Thiên 1 — Quyển 1: Sắc phong, bảo cáo, truyện ký và sự tích hiển linh

 Toàn tập của tiên sinh Trương Tam Phong, quyển một.

 Lý Tây Nguyệt, hiệu Trường Ất sơn nhân, người Hán Gia, biên soạn lại. Trương Đạo Uyên, tự Tử Thâm, kính cẩn chép.

 Chu Đạo Sinh, hiệu Vãn Thành tử, người Lãng Trung, kính cẩn khắc in.

 Cháu: Anh, hiệu Xuân Thành;

 Chu Toản, hiệu Tố Viên, cùng hiệu đính chữ;

 Con trai: Hoàng, hiệu Bàn Khê.

 Sắc phong cáo mệnh của vua Thiên Thuận nhà Minh (Thiên Thuận: niên hiệu của Minh Anh Tông; cáo mệnh: văn bản vua ban để phong tước, phong hiệu).

 Hoàng đế vâng mệnh trời, nối vận nước, ban chiếu rằng: Trẫm nghĩ, người có phong thái của tiên, cốt cách của đạo thì được chân nguyên (khí gốc chân thật) của trời đất. Sách bí mật, văn thiêng liêng thì gom được chính khí của âm dương. Xét thuật "trường sinh cửu thị" (sống lâu, mắt sáng mãi, tức không già không chết), thì thành được công phu vượt khỏi phàm tục, bước vào bậc thánh. Cả một đời mới gặp một lần, dấu vết kỳ lạ hiếm thấy.

 Ngươi, chân nhân (bậc tu đạo đã đạt tới chân lý, thành tiên) Trương Tam Phong, dáng vẻ đẹp đẽ, khác thường, chí hướng thanh nhã, cao vời, không theo ai. Ngươi được bí quyết trong tiên lục (sổ sách bí truyền của tiên gia), dùng linh dược luyện trong kim đỉnh (vạc vàng dùng để luyện đan). Đi về thoắt chốc, thật nắm được then máy của tạo hóa. Ẩn hiện mờ mịt, khớp với chỗ huyền diệu của càn khôn (trời đất). Nay đặc biệt truy tặng ngươi làm Thông Vi Hiển Hóa chân nhân (bậc chân nhân thông suốt chỗ vi diệu, hiện ra để giáo hóa), ban cáo mệnh để tỏ lòng khen ngợi, tôn sùng. Còn mong ngươi chỉ dạy, ban ơn cho những người tài đời sau.

 Bảo cáo thứ nhất (bảo cáo: bài văn tán tụng, xưng đủ danh hiệu một vị thần tiên, đọc khi lễ bái trong Đạo giáo).

 Là danh sĩ đời Nguyên, là con cháu Thiên Sư (danh hiệu đời đời của dòng họ Trương ở núi Long Hổ, đứng đầu phái Chính Nhất của Đạo giáo, truyền từ Trương Đạo Lăng). Cốt cách như hạc thanh thoát, râu như râu rồng phơ phất. Không phải cái tài nhỏ chỉ đủ cai trị trăm dặm (một huyện), được một chức quan rồi mạnh dạn lui về. Rời Liêu Đông đi tìm đạo, vào núi Chung Nam gặp thầy. Nón thủng, áo nạp (áo vá chằng vá đụp của người tu) rách, mà nóng lạnh không xâm phạm được. Quả đã chín, đan đã thành (ý nói công tu luyện đã trọn; đan: kim đan, "viên thuốc tiên" luyện trong thân), ngang dọc tự tại.

 Mượn lời ca để bàn đạo, tiếng vang tận mây xanh; mượn bụi bẩn để giấu chân tính, người đời gọi là "Lôi Thôi". Ngọc Xu (?) (cơ quan trên thiên đình) tuyên chiếu, ông bay mình lên nơi điện vàng. Huyền diệu không theo phép tắc nào, ẩn hiện không ai lường được. Đại Trung Đại Hiếu Đại Từ Đại Bi Nam Cực Hội Thượng Quần Tiên Lĩnh Tụ Huyền Huyền Diễn Chính Võ Đương Kế Võ Chân Quân (danh hiệu, nghĩa là: bậc chân quân rất trung, rất hiếu, rất thương người, đứng đầu các tiên trong hội Nam Cực, diễn giảng chính đạo huyền diệu, nối dấu tổ trước ở núi Võ Đương; chân quân: danh hiệu tôn xưng bậc tiên cao).

