Bảo Chiếu Kinh (Kinh "Gương báu soi chiếu")
Phần trên
Dương công (tức Dương Quân Tùng, thầy phong thủy cuối đời Đường) dạy Diệu Ứng chẳng cần nói nhiều; đều là điều có thật, dùng làm của gia truyền (?). Họa phúc đời người do trời định, người hiền và hiểu biết thì yên phận. Người nghèo hèn đặt mộ mà được giàu sang hưng thịnh là hoàn toàn nhờ long (mạch núi uốn lượn như con rồng, mang sinh khí đi trong đất) và huyệt (điểm đất nơi khí kết tụ, chỗ đặt mộ hoặc dựng nhà) là thật. Long nằm trong vùng núi, chưa ra khỏi núi, treo lưng chừng giữa các núi lớn. Nếu sa (các gò, núi nhỏ bao quanh huyệt) uốn cong ôm lại, tinh thần (các đỉnh núi có hình dáng ứng với các vì sao) ngay ngắn, thu giữ được dương thần (khí dương phía trước huyệt, trong sách này thường chỉ dòng nước chầu về) vững vàng, thì chắc chắn chôn một lần là hưng thịnh, cha phát đạt rồi con nối tiếp vinh hiển.
Lời chú của họ Tưởng (Tưởng Đại Hồng, nhà phong thủy cuối đời Minh, đầu đời Thanh): Đoạn này chuyên bàn về loại huyệt có mạch ra từ núi sâu: khí của long cán (dòng mạch chính, to và dài) đã già, sinh ra nhánh non, rồi kết huyệt ở nhánh ấy.
Long tốt thoát kiếp (rời khỏi vùng núi hiểm dữ, trút bỏ khí thô ác) mà ra bình dương (vùng đồng bằng), dài đến hàng trăm, hàng chục dặm. Rời tổ rời tông (rời núi tổ, núi gốc nơi phát mạch) mà các tinh thần hiện ra, đó là xương cốt của chân long (long thật, có sinh khí). Dọc đường phía trước, từng đốt sinh ra con cháu (các nhánh nhỏ), văn và võ chia nhau trong mạch. Long đi thẳng đến khi gặp suối lớn mới dừng tay, các núi đều không bỏ chạy đi nơi khác; ngọn nào cũng quay đầu về trước huyệt, thành quách (các dãy núi bao quanh như tường thành) phải trọn vẹn. Ở thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi cuộc đất) có đá lộn xộn chất đống giữa dòng, đất này sinh ra bậc hào hùng. Nếu được long từ xa đến mà thoát kiếp, thì phát phúc không bao giờ ngừng. Huyệt thấy dương thần uốn ba khúc chầu về, đất này sinh ra quan lại; chẳng kể ba con trai hay năm con trai, chi nào cũng giàu sang. Bến nước, hồ, khe, suối cũng xem như thế, đoán là có lộc ăn mặc và vinh hoa. Nơi sông lớn nước lớn cùng đổ đến là chỗ long nghìn dặm dừng lại. Ở thủy khẩu có la tinh (gò đá hoặc gò đất nổi giữa dòng ở cửa nước) khóa cửa, giống như đại tướng đóng quân. Chỗ đầu long hạ xuống ắt có một hình sao, nếu không phải Hỏa (núi đỉnh nhọn) hay Thổ (núi đỉnh vuông bằng) thì là Kim (núi đỉnh tròn). Mạch chính xuống đồng bằng ba, năm dặm, gặp nước mới dừng được. Hai dòng nước giao nhau thì không cần sa, chỉ cần đá dày đặc như rừng gai. Lại xem đá lởm chởm và núi cao khóa giữ, bao bọc dày đặc chung quanh. Đó là hình thế đất lớn đủ để lập quân châu (thành trì, châu quận), xin kể tỉ mỉ cho anh nghe.
Chú của họ Tưởng: Đoạn này chuyên nói về long cán lớn truyền đi và biến đổi, kết huyệt ở chỗ long đi đến tận cùng; gọi là long thoát kiếp, còn gọi là long xuất dương (long ra đồng bằng). Tuy nói thành quách phải trọn vẹn, nhưng tóm lại thành quách đều thấy ở trên thân long, không cần thấy ở chỗ huyệt.
