quỷ dữ này ăn năm tạng (tim, gan, lách, phổi, thận), uống bảy giọt máu nơi tim, cắt đứt mạng sống. Nay ông nên biết, nếu không bỏ tâm bồ-đề ấy thì không thoát được khổ này. Xưa ta suy nghĩ việc ấy rất khó, rốt cuộc không thể được, không kham chịu nổi những khổ não ấy, nên đã thối lui khỏi đạo vô thượng. Khi thối lui liền thoát khổ này, an ổn vui sướng. Vì thế nay ta vì lợi ích cho ông mà nói việc như vậy: đừng phát tâm cầu đạo vô thượng nữa. Nếu ông phát tâm thì phải chịu phần khổ này, không được thoát.'
"Vương tử Đắc Niệm suy nghĩ: 'Ta ở chỗ Phật phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đang muốn về chỗ cha mẹ, người này giữa đường lại ngăn phá. Đây hoặc là ma hóa làm thân người, hoặc là kẻ bị ma sai khiến, hoặc là người đã sinh tâm thối lui biếng nhác đối với Phật đạo, nên đến phá ta. Người này đời trước ắt có tội nặng, nên nay mới có ngần ấy kẻ xin đến đòi đầu, mắt và các phần thân, cắt đứt mạng sống, chịu sự suy khổ này. Lại nữa, những kẻ xin ấy có thể giúp Bồ-tát thành đạo vô thượng. Vì sao? Những kẻ xin này từ khắp nơi đến, đều do tham dục, giận dữ, ngu si, ghen ghét, kiêu mạn mà đến xin Bồ-tát không đúng lúc. Nếu ta không làm thỏa được những mong cầu thế gian của các chúng sinh ấy, thì làm sao cho họ được lợi ích xuất thế gian (lợi ích vượt khỏi thế gian, tức giải thoát)? Người này biếng nhác, không ưa thích sâu xa đạo vô thượng nên mới sinh thối lui. Nay ta thấy vậy lại càng tinh tấn cầu đạo vô thượng. Giả sử trong khoảng một hơi thở ta phải bỏ ngần ấy thân, cho đến thân cuối cùng rốt ráo, luôn trong một niệm bỏ ngần ấy thân, tâm ta rốt cuộc cũng không thối lui. Nay ta sẽ phát đại nguyện trang nghiêm: các chúng sinh này do sức phiền não (những tâm xấu như tham, giận, si làm khổ và trói buộc con người) mà gây ra tội nghiệp ấy; ta quyết sẽ đạt bồ-đề vô thượng, để dứt phiền não cho họ mà giảng pháp.'
"Nghĩ vậy rồi, vương tử nói với ma: 'Này nhân giả! Thật hiếm có, ông đem lại lợi ích lớn, là người giúp ta an ổn cầu đạo, là người mở bồ-đề cho ta (?), đã chỉ cho ta thấy những việc như thế. Ta thấy rồi phát đại trang nghiêm, càng thêm vững chắc, càng ưa thích sâu xa bồ-đề.' Lúc ấy ma nghĩ: 'Nay vương tử này thấy những biến hóa ấy lại càng tinh tấn gấp bội, ưa thích sâu xa bồ-đề.' Nghĩ vậy rồi nói với vương tử: 'Nếu ông không tin lời ta, nay ta tạm rời ông, ông tự khắc sẽ biết.'
"Khi ấy dân của ma liền nói với ma: 'Nay vương tử này không nhận lời dạy của ông, ông hãy tạm đi xa một chút. Chúng tôi rất đói khát, sẽ phá thân hắn, ăn năm tạng, uống máu tim hắn.' Có kẻ nói: 'Ông tạm đi xa một chút, ta sẽ nghiền nát thân vương tử này.' Có kẻ nói: 'Ông tạm tránh ra, ta sẽ đòi đầu hắn.' Có quỷ nói: 'Ta sẽ đòi mắt, tai, mũi, lưỡi và các phần thân của hắn.' Có la-sát nói: 'Ông tạm lìa hắn. Nay vương tử này đã đến lúc hết mạng. Ông muốn làm lợi cho hắn mà hắn không chịu nhận; nay ta sẽ giết hắn, ăn máu thịt. Đời đời hắn vào thai, ở thai, ra khỏi thai, ta sẽ luôn theo mà ăn hắn.' Có các quỷ dạ-xoa bảo nhau: 'Người này không ra gì (?), không theo lời chủ dạy, nay hãy bắt trói, giết hại, xé nát thân hắn.'