 Bảo cáo thứ hai.

 Từ một khí Thủy Thanh (khí trong xanh ban sơ, khí nguyên thủy của trời đất theo Đạo giáo), mở rộng giáo hóa khắp mười phương. Tích công lao dưới triều Đại Minh, độ chúng sinh nơi phố chợ. Gặp Hỏa Long mà tham cứu kỹ đạo lớn tột cùng, vào Võ Đương mà điều dưỡng cốc thần (theo Đạo Đức Kinh: cái thần linh trống rỗng mà không bao giờ chết bên trong con người, tức nguyên thần). Hỗn tục hòa quang (lẫn vào đời thường, giấu bớt ánh sáng của mình), sắp đặt việc đời năm năm; vào núi diện bích (ngồi quay mặt vào vách đá mà tu tĩnh) thử thách chín năm.

 Ở triều đình, khi vua ngự giá, hiện phép bay lên; ở núi nổi tiếng, động cổ, để lại dấu tiên. Khắp các phương khai hóa, chốn chốn lập đàn. Diễn Kim Khoa (phép tắc nghi lễ của Đạo giáo) truyền muôn đời, chứng kim đan mà độ hết người học đời sau. Đại Bi Đại Nguyện Đại Từ Đại Nhân Chí Linh Chí Thánh Chí Công Chí Minh Quần Chân Nhất Nguyên Thủy Tổ Quảng Từ Phổ Độ Chân Quân Thông Vi Hiển Hóa Thiên Tôn (danh hiệu, nghĩa là: bậc rất thương xót, rất nhân từ, rất linh, rất thánh, rất công bằng, rất sáng suốt, thủy tổ một gốc của các chân nhân, rộng lòng từ độ khắp chúng sinh; thiên tôn: danh hiệu tôn xưng thần tiên bậc cao nhất).

 Bảo cáo thứ ba.

 Là huyện lệnh cũ ở Trung Sơn, là vị tiên giữ luật ở cõi Thượng Thanh (một trong ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo). Rộng làm ba nghìn công hạnh, chứng được mười hai phép viên thông (thông suốt trọn vẹn) (?). Giỏi phép lạ biến hóa thần linh, tinh thông lối chữ phù triện (bùa chú vẽ bằng nét chữ kỳ dị của Đạo giáo) uốn lượn như rồng rắn. Đạo cao đức trọng, luyện nhân nguyên mà kiêm cả địa nguyên (các bậc đan pháp: nhân nguyên là luyện đan ngay trong thân người; địa nguyên là luyện đan bằng khoáng chất, dược liệu trong lò).

 Hòa ánh sáng của mình vào bụi trần, ngầm đùa giỡn với đời mà chính là đi độ đời. Tìm người có đức, người người đều được độ; trồng "cây không rễ", cây cây đều là không (ý chỉ chùm thơ "Vô căn thụ" của ông, ví thân người như cây không rễ, giảng lẽ tu luyện) (?). Giảng ý chỉ huyền diệu của tiên thiên (cái gốc có sẵn từ trước khi có hình thể), làm thang, làm thuyền cho người học về sau. Đại Bi Đại Nguyện Đại Thánh Đại Từ Võ Đương Kế Giáo Chưởng Pháp Tiên Sư Linh Bảo Chân Nhân Thiên Lôi Chủ Tể Huyền Huyền Diễn Đạo Phi Long Tế Thế Chân Nhân Thông Vi Hiển Hóa Thiên Tôn (danh hiệu, nghĩa là: vị thầy tiên nối giáo, giữ pháp ở Võ Đương, chủ tể sấm trời, diễn đạo huyền diệu, như rồng bay cứu đời).

 Bảo cáo thứ tư.

 Bậc rất chân thật truyền đạo, được cõi Thái Thanh chọn làm tiên. Ở Võ Đương mà mở giáo, là dòng truyền chính của Văn Thủy (tức Doãn Hỉ, quan giữ ải đã đón Lão Tử và được truyền đạo). Như si như say, lẫn dấu tiên nơi lầu Lệ Xuân (một chốn ca hát); dạy hiếu dạy trung, mở rộng phong thái đạo huyền khắp Hoa Hạ (Trung Hoa). Độ Thẩm Vạn Tam ở vùng Điền Hải (Vân Nam), con rể và con gái cùng bay lên; nối thần thông của dòng Long Hổ (dòng Thiên Sư núi Long Hổ), đạo và pháp đều đủ.