Bởi long khi đến chỗ thoát kiếp ra đồng bằng, tuy có nhiều núi vây quanh hộ vệ mà đi; ở các đốt phía trước, các nhánh dang ra như đôi cánh, như đoàn nghi trượng cắm lông chim chen chúc; nhưng đến khi đã nhiều lần trút bỏ, mấy đốt gần thân, lúc sắp kết huyệt, thì dấu vết của long càng biến đổi, thế của long càng nhanh gấp, không phải hai dải sa trái phải có thể theo kịp. Thường thì long chỉ đi một mình, ví như đại tướng một ngựa một đao xông tới đâu không ai địch nổi (?), lúc ấy các phó tướng, tiểu tướng đều đuổi theo không kịp; vì thế mới có câu "không cần sa".
Vùng núi cao không coi trọng nước lắm, riêng loại long huyệt này lại lấy nước làm bằng chứng, là vì sao? Núi cứng, nước mềm; nước theo núi đi mà đi, nhưng núi không theo nước dừng mà dừng. Nói "đi thẳng đến khi gặp suối lớn mới dừng", không phải là mạch núi gặp nước thì dừng; mà chính vì khi mạch núi đi, nước không thể không đi cùng, thì khi mạch núi nghỉ, nước cũng không thể không nghỉ cùng. Cho nên ở nơi long cán đi đến tận cùng, tự nhiên có hai dòng nước giao nhau vòng lại, trông như long nghìn dặm gặp nước thì dừng vậy.
Đã nói không cần sa, lại nói bao bọc dày đặc, là vì sao? Chỗ kết huyệt tuy không đòi hỏi hai dải sa cùng ôm lại, nhưng tóm lại lúc chân long nghỉ ngơi thì chắc chắn không đi lẻ loi: bên ngoài có núi quấn quanh, kèm hai bên phò trợ, lấp ló theo cùng. Tinh thần ở thủy khẩu có lúc hiện ra: lớn thì là hiệp thạch (đá kẹp hai bên cửa nước như cột cửa), nhỏ thì là la tinh; gần thì vài dặm, xa thì hai ba mươi dặm, đều không thể câu nệ. "Sa" nói ở trước là chỉ long hổ của chính thân long (hai dải núi ôm hai bên huyệt: bên trái gọi Thanh Long, bên phải gọi Bạch Hổ); còn "khóa" nói ở sau là chỉ hãn môn hộ vệ bên ngoài (hai núi đứng chắn hai bên thủy khẩu như hai cánh cửa).
"Chỉ cần đá dày đặc như rừng gai" thì không chỉ nói về thủy khẩu mà thôi, mà chính là nói về chỗ kết huyệt của bản thân long. Bởi long cán bác hoán (trút bỏ phần thô, đổi dạng thành tinh tế) mấy chục đốt; mạch của nó vượt qua nước, băng qua lòng sông, xuyên qua ruộng, đi qua quá giáp (chỗ mạch thắt hẹp nối hai đoạn núi), không chỉ ở một chỗ; nếu không phải long có xương đá mà đi, thì lấy gì thấy được chân long kết thành hình thể? Người nay thấy gò đống trên đất bằng, lầm nhận là long đến, cho là đất lớn, chính là mắc phải cái lỗi này. Phàm cách núi vài dặm mà có gò cao, hoặc do người đắp, hoặc do trời tạo, nếu đã không có mạch thật nối liền, lại không thấy xương đá nổi gờ lên, thì đều không gọi là long huyệt. Vì thế long xuống đồng bằng mà dựng lại tinh thần thì nhất định phải có đá dày đặc như gai. Có mạch đá mới là chân long, có huyệt đá mới là chân huyệt.
Long vùng núi thì cả năm hình sao (ngũ tinh: Kim tròn, Mộc thẳng cao, Thủy uốn lượn, Hỏa nhọn, Thổ vuông bằng) đều có thể kết huyệt. Còn câu nói "đầu long hạ xuống có một hình sao" mà chỉ lấy Hỏa, Thổ, Kim, là vì đại khái long nhánh gần núi tổ uốn lượn đi xuống thì đều kết hình Thủy, Mộc; còn long cán ra đồng bằng mà kết thì vọt mạnh lên, đều thành hình Hỏa, Thổ, Kim. Tuy không thể câu nệ hoàn toàn, nhưng đại thể là như vậy.
