Phẩm Pháp Môn (cửa vào giáo pháp), thứ ba mươi bốn
Phật bảo Kiên Ý (tên một vị Bồ-tát, tức người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh): "Cái gọi là pháp thì không suy nghĩ, không lo tính, vô tướng (không có hình tướng nào để nắm bắt), vô tác (không do tạo tác mà có), không nhớ, không niệm; trong sạch mầu nhiệm, không có duyên (không bám vào đối tượng nào), không có văn tự, cũng không có lời nói, không thể chỉ bày ra được. Kiên Ý, các pháp không hội hợp với các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), không thể dùng trí mà biết, cũng không thể dùng chỗ không có trí mà biết; chẳng phải có thể biết, cũng chẳng phải không thể biết."
"Lại nữa, Kiên Ý, pháp là do các duyên (các điều kiện) hợp thành. Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ cõi chân thật mà đến) biết được điều ấy, nhưng cái biết của Như Lai không thể nói ra lời. Thế mà Như Lai dùng cái pháp không thể nói ấy để nói các pháp này. Mọi con đường nói ra ấy chính là pháp môn. Vì sao? Vì Như Lai dùng dấu ấn của các hành (mọi sự vật do duyên tạo thành, luôn biến đổi) mà ấn lên tất cả các pháp, khiến chúng đều cùng một vị (?). Kiên Ý, các pháp không cùng tận, vì chính bờ mé của sự cùng tận cũng không cùng tận. Kiên Ý, các pháp rốt cuộc không tăng không giảm, vì đã vào bờ mé của sự cùng tận. Vì nghĩa ấy, Như Lai dùng lời nói, văn tự mà phân tích giảng giải."
"Kiên Ý, cửa chữ A (chữ A là âm đầu tiên trong bảng chữ Phạn, tượng trưng cho nghĩa 'vốn không sinh'; từ chữ ấy mà đi vào mọi pháp) đi vào tất cả các pháp. Dùng cửa chữ A mà phân biệt các pháp. Trước hết vào cửa chữ A, sau đó các chữ khác lần lượt nối theo. Vì thế nói rằng từ chữ A biến ra các chữ, từ các chữ hợp thành các câu, nhờ các câu mà thành các nghĩa. Bởi vậy Như Lai nói cửa chữ A đi vào tất cả các pháp. Kiên Ý, đây là pháp môn; vậy cái gì là pháp? Kiên Ý, cái gọi là pháp vốn không làm, không nói, không chỉ bày; vì không biết nên biết, vì không nói nên nói, vì không chỉ bày nên chỉ bày. Như vậy chữ A có thể tạo nên tất cả lời nói; đó gọi là pháp môn."
"Thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật) nào vào được cửa này thì được trí tuệ vô tận và tài biện luận vô tận. Cái vô tận ấy là: quá khứ không cùng tận; trong chỗ cùng tận của sự không cùng tận thì không có tướng, không có lời nói (?). Mọi điều được biết đều là không biết; mọi điều được chỉ bày đều là không chỉ bày; mọi điều được phân biệt đều là không phân biệt. Vì thế gọi là vô tận. Kiên Ý, đó gọi là cửa. Đó là cửa gì? Là cửa của các pháp. Thế nào là pháp? Là cái mà Phật cũng không nắm bắt được (?). Lại nữa, cửa này quán sát tất cả các pháp, đi vào chỗ không suy nghĩ lo tính. Vì sao? Vì mọi lời nói đều chẳng phải lời nói; mọi điều nói ra đều không cùng tận; mọi lời lẽ đều là như (chân như, tức bản tính thật đúng như vậy của các pháp), không lìa như; mọi cái trí đều chẳng phải trí."
"Kiên Ý, đó gọi là câu kim cương (câu nói bền chắc, không gì phá được, như kim cương). Vì sao gọi là câu kim cương? Pháp nào không do tạo tác thì không thể bị phá hoại; vì không thể bị phá hoại nên gọi là câu kim cương. Các pháp không có nghiệp (việc làm tạo ra quả báo); nếu không có nghiệp thì không có quả báo. Vì thế Như Lai nói tất cả các pháp không nghiệp, không báo. Đó gọi là pháp ấn (dấu ấn xác chứng giáo pháp chân thật). Mọi điều Như Lai nói về nghiệp, nói về báo đều dùng dấu ấn này. Dấu ấn này không thể phá hoại. Kiên Ý, thiện nam, thiện nữ nào muốn biết về nghiệp và báo thì nên vào cửa này."
"Kiên Ý, tất cả các pháp không đến không đi; đó là vào pháp môn. Ta nhờ cửa này mà nói cho chúng sinh về những sai biệt của sinh tử. Kiên Ý, thiện nam, thiện nữ nào muốn vào trí biết về sinh tử của chúng sinh thì dùng dấu ấn này mà vào. Đó gọi là pháp ấn, gọi là dấu ấn không văn tự, dấu ấn không ngăn ngại. Kiên Ý, mọi điều Như Lai nói ra đều dùng dấu ấn này. Tất cả những gì có thân đều là thân Như Lai. Vì sao? Vì tính của các thân ấy không trái nghịch nhau. Phật dùng dấu ấn này mà nói về tướng thân của chúng sinh; đó gọi là thân ấn. Lại dùng dấu ấn này chỉ bày, giảng nói tướng của mọi thân."
