Phẩm Than Giáo (phẩm khen ngợi việc giảng dạy), thứ hai mươi lăm
Phật bảo Xá-lợi-phất (Śāriputra, vị đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Nếu Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) vì muốn giữ gìn chính pháp (giáo pháp chân chính của Phật) và hiểu thấu lý lẽ chân thật mà đến hỏi các đệ tử của ta, thì khi ấy Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật) rất vui mừng, an ủi. Vì sao? Vì việc ấy nối tiếp giống Phật (dòng giống làm cho Phật luôn ra đời không dứt). Vì vậy các ông, những đệ tử Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), nên vì Bồ-tát mà giảng nói chính pháp, thị giáo lợi hỷ (chỉ bày, dạy bảo, làm cho được lợi ích và khiến vui mừng). Làm như vậy sẽ được phúc đức (công đức lành mang lại quả tốt) không lường, không bờ bến.
Này Xá-lợi-phất! Nếu các đệ tử của ta là tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới Phật), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới Phật), nhớ nghĩ đến Phật, nhớ nghĩ đến Pháp (giáo lý của Phật), lại nhớ rằng Như Lai vì cầu pháp mà trải qua vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều không đếm được; kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) chịu bao khổ nhọc; với ý nghĩ ấy mà vì Bồ-tát nói ra dù chỉ một bài kệ (bài thơ ngắn tóm ý giáo pháp). Lại nghĩ thế này: 'Các vị Bồ-tát này nếu nghe pháp ấy, được chỉ bày, dạy bảo, được lợi ích và vui mừng, thì sẽ gieo căn lành (gốc rễ của điều thiện, sinh ra quả tốt về sau), tu tập Phật pháp, được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chính, trọn vẹn của Phật)'; vì muốn dứt các khổ não sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, chết rồi lại sinh, lặp mãi) không có khởi đầu của vô lượng vô biên chúng sinh mà nói pháp cho họ.
Phúc đức người ấy có được, giả như có hình thể, thì cho dù tất cả chúng sinh trong bốn thiên hạ (bốn châu lớn ở bốn phía núi Tu-di, tức toàn bộ thế giới loài người theo vũ trụ quan Phật giáo) đều được thân người, mỗi người lấy một phần phúc đức ấy, nắm lại thành khối lớn như núi Tu-di (ngọn núi khổng lồ ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), thì phúc đức ấy vẫn chưa hết. Lại nữa, Xá-lợi-phất! Hãy gác bốn thiên hạ lại; giả như tất cả chúng sinh trong tiểu thiên, trung thiên, đại thiên thế giới (một nghìn thế giới như thế giới ta gọi là tiểu thiên; một nghìn tiểu thiên gọi là trung thiên; một nghìn trung thiên gọi là đại thiên), dù là loài có sắc (có thân hình vật chất) hay không có sắc, có tưởng (có tri giác, suy nghĩ) hay không có tưởng, hay chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng (cõi trời cao nhất, nơi tri giác cực kỳ vi tế), cùng một lúc đều được thân người, mỗi người cầm một cái đồ đựng to như núi Tu-di, múc đầy phúc đức ấy mà mang đi, thì phúc đức ấy vẫn chưa hết.
Này Xá-lợi-phất! Các đệ tử của ta là tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, nếu vì Bồ-tát mà nói một bài kệ bốn câu, chỉ bày, dạy bảo, làm cho được lợi ích và vui mừng, thì được phúc đức không lường, không bờ bến như thế. Này Xá-lợi-phất! Các vị Bồ-tát ấy nếu biết rằng nhờ người kia nói pháp cho mình mà được lợi ích lớn, cho nên có thể thành tựu được bấy nhiêu Phật pháp, lại có thể làm lớn thêm trí tuệ của Phật; thì dù có đội người ấy trên đầu, vác trên vai, đem mọi vật dụng an vui mà cung cấp, cho đến khi thành đạo Bồ-đề vô thượng, đối với người đã nói pháp cho mình trước tiên, khiến mình thấy được Tứ đế (bốn chân lý: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, khổ có thể diệt, và con đường diệt khổ) — Xá-lợi-phất, các Bồ-tát ấy tuy cung cấp, làm lợi ích như vậy mà vẫn chưa đền được ơn. Vì sao? Vì nhờ người ấy mà thấy được vô lượng vô biên Phật pháp. Cho nên phải biết: ơn của người giảng nói pháp cho các Bồ-tát thật khó đền đáp.