Chương trước nói "chôn một lần liền hưng thịnh, cha phát đạt con vinh hiển", là nói nhánh kết trong núi: long còn non mà cuộc đất hẹp, thường dễ phát. Chương này nói "phát phúc không ngừng, năm con chi nào cũng dấy lên", là nói long ra đồng bằng đến tận cùng: long già mà cuộc đất rộng, thường phát muộn nhưng lâu dài; ý ấy nằm ngoài lời nói. Họ Khương (một người chú giải khác) nói: Chương trước nói về huyệt mới hạ xuống ở hang núi, chương này nói về huyệt kết ở tận cùng sau khi ra đồng bằng. Phép xem long vùng núi tuy không hết ở đây, nhưng đại lược đã đủ ở đây rồi.
Quân châu trong thiên hạ đều đóng ở chỗ trống, nào từng có long phía sau chống đỡ? Chỉ nên chọn nơi thủy thần (dòng nước, coi như có linh khí) chầu về, chớ nói phía sau không có núi làm chủ. Lập huyệt thì tìm ở khoảng giữa động (nước) và tĩnh (đất), phải xem chỗ long đáo đầu (chỗ long đi đến cuối, dừng lại kết khí).
Chú của họ Tưởng: Từ đoạn này trở xuống đều làm sáng tỏ cách long ở đồng bằng, không dính dáng gì đến long vùng núi nữa. Dương công là người cuối đời Đường; đời Đường nói "quân châu" cũng như nay nói "quận huyện". Lấy quân châu làm chứng là để thấy rằng thành ấp, làng xóm, nhà cửa, mồ mả, phàm ở đồng bằng thì đều không bàn đến mạch long phía sau, chỉ lấy dòng nước chầu về, vòng quanh, liền là chỗ chân long nghỉ ngơi. Đất là vật tĩnh, nước là vật động; nơi nước dừng lại chính là nơi mạch đất tụ về. Trong khoảng một động một tĩnh, âm dương giao hợp, trống mái đực cái, đó là nguồn sinh hóa nuôi dưỡng muôn vật. Cái gọi là "huyền khiếu tương thông" (các lỗ huyền diệu thông nhau) chính là "huyền quan nhất khiếu" của nhà luyện đan (chỗ then chốt huyền diệu trong thân, nơi âm dương giao hợp). Đó chính là chỗ long đáo đầu, chứ không phải bỏ nơi âm dương giao hội mà đi tìm chỗ long đáo đầu ở chỗ khác. Biết được cái "khiếu" này thì biết được phép quyết về chân long ở đồng bằng, và chỉ ý bí mật trong Bảo Chiếu của Dương công đến đây là hết. Xem long đáo đầu có khẩu quyết (bí quyết truyền miệng).
Diệu quyết của Dương công không nói nhiều, vì thấy tâm tính Hoàng công vụng về, nên hoàn toàn dựa vào việc đếm sao trên bàn tay, gom theo từng loại mà sắp thành diệu quyết. Núi lớn gọi là sao Phá Quân (một sao trong cửu tinh — chín sao Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân, Tả Phụ, Hữu Bật, dùng để gọi tên hình núi và phương vị; Phá Quân là sao xấu). Nơi năm hình sao tụ lại thì mạch khó phân biệt; chỉ xem một đường mạch xuất thân, đến chỗ đầu long phải phân ra ba hình Thủy, Thổ, Kim. Lại từ chỗ sống mạch phân nước, liền đem la kinh (la bàn của thầy phong thủy) soi đường mạch đi ra; từng đốt cùng đi một phương, chỗ quá giáp là thật, thì phía trước ắt có chỗ tốt. Mạch ra ở chữ Tý thì tìm ở chữ Tý (Tý là một trong hai mươi bốn sơn — hai mươi bốn phương hướng trên la kinh, mỗi phương 15 độ, gồm mười hai địa chi, tám thiên can và bốn quẻ Càn, Khôn, Cấn, Tốn; Tý là chính Bắc), chớ để lệch sang Sửu và Nhâm (hai phương sát hai bên Tý). Nếu là dương sai, âm thác (âm dương lẫn lộn, lệch lạc), khuyên anh chẳng cần tốn công tìm.
Chú của họ Tưởng: Từ chương này trở xuống đều là bí quyết đồng bằng của Dương công, chữ nào cũng là mạch máu, mà chữ nào cũng là câu đố ẩn. Nếu không thật sự được truyền miệng, được khóa quyết của cơ trời, thì không được phép bám vào lời chữ và cái la kinh vuông tấc mà bàn bừa về lý của hai mươi bốn sơn, bát quái (tám quẻ trong Kinh Dịch) và cửu tinh. Nếu được truyền miệng, dạy tận lòng, thì dù kẻ ngu hay trẻ nhỏ cũng có thể hiểu được tâm quyết của Dương công; không được truyền miệng dạy lòng, thì dù trí hơn nghìn người, đọc nát vạn cuốn sách, cũng sao nói được một chữ? Sách này là do Dương công thuở ấy sắp thành bí quyết đếm trên bàn tay, truyền cho Hoàng cư sĩ Diệu Ứng.