"Vì sao vậy? Kiên Ý, vì các pháp không có cửa, không thể vào. Pháp không thể vào vì không ra; các pháp không ra nên không thể vào. Vì thế, mọi điều Như Lai nói ra đều không lìa bờ mé không ngăn ngại này mà nói. Dùng bờ mé không ngăn ngại mà nói tất cả các pháp, cũng dùng bờ mé ấy mà biết các chúng sinh, tuỳ chỗ thích hợp mà nói cho họ. Kiên Ý, bờ mé không ngăn ngại tức là không có bờ mé; không có bờ mé tức là tính của tất cả chúng sinh. Đó gọi là cửa bờ mé. Vào được cửa bờ mé này thì có thể mở bày nghìn ức pháp tạng (kho tàng giáo pháp). Pháp tạng này tức chẳng phải là kho tàng. Kiên Ý, trong các kho pháp của Như Lai, mọi pháp được nói ra đều nói về bờ mé này. Lại có kho sắc, kho thọ, tưởng, hành, thức (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là hình dung nhận biết, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết). Kho ấy chẳng phải kho, là kho không tự chủ. Đó gọi là các kho, đều do cửa chữ A mà vào."
Bấy giờ Kiên Ý bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật), cửa này thật rất sâu." Phật nói: "Kiên Ý, ta không khởi ý nghĩ rằng đây là sâu hay là cạn." "Bạch Thế Tôn, vậy Phật có thuyết pháp chăng?" "Kiên Ý, không phải nói theo kiểu kẻ phàm phu tham đắm bám chấp, mà theo chỗ người trí hiểu, đó gọi là Như Lai nói cái 'như' của pháp. Như Lai biết đúng như thật mà không chỉ bày, không nói. Vì sao? Vì tất cả các pháp có tướng không thể nói, chỉ người trí mới biết được. Phàm phu hễ biết điều gì đều bám vào văn từ. Vì thế Phật nói văn tự lời nói tức chẳng phải lời nói."
Phật lại bảo Kiên Ý: "Tất cả các pháp sáng sạch như mặt trời; theo chỗ quán xét đúng đắn thì đều vào chỗ không bờ mé. Kiên Ý, tất cả các pháp đều có thể soi sáng, vì có thể khởi lên mọi ánh sáng trí tuệ. Kiên Ý, tất cả các pháp không bị gì ngăn ngại, vì giống như hư không. Kiên Ý, ở nơi (chúng sinh) bám vào hai pháp đối nghịch nhau, Như Lai dùng con mắt không ngăn ngại mà đi qua (?). Kiên Ý, đó gọi là pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân tướng các pháp). Phật dùng con mắt này thấy tất cả các pháp có tướng không ngăn ngại. Kiên Ý, đó gọi là cửa không ngăn ngại của các pháp. Thiện nam, thiện nữ nào vào được cửa này thì mọi lời nói ra đều có lợi ích, đều không ngăn ngại, đều chỉ ra ý nghĩa, đều nói nghĩa sâu xa mà không tham đắm."
"Lại nữa, Kiên Ý, các pháp không nhơ, không nhiễm, không lìa. Kiên Ý, pháp không thuộc về ai, vì không nhận lấy. Kiên Ý, tất cả các pháp không có bờ bến, vì không thể tìm được gốc và ngọn. Kiên Ý, những văn tự lời nói được nói ra, nên biết trong đó không có văn tự, cũng không có lời nói. Kiên Ý, vậy cửa văn tự này làm sao có chỗ vào? Chỉ nói pháp này không có ngăn ngại, thế gọi là vào. Kiên Ý, vào như vậy tức gọi là không vào, vì đã vào pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp)."
"Kiên Ý, những cửa tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một đối tượng không tán loạn) mà Như Lai nói là những gì? Kiên Ý, có nhất tướng tam-muội (định chuyên quán một tướng duy nhất), có chúng tướng tam-muội (định quán nhiều tướng). Nhất tướng tam-muội là: có vị Bồ-tát nghe ở thế giới nọ có đức Như Lai nọ hiện đang thuyết pháp. Bồ-tát lấy hình tướng của đức Phật ấy làm cho hiện ra trước mắt: hoặc Ngài ngồi nơi đạo tràng (chỗ Phật ngồi thành đạo) được Bồ-đề (giác ngộ) vô thượng, hoặc Ngài chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe đi khắp nơi), hoặc Ngài có đại chúng vây quanh mà thuyết pháp; lấy những tướng như vậy. Dùng ý niệm không rối loạn mà giữ gìn thu nhiếp các căn, tâm không chạy tán loạn, chuyên nhớ một đức Phật, không bỏ đối tượng ấy. Cũng nhớ tướng thế giới của đức Phật ấy. Thế nhưng Bồ-tát này đối với tướng Như Lai và tướng thế giới đều thấu suốt là không có tướng. Thường thực hành như vậy, thường quán như vậy, không lìa đối tượng ấy."
"Khi ấy hình tượng Phật liền hiện ra trước mặt mà thuyết pháp cho Bồ-tát. Bồ-tát lúc ấy hết lòng cung kính lắng nghe nhận lãnh pháp ấy; tuỳ theo chỗ mình tin hiểu, sâu hay cạn, mà càng thêm tôn kính, quý trọng Như Lai. Bồ-tát an trú trong tam-muội này, nghe giảng các pháp đều có tướng hư hoại; nghe xong ghi nhớ giữ gìn, rồi ra khỏi tam-muội, có thể vì bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ) mà giảng nói pháp ấy. Kiên Ý, đó gọi là vào cửa nhất tướng tam-muội."
