Phẩm Niệm xứ, thứ sáu (niệm xứ: chỗ đặt sự tỉnh giác, tức các phép quán để giữ tâm luôn tỉnh thức).
Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) bảo Bạt-đà-bà-la (tên một vị Bồ-tát trong hội): "Vào thời ấy, những người lành ở đời nên nghĩ thế này: 'Chúng ta phải tự nương vào bốn niệm xứ.' Bốn niệm xứ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) là thế nào? Trong Thánh pháp (giáo pháp của bậc thánh), tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều gọi là niệm xứ. Vì sao? Vì tất cả các pháp luôn ở yên trong tự tính của nó, không gì phá hoại được. Đó là cửa niệm xứ, là cửa nơi pháp an trụ, là cửa ban đầu để vào pháp, là cửa Bát thánh đạo (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), là cửa Tam giải thoát (ba cửa đưa đến giải thoát: Không — thấy mọi sự rỗng không, không có tự tính; Vô tướng — không bám vào hình tướng; Vô nguyện — không mong cầu, không tạo tác).
"Cửa giải thoát là: dùng pháp bất nhị (không hai, không chia thành hai mặt đối lập) mà lìa bỏ hai bên cực đoan, đạt được sự giải thoát của bậc thánh. Pháp bất nhị là không có gì cả. Nếu không có gì cả thì đó là vô tận (không bao giờ cùng tận). Đó gọi là chính kiến (cái thấy đúng đắn), xa lìa hai bên. Cái 'bên' ấy tự nó rỗng không, không có gì chân thật.
"Bạt-đà-bà-la, nên biết: Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) không phải nhờ thấy các bên mà lìa các bên; vì vốn không có bên nào cả nên gọi là lìa bên. Các đức Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) lìa tất cả các pháp; người trí không thọ nhận như kẻ phàm phu thọ nhận. Bạt-đà-bà-la, tìm tướng chân thật của pháp thì thật không thể có được, vì thế gọi là lìa. Pháp này hư dối, không được cũng không mất.
"Bạt-đà-bà-la, vì nghĩa ấy, xưa kia có một vị trời đến hỏi Ta: 'Sa-môn (người xuất gia tu hành) có vui không?' Ta liền đáp: 'Ta được điều gì mà vui?' Vị ấy lại hỏi: 'Có buồn không?' Ta lại đáp: 'Ta mất điều gì mà buồn?' Lại hỏi: 'Vậy là không vui không buồn sao?' Ta đáp: 'Đúng vậy.' Vị trời nói: 'Lành thay! Không vui không buồn.' Ta lại hỏi vị trời: 'Ông hiểu ý ta thế nào?' Vị trời nói: 'Tôi cho rằng Sa-môn đang an trú trong tịch diệt (trạng thái lặng yên, dứt hết phiền não).'
"Bạt-đà-bà-la, ông xem vị trời ấy đã mau đạt được pháp của Ta. Vị trời lúc ấy nay đang ở trong hội này, biết tính gốc của tất cả các pháp là tịch diệt. Nên biết vị trời ấy xưa đã từng cúng dường năm trăm đức Phật, nên trong pháp của Ta mau được thông suốt. Vì thế Phật nói: người không gieo căn lành (thiện căn: gốc rễ những việc lành đã vun trồng, làm nhân cho quả tốt về sau), hoặc căn lành chưa chín, thì ngay pháp Thanh văn (giáo pháp dành cho hàng đệ tử nghe Phật giảng rồi tu để tự giải thoát cho mình) còn không hiểu nổi, huống là đối với pháp của Ta mà mau thông suốt được. Bạt-đà-bà-la, nếu nghe pháp này mà hiểu được nhanh, thì công đức ít nhất cũng đã từng vun trồng gốc lành nơi một nghìn đức Phật. Vì sao? Vì căn lành phải rộng lớn mới thông suốt được trí tuệ rất sâu."
Bấy giờ các Bồ-tát (người tu hạnh cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) Bạt-đà-bà-la, Bồ-tát Bảo Tích, Bồ-tát Đạo Sư, Bồ-tát Tinh Đắc, Bồ-tát Na-la-đạt, Bồ-tát Đế Thiên, Bồ-tát Thủy Thiên, Bồ-tát Thiện Lực, Bồ-tát Đại Ý, Bồ-tát Ích Ý, Bồ-tát Tăng Ý, Bồ-tát Bất Hư Kiến, Bồ-tát Thiện Trụ Ý, Bồ-tát Quá Lực, Bồ-tát Thường Tinh Tiến, Bồ-tát Bất Hưu Tức, Bồ-tát Nhật Tạng…, tất cả năm trăm Bồ-tát, mỗi vị lấy các thứ hoa rải cúng lên Phật mà thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu có chúng sinh tìm cầu những kinh như thế này và được nghe, xin khiến họ đều nhất định đạt đạo Bồ-đề (sự giác ngộ) của Phật. Lại nhờ nhân duyên này, xin khiến các đức Phật hiện tại ở mười phương được thỉnh ở lâu trên đời và thuyết pháp, khiến đại chúng có đầy đủ các pháp trợ giúp cho sự giác ngộ."
