Thiên 30 — Phẩm 30: Không thoái chuyển

 Phẩm Bất Thoái Chuyển (không thối lui, không quay ngược trên con đường tu tập đến giác ngộ), thứ ba mươi.

 Đức Phật bảo Xá-lợi-phất (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Nay Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) sẽ dứt mối nghi của các ông. Ngài cũng khiến những người đời sau đọc tụng kinh này, người giảng nói và người lãnh nhận đều dứt được nghi. Xá-lợi-phất! Như Lai được gọi là bậc biết tất cả, thấy tất cả, nói được tất cả. Không có pháp nào không thấy, không có pháp nào không nghe, không có pháp nào không hiểu, không có pháp nào không biết. Như Lai thông suốt tam thế (ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai), không chút vướng ngại.

 Xá-lợi-phất! Như Lai được gọi là bậc Vô Đẳng Đẳng (bậc không ai sánh bằng, chỉ ngang hàng với chư Phật). Đối với mọi pháp, Như Lai đều hiểu đúng đắn. Như Lai tự nhiên, tự tại, không phải nương tựa vào ai. Nay Như Lai muốn ở giữa đại chúng mà rống tiếng sư tử (ví lời tuyên thuyết quả quyết, không chút sợ hãi, khiến mọi tà thuyết phải khiếp phục). Hãy gác lại những kẻ ngu đi theo pháp tà đạo ấy, không cần nói nhiều về họ.

 Nếu có thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật) phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao tột, tức quả vị Phật), thì đối với pháp này phải một lòng siêng năng thực hành. Vì sao vậy? Vì người ấy phải nghĩ thế này: 'Pháp giác ngộ vô thượng là pháp chư Phật đã gom góp qua vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều đến mức không đếm được; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài). Nếu ta sinh lười biếng đối với pháp ấy, ắt ta sẽ không tin, sẽ chống trái, không chịu nhận và không thể thấu hiểu.'

 Xá-lợi-phất! Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) nếu làm bốn điều sau thì sẽ phá hỏng quả bồ-đề vô thượng (sự giác ngộ cao nhất) của chư Phật nơi chính mình. Bốn điều ấy là gì?

 Điều thứ nhất: lìa bỏ bạn lành, gắn bó với ác tri thức (bạn bè, thầy dạy xấu, dẫn người vào đường sai), học theo họ mà hủy hoại Đại thừa (cỗ xe lớn, tức giáo pháp nhắm đến việc thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh).

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Điều thứ hai: Bồ-tát mang cái thấy cho rằng có pháp thật để nắm bắt, bám sâu vào ý nghĩ có cái "ta". Khi nghe kinh rất sâu xa thì kinh hãi sợ sệt, như sắp rơi xuống hố lớn.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Điều thứ ba: Bồ-tát học lẫn lộn kinh sách của ngoại đạo (các học thuyết, tôn giáo ngoài đạo Phật), giỏi tranh luận, được nhiều người kính nể. Người ấy không thể tự chế ngự tâm mình, cũng không thể khéo chế ngự các pháp. Vì không chế ngự được nên không thực hành Đại thừa.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Điều thứ tư: Bồ-tát phạm giới cấm, không thể làm theo những giới luật Phật đã chế định. Khi nghe pháp giới thanh tịnh, vi diệu, sâu xa, tương ưng với tánh không (lẽ thật rằng mọi sự vật đều không có tự tính cố định), thì tâm không hiểu thấu, không thể tin ưa, lại chống trái không chịu nhận.

 Bồ-tát có bốn điều ấy thì không thể tin nhận, và hủy hoại con đường giác ngộ." Khi ấy Đức Thế Tôn (danh hiệu Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) muốn làm sáng tỏ ý này, liền nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Nếu gần gũi ác tri thức,
Lại làm theo việc họ làm,

 Thì không ưa thích đạo Phật,
Phá hỏng giác ngộ vô thượng.

 Học lẫn kinh điển ngoại đạo,
Khéo léo trong các tranh luận,

 Hễ có ai lên tiếng nói,
Đều bắt bẻ phá đổ được.

 Tuy tự xưng là người trí,
Nhưng thật ra kẻ ngu si.

 Do những nguyên nhân như thế,
Mà chẳng tin nơi giác ngộ.

 Nếu người tham đắm cái "ta",
Theo cái thấy có chỗ được,

 Nghe pháp sâu xa như vậy,
Liền sinh kinh hãi sợ sệt.

 Người ấy không thể hiểu được
Lẽ thật không và tịch diệt (vắng lặng, dứt hết phiền não),

 Không thấu suốt được giác ngộ,
Cũng chẳng thể tin, ưa thích.

 Vì nhân duyên phạm giới cấm,
Nên gây ra các nghiệp ác,

 Không thể tùy thuận học theo
Giới luật như Phật đã dạy.

 Miệng nói lời dữ, đâm thọc,
Ưa phơi bày lỗi người khác.

 Hạng người bất thiện như vậy,
Chẳng điều ác nào không làm.

 Vậy nên cần phải xa lánh
Những kẻ chẳng tin đạo giác ngộ;

 Theo pháp mà Ta khen ngợi,
Luôn phải siêng năng tu học.

 Nếu người muốn được thấy Phật,
Muốn biết những pháp như thế,

 Hãy an ổn giữ giới luật,
Từ đó trí chân thật sinh.

 Nếu người giữ giới thanh tịnh,
Tâm giác ngộ càng vững chắc.

 Nhờ giữ giới sâu, trong sạch,
Diệt được giác quán xấu ác (những ý nghĩ thô và tế không lành trong tâm).

 Vậy người cầu đạo giác ngộ,
Phải giữ giới sâu, trong sạch.

 Người ấy đối với đạo Phật
Không còn chỗ nghi, chỗ khó.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát có bốn pháp giữ gìn được đạo Phật. Bốn pháp ấy là gì? Một là tự mình giữ giới, phát sâu tâm lành, an trụ trong giới. Hai là học rộng kinh điển chân chính, không pha lẫn lý luận tà vạy. Ba là nghe kinh pháp của Phật thì siêng năng đọc tụng. Bốn là luôn ưa sống một mình, thuận theo hạnh xa lìa ồn ào. Xá-lợi-phất! Bồ-tát nếu thành tựu bốn pháp ấy thì giữ gìn được đạo Phật." Khi ấy Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ ý này, liền nói kệ rằng:

 Bồ-tát an trụ trong giới,
Không vì giới mà tự cao,

 Lại tìm cầu pháp sâu xa,
Nghĩa vi diệu, chắc chắn đúng.

 Dùng pháp sâu xa bậc nhất
Mà cầu giác ngộ vô thượng.

 Chỉ tu chánh pháp của Phật,
Không học lý luận ngoại đạo,

 Trọn không ưa đọc, tụng theo
Kinh điển của phái Lộ-già-da (Lokāyata, phái duy vật thế tục ở Ấn Độ xưa, cho rằng chỉ có đời này, không có đời sau).

 Không ưa lý luận chê bai, châm chọc,
Chỉ một lòng giữ gìn Phật pháp.

 Luôn thực hành pháp tịch diệt,
Ưa ở nơi vắng vẻ, thanh nhàn,

 Không còn những thứ sắc dục
Có thể quấy loạn tâm mình.