"Núi lớn gọi là sao Phá Quân" là nói chỗ nước tản mát mịt mờ, năm hình sao lẫn lộn, mạch ra chưa thấy rõ ràng, nên gọi chung là Phá Quân, không xếp vào cách long. Chỉ lấy một đường mạch xuất thân của long, mạch ấy lại phân ra ba sao Thủy, Thổ, Kim, ứng với Tham Lang, Cự Môn, Vũ Khúc là lành, các sao khác đều không lấy. Ba sao này là sao theo hình thế cuộc đất, không phải Tham, Cự, Vũ theo phương vị quẻ hào; người học chớ nhận lầm.
Từ "chỗ sống mạch phân nước" trở xuống là thuộc về lý khí theo phương vị (phần xét khí theo phương hướng và thời vận bằng la kinh, khác với phần xem hình thế núi sông); cho nên nói "liền đem la kinh soi đường mạch đi ra". Bởi khi xem dòng nước và long mạch đã hợp với cách ba sao lành thì đất ấy có thể chọn dùng, rồi mới đem kim chỉ nam phân biệt phương vị để định xem có hợp quẻ hay không; hợp quẻ thì dùng, không hợp quẻ thì vẫn chưa dùng được. Từng đốt cùng đi, quẻ không lệch lạc pha tạp, mới cho là mạch quá giáp thật, và biết phía trước ắt có huyệt tốt; nếu không thế, thì long đi đã thấy pha tạp trước rồi, đến đầu long biết cắt chọn ở đâu?
Từ "chữ Tý" trở xuống là chỉ thẳng phép quyết xem long, lấy một quẻ Khảm (quẻ ứng với phương Bắc) làm ví dụ. Nếu mạch ra ở chữ Tý thì long đi phải chỉ ở trong một cung chữ Tý, mới là khí quẻ trong sạch thuần nhất. Nếu lệch sang trái mà Quý lẫn với Sửu, thì Tý Quý là một quẻ, mà chữ Sửu lại phạm sang một quẻ khác; nếu lệch sang phải mà Nhâm lẫn với Hợi, thì Nhâm Tý là một quẻ, mà chữ Hợi lại phạm sang một quẻ khác. Đó là dương sai âm thác trong quẻ, không phải long hoàn mỹ, cho nên nói "chẳng cần tốn công tìm".
Tý, Quý, Ngọ, Đinh là cung Thiên Nguyên (trong phép Huyền Không, mỗi quẻ trên la kinh gồm ba sơn, chia thành ba hạng gọi là "tam nguyên long": Địa Nguyên, Thiên Nguyên, Nhân Nguyên; sơn ở giữa quẻ thuộc Thiên Nguyên); Mão, Ất, Dậu, Tân cùng một đường như thế. Nếu có núi và nước cùng đến, thì nửa huyệt thuộc về cung Càn, Khôn, Cấn, Tốn. Lấy thêm được sao Phụ (sao Tả Phụ, Hữu Bật) thành năm sao lành; trong núi có thế này là chân long.
Chú của họ Tưởng: Đoạn này nối tiếp ý đoạn trên về việc dùng la kinh soi chỗ quá giáp, nói tỉ mỉ về lý khí phương vị, tức là cách vận dụng của Huyền Không đại quái (phép phong thủy dựa vào quẻ Dịch kết hợp với vận thời gian, chép trong Thiên Ngọc kinh). Phép ấy chia Tý, Ngọ, Mão, Dậu làm cung Thiên Nguyên; Dần, Thân, Tỵ, Hợi làm cung Nhân Nguyên; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi làm cung Địa Nguyên; ngầm chứa lý mầu nhiệm của Thiên Nguyên, chỉ dẫn mà không nói hết, muốn người học phải được khẩu quyết mới hiểu, đâu dám tiết lộ bừa bí mật của trời mà phạm điều kiêng của Tạo hóa.