Này Xá-lợi-phất! Về thời quá khứ cách đây vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp, khi ấy có một đức Phật hiệu là Phổ Thủ Như Lai, Ứng Cúng (xứng đáng được trời người cúng dường), Chính Biến Tri (hiểu biết đúng đắn và khắp cả), Minh Hạnh Túc (trí tuệ và đức hạnh đều đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu thấu mọi lẽ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất, không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục, dẫn dắt người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn (bậc giác ngộ, được cả thế gian tôn kính). Ngài thọ bảy vạn tuổi. Chúng Thanh văn của ngài có ba đại hội. Ở hội đầu, ngài nói pháp, tám mươi na-do-tha (một con số rất lớn, khoảng hàng trăm tỷ) người đều thành đạo. Ở hội giữa, ngài nói pháp cho sáu mươi na-do-tha người; ở hội sau, ngài nói pháp cho bốn mươi na-do-tha người, cũng đều đắc đạo.
Này Xá-lợi-phất! Sau khi đức Phật ấy diệt độ, chính pháp còn ở đời đủ bốn nghìn năm. Khi pháp sắp diệt, có một tỳ-kheo tên là Diệu Trí, căn tính lanh lợi, thông minh sáng suốt, nghe học nhiều, có trí tuệ. Bấy giờ vua cõi Diêm-phù-đề (châu phía nam, tức thế giới loài người) tên là Hoan Hỷ; thành vua ở cũng tên Hoan Hỷ. Thành ấy dài mười hai do-tuần (đơn vị đo đường dài thời Ấn Độ cổ, khoảng mười mấy cây số), rộng bảy do-tuần, giàu có vui vẻ, yên ổn, dân cư đông đúc. Bấy giờ trong thành có một trưởng giả (người giàu có, có địa vị) tên là Nhu Nhuyễn. Trưởng giả có người con trai tên là Lợi Ý (một bản chép là Hỷ). Người ấy đến chỗ Diệu Trí, ngồi sang một bên. Tỳ-kheo Diệu Trí liền nói cho nghe pháp của Bồ-tát. Con trưởng giả nghe pháp vui mừng, liền đem tấm áo quý giá trị một ức (một trăm triệu) vàng để cúng dường, và nói rằng: 'Lành thay, thưa pháp sư (người giảng dạy giáo pháp)! Điều ngài nói thật vi diệu. Mong ngài đoái đến nhà con mà nói pháp như thế, sẽ khiến chúng con được lợi ích lớn; việc pháp thí (bố thí bằng giáo pháp) của pháp sư cũng được quả lớn. Từ nay cho đến hết đời, con xin cúng dường áo mặc, đồ ăn uống, thuốc thang và mọi thứ cần dùng để sống; cả những bạn đồng tu cùng chí hướng với pháp sư, con cũng xin cúng dường, cung cấp suốt đời.' Tỳ-kheo Diệu Trí bằng lòng, nói: 'Lành thay.' Bấy giờ con trưởng giả cúi đầu sát chân lễ, đi quanh về phía bên phải (cách tỏ lòng tôn kính) rồi ra về.