"Khi ấy ma Thất Niệm nói với các la-sát: 'Các ngươi tạm dừng lại. Ta sẽ khiến vương tử Đắc Niệm này chuyển bỏ tà kiến, làm thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt điều tốt) cho hắn trong đêm dài (suốt thời gian lâu dài). Các ngươi tạm dừng, ta sẽ ghi nhớ ơn các ngươi. Nay ta muốn khiến hắn sinh tâm thấy biết đúng đắn; nếu hắn vẫn không bỏ tà kiến xấu thì tùy ý các ngươi; nếu chuyển được thì ta sẽ đền ơn các ngươi, sau này vương tử cũng sẽ đền ơn ta.' Ma Thất Niệm lần thứ hai, lần thứ ba nói với vương tử: 'Hãy nhận lời này. Ta là người tâm sâu xa cầu lợi ích cho ông, suốt đời làm thiện tri thức cho ông. Nay ông nên bỏ tà kiến điên đảo ấy. Vương tử nên biết, đạo vô thượng này khó được, khó chứng. Ông có muốn thấy chỗ sinh ra của các đại Bồ-tát sau khi mệnh chung không?' Đáp: 'Muốn thấy.'
"Ma Thất Niệm liền ngay tại chỗ ấy hóa ra một đại địa ngục, nói với vương tử: 'Nay ông có thấy chúng sinh trong địa ngục này bị tra khảo đủ cách, chịu các khổ không?' Vương tử nói: 'Thấy.' Ma nói: 'Những người này đều vì đời trước, lúc mới phát tâm bồ-đề vô thượng, có kẻ xin không đúng lúc cưỡng đến đòi vật yêu quý; vì keo tiếc mà khởi tâm giận ghét, nên chịu tội báo này. Chỉ vì vật ngoài thân mà còn sinh vào đây, huống chi bị đòi đầu, mắt, tủy, não mà không giận? Vì tâm giận nên liền chịu tội này. Nếu ông keo tiếc không chịu cho thì sinh vào đây; còn nếu cho mà sinh giận ghét thì cũng đọa vào đây. Hai đằng đều không tránh khỏi, đều chịu khổ này. Vương tử nên biết, dù cho kẻ xin mà không giận, thì các dạ-xoa này cũng ở trong thai, lúc sinh, sau khi sinh mà giết hại, cắt xẻ, phân chia tay chân, mỗi đứa mang đi một phần. Vương tử nên biết, đạo Bồ-tát này hai đằng đều có lỗi, cho hay không cho đều chẳng lành. Ông không tin ta thì hãy hỏi những người này vì sao sinh vào đây.' Vương tử hỏi: 'Này các nhân giả, vì sao các ông đều sinh vào chỗ này?' Những người ấy đáp: 'Chúng tôi xưa kia khi tu Phật đạo, đối với những người xin sinh tâm keo kiệt tham tiếc, nên sinh vào đây.' Lại nói: 'Chúng tôi xưa cầu Phật đạo, những kẻ xin đến cắt xẻ thân chúng tôi, lúc ấy chúng tôi sinh tâm giận ghét nên đọa vào đây. Vì thế, vương tử nên nghe theo lời người này, đừng để vào đây rồi sau mới hối hận.'
"Khi ấy vương tử nói với ma: 'Này nhân giả! Ông thật đem lại lợi ích lớn, chỉ cho ta thấy địa ngục và các Bồ-tát này. Từ hôm nay, đối với những vật quý, ta không còn tâm keo tiếc không cho; nếu bố thí cho người xin thì rốt cuộc không giận ghét. Vì sao? Sinh vào địa ngục là quả báo của keo kiệt tham tiếc, chẳng phải quả của bố thí. Này nhân giả, nay hãy cùng ta đến chỗ Phật Đức Vương Minh hỏi việc này, Phật nói thế nào thì cùng làm theo như thế.' Ma Thất Niệm nói: 'Nay ta đến chỗ Phật làm gì? Ông muốn đi thì cứ tùy ý. Vì sao? Ta sợ Phật ấy lại dạy ta phát tâm cầu đạo vô thượng.' Vương tử Đắc Niệm lại nói với ma: 'Ông tự cho mình là người cầu lợi ích sâu xa, cầu sự an ổn, thì ắt phải cùng ta đến chỗ Phật Đức Vương Minh, Phật nói thế nào thì cùng tu hành như thế.' Ba lần như vậy, ma vẫn không chịu: 'Vương tử hãy thôi đi. Xưa ta đã vì theo lời Phật mà chịu đủ mọi khổ, nay không thể đi được.' Vương tử liền nắm tay kéo ma cùng đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân, ngồi sang một bên, đem những điều bàn luận lúc trước thưa đầy đủ với Phật. Phật nói: 'Đắc Niệm, hay thay, hay thay! Ông đã không nghe theo lời người này. Đây là ma Thất Niệm, lừa gạt muốn ngăn trở đạo Bồ-tát của ông.'