 Bốn pháp vi diệu như thế
Là điều Ta nay khen ngợi.

 Vì để thành tựu đạo Phật,
Các ông hãy nên tu học.

 Ta trong đời đời kiếp kiếp,
Luôn thực hành pháp như vậy.

 Vì đã giữ gìn Phật pháp,
Nên thành tựu được trí lớn.

 Vì giữ gìn Phật pháp nên
Không sa vào đường hèn, dữ,

 Luôn sinh ra nơi tôn quý,
Được mọi người hầu hạ, che chở.

 Được của cải giàu có lớn
Mà không vì thế buông lung,

 Mau đem của làm việc phúc,
Vì biết của cải vô thường.

 Nếu bố thí mới thật của mình,
Không bố thí thì chẳng phải của mình;

 Thân ta cùng mọi của cải,
Đến khi chết đều bỏ lại.

 Được quyến thuộc tốt lành,
Cũng gặp được thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường đạo).

 Cha mẹ cùng các thân tộc,
Khiến họ an trụ Phật pháp.

 Luôn ưa làm các việc thiện,
Cũng khiến người khác tin ưa.

 Nhờ đó được niềm vui lớn,
Vì Ta tu theo chánh pháp.

 Luôn sinh ra ở thế gian
Trong nhà dòng họ giàu sang.

 Sinh ra không hề buông lung,
Luôn ưa làm những việc thiện.

 Đối với thân, mạng, của cải,
Không cho là bền chắc mãi.

 Được gặp chư Phật rất khó,
Được sinh nơi không gặp những hoàn cảnh ngăn trở việc tu học cũng khó.

 Gặp Phật, khỏi mọi ngăn trở,
Có thể làm lợi ích lớn.

 Tâm luôn ưa thích xuất gia,
Nhờ vậy trí tuệ sinh ra.

 Trong tâm sinh vui mừng lớn,
Mà cầu trí tuệ tối thắng.

 Luôn an trụ trong chánh pháp,
Có thể khởi đạo vô thượng.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát có bốn pháp khiến tâm luôn vui mừng, tu đạo mà tự an ủi, tự biết chắc rằng mình sẽ thành Phật, danh tiếng vang khắp mười phương. Bốn pháp ấy là gì? Một là mọi thứ mình có, trong thân lẫn ngoài thân, đều có thể đem bố thí hết. Hai là an trụ trong giới, tu các phúc đức. Ba là trong các loại trí tuệ, đạt được trí tôn quý hơn cả. Bốn là vì pháp sâu xa mà không tiếc thân mạng; thấy ai đọc tụng kinh sâu xa này thì hết lòng cúng dường, lễ kính, che chở. Có đủ bốn pháp ấy thì tâm luôn vui mừng, tự an ủi được rằng: 'Ta chắc chắn sẽ thành Phật, danh tiếng vang khắp mười phương.'" Khi ấy Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ ý này, liền nói kệ rằng:

 Bỏ hết mọi thứ của cải,
An trụ trong giới thanh tịnh,

 Trong mọi trí, trí hơn hết,
Không nghi pháp không, tịch diệt.

 Nếu thấy người đọc tụng,
Thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) và giảng nói

 Những kinh sâu xa như thế,
Thì dâng đủ đồ vui thích.

 Vì vậy Bồ-tát ấy
Luôn vui vẻ tu hành đạo,

 Tự biết mình sẽ thành Phật,
Luôn là bậc tôn quý trong đời.

 Chư Phật quá khứ, vị lai,
Cùng chư Phật hiện tại nay,

 Đều thọ ký (Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) mà rằng:
"Ông chắc chắn sẽ đạt giác ngộ."

 Nếu ai tùy thuận học theo
Pháp mà chư Phật đã học,

 Nên biết Bồ-tát ấy
An trụ trong đạo vô thượng.

 Pháp này được Phật khen ngợi,
Là hạnh các Bồ-tát làm.

 Người ấy an trụ trong đó,
Nên thành tựu được đạo Phật.

 Ví như chiếc bình đã nứt,
Từ trên cao rơi xuống dưới,

 Ở giữa không gì cản lại,
Nên biết chắc sẽ vỡ tan.

 Bồ-tát cũng như vậy,
Tu tập được đạo này,

 Ở giữa không gì ngăn trở,
Ắt chắc chắn được thành Phật.

 Ví như người dệt vải,
Sợi dọc sợi ngang nối tiếp nhau,

 Ở giữa không gì vướng mắc,
Mau chóng dệt xong tấm vải.

 Bồ-tát cũng như vậy,
Luôn tu tập pháp này,

 Ở giữa không hề lười biếng,
Cho đến khi được thành Phật.

 Như người trên mảnh ruộng tốt
Gieo trồng các cây ăn trái,

 Thường xuyên tưới nước vun bón,
Dần dần cây được tốt tươi;

 Tùy lúc mà chăm nom giữ gìn,
Che chắn gió, lạnh, nắng nóng.

 Cây ấy dần dần lớn lên,
Sum suê hoa đẹp, trái ngon,

 Bóng cây vô cùng mát mẻ,
Khiến người ưa đến nghỉ ngơi;

 Hoa trái cung cấp cho chúng sinh,
Đem lại cho họ lợi ích.

 Bồ-tát cũng như vậy,
Ban đầu gieo tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh),

 Dần dần tu đạo Bồ-tát,
Hỏi han những bậc học rộng,

 Đúng thời làm việc bố thí,
Luôn giữ giới cấm trong sạch,

 Các pháp Bồ-tát khác nữa
Cũng làm không hề ngưng nghỉ.

 Thực hành tuần tự như thế,
Sẽ ngồi nơi đạo tràng (chỗ Phật ngồi thành đạo dưới cội cây bồ-đề),

 Phá tan các đạo quân ma (quân của Ma vương, kẻ ngăn trở người tu),
Thành tựu giác ngộ vô thượng.

 Tùy thời chuyển pháp luân (quay bánh xe pháp, tức thuyết giảng giáo pháp),
Bánh xe mà thế gian không ai quay nổi,

 Dần dần cứu độ chúng sinh,
Dẫn dắt vô lượng chúng hội.

 Người có trí lớn như vậy
Phát tâm vô thượng này rồi,

 Đời đời không hề thối lui,
Cho đến khi thành giác ngộ.

 Vì vậy các ông nay
Hãy dần dần tu pháp này,

 Đến lúc sẽ thành Phật,
Tùy thời chuyển pháp luân.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát có bốn pháp thì trọn không thối lui khỏi giác ngộ vô thượng. Khi bỏ thân này sẽ làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường), được phúc như ý, có sức mạnh thân thể lớn như thần Na-la-diên (vị thần có sức mạnh cực lớn). Làm Chuyển luân vương rồi lại bỏ cả tứ thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức toàn cõi thế giới loài người) mà đi xuất gia. Xuất gia rồi được tự tại tu tứ phạm hạnh (bốn tâm rộng lớn: từ – thương yêu, bi – xót thương, hỷ – vui theo, xả – buông bỏ, không thiên vị). Khi chết sẽ sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời thanh tịnh của những người tu thiền, đã lìa dục), làm Đại Phạm Thiên (vị trời làm chủ cõi Phạm thiên). Bốn pháp ấy là gì?