 Là chiếc bè báu của mười phương, là tông sư của ba giáo (Nho, Phật, Đạo). Đại Bi Đại Nguyện Đại Từ Đại Nhân Chí Huyền Chí Diệu Chí Kỳ Chí Thần Đông Hoa Thủ Tướng Tam Thanh Ngoại Thần Lôi Đình Thần Lại Linh Bảo Thiên Sư Thái Hòa Nhất Khí Thủy Tổ Đạo Thông Văn Viễn Chân Quân Thông Vi Hiển Hóa Thiên Tôn (danh hiệu, nghĩa là: bậc rất huyền, rất diệu, rất kỳ, rất thần, đứng đầu hàng quan ở cung Đông Hoa, bề tôi ngoài của Tam Thanh, thần lại coi sấm sét, thiên sư phái Linh Bảo, thủy tổ một khí núi Thái Hòa…).

 Bảo cáo thứ năm.

 Là thượng tướng ở cung Ngọc Hư, là bậc chân nhân cao nơi Kim Khuyết (cửa khuyết vàng, cung điện trên trời). Đức thấm khắp người và thần, mở kinh ở vùng sao Tỉnh, sao Quỷ (hai chòm trong hai mươi tám chòm sao, ứng với vùng đất Tần, Thục) (?). Rộng làm ba nghìn công hạnh, thức tỉnh ức vạn kẻ mê muội chìm đắm. Xưa theo núi lớn (Võ Đương) mà thành chân, nay nối Huyền Thiên (Huyền Thiên Thượng Đế, vị thần chủ của núi Võ Đương) mà mở rộng giáo hóa. Giúp chính giáo, không bè phái, không thiên lệch; bác bỏ bàng môn (các đường tu lệch lạc, tà thuật) một cách rõ ràng, mạnh mẽ.

 Trừ diệt bọn phương sĩ (kẻ làm phép thuật, bán thuốc tiên) làm hại trời đất (?), kéo lại tông phong của đạo đức. Chỉ cái tiên thiên như chỉ tay vào mặt trăng (?), gọi người học đời sau cùng lên mây. Đạo diệu không theo phép tắc nào, chỗ huyền vi không lường được. Chí Linh Chí Thánh Chí Đại Chí Tôn Thể Hợp Tự Nhiên Thần Ngưng Bát Nhã Tam Giáo Chân Tể Nhất Khí Quyền Hành Tham Pháp Thiên Sư Động Huyền Đế Quân Do Long Lục Tổ Ẩn Tiên Ngụ Hóa Hư Vi Phổ Độ Thiên Tôn (danh hiệu, nghĩa là: bậc rất linh, rất thánh, rất lớn, rất tôn, thân hợp với tự nhiên, thần ngưng tụ trong trí tuệ, chủ tể chân thật của ba giáo, cân nhắc mọi pháp bằng một khí, tổ thứ sáu của phái Do Long, vị tiên ẩn mình giáo hóa, độ khắp chúng sinh).

 Lễ bái Như Lai, được tuyên ban hiệu Phật, kèm lời tán.

 Ánh sáng thần chiếu rạng, biển tính lắng trong. Ở trong trần mà ra khỏi trần, ẩn mình khỏi đời mà độ đời. Hiện thân thầy thuốc để giúp kẻ nguy, cứu kẻ khốn; nói kệ (bài thơ giảng đạo của nhà Phật) cho đại chúng (?) để mở đạo truyền kinh. Quả chứng Đại La Kim Tiên (bậc tiên cao nhất, ở cõi trời Đại La), đạo sánh với tôn giả Đạt Ma. Đại Nhân Đại Nguyện Đại Từ Đại Bi Tam Phong Chân Sư Cứu Nạn Thiên Tôn Lôi Thôi Tĩnh Quang Phật Bồ Tát Ma Ha Tát (danh hiệu, nghĩa là: chân sư Tam Phong cứu nạn, vị Phật "Lôi Thôi" ánh sáng tĩnh lặng, bậc Bồ Tát lớn).