Về sau Diệu Trí đến nhà người ấy, giáo hóa cha mẹ và quyến thuộc của Lợi Ý (bản ấy chép là Hỷ, các chỗ dưới cũng vậy), khiến tất cả đều quyết chí cầu Bồ-đề vô thượng (sự giác ngộ cao nhất của Phật). Con trưởng giả ấy nhờ phúc đức này, trải qua vô lượng a-tăng-kỳ kiếp chưa từng rời xa Phật, luôn được nghe pháp, gặp thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình trên đường tu). Này Xá-lợi-phất! Ông cho rằng Lợi Ý là người nào khác chăng? Chớ nghĩ như vậy, chính là thân ta đây. Cha của Lợi Ý khi ấy là trưởng giả Nhu Nhuyễn, nay là Phật Ca-diếp (một vị Phật ra đời trước Phật Thích-ca). Này Xá-lợi-phất! Ông cho rằng cha mẹ và người trong nhà của Lợi Ý đối với đạo vô thượng có thoái chuyển (lùi bước, bỏ dở) chăng? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao? Những người ấy đều đã chắc chắn đạt được Bồ-đề vô thượng; nay ở chỗ ta tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới của người tu) thanh tịnh, ta liền thụ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ thành Phật) đạo vô thượng cho họ.
Này Xá-lợi-phất! Tỳ-kheo Diệu Trí ngay trong thân ấy đã nhập bát-niết-bàn (tắt hẳn mọi phiền não và sinh tử, không còn tái sinh). Nếu tỳ-kheo ấy không theo Tiểu thừa (con đường tu chỉ nhằm tự giải thoát cho mình) mà nhập niết-bàn, thì chỉ riêng nhân duyên phúc đức nói pháp cho một mình Lợi Ý cũng đã đủ để thành Phật đạo, huống chi lại còn có phúc đức nói pháp cho trưởng giả Nhu Nhuyễn và các quyến thuộc. Này Xá-lợi-phất! Nếu tỳ-kheo ấy chưa nhập niết-bàn, thì ta không thấy có món cúng dường nào trong khắp thế giới có thể đền được ơn ông. Vì sao? Vì ta nhờ Diệu Trí mà được nghe pháp, đạt đến Phật pháp lớn lao, thanh tịnh, vi diệu, rất sâu xa. Cho nên phải biết: nếu người nào có thể vì Bồ-tát nói pháp, chỉ bày, dạy bảo, làm cho được lợi ích và vui mừng, thì chắc chắn được phúc đức không lường, không bờ bến. Vì sao? Vì Bồ-tát phát tâm (khởi lên ý nguyện cầu thành Phật) là để làm nên vô lượng việc lợi ích.
Này Xá-lợi-phất! Ví như biển lớn khi mới bắt đầu hình thành, phải biết rằng đó là để làm chỗ ở cho các ngọc báu ma-ni (một loại ngọc quý trong truyền thuyết, sáng rực, đem lại điều như ý), cả loại có thể định giá lẫn loại vô giá, vì những ngọc báu ấy đều sinh ra từ biển lớn. Bồ-tát phát tâm cũng như thế: khi mới bắt đầu khởi lên, phải biết đó chính là nơi sinh ra các báu trí tuệ, tức mọi pháp khí (những gì chứa đựng và làm nên giáo pháp), dù thuộc thế gian hay xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian), hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử) hay vô lậu (đã hết phiền não), hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), nhơ hay sạch.
Này Xá-lợi-phất! Ví như biển lớn khi mới bắt đầu hình thành, phải biết đó là để làm chỗ ở cho các chúng sinh thân lớn; chúng ở trong ấy sinh sôi, lớn lên, nuôi dưỡng, đông đúc. Bồ-tát phát tâm cũng như thế: khi mới bắt đầu sinh khởi, phải biết đó là để làm chỗ ở cho vô lượng vô số chúng sinh có thân trí tuệ lớn, thân căn lành lớn; tất cả đều nương vào tâm ấy mà dần dần lớn mạnh.