 Xá-lợi-phất! Bồ-tát nếu thấy tháp miếu (tháp thờ xá-lợi, tượng Phật) bị hư hỏng thì sửa sang, dù chỉ một cục đất hay một nắm bùn. Đó là pháp thứ nhất, cho đến được làm Đại Phạm Thiên vương.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát nếu ở ngã tư đường, nơi nhiều người qua lại trông thấy, mà dựng tháp miếu Phật, tạo lập hình tượng, để làm nhân duyên cho người ta nhớ nghĩ đến Phật mà sinh phúc lành: như cảnh Phật chuyển pháp luân, cảnh Phật xuất gia, cảnh Phật ngồi đạo tràng, cảnh Phật phá quân ma, cảnh Phật hiện thần lực, cảnh Phật bát-niết-bàn (nhập diệt, hoàn toàn dứt sinh tử), hoặc cảnh Phật từ cõi trời trở xuống. Đó là pháp thứ hai, cho đến được làm Đại Phạm Thiên vương.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát nếu thấy tăng chúng tỳ-kheo (đoàn thể tu sĩ nam đã thọ giới đầy đủ) bị chia rẽ thành hai phe, tranh cãi, giận dữ, nói lỗi lẫn nhau, thì khi ấy Bồ-tát siêng năng tìm phương cách khéo léo khiến họ hòa hợp lại. Đó là pháp thứ ba, cho đến được làm Đại Phạm Thiên vương.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát nếu thấy Phật pháp sắp bị hủy hoại, thì đọc tụng, giảng nói dù chỉ một bài kệ, khiến pháp không bị đứt đoạn, siêng năng tu tập gom góp. Vì giữ gìn pháp mà cung kính nuôi dưỡng pháp sư (người giảng dạy giáo pháp), chuyên tâm giữ gìn pháp, không tiếc thân mạng. Đó là pháp thứ tư.

 Bồ-tát nếu thành tựu bốn pháp ấy thì đời đời chuyển thân làm Chuyển luân vương, có sức mạnh thân thể lớn như Na-la-diên, bỏ tứ thiên hạ mà đi xuất gia. Xuất gia rồi được tự tại tu tứ phạm hạnh. Khi chết sẽ sinh lên cõi Phạm thiên làm Đại Phạm vương." Khi ấy Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ lại ý này, liền nói kệ rằng:

 Nếu thấy tháp Phật hư hỏng,
Siêng năng sửa sang tô điểm,

 Bồ-tát nhờ việc làm ấy
Sẽ được sức mạnh thân lớn.

 Ở nơi ngã tư đường lớn,
Dựng lập tháp miếu thờ Phật,

 Bày ra tướng đức của Phật,
Khiến tâm mọi người trong sạch,

 Nên được quả phúc báo lớn,
Danh tiếng lan truyền khắp nơi,

 Cũng được quyến thuộc đông đảo,
Được nhiều người khen ngợi.

 Nếu thấy tăng chúng chia rẽ,
Lại cùng nhau tranh cãi kiện tụng,

 Dùng cách khéo khiến họ sám hối,
Trở lại hòa hợp như xưa.

 Nhờ nhân duyên phúc ấy,
Dũng mãnh không ai thắng nổi,

 Được sức mạnh thân lớn,
Giống như thần Na-la-diên.

 Thấy Phật pháp sắp diệt mất,
Không còn ai tin nhận nữa,

 Một lòng cứu giúp giữ gìn,
Không tham tiếc thân mạng mình.

 Thấy người giữ gìn chánh pháp,
Hết lòng cúng dường, lễ kính,

 Được chư thiên hầu hạ che chở,
Được chư Phật hộ niệm (che chở, nhớ đến).

 Vì cứu giúp người giữ pháp,
Sẽ làm Chuyển luân vương,

 Đi khắp bốn thiên hạ,
Dùng chánh pháp giáo hóa các nước.

 Tuy cai trị các cõi nước,
Mà không vì thế buông lung,

 Biết ghét bỏ các dục lạc,
Bỏ nước mà đi xuất gia.

 Ưa tu tứ thiền (bốn tầng thiền định, tâm lắng yên ngày càng sâu),
Có đủ các sức thần thông (năng lực siêu phàm do tu thiền mà có),

 Tu tứ phạm hạnh thanh tịnh,
Luôn ưa các phúc lành.

 Khi đời này đã chết rồi,
Được sinh lên cõi Phạm thiên.

 Trong các vị Phạm thiên,
Sẽ làm vua tự tại.

 Bốn pháp thượng diệu này
Được chư Phật khen ngợi.

 Ta xưa làm Bồ-tát
Cũng thân cận tu tập.

 Nghe được pháp nào,
Đúng như lời mà tu hành,

 Đầy đủ, đến bờ bên kia (vượt qua biển sinh tử, hoàn thành các hạnh tu),
Đạt giác ngộ vô thượng.

 Nếu người có thể tu học
Pháp mà Ta xưa đã làm,

 Đời đời luôn được tôn quý,
Sức lớn khó ai phá hoại.

 Thường làm bậc tôn quý giữa loài người,
Làm vua chư thiên Đao-lợi (cõi trời thứ hai thuộc cõi dục, ở trên đỉnh núi Tu-di),

 Cũng ở trong dục giới (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục, gồm loài người, súc sinh, địa ngục và sáu tầng trời thấp)
Được làm vua tự tại,

 Lại lên đến sắc giới (cõi trời của người tu thiền, đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế),
Cũng làm vua tự tại.

 Ở khắp mọi nơi đều tôn quý,
Ai lại không đi theo đạo này?

 Giữ giới cấm trong sạch,
Biết hổ thẹn sâu sắc,

 Mọi nguyện đều thành tựu,
Đứng vững trên gốc phúc lành.

 Siêng tu hành không biếng nhác,
Đủ hạnh nhẫn nhục, thiền định (giữ tâm chuyên nhất, lắng yên),

 Được trí lớn vô thượng,
Hiểu rõ mọi pháp.

 Trăm ngàn vạn ức loại
Phương tiện (cách thức khéo léo để giáo hóa) không lường,

 Đều làm được trọn vẹn,
Mau biết nghĩa lý của chúng.

 Từ trong một câu nói
Có thể diễn ra vô lượng nghĩa.

 Khéo léo mọi nghề nghiệp kỹ thuật,
Luôn giỏi nhất trong đó.

 Luôn được trí tuệ lớn,
Tài biện luận không lường.

 Chuyên tâm hành hạnh Bồ-tát,
Lìa bỏ những trí tuệ khác.

 Luôn giữ tâm ngay thẳng,
Vì khéo tu chánh kiến (cái thấy đúng đắn),

 Nên được gặp chư Phật,
Lìa bỏ mọi hoàn cảnh ngăn trở.

 Thừa (cỗ xe, ví giáo pháp chở người đến giác ngộ) này là lớn nhất,
Được chư Phật khen ngợi.