"Lại nữa, Kiên Ý, Bồ-tát an trú trong tam-muội này lại có thể phá bỏ đối tượng là hình tướng Phật ấy, cũng phá bỏ chính thân mình. Dùng tướng hư hoại ấy mà phá bỏ tất cả các pháp; vì phá bỏ tất cả các pháp nên vào nhất tướng tam-muội. Ra khỏi tam-muội này có thể vì bốn chúng giảng giải pháp ấy. Kiên Ý, đó gọi là phương tiện (cách khéo léo) để vào cửa nhất tướng tam-muội."
"Lại nữa, Kiên Ý, Bồ-tát lấy hình tượng Phật ấy làm đối tượng mà nghĩ rằng: 'Hình tượng này từ đâu đến? Ta đi về đâu?' Liền biết hình tượng Phật không từ đâu đến, ta cũng không đi đến đâu. Bồ-tát khi ấy nghĩ rằng: 'Tất cả các pháp cũng như vậy, không từ đâu đến, đi cũng không đến đâu.' Bồ-tát thực hành như vậy, suy nghĩ như vậy, không lâu sẽ được pháp nhãn không ngăn ngại. Được pháp nhãn rồi thì được chư Phật biết đến và nhớ nghĩ; các pháp rất sâu đều hiện ra trước mắt. Nhờ các pháp sâu ấy mà được tài biện luận không ngăn ngại; tuy giảng nói pháp mà không thấy có pháp."
"Kiên Ý, Như Lai đối với đời quá khứ có trí tuệ không ngăn ngại; đối với các tướng trí cũng không ngăn ngại. Đối với đời quá khứ cũng không lấy làm đối tượng, nhưng cũng chẳng phải không biết, và không chạy theo nhớ tưởng. Kiên Ý, Bồ-tát cũng như vậy: an trú trong tam-muội này, tuy giảng nói pháp mà không thấy pháp ấy. Vì Bồ-tát an trú trong tam-muội này tu tập sâu xa, nên tuỳ chỗ nghe mà lấy đức Phật thứ hai làm đối tượng, lấy tướng khiến hiện ra trước mắt: hoặc ngồi nơi đạo tràng được Bồ-đề vô thượng, hoặc chuyển pháp luân, hoặc có đại chúng vây quanh mà thuyết pháp. Bồ-tát cũng ghi nhớ giữ gìn pháp của đức Phật thứ hai ấy, mà cũng không bỏ tướng của đức Phật trước, cũng thấy đức Phật ấy. Vậy là Bồ-tát này cùng lúc lấy cả hai đức Phật làm đối tượng, lấy tướng khiến hiện ra trước mắt, nghe nhận các ngài thuyết pháp. Kiên Ý, đó cũng gọi là vào cửa nhất tướng tam-muội."
"Lại nữa, Kiên Ý, vì Bồ-tát khéo tu tập tướng của một đức Phật, nên tuỳ ý tự tại, muốn thấy chư Phật thì đều có thể khiến hiện ra trước mắt. Kiên Ý, ví như vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) có tâm tự tại, tu phép quán nhất thiết nhập (phép quán lấy một màu sắc hay một yếu tố mà thấy trải khắp mọi nơi), lấy tướng màu xanh, có thể tin hiểu rằng tất cả thế giới đều một màu xanh. Người ấy chỉ lấy một màu xanh làm đối tượng, quán các pháp bên trong bên ngoài đều một màu xanh, vì ở nơi đối tượng ấy đã được sức tự tại. Kiên Ý, Bồ-tát cũng như vậy: tuỳ chỗ nghe danh hiệu các đức Phật ở thế giới nào, liền lấy tướng đức Phật ấy và tướng thế giới ấy làm đối tượng, khiến đều hiện ra trước mắt. Vì Bồ-tát khéo tu tập đối tượng niệm Phật này, nên quán các thế giới đều thấy thành Phật cả. Vì thường khéo tu tập sức quán ấy, nên có thể thấu suốt mọi đối tượng đều là một đối tượng, tức là đối tượng đức Phật hiện tại. Đó gọi là được cửa nhất tướng tam-muội."
Kiên Ý bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, dùng phương tiện gì để được tam-muội này?" Phật bảo Kiên Ý: "Đối với đối tượng là Phật ấy, buộc ý niệm vào không tán loạn, không lìa đối tượng ấy; đó gọi là cửa tam-muội. Kiên Ý, nhờ một đối tượng ấy mà thấu suốt các pháp, thấy tất cả các pháp đều có tướng bình đẳng như nhau; đó gọi là nhất tướng tam-muội. Bồ-tát an trú trong tam-muội này lại vào pháp môn, tức là: mọi lời nói đều là lời Như Lai, mọi thân đều là thân Như Lai, vì không lìa như."
"Lại nữa, Kiên Ý, Bồ-tát nghe danh hiệu các đức Phật, hoặc hai, hoặc ba, bốn, năm, hoặc mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, hoặc trăm, nghìn, vạn, hoặc hơn số ấy, cùng lúc chuyên nhớ, khiến tất cả hiện ra trước mắt; cùng các thế giới và số đông đệ tử, đều hiện ra trước mắt, mà cung kính tôn trọng. Cũng nhớ các đức Phật ấy có thân mầu nhiệm đầy đủ, hình sắc, tướng tốt và vẻ đẹp, đều hiện ra trước mắt mà cung kính tôn trọng. Lại từng vị một mà lấy ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp khác thường trên thân Phật), cùng tướng đi đứng không uổng (?), tướng như sư tử vươn mình, tướng đỉnh đầu không ai thấy được chóp, tướng xoay cả thân nhìn lại như voi chúa, lấy tướng ánh sáng lớn; dùng phép quán tin hiểu mà tạo ra vô lượng tướng. Cũng lấy tướng thế giới của chư Phật, dùng phép quán tin hiểu mà tạo ra vô lượng tướng thanh tịnh. Cũng lấy tướng chúng đệ tử, dùng phép quán tin hiểu mà tạo ra vô lượng tướng."