Này Xá-lợi-phất! Ví như biển lớn khi mới bắt đầu hình thành, phải biết đó là để làm chỗ ở cho các long vương (vua loài rồng) lớn. Các long vương lớn ấy không bị chim kim xí (chim cánh vàng khổng lồ trong truyền thuyết, chuyên bắt rồng làm mồi) nuốt ăn, gió quạt từ đôi cánh của nó cũng không làm hại được. Các long vương ấy từ biển lớn đi ra, có thể dấy lên mây lớn che phủ tám vạn châu, khắp nơi tuôn mưa lớn, không chỗ nào không thấm đẫm. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát phát tâm cũng như thế: khi mới bắt đầu sinh khởi, phải biết đó là để làm chỗ ở cho bậc rồng Đại Bồ-tát khi thành Phật đạo. Như long vương lớn không bị chim kim xí nuốt ăn, Bồ-tát cũng vậy, an trụ trong Phật pháp sâu xa, ma (kẻ phá hoại việc tu đạo) và dân của ma không thể bắt ra được. Như long vương lớn không bị gió cánh chim kim xí làm hại, nếu nó muốn làm hại thì lập tức tiêu tan; Bồ-tát cũng như thế, ma và dân của ma không thể quấy phá, làm hại được, vừa khởi tâm muốn quấy phá thì liền tiêu tan; Bồ-tát có thể phá được sự trói buộc của ma, nghiệp của ma và việc làm của ma.
Này Xá-lợi-phất! Long vương lớn ấy từ biển lớn đi ra, khắp bốn thiên hạ và tám vạn châu đổ xuống mưa lành, làm cho mọi nơi đều thấm đẫm; cỏ cây, rừng rậm, trăm thứ lúa, cây thuốc đều được lớn lên; cũng làm cho các chúng sinh hai chân, bốn chân không còn cảm giác đói khát. Đổ mưa xong, rồng lại trở về cung cũ. Bậc rồng Đại Bồ-tát cũng như thế: từ Phật pháp đi ra, có thể ở khắp thành ấp, làng xóm trong tam thiên đại thiên thế giới (toàn thể một nghìn triệu thế giới, tức một vũ trụ lớn do một đức Phật giáo hóa) đổ mưa pháp lớn, có thể dứt được ba thứ khát ái (lòng khao khát, ham muốn) của vô lượng vô số chúng sinh, tức dục ái (ham muốn các thú vui giác quan), sắc ái (ham muốn sự tồn tại trong cõi có hình sắc vi diệu) và vô sắc ái (ham muốn sự tồn tại trong cõi không còn hình sắc).
Này Xá-lợi-phất! Ví như biển lớn khi sắp hình thành, tất cả dòng nước chảy, mưa lớn mưa nhỏ, sông ngòi, nguồn suối của bốn thiên hạ, tám vạn châu đều chảy vào, biển đều nhận hết mà không tăng không giảm — lẽ của biển vốn như vậy. Các thứ nước chảy vào đều bỏ tên cũ, cùng gọi là nước biển; đều mất vị vốn có, cùng chung một vị mặn. Bồ-tát phát tâm cũng như thế: từ lúc mới sắp thành cho đến khi được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, đầy đủ Phật pháp, có thể dùng trí tuệ dứt mối nghi của chúng sinh. Các bậc đại luận sư (người giỏi tranh luận, giảng giải giáo lý), dù phúc đức, trí tuệ, căn lành đã thành hay chưa thành, được Phật dứt cho mối nghi rồi, đều mất danh xưng cũ, chỉ cùng một tên gọi là đệ tử Phật. Như nước biển lớn cùng một vị mặn, các đệ tử của ta cũng cùng được một vị lìa dục, giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc của phiền não và sinh tử).