 Cỗ xe vi diệu này
Không loại trừ người có lỗi lầm,

 Không loại trừ người mù,
Cũng không loại trừ người điếc,

 Người tàn tật, trăm bệnh,
Câm ngọng, xấu xí;

 Cũng không loại trừ người nghèo khó,
Cùng người đã mất phúc đức;

 Không loại trừ người làm nghiệp ác,
Người có nhân duyên rơi vào ác thú (đường dữ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

 Ai nghe khen ngợi cỗ xe này,
Không có mọi điều ác,

 Mà lại không tu học?
Chỉ trừ kẻ ưa điều ác.

 Vậy nên người cầu trí,
Hãy cầu trí tuệ Phật này.

 Vì tu học trí tuệ này,
Đến bờ bên kia của mọi pháp.

 Ta đời đời sinh ra,
Luôn ở nhà tôn quý,

 Thân đẹp đẽ, sức mạnh mẽ,
Đầy đủ các quyến thuộc.

 Ta từ đầu không lười biếng,
Siêng tu hành, tinh tấn (nỗ lực không ngừng),

 Giữ giới cấm trong sạch,
Luôn một lòng thực hành trí tuệ.

 Theo những việc thiện
Ta đã tu trong đời quá khứ,

 Nên nay đều nhận quả báo ấy,
Các ông hãy xem kỹ.

 Vượt quá trăm ngàn vạn ức,
Vô số na-do-tha (đơn vị số cực lớn) thế giới,

 Trong ngần ấy thế giới,
Trí Ta đều thông suốt.

 Cũng biết hết trong đó
Tâm của mọi chúng sinh,

 Lại biết việc họ làm,
Và điều tâm sâu kín họ ưa thích.

 Ta biết họ hợp với cách nào,
Mà giáo hóa bằng tâm bồ-đề.

 Cũng biết cách điều phục tâm họ,
Lại có thể khiến tâm lành bừng sáng.

 Ta dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết tất cả) thấy
Tâm của chúng sinh trong thế giới này,

 Biết ai nên được giáo hóa,
Cứu vớt họ ra khỏi sinh tử.

 Đúng lúc đến thuyết pháp,
Giáo hóa, chỉ dẫn họ,

 Hiện các sức thần thông,
Khiến ai nấy đều vui mừng.

 Chúng sinh nếu tham đắm
Sắc thân và của cải,

 Ta chỉ ra những lỗi lầm,
Nhờ đó họ đạt Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử).

 Nếu có người bị trói buộc sâu,
Nương theo các tà kiến (cái thấy sai lầm),

 Ta cũng chỉ ra kiến chấp "có" (?)
Khiến họ biết chỗ sai lầm.

 Tùy theo điều chúng sinh coi trọng,
Các loại hình dáng, sắc tướng,

 Ta liền hóa hiện ra như thế,
Chỉ cho họ biết đường chánh.

 Người ấy được pháp rồi,
Vui mừng, càng thêm cung kính,

 Liền nghĩ: "Đây là Phật,
Vì thương ta mà giáo hóa."

 Ngay lúc ấy quy y (nương tựa) Ta,
Lại quy y Thánh pháp.

 Sau đó dần dần khiến họ
Nhổ được mũi tên khổ não.

 Ta vì người ấy thuyết pháp,
Khiến đạt đạo tịch diệt.

 Người ấy nghe pháp của Ta,
Dần dần đến Niết-bàn.

 Như Ta biết hiện tại,
Mọi pháp đều không ngăn ngại,

 Đối với quá khứ, vị lai,
Trí Ta cũng như vậy.

 Thân Phật vô cùng cao lớn,
Không thể đo lường được.

 Người có sức thần thông lớn
Còn không thể thấy đỉnh đầu.

 Sức Phật không thể lường,
Cũng không có bờ mé.

 Dùng sức không lường ấy
Che trùm cõi nhiều như cát sông Hằng.

 Thế nào là hình sắc
Chân thật của Như Lai?

 Tất cả các loài chúng sinh
Không ai đo lường được.

 Nếu có chúng sinh đến,
Muốn thấy hình sắc Phật,

 Liền thấy đủ loại thân,
Không thể nắm được tướng cố định.

 Thấy thân biến hóa của Phật,
Tâm được vui mừng lớn,

 Đủ cách khen ngợi Ta,
Thế ấy là lầm lẫn.

 Tất cả các loài chúng sinh,
Không ai thấy được thân Phật,

 Cho đến dùng thiên nhãn (mắt của chư thiên, nhìn xa không bị ngăn che),
Cũng không thể thấy được.

 Điều các ông nay thấy
Là sức thần thông của Phật.

 Tướng thân Phật chân thật
Không thể nghĩ bàn được.

 Phật ở một lỗ chân lông
Hiện ra sức thần thông,

 Làm lợi ích cho chúng sinh,
Còn không thể nghĩ bàn.

 Từ trong một lỗ chân lông
Phát ra vô số ức ánh sáng,

 Vượt qua vô lượng thế giới,
Nhiều như cát sông Hằng.

 Các ông nay khen Ta
Thật đang ngồi giữa chúng này;

 Chúng sinh mười phương thế giới
Cũng đều tự cho là như vậy.

 Ta dùng trí biết tất cả,
Nói về sức trí tuệ Phật,

 Còn chưa thể nói hết được,
Huống chi hàng thanh văn (người tu nghe lời Phật mà cầu giải thoát riêng cho mình).

 Chư Phật khó nghĩ bàn,
Pháp cũng khó nghĩ bàn.

 Nếu ai tin được điều này,
Quả báo cũng khó nghĩ bàn.

 Khi ấy trong hội có một đồng tử bảy tuổi tên là Soạn Trạch, từ chỗ ngồi đứng dậy, chắp tay hướng về Phật mà nói kệ rằng:

 Bạch Thế Tôn! Con phát tâm,
Nguyện sẽ được như Pháp vương (vua của chánh pháp, tức Phật).

 Nghe pháp không thể nghĩ bàn,
Mà phát nguyện lớn trang nghiêm (lời nguyện lớn, tự trang bị bằng công hạnh lớn).

 Mời tất cả chúng sinh,
Mở hội lớn bố thí pháp.

 Con rống tiếng sư tử này,
Như lời đã nói, sẽ làm được.

 Bạch Thế Tôn! Từ nay con
Mãi không tham đắm gia đình.

 Nay trong Phật pháp,
Xuất gia tu đạo chánh.

 Xuất gia tu hạnh tinh tấn,
Cùng thiền định, trí tuệ,

 Nhờ vậy Phật đạt chánh giác (giác ngộ chân chính),
Nay con cũng tu học theo.

 Con hết lòng mong muốn,
Xin cho con sớm xuất gia,

 Cạo tóc, mặc pháp phục (áo của người xuất gia),
Luôn tu hành pháp cao thượng.

 Sẽ dùng sức thấy biết
Mà xét chọn thế giới này.

 Con sẽ làm Thế Tôn,
Chỉ xin cho con xuất gia.

 Con không có ý tưởng về chúng sinh,
Vì không có chúng sinh nào thật có.

 Thấu hiểu pháp ấy rồi,
Sẽ vì chúng sinh mà nói.

 Phá xong đạo quân ma,
Khiến các ngoại đạo khiếp sợ,

 Xé tan lưới tà kiến,
Làm lợi lớn cho mọi người.