"Bấy giờ suy nghĩ thế này: 'Chư Phật như vậy từ đâu đến? Ta đi đến đâu?' Liền biết chư Phật và chính thân mình đều không từ đâu đến, cũng không đi đến đâu. Quán biết như vậy, tin hiểu như vậy, khi ấy Bồ-tát nghĩ rằng: 'Trong những việc như vậy không có pháp nhất định nào gọi là Như Lai.' Khi quán như vậy thì biết tất cả các pháp đều không, không có gì cả, một tướng tức là không tướng. Dùng cửa không tướng mà vào tất cả các pháp. Tin hiểu như vậy thì thấu biết tất cả các pháp đều một tướng. Kiên Ý, Bồ-tát có thể lấy chư Phật làm đối tượng mà buộc ý niệm vào một chỗ; đó gọi là cửa chúng tướng tam-muội."
"Kiên Ý, nếu Bồ-tát này vào tam-muội ấy, thấu suốt các pháp một tướng tức không tướng, đó gọi là chúng tướng tam-muội. Bồ-tát an trú trong tam-muội này thì mọi điều biết, điều thấy không gì không phải là Như Lai, mà cũng không thấy, không biết Như Lai. Mọi điều biết, điều thấy không gì không phải là pháp, mà cũng không thấy pháp. Mọi điều thấy biết đều là đệ tử Phật, mà cũng không thấy, không biết chúng đệ tử Phật. Mọi điều biết, điều thấy không gì không phải là thuyết pháp, mà cũng không thấy, không biết việc thuyết pháp. Mọi điều thấy biết không gì không phải là đối tượng, mà cũng không thấy đối tượng. Mọi điều thấy biết không gì không phải là tài biện luận, mà cũng không thấy tài biện luận. Mọi điều thấy không gì không phải là cõi Phật, mà cũng không thấy cõi Phật. Mọi điều thấy không gì không phải là thế giới, mà cũng không thấy thế giới. Mọi điều thấy không gì không phải là hội chúng, mà cũng không thấy hội chúng. Không pháp nào không nói, mà không có gì được nói. Không pháp nào không hiện, mà cũng không có gì được hiện. Không gì không tin hiểu, mà cũng không có tin hiểu. Không gì không phân biệt, mà cũng không có phân biệt. Không pháp nào không phá, mà cũng không có gì bị phá. Không pháp nào không xuất ra, mà cũng không có gì được xuất ra. Không pháp nào không soi sáng, mà cũng không có gì được soi sáng."
"Kiên Ý, đó gọi là cửa tam-muội của các Bồ-tát. Ai vào cửa này sẽ được trí không ngăn ngại đối với các pháp. Quán được như vậy gọi là con mắt không ngăn ngại. Đối với việc ấy cũng không tham đắm; đó gọi là pháp nhãn. Kiên Ý, nhờ tam-muội này mà Bồ-tát được tài biện luận không ngăn ngại, không bờ bến."
Bấy giờ Bồ-tát Kiên Ý bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, đời sau sẽ có bao nhiêu Bồ-tát thành tựu tam-muội này, được tài biện luận vô lượng vô biên? Những Bồ-tát nào ở đời sau thành tựu tam-muội này, được tài biện luận vô lượng vô biên?" "Kiên Ý, Bồ-tát nào ở đời sau được nghe tam-muội này từ một vị tỳ-kheo, nên biết vị tỳ-kheo ấy đã thành tựu tam-muội này, được tài biện luận vô biên vô lượng. Kiên Ý, như ông hỏi có bao nhiêu Bồ-tát thành tựu tam-muội này, được tài biện luận vô biên: người nào thường tu tam-muội này thì người ấy có thể thành tựu, được tam-muội này, cũng được tài biện luận vô lượng vô biên. Kiên Ý, cửa này có thể mở ra tám trăm kho pháp. Hiện nay ở cõi Phật A-súc (đức Phật ở cõi Diệu Hỷ phương Đông), các Bồ-tát thường dùng cửa này."
"Kiên Ý, một cửa này thâu nhiếp tất cả pháp môn và các cửa tam-muội; đó gọi là cửa câu trùng điệp (?). Vì thế, Kiên Ý, người nào muốn đúng như pháp mà vào pháp môn, cửa tam-muội, cửa câu trùng điệp này, thì nên gần gũi các thiện tri thức (bạn lành, người thầy dẫn dắt mình đến điều thiện) mà hỏi: thực hành thế nào, quán xét thế nào, tu tập thế nào; rồi theo lời dạy mà tu hành đúng như lời đã nói."