Này Xá-lợi-phất! Ví như biển lớn sâu dần dần. Nếu nước biển lớn ngay từ đầu đã sâu thẳm, thì những người tìm ngọc báu không ai vào được. Vì sâu dần dần cho đến chỗ sâu không gì sánh nổi, nên mới thành biển lớn. Tâm của các Bồ-tát cũng như thế: từ khi mới phát ý, sâu dần dần rồi mới thành không gì sánh bằng. Này Xá-lợi-phất! Tâm Bồ-tát sâu dần dần, đó là đàn ba-la-mật (ba-la-mật: hạnh tu đưa sang bờ giải thoát; đàn là bố thí), thi ba-la-mật (giữ giới), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục), tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn, siêng năng), thiền ba-la-mật (thiền định, giữ tâm yên lặng chuyên nhất). Chỗ rất sâu, đó là bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu rõ thực tướng của mọi sự vật). Chỗ sâu không gì sánh bằng, đó là các pháp của Phật. Này Xá-lợi-phất! Nếu đạo Bồ-tát ngay từ đầu đã sâu thẳm (?), chứng ngay thực tế (chân lý rốt ráo), thì vô lượng chúng sinh đi tìm báu pháp sẽ không vào được.
Này Xá-lợi-phất! Ví như biển lớn sở dĩ thành ra là đều để làm lợi ích cho tất cả thế giới; Bồ-tát phát tâm cũng như thế, từ lúc đầu đến nay đều để làm lợi ích cho tất cả thế giới. Này Xá-lợi-phất! Ví như biển lớn khi mới bắt đầu hình thành đã có sẵn tính chất của những đảo báu; Bồ-tát phát tâm cũng như thế, ngay từ đầu đã dần có tính chất của những đảo báu pháp, tức là: niệm xứ (bốn phép quán giữ tâm chú ý vào thân, cảm thọ, tâm và các pháp), chính cần (bốn sự siêng năng đúng: dứt điều ác đã có, ngăn điều ác chưa có, làm điều lành chưa có, tăng điều lành đã có), bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), căn (năm năng lực gốc: tin, tấn, niệm, định, tuệ), lực (năm sức mạnh từ năm căn ấy), giác (bảy yếu tố giác ngộ), đạo (tám con đường chân chính), cùng các thiền định, bối xả (các phép định giúp quay lưng, buông bỏ sự ràng buộc vào cõi sắc và vô sắc) và tam-muội (trạng thái tâm hoàn toàn tập trung, yên lặng)."
Xá-lợi-phất bạch Phật rằng: "Thật hiếm có, thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật)! Ngài vui lòng nói các thí dụ về biển lớn này để làm rõ phúc đức của Bồ-tát phát tâm là không lường, không bờ bến." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Tâm của Bồ-tát không phải thí dụ biển lớn mà có thể hiểu hết được. Vì sao? Vì tâm ấy phát ra từ chỗ sâu xa, được trang nghiêm bằng đại nguyện. Như Lai nếu nói về phúc đức của tâm ấy, dù nói suốt một kiếp hay hơn một kiếp cũng không thể nói hết. Vì sao? Vì các Bồ-tát phát tâm như thế có thể làm nên việc lớn, khó ai thắng, khó ai phá, cao nhất, mầu nhiệm nhất; có thể đem cho chúng sinh mọi vật dụng an vui, chuyển trừ nỗi khổ của ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ nơi chúng sinh sinh tử luân hồi), sinh ra trí tuệ lớn, ánh sáng trí tuệ lớn sâu không lường được đáy, không gì ngăn ngại. Này Xá-lợi-phất! Nói tóm lại, những việc lớn mà tâm các Bồ-tát làm nên thì nói không thể hết.
Này Xá-lợi-phất! Ví như tam thiên đại thiên thế giới khi mới bắt đầu hình thành, phải biết đó là để làm chỗ nương tựa cho tất cả chúng sinh ở trong đó. Bồ-tát cũng như thế, khi mới phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, phải biết đó là để vô lượng chúng sinh được trí tuệ. Này Xá-lợi-phất! Ví như núi chúa Tu-di khi mới bắt đầu hình thành, phải biết đó là để làm chỗ ở cho vô lượng chư thiên (các vị trời). Nhờ núi chúa ấy mà chư thiên cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi dục, ở trên đỉnh núi Tu-di) có thể phá tan quân A-tu-la (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên). Bồ-tát cũng như thế, khi mới phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, tu đạo thành Phật, có thể làm chỗ nương tựa cho vô lượng vô số đệ tử. Như trời Đao-lợi nhờ núi Tu-di mà phá được quân A-tu-la, chúng sinh nhờ Như Lai cũng phá được quân ma như vậy.