 Con đi trên đường an lạc,
Có thể đến Niết-bàn.

 Đường này không có tướng sinh khởi,
Nên không thể nghĩ bàn.

 Dứt trừ sự ngu tối của con,
Ánh sáng pháp soi khắp thế gian.

 Sẽ nói pháp đúng như thật,
Theo tính và tướng của các pháp.

 Được sức thần thông lớn,
Hiện những việc hiếm có,

 Chúng sinh nếu thấy được,
Dần dứt hết mọi nghi.

 Khi ấy Đức Thế Tôn bảo Soạn Trạch: "Lành thay, lành thay, đồng tử! Ông muốn xuất gia trong pháp của Ta chăng?" – "Dạ phải, bạch Thế Tôn." Ngay lúc ấy Như Lai nói kệ rằng:

 Tuy không mặc áo nhuộm (áo ca-sa của tu sĩ, nhuộm màu sẫm),
Mà tâm không nhiễm đắm,

 Thì ở trong Phật pháp,
Đó gọi là xuất gia thật.

 Tuy không bỏ đồ trang sức,
Mà dứt được mọi trói buộc,

 Tâm không buộc cũng không mở,
Đó gọi là xuất gia thật.

 Tuy không thọ giới cấm,
Mà tâm luôn lìa điều ác,

 Mở ra đức hạnh định và tuệ,
Đó gọi là xuất gia thật.

 Tuy không thọ trì pháp,
Vì phá được sự chấp vào các pháp,

 Lìa mọi tướng của pháp,
Đó gọi là xuất gia thật.

 Nếu không phân biệt cái "ta",
Cũng không thấy có chúng sinh,

 Mà tâm không thối lui chìm mất,
Đó gọi là phát tâm bồ-đề.

 Nếu phát tâm bồ-đề,
Không nắm bắt được tướng của tâm (?),

 Không chỗ được mà chẳng lay động,
Người ấy không ai phá nổi.

 Khi ấy Xá-lợi-phất nghĩ thế này: "Đồng tử này phát tâm đến nay đã bao lâu rồi, mà Phật lại vì cậu nói pháp sâu xa như vậy?" Lúc đó Xá-lợi-phất dùng kệ hỏi Phật:

 Đồng tử Soạn Trạch này
Đã tu hành được bao nhiêu,

 Mà nghe pháp sâu xa này,
Tâm không kinh hãi sợ sệt?

 Người ấy trong đời trước
Đã từng gặp bao nhiêu Phật,

 Mà nghe pháp sâu xa này
Liền tin nhận được ngay?

 Đã từng theo bao nhiêu Như Lai
Nghe pháp sâu xa như thế,

 Mà nay nghe Thế Tôn nói,
Tâm không thối lui chìm mất?

 Ngay lúc ấy Đức Thế Tôn dùng kệ đáp rằng:

 Đồng tử Soạn Trạch này
Đã từng ở thế giới này,

 Theo vô lượng chư Phật
Nghe pháp sâu xa này.

 Ta biết đồng tử này,
Ở nước Ương-già, Ma-già-đà (tên hai nước ở Ấn Độ xưa),

 Đã nghe pháp của chư Phật,
Tu hành đạo Bồ-tát,

 Hiểu rõ, thấu suốt
Ấm, giới và các nhập (năm uẩn, mười tám giới, mười hai nhập: các cách phân loại thân tâm và thế giới trong đạo Phật),

 Và biết ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô tác),
Biết điều có thể xảy ra và điều không thể xảy ra.

 Ở nước Ca-thi, Kiều-tát-la (tên hai nước ở Ấn Độ xưa),
Những pháp đã nghe ở đó,

 Ta đều biết, đều thấy,
Cũng như hai nước trên.

 Đồng tử Soạn Trạch này
Đã đến bờ bên kia của trí tuệ.

 Pháp lành tăng trưởng cực độ,
Nên được trí như vậy.

 Toán số, các nghề khéo,
Cùng văn chương, thơ ca thế gian,

 Những việc thuộc trí như thế
Đều không quên mất.

 Mọi trí tuệ thế gian
Đều có thể bị quên mất;

 Còn trí tuệ xuất thế gian
Là biết các pháp đều không.

 Nếu người thấu suốt
Tướng không của mọi pháp,

 Trải qua vô lượng kiếp,
Trọn không mất trí này.

 Đó gọi là trí tuệ lớn,
Diệt được mọi phiền não.

 Người ưa trí tuệ về tánh không này,
Đối với pháp không còn khổ não.

 Khi ấy Xá-lợi-phất hỏi đồng tử: "Ông muốn xuất gia trong Phật pháp sao?" Đồng tử đáp: "Tôi không muốn xuất gia, vì nay tôi đã là người xuất gia rồi." Lúc đó Xá-lợi-phất dùng kệ hỏi rằng:

 Nay tôi chẳng thấy ông
Thân mặc áo pháp nhuộm,

 Cũng không cạo râu tóc,
Sao nói là xuất gia?

 Ông cũng không có bát khất thực,
Không có Hòa thượng (thầy truyền giới, thầy chính), A-xà-lê (thầy dạy phép tắc, oai nghi),

 Lại chẳng thọ giới cấm,
Sao gọi là xuất gia?

 Ông thọ giới nơi chúng nào?
Ai làm lễ bạch yết-ma (nghi thức tăng đoàn tuyên bố trước đại chúng để truyền giới)?

 Đó là trong Phật pháp,
Thứ tự phép xuất gia.

 Ông không có những việc ấy,
Sao gọi là xuất gia?

 Những điều tôi hỏi như thế,
Xin hãy trả lời như thật.

 Khi ấy đồng tử Soạn Trạch dùng kệ đáp rằng:

 Nếu không mặc ca-sa (áo của tu sĩ Phật giáo),
Cũng không mặc cái chẳng phải ca-sa,

 Không bỏ, không nhận pháp,
Gọi là mặc ca-sa thật.

 Tôi nhận ca-sa trí tuệ,
Không sinh các lo buồn.

 Áo này sạch, không bợn nhơ,
Tôi luôn mặc áo này.

 Dứt trừ các kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người),
Đó là cạo râu tóc.

 Vì sức trí tuệ đã cắt đứt,
Về sau không mọc lại nữa.

 Bát của tôi không thể nghĩ bàn,
Chứa được tất cả pháp,

 Không đầy cũng không vơi,
Luôn chứa mọi pháp lành.

 Tôi tự thực hành pháp lành,
Trọn không nhận từ người khác.

 Tự thành tựu trí biết tất cả,
Đó là thọ cụ túc giới (giới đầy đủ của người tu sĩ).

 Phật làm yết-ma cho tôi,
Vì quán các pháp bình đẳng.

 Luôn tu hành đạo Phật,
Theo sát chư Phật.

 Đó gọi là tôi xuất gia,
Cũng là giới pháp của tôi;

 Đó là y bát của tôi,
Cũng là bạch yết-ma.

 Việc tôi làm không lường,
Gây dựng công nghiệp nơi pháp tôn quý.

 Từ cõi nước Phật này
Lại đến cõi Phật khác,

 An trụ nơi đạo tràng,
Làm việc bố thí không thể nghĩ bàn.