Bấy giờ Phật hỏi Bạt-đà-bà-la: "Chúng sinh có lợi gì cho ông mà ông vì họ phát đại nguyện ấy, lại vì họ thỉnh Phật ở lâu thuyết pháp, khiến đại chúng đầy đủ các pháp trợ giúp đạo giác ngộ?"
Bạt-đà-bà-la bạch Thế Tôn: "Con không phải vì chúng sinh làm tổn hại hay làm lợi cho con mà phát trang nghiêm (ở đây nghĩa là phát đại nguyện, tự trang bị cho mình hạnh nguyện lớn như khoác áo giáp). Con không nghĩ rằng: 'Những chúng sinh này làm lợi cho ta nên ta khiến họ ở trong Phật pháp, kẻ nào làm tổn hại ta thì không cho ở trong Phật pháp.' Các Bồ-tát không phân biệt như thế mà phát trang nghiêm. Ví như, bạch Thế Tôn, cây Ba-lợi-chất-đa Câu-tỳ-la (cây thần trên cõi trời Đao-lợi), lúc hoa lá tươi tốt, chư thiên cõi Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong sáu cõi trời còn ham muốn, ở trên đỉnh núi Tu-di, do trời Đế Thích cai quản) thấy cây nở rộ, lòng rất vui mừng, ở dưới gốc cây vui chơi với năm thứ âm nhạc. Bạch Thế Tôn, cây vua ấy có được tổn hay lợi gì từ chư thiên Đao-lợi, mà lại khiến chư thiên lòng ưa thích, thường đến dưới gốc vui hưởng năm dục (năm thú vui giác quan: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm dịu), vừa thấy cây liền được niềm vui không gì sánh? Các Bồ-tát cũng như vậy, không vì chúng sinh có lợi hay có tổn mà phát trang nghiêm, chỉ nghĩ rằng: 'Bao giờ ta sẽ đầy đủ trí tuệ của Phật, làm nơi nương về cho vô lượng chúng sinh ở các cõi mười phương, như cây trời kia hoa nở được chư thiên ưa thích; ta sẽ khiến chúng sinh vui với niềm vui pháp của năm căn Phật (năm năng lực gốc: lòng tin, sự siêng năng, sự nhớ nghĩ đúng, sự định tâm, trí tuệ), như chư thiên vui với năm thứ âm nhạc dưới cây vua kia.'
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, vì lìa chúng sinh mà phát trang nghiêm, chứ không phải vì nắm được chúng sinh; vì lìa cái ngã (cái 'tôi') mà phát trang nghiêm, chứ không phải vì nắm được cái ngã; vì lìa pháp mà phát trang nghiêm, chứ không phải vì nắm được các pháp; vì lìa ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) mà phát trang nghiêm, chứ không phải vì nắm được các ấm; vì lìa giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng của giác quan, sáu thức nhận biết) mà phát trang nghiêm, chứ không phải vì nắm được các giới; vì lìa nhập (mười hai nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng tiếp xúc nhau) mà phát trang nghiêm, chứ không phải vì nắm được các nhập. Bạch Thế Tôn, trong trang nghiêm này không có các quả, vì trang nghiêm là lìa, nên quả này là rỗng không. Phải đối với các pháp không giữ không bỏ mà phát trang nghiêm. Bạch Thế Tôn, trang nghiêm như vậy thì tướng của nó không thể nắm được; chỗ trang nghiêm và việc trang nghiêm làm đều không thể nắm được. Bạch Thế Tôn, nếu còn có chỗ nắm được thì tức là nắm được cái ngã. Vì thế Bồ-tát không tham, không nhận, dù là ngã hay vô ngã (không có cái tôi). Nếu nhận lấy vô ngã thì đó lại là ngã, không gọi là người vô ngã, không nhận lấy gì. Bạch Thế Tôn, với nghĩa như vậy, sự đại trang nghiêm này hiện ra ở thế gian. Trong trang nghiêm này không có tướng đây với kia."
Phật bảo Bạt-đà-bà-la: "Trang nghiêm như vậy, ông thấy có lợi gì?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, con phát trang nghiêm, không thấy pháp của phàm phu và pháp của bậc hữu học (người còn đang tu học, chưa đạt quả vị cao nhất) là xa đối với con, còn Phật pháp là gần. Con cũng không thấy các pháp Phật này là pháp Phật như thế. Bạch Thế Tôn, con phát trang nghiêm, trong đó không thấy có lợi có tổn. Trang nghiêm như vậy, chính nhờ tướng ấy mà hiện ra ở thế gian." Lúc ấy hoa mà các Bồ-tát rải cúng hiện sức thần thông, bay đến khắp mười phương cúng dường chư Phật, giáo hóa chúng sinh, khiến họ ở yên trong Phật pháp.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video