"Kiên Ý, người có bốn điều thì nên biết đó là thiện tri thức. Bốn điều gì? Một, có thể khiến người ta vào trong điều thiện. Hai, có thể ngăn chặn các điều bất thiện. Ba, có thể khiến người ta an trú trong chánh pháp. Bốn, luôn có thể tuỳ thuận mà dạy dỗ cảm hoá. Có bốn điều này, nên biết đó chính là thiện tri thức." Bấy giờ Thế Tôn muốn làm rõ nghĩa này, bèn nói kệ (thể thơ trong kinh Phật):
Nên gần thiện tri thức, người ngăn được điều ác,
nói được điều Phật khen; người ấy nên gần gũi.
Theo đạo Phật mà dạy dỗ, làm nảy sinh điều lành nơi người,
an trú đúng như điều đã nghe, có thể làm tăng thêm trí tuệ.
Pháp nên gần thì gần, pháp nên xa thì lìa;
đã lìa xa điều ác, hãy tu điều Phật khen.
Nếu muốn được tài biện luận, lại muốn bày tỏ trí của mình,
hãy mau tu định này, thường theo thiện tri thức.
Theo lời dạy mà tu hành, đối với pháp không giấu giếm, bủn xỉn;
pháp lành mình tự có được, cũng nên nói cho người khác.
Với lòng sâu xa thực hành pháp này, bỏ hết dối trá quanh co,
thường gần thiện tri thức, tu hành theo pháp như vậy.
Vì vậy nên gần thiện tri thức, nên lìa ác tri thức (bạn xấu dẫn dắt mình vào đường sai);
nhờ đó được nghe nhiều, mau được tam-muội này.
"Lại nữa, Kiên Ý, có bốn điều, nên biết đó là tướng của thiện tri thức. Bốn điều gì? Khéo biết dạy dỗ; khéo biết tu đạo; biết lỗi trong việc dạy dỗ; biết lỗi trong việc tu đạo. Kiên Ý, có bốn điều này, nên biết đó là thiện tri thức." Bấy giờ Thế Tôn nói kệ:
Biết dạy dỗ và tu đạo, lại biết những lỗi lầm trong đó;
đã biết các pháp ấy rồi, nay an trú trong pháp không ngăn ngại.
"Kiên Ý, lại có bốn điều, nên biết đó là tướng của thiện tri thức. Bốn điều gì? Biết địa (trạng thái, tầng bậc tâm tính của mỗi người), biết cách nói, biết người, biết hạnh. Thế nào là biết địa? Tuỳ theo người mà biết địa. Thế nào là biết người? Tuỳ theo việc làm của họ mà biết được: người này ở địa nhiều tham dục; người này ở địa nhiều sân giận; người này ở địa nhiều si mê; người này ở địa thuần tham dục (?); người này ở địa thuần sân giận (?); người này ở địa thuần si mê (?); người này ở địa thuần tham dục và sân giận; người này ở địa thuần tham dục và si mê; người này ở địa thuần sân giận và si mê; người này ở địa thuần tham dục, sân giận và si mê. Chúng sinh ở trong các địa ngang bằng nhau của ba điều bất thiện ấy, đều biết rõ cả. Biết rồi, tuỳ theo địa họ đang ở mà dạy dỗ cho thích hợp. Những ý muốn, sở thích khác nhau của các Bồ-tát cũng đều biết rõ. Kiên Ý, người nào thành tựu bốn điều này, nên biết đó là thiện tri thức."
"Kiên Ý, lại có bốn điều, nên biết đó là tướng của thiện tri thức. Bốn điều gì? Có thể dùng lời nói mà điều phục người; khiến người an trú trong pháp rất sâu; biết tuỳ lúc mà dạy bảo; biết tuỳ lúc mà nới lỏng." Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ:
Biết tuỳ theo việc làm của người mà các địa có sai khác;
biết tuỳ địa mà dạy dỗ, nên có thể mau thành tựu.
Có thể nói pháp để điều phục, khiến an trú trong pháp rất sâu;
tuỳ lúc mà quở trách, cũng tuỳ lúc mà nới lỏng.
Dù có lời hay lẽ phải, nói không đúng lúc thì người không nhận;
vì thế người có trí tuệ tuỳ lúc mà dùng hay bỏ.
"Kiên Ý, lại có bốn điều, nên biết đó là tướng của thiện tri thức, có thể khiến người tu tam-muội này. Bốn điều gì? Có thể khiến đệ tử xuất gia, thực hành viễn ly (sống xa lìa chốn ồn ào và ham muốn); lại có thể khiến người vào phép quán pháp sâu xa; có thể khiến an trú trong định; đối với mọi đối tượng đều không vướng mắc, lìa bỏ các tướng. Kiên Ý, có bốn điều này, nên biết đó là thiện tri thức." Phật nói kệ:
Nếu người khen việc xuất gia, và nơi ở của hạnh viễn ly,
khiến đệ tử an trú trong đó, đó gọi là thiện tri thức.
Khiến an trú trong đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất), pháp mầu nhiệm rất sâu,
khiến an trú trong định vô tướng (định không bám vào hình tướng nào), đó là thiện tri thức chân thật.