 Tôi trọn không ăn một mình,
Mà sẽ cùng vô lượng chúng sinh.

 Khi ấy Đức Thế Tôn nhìn kỹ đồng tử. Ngay lập tức râu tóc của đồng tử tự rụng, áo ca-sa tự mặc trên thân như người mới cạo tóc. Bảy ngày sau, đồng tử đắc ngũ thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự do), rồi ngay tại chỗ ấy bỗng nhiên biến mất. Lúc đó thế giới này đất rung chuyển mạnh, chúng sinh kinh sợ, trống trời tự kêu, trăm ngàn thứ nhạc đồng thời trỗi lên, có ánh sáng lớn chiếu khắp trời đất. Khi ấy Phật mỉm cười, từ miệng phát ra vô lượng tia sáng đủ màu nhiệm mầu, ba lần nhiễu quanh thế giới rồi trở vào từ đỉnh đầu. Bấy giờ A-nan (người em họ và thị giả của Phật, nghe nhiều nhớ nhiều) trật áo để lộ vai phải (cách tỏ lòng cung kính), chắp tay hướng về Phật, dùng kệ hỏi rằng:

 Bậc Điều Ngự Sư (danh hiệu Phật: bậc điều phục, dẫn dắt người tu như người khéo luyện ngựa) hơn hết trong chúng,
Hạnh phúc đức cao vời, tôn quý vòi vọi,

 Trí tuệ thông suốt không ngăn ngại,
Nay con hỏi bậc trí khắp, giác ngộ vô thượng:

 Thế Tôn vì cớ gì mỉm cười?
Phật không cười suông, ắt có nguyên do.

 Ai sẽ được Phật thọ ký?
Kính xin Thế Tôn dứt mối nghi của con.

 Miệng Thế Tôn phát ra ánh sáng lớn,
Ánh sáng ấy chiếu khắp các thế giới,

 Nhiễu quanh thế giới này xong,
Trở vào từ đỉnh đầu rồi ẩn mất.

 Sẽ làm lợi ích cho ai?
Ai sẽ được thọ ký về trí tuệ Phật?

 Mà khiến Thế Tôn mỉm cười,
Ánh sáng lớn chiếu khắp cõi Phật?

 Nay thế giới này đều trang nghiêm,
Tất cả chúng sinh đều vui sướng,

 Mà tâm an tĩnh không buông lung;
Hiện những sức thần thông như vậy.

 Phật bảo A-nan: "Ông có thấy đồng tử Soạn Trạch thân mặc pháp phục rồi ngay tại chỗ này bỗng nhiên biến mất chăng?" A-nan đáp: "Dạ, con đã thấy." "A-nan nên biết, đồng tử ấy mất ở đây rồi liền hiện ra ở cõi nước của Phật A-súc (một vị Phật ở phương Đông), tức thế giới Diệu Hỷ. Ở đó suốt cả thọ mạng tu phạm hạnh (hạnh trong sạch) thanh tịnh, và ngay nơi thân ấy tiếp tục được thêm thọ mạng, giống như Thiên Đế Thích-đề-hoàn-nhân (vua cõi trời Đao-lợi) ngay nơi thân hiện tại được thêm thọ mạng vậy.

 Đồng tử Soạn Trạch dùng ngay thân này đi từ cõi Phật này sang cõi Phật khác, ở các nước ấy cũng tiếp tục được thêm thọ mạng. Cứ lần lượt như thế trải qua vô lượng a-tăng-kỳ kiếp mà chưa từng rời xa Phật, ở chỗ chư Phật đều dùng thân hiện tại mà tiếp tục thêm thọ mạng. Qua vô lượng a-tăng-kỳ kiếp ấy rồi, sẽ đạt giác ngộ vô thượng, thành Phật hiệu là Đại Trí Soạn Trạch; thế giới của vị Phật ấy tên là Thường Chiếu Minh.

 A-nan! Chúng sinh ở cõi ấy trọn không thụ thai, mà đều hóa sinh (sinh ra tự nhiên, không qua bào thai hay trứng), ngồi kết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) trên hoa sen. Cõi nước của vị Phật ấy có đủ mọi thứ phúc đức trang nghiêm nhiệm mầu như vậy.

 A-nan! Bồ-tát có bốn pháp thì khi chuyển sang thân sau sẽ làm Thiện lai tỳ-kheo (vị tỳ-kheo chỉ cần được Phật gọi "Lành thay, hãy đến!" là liền thành tỳ-kheo, râu tóc tự rụng, áo ca-sa tự mặc lên thân), trọn không thụ thai mà hóa sinh từ hoa sen, ngay nơi thân hiện tại tiếp tục được thêm thọ mạng. Bốn pháp ấy là gì?

 Tự mình ưa xuất gia, cũng khuyên người khác xuất gia, lại giúp đỡ tạo nhân duyên cho người xuất gia; khi họ đã xuất gia rồi thì vì họ thuyết pháp, chỉ bày, dạy bảo, làm lợi ích, khiến họ vui mừng. Đó là pháp thứ nhất.

 Lại nữa, A-nan! Bồ-tát tự mình siêng năng tìm cầu các pháp của Phật, cũng giáo hóa người khác siêng năng tìm cầu pháp. Đó là pháp thứ hai.

 Lại nữa, A-nan! Bồ-tát tự mình hòa nhã nhẫn nhịn, cũng giáo hóa người khác an trụ trong nhẫn nhịn. Đó là pháp thứ ba.

 Lại nữa, A-nan! Bồ-tát tự mình tập dùng phương tiện khéo léo, phát sâu nguyện lớn, cũng giáo hóa người khác dùng phương tiện và phát nguyện lớn. Đó là pháp thứ tư.

 A-nan! Bồ-tát nếu thành tựu bốn pháp ấy thì khi chuyển sang thân sau sẽ làm Thiện lai tỳ-kheo, trọn không thụ thai mà hóa sinh từ hoa sen, ngay nơi thân hiện tại tiếp tục được thêm thọ mạng.

 Lại nữa, A-nan! Bồ-tát nếu thành tựu bốn pháp thì trọn không thối mất giác ngộ vô thượng. Bốn pháp ấy là gì? Bồ-tát vững chắc, phát sâu tâm cầu giác ngộ vô thượng; luôn ưa thấy Phật, nghe pháp không chán; luôn nói lời chân thật, không ưa dối gạt. A-nan! Bồ-tát nếu thành tựu bốn pháp ấy thì đối với giác ngộ vô thượng trọn không thối lui." Ngay lúc ấy Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ ý này, liền nói kệ rằng:

 Phát tâm sâu, vững chắc,
Luôn ưa thấy chư Phật,

 Nghe pháp không biết chán,
Luôn ở trong lời thật.

 Thấy chúng sinh khổ não,
Sinh lòng thương xót sâu.

 Biết tâm chúng sinh rồi,
Tùy chỗ thích hợp mà thuyết pháp.

 Người ấy luôn nghe pháp,
Tâm không hề biết đủ.

 Luôn phát tâm siêng tu,
Để tăng trưởng trí tuệ.

 Luôn là người thành tín,
An trụ trong lời thật,

 Hễ có lời nói ra,
Trọn không hề sai lầm.