Ở đây lấy bốn chi tứ trọng (bốn địa chi đứng giữa bốn mùa: Tý, Ngọ, Mão, Dậu) làm cung Thiên Nguyên, không phải là bốn chi ấy đều thuộc Thiên Nguyên, mà là nói trong bốn chi ấy có chứa long Thiên Nguyên. Còn nguyên văn lại không nói thẳng Tý Ngọ Mão Dậu, Ất Tân Đinh Quý, mà nhất định nói lẫn thành Tý Quý, Ngọ Đinh, Mão Ất, Dậu Tân, đó là cách đặt lời của ông, đã gói đủ chỉ ý bí mật về xét mạch ra, xét chỗ giáp, định quẻ, phân sao. Xem ba chữ "cùng một đường", trong chỗ giống nhau có chỗ khác nhau nhỏ, cần biết mổ xẻ phân biệt; điều ấy đã nằm ngoài lời.
Câu dưới mới bày lộ hết then chốt, nói rằng: tám cung cùng đến thì nửa huyệt thuộc cung Càn Khôn Cấn Tốn. "Cùng đến" không phải nói tám cung ấy cùng đến một lúc, cũng không phải nói núi của tám cung và nước của tám cung cùng đến; mà là nói trong bốn chi ấy tùy lấy một chi, cùng đến sát vai với một can trong bốn can kia, thì liền lẫn khí của Càn Khôn Cấn Tốn. Bởi Tý Ngọ Mão Dậu vốn là long tứ chính (bốn phương chính: Bắc, Nam, Đông, Tây), mà cùng đến với tám can thì liền có một nửa là long tứ ngung (bốn phương góc: Đông Bắc, Đông Nam, Tây Nam, Tây Bắc), không thể không phân biệt; phân biệt không rõ thì muốn lấy Thiên Nguyên mà lại không thuần Thiên Nguyên.
Hai câu cuối: "sao Phụ, năm sao lành" là chỉ chỗ trong sạch nhất của cung Thiên Nguyên. Bởi long Thiên Nguyên tuy bao gồm các long khác (?), nhưng trong cửu tinh chỉ có ba sao lành, sợ lâu ngày phát tiết hết sạch, đời sau phúc vận suy kém, cho nên phải thu thêm long thần của cung Phụ Bật, hợp khí vào huyệt để thành năm sao lành; như thế một nguyên mà kiêm cả hai nguyên, sức long lâu dài không suy. Vì vậy gọi là chân long, đó là lời khen ngợi hết mức.
Đoạn này nói "núi" đều là chỉ nước; bởi ở đồng bằng lấy nước làm núi, trong nước tức đã có núi. Sao Phụ tức là Tả Phụ, Hữu Bật trong cửu tinh. Có hai lệ. Một là lệ quẻ cửu cung (chín ô của Lạc thư): lấy Nhất Bạch ứng Tham Lang, Nhị Hắc ứng Cự Môn, Tam Bích ứng Lộc Tồn, Tứ Lục ứng Văn Khúc, Ngũ Hoàng ứng Liêm Trinh, Lục Bạch ứng Vũ Khúc, Thất Xích ứng Phá Quân, Bát Bạch ứng Tả Phụ, Cửu Tử ứng Hữu Bật; đó là lý cố định của Huyền Không đại quái trong Thiên Ngọc kinh. Hai là lệ quẻ tám cung: gộp hai sao Phụ, Bật vào một cung, chia cho tám quẻ, làm thành bí quyết đếm trên tay; hai mươi bốn sơn đặt dưới phép nạp giáp (phép gán mười thiên can vào tám quẻ), rồi lần lượt khởi Tham Lang, dùng để lập hướng và cho nước chảy đi; phép Thiên Y, Phúc Đức của nhà ở (tên các sao lành trong phép xem nhà theo tám cung) cũng cùng quyết ấy. Tôi trộm dùng nó để xét việc đã qua, đoán việc sắp tới, đều không có ứng nghiệm rõ ràng; ấy chính là phép "hai mươi bốn sơn khởi tám cung" mà Thiên Ngọc kinh đã bác, do sư Nhất Hạnh đời Đường (nhà sư giỏi thiên văn lịch pháp) đặt ra, người đời sau gọi là "Diệt man kinh" (sách làm ra để làm sai lệch phong thủy của ngoại tộc). Hai thuyết thật giả rõ ràng, không thể nhận lầm.