Này Xá-lợi-phất! Ví như núi chúa Thiết-vi (vòng núi sắt bao quanh rìa ngoài thế giới) khi mới bắt đầu hình thành, phải biết đó là để che chắn cho chúng sinh ở trong, khiến tám ngọn gió Đa-ha-bà-la (?) không thể phá hoại. Bồ-tát cũng như thế, khi mới phát tâm Bồ-đề vô thượng, dần dần cao lên, vững chắc khó lay; phải biết tâm ấy có thể che chắn cho mọi chúng sinh gần gũi Bồ-tát, ngăn các ngọn gió ma, không cho quấy phá làm hại. Này Xá-lợi-phất! Như núi chúa Tuyết Sơn (dãy Hy-mã-lạp-sơn) khi mới bắt đầu hình thành, phải biết đó là chỗ nương tựa để các thứ cỏ cây làm thuốc mọc lên. Bồ-tát cũng như thế, khi mới sinh khởi, liền vì vô lượng vô số chúng sinh mà luyện tập các thuốc pháp để trị bệnh phiền não (những tâm xấu như tham, giận, si mê làm khổ não thân tâm).
Này Xá-lợi-phất! Ví như mỏ báu khi mới bắt đầu sinh ra, phải biết đó là để làm phần lợi ích cho vô lượng trăm nghìn vạn ức chúng sinh. Bồ-tát cũng như thế, từ khi mới khởi lên mỏ báu trí tuệ lớn, phải biết đó là để làm phần lợi ích cho vô lượng vô biên a-tăng-kỳ chúng sinh. Này Xá-lợi-phất! Ví như cung điện của Nhật thiên tử (vị trời cai quản mặt trời) khi sắp hình thành, phải biết đó là để chiếu sáng bốn thiên hạ, tám vạn châu, có thể soi sáng, có thể sưởi ấm. Bồ-tát cũng như thế, từ khi mới khởi lên, dần dần lớn mạnh cho đến chỗ thành Phật, phải biết đó là để làm ánh sáng pháp lớn cho chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới, cũng có thể làm khô cạn vũng bùn phiền não tham ái, giận hờn.
Này Xá-lợi-phất! Ví như ao A-nậu-đạt (hồ nước mát lạnh trong truyền thuyết, ở phía bắc Ấn Độ, là nguồn của bốn con sông lớn) khi mới bắt đầu hình thành, phải biết đó là để làm chỗ ở cho rồng A-nậu-đạt. Từ bờ ao ấy chảy ra bốn dòng lớn, đều làm lợi ích cho chúng sinh hai chân, bốn chân, dứt trừ cơn khát thiếu, sinh ra vàng và các thứ báu, rồi dần dần chảy vào biển lớn. Pháp Đại thừa (con đường tu lớn, cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) khi mới bắt đầu khởi lên cũng như thế. Tất cả Bồ-tát nhờ cỗ xe ấy mà có thể tu tập Phật pháp; khi được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề rồi thì có thể tuôn chảy bốn dòng sông pháp lớn, tức là: nghĩa vô ngại (thông suốt không trở ngại về ý nghĩa), pháp vô ngại (thông suốt về giáo pháp), ngôn từ vô ngại (thông suốt về ngôn ngữ, lời nói), nhạo thuyết vô ngại (thuyết giảng trôi chảy theo ý thích của người nghe, không trở ngại); cùng những âm thanh như: không (mọi sự vật không có tự tính cố định), vô tướng (không bám vào hình tướng), vô tác (không mong cầu, không tạo tác), vị của tám bối xả, căn, lực, giác, đạo. Vô lượng vô số chúng sinh nghe xong thì dứt được cơn khát phiền não, có thể chứng được thực tế, xa lìa mãi mãi (?). Như vậy, Xá-lợi-phất, tâm của các Bồ-tát khi mới bắt đầu khởi lên đã có thể làm nên việc lớn, việc khó ai thắng, khó ai phá, việc không gì sánh nổi, cũng làm lợi ích lớn cho vô lượng chúng sinh, khiến họ phát tâm Bồ-đề vô thượng.