"Lúc ấy vương tử bảo Thất Niệm: 'Nay ông nên quy y Phật, quy y Pháp (giáo lý Phật dạy), quy y Tăng tỳ-kheo (đoàn thể những người xuất gia).' Ma nói: 'Thôi đi, ta không quy y Phật, Pháp và Tăng.' Nói xong liền im lặng. Bấy giờ vương tử nhìn kỹ ma, rồi một lòng lập lời thề: 'Nếu ta chí tâm cầu Phật đạo, hãy khiến ma này hiện hình tỳ-kheo (người nam xuất gia).' Tức thì Thất Niệm đầu đã cạo, mình mặc pháp phục (y áo của người xuất gia), tay cầm ứng khí (bình bát khất thực), đứng giữa đại chúng. Ma tự thấy thân mình là người xuất gia, mặc pháp phục, cầm bát, cầm tích trượng (gậy có khoen của nhà sư), mang hình sa-môn (người tu xuất gia), liền thưa Phật: 'Bạch Thế Tôn, nếu vốn không có tâm quy y Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) mà bị cưỡng ép đổi hình thành sa-môn, theo pháp có nên như vậy không?' Phật bảo Thất Niệm: 'Ai cưỡng ép cạo đầu cho ông, cho ông pháp phục và bát?' Ma liền nghĩ: 'Không ai cạo đầu, cho pháp phục mà làm sa-môn cho ta cả. Nay sao ta không bỏ đi?' Liền muốn tự cởi pháp phục và bỏ bát, nhưng không rời ra được. Bèn nghĩ: 'Ta ở trong chúng này bao lâu thì sẽ luôn bị người cười. Hãy biến mất ở đây mà về cung điện.' Nghĩ vậy rồi bỗng biến mất, bay lên cung trời, bảo quyến thuộc: 'Các ngươi đừng cho ta là tỳ-kheo, ta vẫn là ma vương Thất Niệm như cũ. Ta định đến chỗ Phật Đức Vương Minh quấy phá, trái lại bị biến thành hình dạng này, thật đáng cười.' Bấy giờ quyến thuộc mắng: 'Đồ đầu trọc, đừng nói bậy! Ngươi không còn là ma thiên vương nữa, nay đã có vua khác ở cung điện này rồi.' Thất Niệm nghe vậy vô cùng buồn khổ hối hận, kêu gào khóc lóc trở về chỗ Phật.
"Phật Đức Vương Minh liền dùng sức thần thông hóa hiện địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không lúc nào ngừng). Trong đó có ngục tốt (lính canh địa ngục) cầm viên sắt nóng lớn như núi Tu-di, đông tây tìm kiếm ma vương Thất Niệm: 'Kẻ nào là hắn?' Có người hỏi: 'Tìm hắn làm gì?' Ngục tốt đáp: 'Ta muốn nhét viên sắt nóng lớn này vào miệng hắn.' Lại có người nói: 'Ma Thất Niệm ấy đã làm sa-môn, thoát khỏi địa ngục rồi.' Có ngục tốt vác núi lửa lớn trên hai vai, đông tây tìm kiếm ma vương Thất Niệm: 'Kẻ nào là hắn?' Có người hỏi: 'Tìm hắn làm gì?' Ngục tốt đáp: 'Muốn dùng núi lửa đốt nát thân hắn.' Có người nói: 'Ma Thất Niệm đã xuất gia, thoát khổ địa ngục rồi.' Có ngục tốt vác trên vai núi dao sắt lửa bốc ngùn ngụt, đông tây tìm kiếm ma vương Thất Niệm: 'Kẻ nào là hắn?' Có người hỏi: 'Tìm hắn làm gì?' Ngục tốt đáp: 'Muốn dùng núi dao chém cắt thân hắn.' Có người nói: 'Ma vương Thất Niệm đã xuất gia trong pháp của Phật Đức Vương Minh, thoát khổ địa ngục rồi.' Có ngục tốt vai gánh vạc lớn đựng đầy đồng nấu chảy, đông tây tìm kiếm: 'Ma Thất Niệm nay ở đâu?' Có người hỏi: 'Ông tìm hắn làm gì?' Ngục tốt đáp: 'Muốn đổ đồng chảy vào miệng hắn, đốt môi, lưỡi, cổ họng, năm tạng cháy nát mà chảy xuống.' Có người nói: 'Ma Thất Niệm đã xuất gia trong pháp của Phật Đức Vương Minh, thoát khổ địa ngục rồi.' Có ngục tốt tay cầm chĩa sắt, cung tên, giáo mác, kích và đủ loại khí giới, đông tây tìm kiếm, nói rằng: 'Ma Thất Niệm nay ở đâu?' Có người hỏi: 'Tìm hắn làm gì?' Ngục tốt đáp: 'Ta muốn dùng đủ loại khí giới chặt, đâm, cắt xẻ, tàn hại thân hắn.' Có người nói: 'Ma vương Thất Niệm đã được xuất gia, thoát khổ địa ngục rồi.'