 Nếu với bốn pháp này,
Tùy lúc mà tu học,

 Sẽ đạt giác ngộ của Phật,
Chuyển bánh xe pháp vô thượng.

 Ta nói trong pháp này
Được quả báo không lường.

 Ai nghe pháp như vậy
Mà lại không tu học?

 "Lại nữa, A-nan! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) nếu thành tựu bốn pháp thì trọn không quên mất giác ngộ vô thượng; chư thiên, rồng, thần đều đến khuyên giúp; luôn không rời các bậc thánh là phúc điền (ruộng phúc: bậc đáng cúng dường, cúng dường các vị ấy sinh phúc như gieo hạt trên ruộng tốt); nếu không có các bậc thánh thì tự mình làm phúc điền giữa chúng hội. Bốn pháp ấy là gì? Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng không biếng nhác giáo hóa chúng sinh, khiến họ phát tâm cầu giác ngộ vô thượng; siêng năng không biếng nhác cúng dường Như Lai; vì cầu pháp mà dùng tâm tôn kính cúng dường pháp sư; nếu thấy chúng sinh sợ hãi khổ não thì ban cho họ sự không sợ hãi. A-nan (?)! Bồ-tát nếu thành tựu bốn pháp ấy thì đời đời không mất ý niệm về giác ngộ." Khi ấy Đức Thế Tôn muốn tuyên lại ý này, liền nói kệ rằng:

 Cúng dường chư Phật,
Tôn kính Phật pháp,
Cũng dùng tâm kính

 Cúng dường pháp sư.
Thấy những chúng sinh
Khổ não, sợ hãi,

 Liền ban không sợ,
Cứu khỏi khổ não.
Nhờ căn lành ấy (gốc rễ việc thiện sinh ra quả tốt),

 Luôn được thấy Phật,
Thiên thần khuyên rằng:
"Hãy siêng tu hành."

 Nếu không gặp Phật,
Và đệ tử Phật,
Hoặc Bích-chi Phật (người tự giác ngộ khi không có Phật ra đời, không đi giáo hóa người khác),

 Các thánh phúc điền,
Thì tự xuất gia,
Tu trí tịch diệt,

 Vào thiền định sâu,
Khởi năm thần thông,
Được thần thông rồi,

 Đi khắp thế giới,
Vào các xóm làng,
Khiến mọi người theo pháp.

 Chúng sinh nghe rồi,
Lìa điều bất thiện,
Không gây nghiệp ác,

 Kính nể, thuận hòa nhau.
Chúng sinh nhờ đó
Đều được an vui.

 Người ấy nhờ pháp mà tôn quý,
Ta cũng như vậy (?).
Người tự hành pháp,

 Được phúc đức ấy,
Lợi mình lợi người,
Ai chẳng làm lành?

 Vậy cầu đạo Phật,
Hãy làm pháp này,
Trọn không mất trí Phật

 Không thể nghĩ bàn.

 Ta xưa tu pháp này,
Vượt đến bờ phúc lành,

 Thấu suốt pháp ấy rồi,
Được giác ngộ vô thượng.

 Ta thật là Thế Hùng (bậc anh hùng của thế gian, danh hiệu Phật),
Cũng hơn hết thế giới,

 Lại có thể ban cho thế gian
Trí tuệ vi diệu vô thượng.

 "A-nan! Vì lẽ ấy nên biết rằng Bồ-tát thực hành pháp này để làm lợi ích chúng sinh thì có thể tu tập đầy đủ Phật pháp. A-nan! Thuở xưa, cách nay vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp, ngay tại cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người ở) thuộc thế giới này, có vị đại quốc vương tên là Phương Âm. Hoàng hậu sinh một thái tử. Khi ấy các thiên thần đồng thanh xướng lên: 'Người hành pháp lành nay đã ra đời.' Vua nghe tiếng ấy liền kinh ngạc: 'Thế nào gọi là pháp? Thế nào gọi là phi pháp?' A-nan! Vị thái tử ấy lớn dần, đến năm bảy tuổi, tới chỗ vua cha, cúi đầu lạy sát chân, rồi đứng sang một bên, hỏi vua cha: 'Thế nào là pháp? Thế nào là phi pháp?' Khi ấy vua Phương Âm dùng kệ đáp rằng:

 Bố thí, giữ giới, dứt ái dục,
Nhẫn nhịn, vững vàng trong phúc lành,

 Lìa giết, trộm, dâm, mọi điều xấu,
Đó là pháp các bậc thánh khen.

 Khi ấy thái tử dùng kệ hỏi rằng:

 Pháp mà cha mẹ vừa nói,
Nếu ở nhà mà trị nước,

 Có thể làm khắp được chăng?
Xin đúng lúc đáp ý này.

 Làm được hay không làm được,
Xin hãy đáp đúng như thật.

 Lời thật vượt khỏi đường dữ,
Không sợ rơi vào địa ngục;

 Nói dối rơi vào đường ác,
Phải chịu khổ địa ngục Vô Gián (địa ngục nặng nhất, khổ đau không ngừng nghỉ).

 Vì vậy chớ nói dối,
Hãy nói thật cho con.

 Khi ấy vua Phương Âm dùng kệ đáp rằng:

 Nếu ở nhà trị nước,
Không thể đủ các điều lành.

 Dùng dao gậy đánh hại người,
Trong đó có pháp gì đâu.

 Nếu người không tuân lệnh,
Ta giận, nói lời dữ,

 Cưỡng đoạt của cải người,
Trói nhốt, tra khảo đau đớn.

 Nếu ta ra ngoài dạo chơi,
Dân chúng đều sợ hãi,

 Đều nghĩ: "Vua nay ra,
Chúng ta mắc tội gì?"

 Nếu ta ngồi ngay giữa triều,
Quan sở tại dẫn tội nhân

 Bày hàng trước mặt ta,
Thưa: "Xin vua tùy ý xử."

 Ta xét tội lỗi của họ,
Liền gia hình đánh đập.

 Chỉ vì việc của người khác,
Mà tự gây bao nghiệp tội.

 Nếu buông lỏng thì hại lẫn nhau,
Đất nước sẽ loạn lạc hư hoại.

 Nên ta trị nghiêm khắc,
Dân chúng thì sợ hãi,

 Nói: "Vua oai nghiêm lớn,
Rất ác, không thương xót.

 Ai sống trong nước này,
Dám không theo lệnh vua?"

 Khi ấy thái tử Pháp Hành
Nghe vua nói kệ ấy,

 Sinh lòng chán, thưa vua:
"Con muốn hành pháp trọn vẹn.

 Con không tham ngôi vua,
Vì người khác gây tội.

 Con sẽ rời cha mẹ,
Xuất gia tu pháp trọn vẹn.

 Nếu vua không cho phép,
Nay con sẽ tự hại,

 Uống thuốc độc, gieo mình từ cao,
Hoặc lấy dao tự sát."

 Vua nghe con thề rồi,
Rất lo buồn mà nói:

 "Con cứ tùy ý vui chơi,
Ta sẽ lo việc nước.

 Sẽ để con tha hồ dùng của cải,
Dạo chơi các vườn rừng lầu quán.

 Xuất gia làm gì,
Để người chê cười?