"Lại nữa, Kiên Ý, Bồ-tát nếu thành tựu bốn điều thì có thể tu tập tam-muội này. Bốn điều gì? Bỏ ý riêng của mình mà thuận theo ý thầy, lìa các đối tượng; vì tam-muội này mà luôn siêng năng tinh tấn, trước sau không lười biếng ngơi nghỉ; cũng vì muốn được tam-muội này mà thích ở nơi vắng vẻ, lìa chốn đông người ồn ào. Bồ-tát nếu thành tựu bốn điều này thì có thể tu tập được tam-muội này. Kiên Ý, Bồ-tát lại có bốn điều có thể mau được tam-muội này. Bốn điều gì? Khéo lấy tướng Phật, cho đến trong mộng cũng thấy chư Phật; khéo lấy tướng thuyết pháp, cho đến trong mộng cũng được nghe pháp; nói pháp cho chúng sinh mà không mỏi mệt; được pháp nhẫn sâu xa (tâm chấp nhận và an trú trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), vì đã phá bỏ các pháp; thực hành định không nương tựa vào gì, vì thuận theo tâm xa lìa. Kiên Ý, Bồ-tát có bốn điều này có thể mau được tam-muội này." Bấy giờ Thế Tôn nói kệ này:
Người ấy không bỏ tướng của các đức Thế Tôn, thường lấy tướng Phật làm đối tượng,
không lìa trước mắt, thấy đầy đủ ba mươi hai tướng của Phật,
nghe Phật thuyết pháp, kỹ càng lấy tướng ấy; ở nơi pháp sâu xa, quyết định
được pháp nhẫn; không nương tựa vào thiền định, vui thuận theo tâm xa lìa;
chẳng phải vì diệt pháp mà phá bỏ các pháp; các pháp chẳng phải là pháp.
Đó là điều người ấy ưa thích. Khi quán các tướng, không có phân biệt gì;
tin hiểu các pháp đều là thân Phật, không bám vào lời lẽ,
không chạy theo lời người khác, tự biết tướng ấy, cũng nói cho người khác.
Bồ-tát nếu được pháp nhẫn như vậy, đó gọi là người trí;
chứng được tam-muội này, gần thiện tri thức, tu pháp Phật khen,
dạy dỗ chúng sinh, an trú trong pháp định sâu xa. Này Bồ-tát Kiên Ý,
nếu có bốn điều thì có thể tu tập, chứng được tam-muội này.
Bốn điều gì? Khéo biết tướng của đối tượng; khéo phân biệt đối tượng; khéo biết đối tượng luôn chuyển biến; khéo biết hạnh tu từ trước. Có bốn điều này thì có thể mau thành tựu, thấu suốt định này. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ:
Bồ-tát nghe nhiều, có trí tuệ, nên vì người khác nói tam-muội này;
lại từ chư Phật nghe pháp lành, cũng nên giảng nói cho người khác.
Lấy thân Phật làm đối tượng, kỹ càng lấy tướng, tu tam-muội mầu nhiệm tịch diệt (lặng lẽ, dứt hết phiền não) này;
lại ở nơi thân tướng các đức Thế Tôn, lấy sâu sắc đủ mọi tướng sai khác:
ba mươi hai tướng và tướng thân, tướng hình dáng, tướng màu sắc, tướng ánh sáng,
khuôn mặt, sợi lông trắng nổi lên giữa hai chân mày (một trong ba mươi hai tướng của Phật); nên lấy tướng của bậc tôn quý trong loài người như vậy.
Lấy các tướng ấy hiện ra trước mắt, thường nên quán xét những tướng sai khác;
cũng lấy từng phần thân làm đối tượng, không lấy một pháp nào làm thân Phật.
Dùng tâm phân tích thân chư Phật; tâm này không hình, bản tính trong sạch,
tạp loạn theo đối tượng, mỗi niệm đều diệt, nơi duyên hợp mà sinh ra các tướng khác nhau.
Đã biết tướng của tâm không dừng lại chốc lát, nên biết đối tượng cũng sinh diệt.
Các pháp ấy đều từ phân biệt mà sinh; nếu không phân biệt thì là vui nhất.
Khéo biết tính của tâm là tướng chuyển biến, cũng biết các đối tượng là tướng chuyển biến;
biết thế giới là không, đều như ánh nắng ảo ảnh; biết được như vậy thì niệm không loạn.
Biết được nghĩa các pháp như vậy, liền có thể biến hoá ra nhiều tướng Phật,
mà đối với tướng Phật không bám chấp, vì biết các thế giới đều là không.
Trong các đối tượng không chấp lấy tướng; nên biết thân và tâm là tướng chuyển biến.
Trong pháp như vậy mà thấu suốt được, nên có thể mau được tam-muội này.
Khi thuyết pháp thì hiện thần lực, đối với điều mình nói cũng không sai lầm,
có thể khiến chúng sinh làm phúc lành, cũng có thể mau được pháp như vậy.
"Kiên Ý, Bồ-tát có bốn điều có thể thành tựu tam-muội này, thành tựu rồi có thể nói cho người khác. Bốn điều gì? Vì muốn được tam-muội này mà siêng năng không nghỉ, ngày đêm kinh hành (đi tới đi lui thong thả để tu tập). Khi muốn ngồi thì trước hết nhớ chư Phật ngồi nơi đạo tràng, nay hiện ra trước mắt. Đem pháp bố thí cho chúng sinh, không chút tiếc rẻ. Đối với người thuyết pháp thì xem như Thế Tôn. Phân tích thân mình, không nương tựa vào pháp, lấy chỗ không nương tựa mà thuyết pháp cho mọi người. Bồ-tát có thể thực hành như vậy, suy nghĩ như vậy, lấy đối tượng như vậy, ngồi yên trên pháp toà, rộng làm việc bố thí pháp, thì được tam-muội này. Hoặc có Bồ-tát vừa từ pháp toà đứng dậy liền được tam-muội này."