"Khi ấy ma Thất Niệm ở trong địa ngục nghe tiếng ngục tốt đáng sợ: 'Bắt trói, đánh, chém, đâm, cắt, xé nát thân hắn, đừng để hắn sống!' Nghe vậy, ma vô cùng sợ hãi, nghĩ rằng: 'Nay chính mắt ta thấy, không còn gì phải nghi nữa. Ta chắc chắn sẽ suy sụp, mất cung trời cũ, vào đại địa ngục; các ngục tốt bốn phía la hét muốn bắt ta. Nay biết nương vào đâu? Chỉ có pháp xuất gia là có thể nương tựa. Nếu Phật tin tâm chí thành của ta, ta sẽ xuất gia tu đạo trong pháp Phật, mong thoát khỏi khổ đại địa ngục này. Hãy đem ý này nói với vương tử.' Nghĩ vậy rồi, ma liền thưa đầy đủ việc ấy với Đắc Niệm, nói rằng mình muốn xuất gia trong pháp Phật. Đắc Niệm đáp: 'Nếu ông dùng lòng tin ưa trong sạch mà phát tâm bồ-đề vô thượng, thì sau đó mới có thể xuất gia trong pháp. Vì sao? Trong pháp của chư Phật, không phải chỉ cạo đầu, mặc áo nhuộm mà gọi là xuất gia. Những pháp mà người xuất gia phải làm, ông phải làm được rồi mới được xuất gia. Thất Niệm nên biết, trong Phật pháp, ai còn tham đắm "ta" và "của ta", còn phân biệt, thì không gọi là xuất gia. Thất Niệm, trước hết ông hãy phát tâm bồ-đề vô thượng, sau đó quán xét đúng đắn: do pháp gì mà gọi là địa ngục? Tìm xét thể tính của địa ngục như vậy, ắt sẽ không tìm được tính cố định của địa ngục, cũng không thấy có pháp vào địa ngục hay pháp không vào địa ngục.' Ma Thất Niệm liền phát tâm bồ-đề vô thượng, luôn ưa quán xét đúng đắn tướng của các pháp như vậy, không lâu sau chứng được vô sinh pháp nhẫn (sự chứng hiểu và an trụ vững chắc rằng các pháp vốn không sinh không diệt).
"Xá-lợi-phất, vương tử Đắc Niệm một lòng khai mở dẫn dắt ma Thất Niệm, khiến ma lìa các điều ác, đến bậc bất thoái (địa vị không còn thối lui trên đường thành Phật). Phật Đức Vương Minh liền thọ ký (báo trước việc sẽ thành Phật) đạo vô thượng cho ma. Xá-lợi-phất, đó gọi là tâm Bồ-tát thật. Các Bồ-tát nhờ tâm ấy mà gom được vô lượng vô biên Phật pháp. Xá-lợi-phất, ông cho Thất Niệm là người nào khác chăng? Đừng nghĩ như vậy. Đó chính là Phật Câu-san-đề thời quá khứ, đã độ thoát chúng sinh trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời) này rồi vào niết-bàn. Còn Đắc Niệm khi ấy há là người khác sao? Chính là Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) Kiên Ý trong chúng hội hôm nay. Xá-lợi-phất, khi ấy Đắc Niệm đến chỗ cha mẹ, đứng một bên thưa với cha mẹ: 'Nay con muốn xuất gia trong pháp của Phật Đức Vương Minh.' Rồi ở trước cha mẹ nói kệ:
"Con xuất gia theo pháp, cha mẹ chớ ngăn trở;
Xuất gia được Phật khen, là gốc mọi niềm vui.
Muốn được vui vua chúa, sinh lên trời, giàu sang,
Muốn cầu công đức, trí tuệ, hãy xuất gia theo pháp.
Cha mẹ nay tôn quý, vì xưa bố thí, giữ giới;
Lại gieo thêm gốc công đức, sẽ được làm Pháp vương (vua của Pháp, tức Phật).
Xưa bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, nay được làm vua người;
Nếu muốn tăng thêm điều lành, nay hãy đi xuất gia.