 Tuổi trẻ hưởng ngũ dục (năm thú vui: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái),
Khi già hãy xuất gia.

 Đời người ngắn, khó tin chắc,
Con chớ vội sinh lòng chán (?)."

 Đáp: "Hưởng vui thế gian,
Không biết chán, thêm giận hờn phiền não.

 Xuất gia lìa mọi nhơ nhớp,
Luôn tu lòng từ (thương yêu), hỷ (vui theo điều lành của người).

 Một mình ở đồng vắng,
Nơi đó khởi niềm vui trong sạch.

 Con sẽ nương ở nơi ấy,
Giữ giới, tu phạm hạnh.

 Vua hãy cùng xuất gia,
Dân chúng trong nước có ích gì?

 Vì người khác gây nghiệp ác,
Tự mình chịu khổ địa ngục:

 Nuốt viên sắt nóng,
Và uống nước đồng sôi chảy.

 Làm điều tà, gây nghiệp tội,
Lăn lộn trong địa ngục.

 Đinh sắt đóng vào thân,
Lá sắt nóng quấn quanh mình,

 Lại dùng trâu sắt kéo cày
Cày nát xé toạc thân thể.

 Ngục tốt rất đáng sợ,
Mắt xanh mà đầu vàng,

 Dẫn người đến vạc nước sôi,
Lấy chĩa sắt lật trở thân.

 Trải qua ngàn vạn năm,
Chịu đủ mọi khổ não.

 Vì nghiệp tội sâu nặng,
Cầu chết cũng không được.

 Nếu ra khỏi vạc nước sôi,
Lại vào hố lửa lớn.

 Thân bốc lửa dữ dội,
Như đốt rừng tre khô.

 Nếu ra khỏi hố lửa,
Lại rơi vào núi lửa.

 Từ núi lửa đi ra,
Lại vào hố phân sôi.

 Trong đó lửa sôi bốc lên,
Sâu mỏ sắt rỉa thân.

 Vô lượng ức ngàn năm
Trồi hụp ở trong đó.

 Hoặc thoát khỏi chỗ ấy,
Lại vào rừng tre gai.

 Lửa dữ bốc ngọn lớn,
Than nóng thiêu đốt thân.

 Khi vào rừng ấy,
Bốn phía gió lớn nổi,

 Lay động rừng tre,
Gai cắt rách thân thể.

 Hoặc ra khỏi chỗ ấy,
Lại vào rừng dao.

 Cành lá như gươm kích,
Dao, giáo cùng mác dài.

 Khi vào rừng ấy,
Bốn phía nổi gió dữ,

 Thổi mưa xuống các lưỡi sắc,
Cắt thân thành từng khúc.

 Khi mưa dao kiếm như vậy
Cắt xẻ thân thể,

 Vô lượng ức ngàn năm,
Đau đớn không chịu nổi.

 Hoặc ra khỏi chỗ ấy,
Liền vào sông tro nóng.

 Da thịt rữa nát hết,
Chỉ còn xương nối nhau.

 Trải qua vô lượng năm,
Chịu đủ mọi khổ não.

 Hoặc ra khỏi chỗ ấy,
Lại vào sông đồng chảy.

 Đồng nóng chảy tràn đầy,
Sóng vỗ vang tiếng lớn,

 Xoáy tròn trăm ngàn vòng,
Sóng dâng, cuộn trào lên,

 Chảy qua hào địa ngục,
Tội nhân đều rơi vào.

 Khi rơi vào trong đó,
Bị sóng nhồi lật úp,

 Không tới bờ, không chạm đáy,
Trôi chìm giữa dòng.

 Hoặc ra khỏi chỗ ấy,
La-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người) đứng bên bờ,

 Mắt vàng, răng dài,
Lại bắt trói lại.

 Bắt rồi hỏi rằng:
"Ngươi muốn cầu điều gì?"

 Đáp: "Tôi đói lả,
Chỉ cần ăn trước tiên."

 Liền đó La-sát dữ
Đặt lên đất sắt nóng,

 Bắt nuốt viên sắt nóng,
Thiêu nát ngũ tạng (năm tạng phủ: tim, gan, lách, phổi, thận).

 Trong ngoài đều cháy bỏng,
Xa thấy sông tro lớn,

 Tưởng là suối trong mát,
Chạy đến tự gieo mình.

 Nếu thoát khỏi chỗ ấy,
Lại vào đất phân sôi,

 Núi dao và hố lửa,
Xoay vần trong mọi khổ.

 Giàu sang của vua là vô thường,
Không lâu sẽ tan hoại.

 Thân mạng và tôn quý,
Phật nói đều vô thường.

 Vậy hãy nghe lời con,
Bỏ nước cùng xuất gia.

 Khi chết sẽ sinh lên trời,
Cũng được lìa mọi khổ.

 Xuất gia ở nơi vắng,
Tu giới thanh tịnh, thiền định,

 Luôn ưa làm từ bi,
Và tu không, tịch diệt.

 Khi ấy tự sẽ biết
Không ai sánh bằng mình,

 Được an vui tịch diệt,
Như Đại Phạm Vương."

 Thái tử nói như vậy,
Khi ấy vua và hoàng hậu

 Cùng tất cả mọi người khác,
Không ai ngăn cản được.

 Vương tử xuất gia rồi,
Cầu pháp, tu thiền định,

 Đầy đủ năm thần thông,
Vì mọi người thuyết pháp.

 Tu hành tâm tịch diệt,
Ưa nói không, vô ngã (không có cái ta thật).

 Các pháp không buộc không mở,
Sẽ nói pháp như vậy:

 "Mọi người nay đều hãy
Một lòng quán pháp đúng đắn.

 Trong ấm, giới, nhập này,
Đâu có ta và cái của ta?"

 Trăm ngàn ức chúng sinh
Nghe pháp rồi xuất gia.

 Vua cha và hoàng hậu
Cũng xuất gia theo pháp.

 Những người ấy xuất gia rồi,
Phát nguyện như thế này:

 "Pháp mà vương tử cầu,
Nguyện chúng con đều được."

 Học theo Bồ-tát ấy,
Đều phát tâm vô thượng.

 Theo pháp người ấy nói,
Thành Phật, vào Niết-bàn.

 A-nan! Vương tử ấy
Cầu pháp, giáo hóa cha mẹ,

 Khiến an trụ Phật pháp,
Ông cho là người nào khác chăng?

 A-nan chớ có nghi,
Chính là thân Ta nay.

 Làm lợi lớn cho mọi người,
Khiến an trụ đạo Phật.

 Ta từ khi phát tâm,
Luôn một lòng cầu pháp,

 Sức siêng năng vững chắc,
Trọn không hề biếng nghỉ.

 Ta luôn tu pháp này,
Không có lòng mỏi mệt,

 Trọn không sinh ngờ vực
Có thành đạo Phật chăng.

 Luôn quyết chí ưa giác ngộ,
Tu tập tinh tấn bậc cao.

 Cầu pháp với lòng vui thích,
Nên được tuệ tối thắng.

 Nếu người cầu giác ngộ,
Hãy tu học như Ta,

 Trọn không mất lợi ích,
Thành Phật, chuyển pháp luân.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video