 Liệt truyện (truyện ghi chép về cuộc đời nhân vật).

 Trương Tam Phong, người Ý Châu, Liêu Đông. Tên là Toàn Nhất, một tên khác là Quân Thật, còn Tam Phong là hiệu. Vì ông không chăm chút bề ngoài nên lại có hiệu là Trương Lôi Thôi. Ông cao lớn, khôi vĩ, thân như rùa, lưng như hạc (tướng người sống lâu), tai to, mắt tròn, râu cứng như mũi kích. Nóng hay lạnh cũng chỉ một tấm áo nạp, một tấm áo tơi. Ăn thì một thăng, một đấu (đơn vị đo lương thực) cũng hết sạch, có khi mấy ngày ăn một bữa, có khi mấy tháng không ăn. Sách đọc qua là không quên. Đi đây đó không chỗ nhất định, có người nói ông một ngày đi được nghìn dặm. Ông hay đùa cợt, coi như bên cạnh không có ai.

 Ông từng đi chơi các núi non hang hốc ở Võ Đương, nói với người ta: "Núi này ngày sau ắt sẽ rất hưng thịnh." Lúc ấy các cung Ngũ Long, Nam Nham, Tử Tiêu đều đã bị binh lửa phá hủy. Tam Phong cùng đồ đệ dọn bụi gai, dẹp gạch vụn, dựng lều cỏ để ở, rồi lại bỏ đi. Thái Tổ (Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương) vốn đã nghe tiếng ông, năm Hồng Vũ thứ hai mươi bốn (1391) sai sứ đi tìm mà không được. Sau ông ở quán Kim Đài, huyện Bảo Kê. Một hôm ông tự nói mình sắp chết, để lại bài tụng rồi mất; người trong huyện sắm quan tài khâm liệm. Đến lúc chôn, nghe trong quan tài có tiếng động, mở ra xem thì ông đã sống lại. Ông bèn đi chơi Tứ Xuyên, gặp Thục Hiến vương (Chu Xuân, con Minh Thái Tổ). Lại vào Võ Đương, trải qua vùng Tương Dương, sông Hán, tung tích càng kỳ ảo.

 Trong khoảng Vĩnh Lạc, Thành Tổ (Minh Thành Tổ) sai Cấp sự trung (chức quan can gián, xét việc các bộ) Hồ Oanh cùng nội thị (hoạn quan hầu trong cung) Chu Tường mang thư có đóng ấn vua, hương và lễ vật đi tìm, đi khắp các vùng biên giới hoang vu, mấy năm liền mà không gặp. Vua bèn sai Công bộ thị lang (phó quan bộ Công, bộ coi việc xây dựng) Quách Tấn, Long Bình hầu Trương Tín và những người khác đốc thúc hơn ba mươi vạn dân phu, xây dựng lớn các cung quán ở Võ Đương, tốn phí tính bằng trăm vạn. Xây xong, ban tên là "Thái Hòa Thái Nhạc sơn", đặt quan, đúc ấn để trông coi. Rốt cuộc đúng như lời Tam Phong. Có người nói Tam Phong là người đời Kim, đầu đời Nguyên cùng học một thầy với Lưu Bỉnh Trung (đại thần đầu đời Nguyên), sau học đạo ở cung Thượng Thanh, Lộc Ấp, nhưng đều không thể khảo cứu. Năm Thiên Thuận thứ ba (1459), Anh Tông ban cáo mệnh, tặng hiệu "Thông Vi Hiển Hóa chân nhân", rốt cuộc không ai biết ông còn sống hay đã mất.

 Liệt truyện, chép theo sách "Vi Dị Lục" — Kỳ Viên cư sĩ.