Người hưởng hết phúc báo, sau đọa các đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh...);
Vì gây tội nghiệp nặng, chẳng thể gặp chư Phật.
Nếu ai bỏ phúc còn lại, xuất gia làm pháp lành,
Thì lìa được tám nạn, thường được gặp chư Phật.
Thấy Phật mau sinh tin, nhờ tin sinh cung kính;
Tâm kính thuận theo đạo, mau thành tựu bồ-đề.
Nếu muốn lìa các nạn, hãy xa bạn xấu ác;
Theo con học xuất gia, là gốc mọi niềm vui.
Các trời, rồng, quỷ thần, cùng càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời) v.v.,
Không ai ngăn trở được, khiến con không xuất gia.
Nếu ai muốn ngăn trở, chỉ uổng tự gây tội.
Như voi chúa sức lớn, tùy ý phá xiềng xích;
Nay con cũng như vậy, dứt bỏ dây tham ái;
Dứt rồi sẽ xuất gia, không ai xoay chuyển được."
Cha mẹ kính đức con, lặng thinh cho xuất gia;
Liền nhiễu quanh bên phải rồi đi, thẳng đến chỗ Phật.
Đến Phật xuất gia xong, vô lượng chúng sinh nghe,
Lòng đều sinh tin ưa, theo vương tử xuất gia.
Bạn lành của vương tử, vô lượng con nhà trưởng giả (người giàu có, có danh vọng),
Tin Phật pháp vi diệu, đều cùng đi xuất gia.
Vua nghe con xuất gia, cũng bỏ ngôi tôn quý,
Liền cùng tám mươi ức, bảy mươi na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) —
Quyến thuộc đông như thế — đều cùng đi xuất gia.
Khi ấy phu nhân vua, nghe vua xuất gia rồi,
Cùng tám vạn thể nữ (cung nữ), cũng cùng đi xuất gia.
Đều theo vương tử này, mà phát tâm Đại thừa (con đường tu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh).
Khen xuất gia như thế, ai mà chẳng theo học?
"Xá-lợi-phất, ông cho vua Chủng Thiện Căn, cha của Đắc Niệm, là người nào khác chăng? Đừng nghĩ như vậy. Đó chính là thân ta." Khi ấy Thế Tôn nói kệ:
"Khi ấy vua cùng đại thần, thể nữ và quyến thuộc,
Suốt hai vạn một nghìn năm, cùng tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ mình không dâm dục) thanh tịnh.
Lúc vua sắp mệnh chung, Phật ấy giữa chúng mỉm cười,
Thọ ký cho vua ấy, nói nguyện hạnh xưa của vua:
'Vua này tu phạm hạnh, phát sâu nguyện Đại thừa,
Rốt không đọa các nạn, thường sinh nơi không nạn.
Vua này vô lượng kiếp, cúng dường vô số Phật,
Trong Hiền kiếp thành Thế Hùng (bậc anh hùng của đời, tức Phật), hiệu là Thích-ca Văn.'
Quyến thuộc của vua này, các tỳ-kheo như Đắc Niệm,
Ở chỗ Phật Thích-ca Văn, xuất gia làm đệ tử.
Đều tu phạm hạnh thanh tịnh, cuối cùng lại được thân người;
Sau khi Phật diệt độ, rộng chia xá-lợi (di cốt của Phật sau khi hỏa táng) khắp nơi.
Những người ấy ở đời mạt (thời kỳ cuối khi Phật pháp suy tàn), lúc Phật pháp sắp diệt,
Lại được cùng nghe kinh mà nay ta đang nói.
Tuệ Phật sạch không ngại, điều ánh sáng trí tuệ diễn nói,
Mọi lời bàn luận ra, rốt cuộc đều chân thật.
Nếu ai nghe pháp này, tin sâu đến dựng lông,
Thì chẳng còn ngờ vực: 'Ta chưa được thọ ký.'
Nếu ai ở đời mạt, với pháp sâu được nhẫn (chấp nhận và an trụ được),
Thì nên nghĩ thế này: 'Ta đã nghe Pháp vương nói.'
Tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia), các thiện nam tín nữ tại gia,
Ai ưa thích pháp sâu này, ta đều thọ ký cho."
Khi Phật nói pháp này, trong đại chúng hội ấy,
Có đủ tám mươi ức, bảy mươi na-do-tha người,
Đều được nhu thuận nhẫn (sự hiểu và thuận theo chân lý một cách mềm mỏng, bậc thấp hơn vô sinh nhẫn), làm pháp vương tử (con của vua Pháp, tức Bồ-tát sẽ nối dõi Phật) bậc nhỏ (?).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video