Này Xá-lợi-phất! Như Lai tuy nói như vậy mà vẫn không thể nói cho cùng tận. Cho nên phải biết: có người nào có thể vì Bồ-tát nói pháp, chỉ bày, dạy bảo, làm cho được lợi ích và vui mừng, thì công đức người ấy được là không lường, không bờ bến, không thể kể đếm. Này Xá-lợi-phất! Ta dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết tất cả) mà xem quả phúc ấy cũng không thấy bờ mé. Người ấy hướng về thừa (cỗ xe, tức con đường tu) nào cũng đều đạt được. Như người bố thí cho Phật, căn lành đã gieo cho đến khi vào niết-bàn vẫn không bao giờ mất giữa chừng.
Này Xá-lợi-phất! Về đời quá khứ, có một vị Bồ-tát tên là Lạc Pháp, sinh ra và lớn lên trong nhà vua. Hễ nghe được lời hay lẽ phải nào thì đều chép lại, đọc tụng. Bấy giờ vị vương tử ấy vì cầu pháp mà đi khắp các nước, các thành. Khi ấy có một người ở bên cạnh một cái hố sâu, nói với Lạc Pháp: 'Vương tử hãy lại đây, ta sẽ cho ngài một bài kệ do Phật nói.' Bấy giờ Bồ-tát ấy lên bờ hố, gọi người kia mà nói: 'Này thiện nam tử (người con trai lành, cách gọi lịch sự)! Anh hãy cho tôi bài kệ Phật nói.' Người kia đáp: 'Không cho không đâu.' Bồ-tát Lạc Pháp mặc tấm áo quý giá trị hai mươi ức vàng, đeo chuỗi ngọc ma-ni làm đồ trang sức ở cổ, ngọc ấy giá trị bốn mươi ức vàng. Người kia thấy rồi sinh lòng tham đắm, nghĩ thế này: 'Nếu vương tử này cho ta áo quý và chuỗi ngọc ma-ni thì sau đó ta mới cho bài kệ Phật nói.'
Bấy giờ vương tử nói với người ấy: 'Anh cần vật gì, tôi sẽ cho; anh hãy cho tôi bài kệ Phật nói.' Lòng tham của người ấy càng tăng mạnh, nói với Bồ-tát: 'Nếu ngài có thể cho tôi tấm áo quý đang mặc và chuỗi ngọc, rồi nghe kệ Phật xong thì gieo mình xuống hố sâu này. Nếu làm được như vậy thì phải thề trước, sau đó tôi mới nói cho ngài một bài kệ của Phật.' Vương tử đáp: 'Này nhân giả (cách gọi lịch sự đối với người khác)! Anh muốn tôi gieo mình xuống hố sâu này thì anh được lợi gì?' Người ấy đáp: 'Tôi chẳng được gì cả, chỉ sợ ngài bây giờ bỏ tấm áo quý và chuỗi ngọc này, nghe kệ xong rồi lại sinh lòng hối tiếc, cậy quyền thế mạnh mà đòi lại của tôi.' Vương tử đáp: 'Anh cứ nói đi, tôi quyết không hối tiếc.' Người ấy liền nói: 'Nếu không chịu thề thì biết lòng ngài đã hối tiếc rồi.' Bồ-tát lại nói: 'Anh cứ nói đi, tôi sẽ theo ý anh, cho anh áo quý và chuỗi ngọc, lại gieo mình xuống hố sâu.'