"Lại nữa, Kiên Ý, Bồ-tát nếu thành tựu bốn điều thì được tam-muội này. Bốn điều gì? Bồ-tát là người xuất gia tu hạnh viễn ly, vì bỏ chốn ồn ào; chỉ giữ ba y (ba tấm áo của người xuất gia), vì lìa tham đắm; đối với chúng tại gia và chúng xuất gia không gây các mối giao du, vì lìa lỗi phi thời (làm việc không đúng lúc, trái với giới luật); được pháp nhẫn sâu xa, vì ưa sự không và vắng lặng. Kiên Ý, Bồ-tát thành tựu bốn điều này thì được tam-muội này."
"Kiên Ý, Bồ-tát tại gia nếu thành tựu bốn điều thì có thể được tam-muội này. Bốn điều gì? Bồ-tát nếu ở nhà thì thọ trì năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu); thường ngày ăn một bữa và nương tựa nơi tháp miếu (nơi thờ Phật); học rộng nghe nhiều, thông hiểu các bộ luận; cũng nên gần gũi các thiện tri thức khéo dạy tam-muội này. Kiên Ý, Bồ-tát tại gia có bốn điều này thì có thể được tam-muội này."
"Lại nữa, Kiên Ý, Bồ-tát tại gia hay xuất gia nếu thành tựu bốn điều thì được tam-muội này. Bốn điều gì? Giữ giới đầy đủ, nuôi mạng sống một cách trong sạch, lìa mọi nghi ngờ hối hận; vì tam-muội này mà không tham tiếc thân mạng, không nương tựa vào pháp; đối với người mình theo nghe và người có thể dạy tam-muội này, thì xem người ấy như Thế Tôn; khi tu tập niệm Phật tam-muội (định chuyên nhớ nghĩ đến Phật) như vậy thì nên lìa lòng keo kiệt. Kiên Ý, Bồ-tát tại gia hay xuất gia có bốn điều này thì được tam-muội này."
"Kiên Ý, người phát tâm Đại thừa (giáo pháp 'cỗ xe lớn', nhằm cứu độ hết thảy chúng sinh) muốn được tam-muội này thì nên tu bốn pháp có ích. Bốn pháp gì? Nên thuận theo mà quán thân, không khởi lên ý nghĩ chấp vào thân; nên thuận theo mà quán cảm thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), không khởi lên ý nghĩ chấp vào cảm thọ; nên thuận theo mà quán tâm, không khởi lên ý nghĩ chấp vào tâm; nên thuận theo mà quán pháp (mọi sự vật, hiện tượng), không khởi lên ý nghĩ chấp vào pháp. Kiên Ý, Bồ-tát thành tựu bốn pháp này thì giúp cho tam-muội này." Bấy giờ Thế Tôn muốn làm rõ nghĩa này, bèn nói kệ:
Bồ-tát nên tu tập các niệm xứ (bốn phép quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán pháp) mà Phật khen ngợi;
đó là chỗ tự hành của tỳ-kheo, có thể được tam-muội này.
Nên phân tích thân, cũng không nên nương tựa vào thân;
với tâm không nương tựa, sẽ được tam-muội này.
Đối với cảm thọ, tâm và pháp, cũng không có chỗ nương tựa;
pháp này không thể nghĩ bàn, sẽ được tam-muội này.
Nên tu tập tứ thiền (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao), và tu tứ chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm tăng điều thiện đã sinh),
mà không nương tựa vào các pháp ấy, sẽ được tam-muội này.
Đối với tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét) và tứ vô ngại trí (bốn trí biện luận không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về khả năng giảng nói),
nên tu tập các pháp ấy, chớ sinh lòng keo kiệt.
Nên an trú trong giới, gần gũi thiện tri thức;
với người nói tam-muội này, nên xem như Thế Tôn.
Lấy nghe nhiều làm gốc, từ đó khởi lên tam-muội;
theo lời chư Phật đã nói, đúng như lời dạy mà tu học.
Đó gọi là con mắt cao nhất, pháp nhãn không gì hơn;
trong đó không có ngăn ngại, dùng để dạy dỗ chúng sinh.
Đây là gốc của các kinh, có thể sinh ra pháp nghe nhiều;
Bồ-đề từ đây mà thành, vì thế nên thường tu học.
Những gì Phật có ở mười phương (?), cùng tứ vô ngại trí,
đều từ trong đây mà ra, vì thế nên tu học.
Bồ-tát nào được tam-muội mà Phật đã nói này,
thì khi người ấy thuyết pháp, tài biện luận không thể cạn.
Người ấy đối với các pháp, có thể thấu biết tướng bình đẳng,
như biển không tăng không giảm, không ai làm cạn được.
Nếu được tam-muội này thì không chạy theo lời dạy của người khác;
khi nghe nhận pháp, không chỉ trông vào lời người khác nói.
Chư thiên, quỷ, long vương (vua loài rồng), dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh bạo), khẩn-đà-la (loài thần ca múa âm nhạc),
cùng các loài người và phi nhân (loài giống người mà không phải người), đều nhìn xem điều Bồ-tát nói.
(Ghi chú: từ đây trở xuống, bản Đan (?) và bản Hương (?) có thêm: "Đều hỏi: An trú thế nào? Tu học thế nào? Từ đâu được pháp này? Nay xin nói cho chúng con.") Vì an trú trong tam-muội này nên biết lòng sâu kín của chúng sinh,
cũng biết điều tâm họ ưa thích, tuỳ chỗ thích hợp mà nói pháp cho họ.