 Trương Lôi Thôi, tên Quân Thật, tự Huyễn Nhất, tự khác là Huyền Huyền. Người Ý Châu, Liêu Đông, con thứ năm của Trương Trọng An. Dáng người to lớn khôi ngô, thân như rùa, cốt như hạc, tai to, mắt tròn, râu cứng như mũi kích, trên đỉnh đầu búi một búi tóc. Tự hiệu là Bảo Hòa Dung Nhẫn Tam Phong Tử, tay cầm dao và thước. Nóng hay lạnh cũng chỉ mặc một tấm áo nạp. Có khi ở chốn cùng quẫn vắng vẻ, có khi dạo đầu chợ, ung dung tự tại, coi như bên cạnh không có ai. Có người hỏi thì suốt ngày không đáp một lời; nhưng khi cùng bàn kinh sách của ba giáo thì lời nói tuôn ra ào ạt, đều lấy đạo đức, trung hiếu làm gốc. Mỗi khi gặp việc, thường biết trước. Có khi ba, năm ngày, có khi hai, ba tháng mới ăn một bữa, vậy mà lên núi như bay. Có khi giữa mùa đông nằm trong tuyết, ngáy như sấm. Người đương thời đều lấy làm lạ, nhân đó gọi là Trương Lôi Thôi.

 Cuối đời Nguyên, ông ở quán Kim Đài, Bảo Kê; từng có một hôm từ giã cõi đời mà mất, người theo hầu khâm liệm vào quan tài, lúc sắp hạ huyệt mở ra xem thì ông sống lại. Ông bèn vào đất Thục, đến đất Tần, đi chơi vùng Tương Dương, Đặng Châu, qua lại Trường An, trải khắp Lũng, Mân, Cam Túc. Đầu đời Hồng Vũ, ông vào Võ Đương, lên đỉnh Thiên Trụ, đi khắp các danh thắng, sai đệ tử Khâu Nguyên Tĩnh ở Ngũ Long, Lư Thu Vân ở Nam Nham, Lưu Cổ Tuyền và Dương Thiện Đăng ở Tử Tiêu; còn mình thì dựng lều cỏ ở phía bắc đỉnh Triển Kỳ, gọi là cung Ngộ Chân; lại dựng am cỏ ở Thổ Thành, gọi là quán Hội Tiên, sai đệ tử Chu Chân Đắc trông giữ.

 Năm Canh Ngọ đời Hồng Vũ (1390), ông phẩy tay áo đi mãi, không biết đi đâu. Năm sau, Thái Tổ sai đạo sĩ Tam Sơn đến mời vào triều, nhưng chẳng thấy đâu. Có người nói ông ở động Vân Môn, Thanh Châu. Đầu đời Vĩnh Lạc, vua sai Cấp sự trung Hồ Oanh, Chỉ huy (chức võ quan) Dương Vĩnh Cát và những người khác dò tìm, không được. Tháng hai năm Vĩnh Lạc thứ mười, Thành Tổ viết thư, xuống chiếu sai đạo sĩ Nguyên Hư Tử đến Võ Đương, ở chỗ Huyền Huyền từng đi lại xưa kia lập đạo tràng (đàn lễ cầu cúng), đốt thư, mong có tin tức, nhưng không được; vua bèn làm thơ ban cho, có câu: "Nếu gặp chân tiên Trương Hữu Đạo, nhắn rằng ta đứng đợi, nhớ nhung mãi." Cuối đời Thiên Thuận, ông lúc ẩn lúc hiện. Vua nghe tin, phong làm "Thông Vi Hiển Hóa chân nhân". Sau ông qua lại núi Hạc Minh nửa năm, không biết kết cục ra sao.

 Liệt truyện, chép theo sách "Thất Tu Loại Cảo" — Lang Anh đời Minh.

 Trương tiên tên Quân Thật, tự Toàn Nhất, người Ý Châu, Liêu Đông. Hiệu khác là Huyền Huyền, lại hiệu Bảo Hòa Dung Nhẫn Tam Phong Tử; người đương thời còn gọi là Trương Lôi Thôi. Năm Thiên Thuận thứ ba, ông từng đến yết kiến vua. Tôi đã thấy tranh vẽ ông: râu và tóc mai dựng ngược lên, một búi tóc rủ sau lưng, mặt tía, bụng to, tay cầm nón. Vua ban văn cáo, phong làm "Thông Vi Hiển Hóa đại chân nhân".

 Liệt truyện, chép theo sách "Hoài Hải Tạp Ký" — Lục Tây Tinh đời Minh.