Năm sao lành tức là ba sao lành. Bởi cửu tinh theo hình thế lấy ba sao Thủy, Thổ, Kim làm ba sao lành Tham, Cự, Vũ, còn Phụ Bật dùng để vào huyệt thu khí. Cửu tinh theo phương vị cũng có ba sao lành; tuy lấy Tham Lang thống lĩnh long, nhưng mỗi cung tự có ba sao lành của nó, không chỉ chuyên lấy Cự, Vũ. Đoạn này nói cung Thiên Nguyên kiêm sao Phụ thành năm sao lành, trong đó có lời ẩn, không phải bút mực dám nói hết; đã nói năm sao lành thì là tách Phụ, Bật làm hai sao để ứng với cửu cung, rõ ràng không phải quyết tám cung. Còn ở hai nguyên Nhân và Địa thì có cách kiêm riêng, thấy ở đoạn dưới. Từ đoạn này trở xuống, các can chi, quẻ, phương vị nêu ra đều mang câu đố ẩn; nếu theo mặt chữ mà suy xét thì chẳng khác gì nói mê, không phải chỉ ý thật nằm ngoài lời của Dương công.
Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là long Địa Nguyên, cùng với Càn, Khôn, Cấn, Tốn chung một tông như vợ chồng. Giáp, Canh, Nhâm, Bính là hướng chính; mạch lấy Tham Lang để hộ vệ long chính.
Chú của họ Tưởng: Ở đây lấy bốn chi tứ quý (bốn địa chi ở cuối bốn mùa: Thìn, Tuất, Sửu, Mùi) làm long Địa Nguyên, cũng là nói trong bốn chi ấy có chứa long Địa Nguyên. Bốn chi này vốn nằm trong các quẻ Càn, Khôn, Cấn, Tốn, cho nên nói "chung tông vợ chồng". Cuộc khí của nguyên này chật hẹp, không thể kiêm nguyên khác để thành năm sao lành, chỉ lấy một sao Tham Lang, mạch thật vào huyệt, để hộ vệ gốc rễ của long chính. Như thế khi khí quẻ chưa đến lượt thì gốc không lay; khi khí quẻ đã qua thì nguồn xa dòng dài; đó là chỗ dùng khéo của người làm nghề. Tham Lang nằm ngay trong Giáp Canh Nhâm Bính, cho nên chỉ ở đây lấy hướng chính, cưỡi mạch chính, khác với hai nguyên Thiên, Nhân thu rộng năm sao lành. Không nói đến sao Phụ là vì Phụ Bật đã nằm trong đó rồi. Dương công viết sách, trong chỗ bàn rộng nêu lẫn, mà đường kim mũi chỉ (chỗ then chốt tinh vi) không sót một sợi, là như vậy.
Dần, Thân, Tỵ, Hợi là long Nhân Nguyên đến, nước Ất, Tân, Đinh, Quý đến thúc giục cho phát. Lại lấy Tham Lang để thành năm sao lành; Dần Khôn, Thân Cấn thì "cửa ngự mở". Tỵ Bính nên hướng lên Thiên Môn (cửa trời, chỉ phương Càn), Hợi Nhâm hướng được gió Tốn thổi.
Chú của họ Tưởng: Bốn chi tứ mạnh (?) (bốn chi đầu bốn mùa: Dần, Thân, Tỵ, Hợi) này cũng thuộc các quẻ tứ ngung; trong bốn chi ấy có chứa long Nhân Nguyên. Sau Thiên Nguyên lẽ ra phải tiếp ngay Nhân Nguyên, Dương công theo thứ tự tam tài (Trời, Người, Đất) mà đảo lộn sắp lẫn, cũng là để giấu kín cơ trời, khiến người không dễ đoán biết. Cách long của nguyên này cũng phải kiêm Tham Lang, rồi mới tránh được cảnh trước tươi sau héo (?); nếu không kiêm Tham Lang thì e phát muộn mà lại dứt sớm. Dùng "nước Ất Tân Đinh Quý đến thúc giục" là nói trong bốn dòng nước ấy có Tham Lang. Cung này rộng lớn, dung chứa được nhiều, cho nên lan sang Khôn, Cấn cũng không hại gì, vì thế nói "cửa ngự mở". Nếu Tỵ Bính, Nhâm Hợi kiêm nhau thì phạm long âm dương sai lệch; phép nên bỏ Bính lấy Tỵ, bỏ Nhâm lấy Hợi, để giữ khí Càn, Tốn trong sạch.
Đó là chuyên nói việc phân quẻ cho Nhân Nguyên, chỗ nào cũng muốn quy về một đường. Bởi "một đường" là then chốt đi thẳng đến đích ngay lúc đương thời; "kiêm lấy" là cách bù đắp cứu vãn trước cho thời sau. Không đi thẳng thì giành thắng mà không có quân tinh nhuệ đi đầu; không bù đắp thì về sau không có kế hay; hai điều không thể bỏ một.