Nay trong kinh này của ta, các đức Phật được nói đến,
vì an trú trong tam-muội này nên đều biết danh hiệu các Ngài,
cũng có thể biết đủ mọi pháp chư Phật đã nói;
tuỳ theo đối tượng tâm nghĩ đến, liền ngay đó đều biết được.
Tất cả các đức Thế Tôn cùng chúng đệ tử của các Ngài,
vì an trú trong tam-muội này nên đều thấy biết được.
Biết các thế giới của chư Phật, đủ mọi việc trang nghiêm,
cũng biết tuổi thọ của các Ngài, vì được tam-muội này.
Biết số kiếp (khoảng thời gian cực dài), số năm, cùng ngày tháng, thời tiết;
trong thế giới mười phương, chư Phật là bậc tôn quý nhất trong loài hai chân,
đều biết các đức Phật ấy, cũng biết cõi của các Phật ấy,
cũng biết các đức Thế Tôn có nhiều danh hiệu khác nhau;
vì khéo tu tam-muội này nên đều thấy biết được.
Cũng biết các đức Thế Tôn có chúng đệ tử,
những pháp các Ngài nói cho đại chúng, đều thấy biết được.
Mọi việc làm của Phật, cùng các pháp sâu xa mầu nhiệm,
vì khéo tu tập tam-muội nên đều thấy biết được.
Trong đời vị lai có vô lượng các đức Thế Tôn,
danh hiệu và dòng họ, tất cả đều thấy biết.
Cũng biết tuổi thọ và các chúng đệ tử,
những kinh pháp các Ngài nói, đều có thể biết rõ.
Biết các thế giới của chư Phật và đủ mọi sự trang nghiêm,
sau khi chư Phật diệt độ (nhập Niết-bàn, tức qua đời), chánh pháp còn lưu lại lâu hay mau,
an trú trong tam-muội này thì đều biết các việc ấy.
Vì thế ai cầu nghe nhiều thì nên tu tam-muội này;
thường tu tam-muội này thì thấu biết mọi ý nghĩa.
Nên biết tam-muội này là cửa đầu tiên vào trí tuệ của Phật;
từ đây sinh ra chúng sinh (?), cũng sinh ra trí tuệ Phật,
cũng từ trong đó sinh ra vô lượng phúc đức.
Nếu có người phát tâm cầu Bồ-đề vô thượng,
cúng dường hết các đức Phật quá khứ cùng các chúng đệ tử;
để cúng dường từng đức Phật cùng các chúng đệ tử,
có thể bỏ ra châu báu đầy cả tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp lại);
đem chừng ấy của báu, trọn suốt một kiếp,
đều cúng dường như vậy cho chư Phật và các bậc thánh;
với các đức Thế Tôn trong đời vị lai,
cũng đều cúng dường hết, cùng các chúng đệ tử.
Kiên Ý, ông nên biết phúc người ấy có được,
là cầu pháp vô thượng của Phật, trí tuệ không thể nghĩ bàn.
Nếu có người cầu đạo Phật, tu tập tam-muội này,
nhờ tam-muội này mà sự nghe nhiều càng thêm cao vượt;
đã được nghe nhiều rồi, lại rộng nói cho chúng sinh,
thì phúc này vượt hơn người kia, không thể nghĩ lường.
Phúc này không có hạn lượng, có thể làm tăng trưởng trí tuệ.
Nếu tu tam-muội này thì không cần cúng dường chư Phật;
nếu đem hương đốt, hương xoa, y phục, thức ăn và thuốc thang
mà cúng dường chư Phật, thì không gọi là cúng dường chân thật.
Pháp mầu nhiệm mà Như Lai đạt được khi ngồi nơi đạo tràng,
nếu người có thể tu học, đó mới thật là cúng dường chư Phật.
Nếu người cầu đạo Phật muốn được thấy chư Phật,
nên siêng tu pháp này, mau được tam-muội này.
Nếu nghe tam-muội này mà có thể sinh lòng vui mừng,
nên biết chúng sinh ấy đã từng thấy mấy nghìn đức Phật.
"Lại nữa, Kiên Ý, thiện nam, thiện nữ nào cầu đạo Phật mà cúng dường, trang hoàng tháp miếu của Như Lai thì được đầy đủ bốn nguyện thanh tịnh lớn. Bốn điều gì? Có thể được sắc thân trong sạch đẹp đẽ bậc nhất; có thể luôn sinh ra ở nơi lìa xa các tai nạn (những hoàn cảnh khiến không gặp được Phật, không nghe được pháp); cũng có thể vững lòng thọ trì pháp lành; có thể thấy chư Phật, được lòng tin không thể phá hoại, dần dần sẽ chứng được Bồ-đề vô thượng, chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm. Đó là bốn điều." Bấy giờ Thế Tôn muốn làm rõ nghĩa này, bèn nói kệ:
Người trí có thể cúng dường tháp miếu tôn quý của chư Phật,
thì có thể đầy đủ bốn loại pháp thanh tịnh lớn được bậc thánh khen ngợi:
luôn sinh ở nơi lìa tai nạn, có thể được thấy biết chân chánh,
luôn có thể thấy chư Phật, thấy rồi lòng cũng trong sạch,
được lòng tin sâu xa vững chắc, bất động như núi Tu-di (ngọn núi cao nhất ở trung tâm thế giới),
chắc chắn được trí tuệ Phật, mau chuyển bánh xe pháp vô thượng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video