 Lão tiên Tam Phong là cháu xa đời của dòng Long Hổ. Ông nội là Dụ Hiền công, học vấn kiêm cả chiêm tượng (xem hiện tượng trên trời để đoán việc). Ông dời nhà đến Ý Châu thuộc nước Kim, cùng con là Xương ẩn mình trong dân gian. Đến khi Ý Châu bị người Nguyên đánh chiếm, tên tuổi mới dần dần được biết đến, nhưng Xương công vốn là người thong dong ngoài vòng đời. Phu nhân họ Lâm trước sinh đôi hai lần, được bốn con, tên là Ngao, Du, Tiêu, Dao, đều chết sớm. Sau lại sinh hai con, tên là Thông, Đạt; Thông chính là lão tiên.

 Đêm ông chào đời, bà Lâm mộng thấy Đẩu Mẫu Nguyên Quân (nữ thần, mẹ của các sao Bắc Đẩu) đưa tay vẫy một con hạc lớn, hạc đậu trên mái nhà kêu dài ba tiếng, bà giật mình tỉnh dậy rồi chuyển dạ. Nhỏ đã có tư chất lạ, lớn lên mang tài nghệ. Ông đi chơi Yên Kinh, bạn cũ là Lưu Bỉnh Trung thấy thì lấy làm lạ, nói: "Đúng là tài của bậc tiên." Ông Lưu lặng lẽ nâng đỡ, lâu sau ông mới được làm quan cai trị một huyện ở đất Trung Sơn khổ hàn; rồi vì đinh ưu (về chịu tang cha mẹ) mà về, từ đó không ra làm quan nữa. Ông từng nói: "Giàu sang như đèn trước gió, như sương trên cỏ; thời gian như mưa, như chớp, như bọt nước nổi." Bèn quyết chí cầu đạo. Ông tìm thầy ở Chung Nam, được nghe chân lý mầu nhiệm của Hỏa Long. Dần dần ông giả điên, sống nhơ bẩn, người ta không nhận ra.

 Thơ văn cả đời ông thường thảo trên vỏ cây, lớp rêu (?), trong lúc uống trà, cầm thìa đũa; mấy chục năm sau vẫn nhớ đọc thuộc, nhưng chưa từng chép ra cho người khác xem. Vì thế trong văn nghệ triều Nguyên không ai biết đến. Con ông là Đạo Ý, cháu là Minh Loan, Minh Hạc. Đầu đời Minh, Loan dời đến Hoài Dương; cháu sáu đời là Hoa Cốc đạo nhân, thuộc dòng đích tôn của Loan, cùng tôi là bạn phương ngoại (bạn ngoài vòng thế tục). Nhà ông ấy có cảnh vườn rừng đẹp, lão tiên từng đến chơi. Khi hỏi chuyện cũ năm xưa, lão tiên viết cho mấy chục bài thơ vân du, mấy chương bảo cáo, một hộp đan quyết (bí quyết luyện đan), dặn cất giữ. Hoa Cốc thường kể cho tôi nghe, khiến người ta mơ tưởng xa xăm không xiết.

 Bản truyện tiên sinh Tam Phong — Uông Tích Linh kính cẩn thuật lại.

 Tiên sinh Tam Phong họ Trương, tên Thông, tự Quân Thật. Tổ tiên là người núi Long Hổ, Giang Tây, cho nên ông từng tự xưng là dòng dõi Thiên Sư. Ông nội (?) là Dụ Hiền công, học tinh thông tinh toán (xem sao, tính số để đoán vận). Cuối đời Nam Tống, ông biết vương khí (khí vận của bậc đế vương) trong thiên hạ sắp nổi lên ở phương bắc, bèn mang gia quyến trong chi họ mình dời đến Ý Châu, Liêu Dương. Ông có con tên Cư Nhân, cũng tên Xương, tự Tử An, một tự khác là Trọng An, hiệu Bạch Sơn, tức là cha của tiên sinh. Lúc trai tráng, Tử An mang tài khí lạ; Nguyên Thái Tông thu nạp nhân tài, chia ba khoa để chọn kẻ sĩ, Tử An dự thi khoa sách luận (khoa thi viết bài bàn về chính sự) và được chọn. Nhưng tính vốn điềm đạm, không màng làm quan, suốt đời ở chốn rừng núi.