Xét chung văn nghĩa ba đoạn: Tý Ngọ Mão Dậu phối với Ất Tân Đinh Quý; Thìn Tuất Sửu Mùi phối với Càn Khôn Cấn Tốn, là chung tông vợ chồng; riêng Dần Thân Tỵ Hợi lại không phối với Giáp Canh Nhâm Bính làm vợ chồng; thì biết bản ý không cho Giáp Canh Nhâm Bính là khách của Dần Thân Tỵ Hợi (?). Điều này đúng với cách vận dụng Đại Ngũ hành (phép ngũ hành theo quẻ của Huyền Không) trong Thiên Ngọc kinh, không phải thuyết tục cho mười hai chi phối với mười hai can thành một đường. Cho nên không nói "Dần Thân Khôn Cấn" mà nói "Dần Khôn Thân Cấn", không phải lấy Dần làm Khôn, lấy Thân làm Cấn. Tỵ thuộc Tốn mà lại nói "cửa trời", Hợi thuộc Càn mà lại nói "gió Tốn"; đảo lộn mà sắp thành, ý gửi gắm thì kín đáo, lại biến ảo đến như thế. Còn bản ý đặt lời thì chẳng qua ngầm nói ra hình tượng âm dương giao nhau đổi chỗ; nhưng trong thiên đều nêu lẫn tên gọi, không chịu nói rõ; đến đoạn sau về "chủ khách đông tây" mới lộ ra đầu mối, mà rốt cuộc vẫn không chịu nói thẳng. Dương công (?) giữ kín cẩn thận đến thế, khiến tôi sợ mình tiết lộ bừa cơ trời.
Tham Lang vốn là sao phát muộn; ngồi hướng trong huyệt thì người chưa biết. Dựng nhà, đặt mộ qua hai kỷ (một kỷ là mười hai năm, tức khoảng hai mươi bốn năm), mới sinh con quý, trai giỏi.
Chú của họ Tưởng: Tham Lang là sao thống lĩnh các quẻ, được khí trước mà sức tỏa xa, sao lại nói phát muộn? Ở đây là nói mạch kiêm thu của hai nguyên Nhân và Địa, không đúng quẻ chính, lại bao chứa thêm khí khác, cho nên sức không chuyên nhất, vì thế mà muộn. "Hai kỷ" là lời nói phỏng chừng. "Sinh con quý" chính là thấy sinh ra bậc anh tài để làm hưng thịnh nghiệp nhà, ngầm chứa ý lâu dài, không như các cung khác một quẻ gặp thời mà thúc giục làm quan, phát tạm thời. Còn việc ứng nghiệm nhanh hay chậm thì không chỉ một đường, sao có thể bám vào đây làm khuôn mẫu cố định?
Dựng nhà, đặt mộ phải hợp với long, không cần nhắm thẳng vào đỉnh núi đẹp lạ. Chủ có lễ thì khách tôn trọng; khách ở phía Tây thì chủ ở phía Đông.
Chú của họ Tưởng: Long vùng núi kết thật thì ắt phải đối với ngọn núi tôn quý rồi mới ra mạch; hoặc là long quay lại nhìn tổ (hồi long cố tổ — mạch đi vòng lại hướng về núi tổ), hoặc là nhánh và cán chầu nhau; có núi chủ trước rồi mới kết huyệt, cho nên nhất định coi trọng triều sơn (núi phía trước chầu về huyệt). Không phải coi trọng triều sơn, mà chính là coi trọng mạch ra của bản thân thật hay giả. Đồng bằng đã không có mạch đến, mạch hạ, chỉ lấy vòng nước (thủy thành — nước bao quanh như tường thành) mà bàn việc kết huyệt; nước là nước, núi là núi, dù có đỉnh núi đẹp lạ cũng không phải cùng một nhà ruột thịt, hướng về nó vô ích. Cho nên chỉ từ chỗ lập huyệt mà xem xét kỹ đường cục (minh đường và cuộc đất — khoảng trống trước huyệt và thế bao quanh), thu khí năm sao lành, gọi là hợp long; mà không lấy triều sơn làm án chính (án sơn: núi thấp trước huyệt như cái bàn).