Người ấy nghe lời thề, liền nói cho Bồ-tát một bài kệ của Phật. Bấy giờ Bồ-tát liền cho áo quý và chuỗi ngọc ma-ni, lại lập lời thề rằng: 'Nếu tôi thật lòng bỏ tấm áo quý và ngọc ma-ni này mà vui mừng không hối tiếc, thì nhờ lời nói chân thật ấy, xin cho tôi nay từ trên cao rơi xuống mà vẫn yên ổn đứng vững, không bị thương tổn chút nào.' Thề xong, Bồ-tát liền tự gieo mình xuống. Chưa chạm đất thì Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) đến, nhẹ nhàng đỡ lấy, đặt xuống đất, để ngài đứng vững, rồi nói: 'Ôi, người thật hiếm có! Bài kệ Phật nói rất sâu xa, vi diệu, có lợi ích lớn.' Người kia liền từ trên cao đi xuống, đến chỗ Bồ-tát mà nói: 'Vương tử thật hiếm có, có thể làm được việc khó; ngài muốn cầu pháp gì?' Bồ-tát đáp: 'Tôi nhờ pháp này sẽ được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Khi thành Phật đạo rồi, ai chưa được độ (đưa qua bờ khổ) thì độ, ai chưa được giải thoát thì cho giải thoát, ai chưa diệt hết phiền não thì cho diệt, ai chưa yên thì cho được yên.'
Này Xá-lợi-phất! Người ấy nghe xong liền sinh lòng tin, nói với Bồ-tát: 'Ngài hãy lấy lại áo quý và các chuỗi ngọc. Vì sao? Vì ngài mặc áo quý, đeo chuỗi ngọc này mới thật là hợp.' Bồ-tát đáp: 'Không thể được. Như người đã nôn ra, há lại có thể ăn vào sao?' Người ấy thưa: 'Nếu ngài không lấy lại, xin nhận cho tôi được sám hối; về sau khi ngài thành Phật, xin hãy cứu giúp tôi.' Này Xá-lợi-phất! Ông cho rằng vương tử Lạc Pháp khi ấy vì một bài kệ mà cởi áo quý, tháo ngọc ma-ni trên mình cho người kia, rồi lại tự gieo thân xuống hố sâu, là người nào khác chăng? Chớ nghĩ như vậy, chính là thân ta đây. Người khi ấy nói kệ cho ta, về sau ở chỗ ta sinh lòng tin rồi nói rằng: 'Khi ngài thành Phật hãy độ cho tôi', là người nào khác chăng? Chớ nghĩ như vậy, đó là tỳ-kheo Hòa-già-lợi hiện nay.
Này Xá-lợi-phất! Có một lần ta cùng các tỳ-kheo ở trong một khe núi sâu, đi kinh hành (đi chậm rãi qua lại để tu tập, giữ tâm tỉnh thức) trên không trung. Khi ấy Hòa-già-lợi đứng trên bờ cao, ta gọi ông ấy rằng: 'Hãy tự gieo mình xuống đây.' Vì tin lời Phật nên ông liền tự gieo mình xuống, không bị thương tổn chút nào, lại được sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: làm phép biến hóa, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt hết phiền não). Này Xá-lợi-phất! Ông hãy xem sức mạnh của căn lành ấy: người này chỉ nói cho ta một bài kệ, vì tin lời ta mà đem thân quy y, nay được giải thoát. Này Xá-lợi-phất! Người này lấy lòng tham làm gốc mà gieo các căn lành còn được lậu tận (dứt sạch mọi phiền não), huống chi lại có người tin nhận lời ta, thấu hiểu trí tuệ của Phật, nói một bài kệ bốn câu về pháp Bồ-tát, chỉ bày, dạy bảo, làm cho được lợi ích và vui mừng. Ta không thấy phúc đức ấy có lúc nào hết, trừ khi vào niết-bàn."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video