 Mùa hạ năm Đinh Mùi đời Định Tông (1247), mẹ tiên sinh là Lâm thái phu nhân mộng thấy một con hạc đen từ biển trời bay đến, rồi sinh ra tiên sinh, đó là giờ Tý (khoảng 23 giờ đến 1 giờ sáng) ngày mồng chín tháng tư. Thần thái khác thường, thân như rùa, cốt như hạc, tai to, mắt tròn. Năm tuổi, mắt mắc bệnh lạ, lâu dần mờ đi. Bấy giờ có Trương Vân Am, là bậc dị nhân ngoài đời, trụ trì cung Bích Lạc, tự hiệu Bạch Vân thiền lão. Thấy tiên sinh, ông lấy làm lạ, nói: "Đứa bé này có cốt cách tiên đạo, vốn chẳng phải người thường, chỉ vì mắt gặp ma chướng (vật cản do tà ma gây ra), phải bái bần đạo làm thầy, gột sạch màn bụi che mắt, thì hạt châu trí tuệ lại sáng; khi ấy sẽ đưa trả về." Thái phu nhân bằng lòng, bèn cho theo Vân Am làm đồ đệ. Ở yên tĩnh nửa năm, mắt dần sáng lại; được dạy tập kinh đạo, đọc qua là hiểu; lúc rảnh đọc thêm sách của hai nhà Nho, Phật, tiện tay giở xem, hiểu thông đại ý thì thôi.

 Thoắt đã bảy năm, thái phu nhân nhớ con, Vân Am cũng không giữ, tiên sinh bèn lạy từ thầy về nhà, chuyên học nghiệp nhà Nho. Năm Trung Thống thứ nhất (1260), được tiến cử vào hạng "mậu tài dị đẳng" (người tài xuất chúng); năm thứ hai, được xếp hạng "văn học tài thức" (giỏi văn, có tài, có kiến thức), ghi tên tâu lên vua để chờ cất nhắc, nhưng đó không phải chí hướng vốn có của tiên sinh. Chỉ vì muốn làm rạng danh cha mẹ, muốn theo ý Mao Lư Giang nâng tờ hịch mà thôi (điển: Mao Nghĩa đời Hán nhận giấy bổ làm quan thì vui mừng, chỉ vì để có bổng lộc nuôi mẹ già; mẹ mất thì không làm quan nữa).

 Mùa thu năm Giáp Tý niên hiệu Chí Nguyên (1264), tiên sinh đi chơi Yên Kinh. Lúc ấy nhà Nguyên vừa định đô ở đất Yên, có chiếu cho những người đã được xếp hạng văn học tài thức chờ bổ dụng, tiên sinh lưu lại ở Yên Kinh. Danh vọng ngày càng cao, tiên sinh mới quen với Bình chương chính sự (chức tể tướng đời Nguyên) Liêm Hi Hiến. Ông Liêm thấy tài lạ, tâu xin bổ làm huyện lệnh Bác Lăng ở Trung Sơn, tiên sinh bèn đến nhận chức. Lúc rảnh việc quan, tiên sinh thăm núi Cát Hồng, tương truyền là nơi Trĩ Xuyên (tức Cát Hồng, nhà luyện đan nổi tiếng đời Tấn) tu luyện. Nhân đó nghĩ: một chức quan quạnh quẽ, khá giống Câu Lậu (Cát Hồng từng xin làm huyện lệnh Câu Lậu để tiện lấy đan sa luyện thuốc), ta há chẳng thể như Trĩ Xuyên sao?

 Sang năm sau thì gặp tang cha, lại mấy tháng nữa thì báo tang mẹ. Tiên sinh bèn dứt ý làm quan, đưa linh cữu về Liêu Dương, suốt ngày thương xót đến tiều tụy, tìm chỗ núi cao sạch sẽ, vừa lo chôn cất xong, ở chịu tang mấy năm, ngày ngày tụng Động kinh (kinh điển Đạo giáo). Bỗng có một đạo nhân họ Khâu gõ cửa đến thăm, bàn luận sôi nổi về lẽ huyền, cả nhà như có gió mát, tiên sinh thấy lâng lâng, nảy ý muốn thoát ra ngoài đời. Đạo nhân đi rồi, tiên sinh liền sắm hành trang ra đi, ruộng vườn giao hết cho người trong họ, dặn thay mình quét mộ, dắt hai đồng tử theo hầu. Phía bắc đến Yên, Triệu; phía đông đến Tề, Lỗ; phía nam đến Hàn, Ngụy; qua lại các núi nổi tiếng, chùa cổ, ngâm vịnh, nhàn ngắm, vừa đi vừa dừng. Như thế gần ba mươi năm mà đều không gặp được ai.