Hai câu cuối là đại ý của cả thiên, là lời bàn tinh vi, huyền diệu. Cái gọi là chủ khách lại không chỉ là bàn về hướng, mà là chỉ long làm chủ nhân, hướng làm tân khách. Chủ khách cũng như nói vợ chồng, thật ra là chỉ âm dương đối đãi nhau, núi nước giao hợp; một cứng một mềm, một cái một đực, huyền khiếu thông nhau, đều ở chỗ này. Nói có chủ này thì có khách này, có khách này thì có chủ này; chủ khách tuy nói là hai vật, thật ra một khí nối liền, như bóng theo hình, như hang núi đáp lại tiếng vang; gốc rễ giao kết, không rời nhau một hơi thở; không phải là đã có chủ này rồi lại đi tìm khách hiền để đối với nó. "Đông Tây" là nêu một phương mà nói; cũng có thể nói "chủ ở Tây, khách ở Đông", cũng có thể nói "chủ ở Bắc, khách ở Nam", "chủ ở Nam, khách ở Bắc"; tám quẻ, bốn góc, không đâu không như thế; đó là cái gọi là "âm dương đảo lộn rồi lại đảo lộn".
Từ "quân châu trong thiên hạ" đến đây là bàn chung về phép long ở đồng bằng; trong đó bí quyết về quẻ, phương vị, can chi đều không ra ngoài hai câu này, cho nên đến cuối mới nói ra, để bao gồm ý nghĩa của cả thiên; người học nên lặng nghĩ mà thể nghiệm cho thấu.
Họ Khương nói: Từ khi Bảo Chiếu làm sáng tỏ cách long ở đồng bằng, mở chương liền quát thẳng: "Quân châu trong thiên hạ đều đóng ở chỗ trống, cần gì long phía sau chống đỡ", kêu to gấp gáp, ngâm vang hát lớn. Đây là chỗ Dương công soạn ra làm con mắt của cả sách, chỗ nắm giềng mối, không thể đọc lướt qua. Bởi cách long đồng bằng mà cả đời đều mờ mịt, chỉ vì thầy tục như điếc như mù, đem long vùng núi trộn vào, không cách gì mổ xẻ phân biệt, đụng đâu cũng lạc. Cách làm ở đồng bằng đã lạc, thì đến cách thật của long vùng núi cũng sai; mất cái một thì hại luôn cái hai.
Dương công khổ tâm quát lên hai câu ấy, đánh thức giấc mộng lớn nghìn đời của người ta, cho biết nhà ở và mồ mả ở đồng bằng không bàn mạch đến phía sau chỗ ngồi; phàm chỗ ngồi trống thì lại có chân long, chỗ ngồi đặc thì lại không có chân long, hoàn toàn trái ngược với lối thai nghén nuôi dưỡng của long vùng núi. Muốn người học từ cửa ải này mà đánh thông suốt, không còn để những chữ như bác hoán, quá giáp, cao thấp lên xuống, dấu chân ngựa, sợi tơ nhện, rắn bò trong cỏ, đường tro (các lối ví mạch núi mờ nhạt mà vẫn liền) quấn quít trong lòng; chỉ ở nơi âm dương giao hội lớn mà ngộ ra then chốt thật, rồi sau đó bát quái, cửu tinh, can chi, phương vị theo thứ tự bày ra, sợi nào cũng khớp, lẽ biến chuyển của long đồng bằng mới không còn lo sót lọt. Long đồng bằng đã không sót lọt thì long vùng núi cũng không còn sót lọt nữa. Nếu không hiểu nghĩa này, chỉ đem mạch long phía sau mà rối rắm quấn quít, thì tinh túy thật của tạo hóa nhìn thấy từ đâu? Dù có trao cho chỗ sâu xa của bát quái cửu tinh cũng chẳng dùng vào đâu được. Suốt năm đến bạc đầu vẫn mịt mờ uổng công, núi cao hay đồng bằng rốt cuộc đều thành cõi ma. Tôi vì thế càng cảm thán tấm lòng tha thiết cứu người của Dương công. Thiên sau sở dĩ lại nêu hai câu ấy, nói lại để làm rõ thêm, ý thật sâu xa tha thiết.
Thiên này: mười hai câu đầu là một chương, nói về huyệt của long nhánh trong núi sâu; ba mươi bốn câu giữa là một chương, nói về huyệt của long cán thoát sát khí ra đồng bằng; hai chương này đều thuộc long vùng núi. Bốn mươi sáu câu sau chia làm bảy đoạn thành một chương, nói về huyệt của long nước ở đồng bằng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video