 Bèn sang phía tây đến Tần, Lũng, hít khí núi Thái Hoa, thu nét kỳ của núi Thái Bạch, đi qua Bao Tà, vượt Trần Thương, thấy núi đầm Bảo Kê sâu thẳm mà trong lành, bèn ở lại đó. Trong vùng có núi Tam Tiêm, ba ngọn vươn cao đẹp đẽ, xanh mướt đáng yêu, nhân đó tự hiệu là Tam Phong cư sĩ (cư sĩ: người tu tại gia). Năm Diên Hựu thứ nhất (1314), sáu mươi bảy tuổi, tiên sinh mới vào núi Chung Nam, gặp được Hỏa Long chân nhân, được truyền đại đạo. Đổi tên là Huyền Tố, một tên khác là Huyền Hóa, tự hiệu Huyền Huyền Tử, biệt hiệu Côn Dương. Ở núi bốn năm mà công tu vẫn lặng im chưa thấy hiệu quả. Nghe nói người theo đạo này phải "pháp tài lưỡng dụng" (vừa có phép tu, vừa phải có của cải để lo việc luyện đan), mà bình sinh đi khắp nơi tìm thầy, lại khá ưa làm việc thiện, túi hòm gần rỗng, bất giác rơi lệ. Hỏa Long lấy làm lạ, tiên sinh thưa rõ duyên cớ, Hỏa Long bèn truyền cho bí quyết đan sa điểm hóa (dùng đan sa luyện thành để biến kim loại thường thành vàng bạc), sai ra núi tu luyện.

 Tiên sinh lập tức từ biệt ân sư, hòa mình vào đời thường mấy năm. Mùa xuân năm Giáp Tý niên hiệu Thái Định (1324), đi về nam đến Võ Đương, điều luyện thần chín năm thì đạo mới thành. Từ đó trong khoảng mây vùng Tương, mưa vùng Ba, ẩn hiện ngao du lại hơn mười năm nữa. Đến đầu niên hiệu Chí Chính, từ đất Sở về Liêu Dương, thăm mộ xong, lại đến Yên Kinh thì các bậc công khanh, bạn cũ đã chết hết. Bèn đến Tây Sơn, gặp lại Khâu đạo nhân năm trước, đàm tâm nói đạo, ngồi kề gối cùng tham cứu, mới biết đó là Trường Xuân tiên sinh, hiệu Phù Dương Tử (tức Khâu Xứ Cơ, đạo sĩ nổi tiếng đời Kim – Nguyên).

 Chia tay rồi, tiên sinh lại đến Tần, Thục, từ Kinh Sở sang Ngô Việt, ở trọ Kim Lăng, gặp Thẩm Vạn Tam, truyền cho đan đạo; việc ấy vào năm Chí Chính thứ mười chín (1359). Lúc chia tay, tiên sinh biết trước Vạn Tam sẽ gặp họa bị đày ra biên giới, dặn rằng: "Vương khí ở Đông Nam đang thịnh, ta sẽ gặp lại ngươi ở Tây Nam." Rồi lại về Tần, ở quán Kim Đài, Bảo Kê. Ngày hai mươi tháng chín, dương thần (cái thần thuần dương do luyện đan mà thành, có thể rời khỏi xác đi xa) của tiên sinh ra ngoài dạo chơi; một người sĩ tên Dương Quỹ Sơn tưởng tiên sinh đã qua đời, mua quan tài khâm liệm. Lúc sắp chôn, trong quan tài có tiếng như sấm, mở ra xem thì sống lại. Ấy là dương thần ra ngoài dạo chơi, người chất phác thấy vậy tưởng là đã chết. Sau đó tiên sinh dắt Quỹ Sơn trốn đi.

 Lại hai năm, bãi bể nương dâu bỗng đổi, nước biển lại trong (ý nói thời thế đổi thay, thiên hạ lại yên), vận nhà Nguyên chợt hết, vận nhà Minh lại mở. Tiên sinh bèn dựng am ở núi Thái Hòa (tức Võ Đương), cố ý làm người điên, người ta coi là đạo nhân lôi thôi. Đạo sĩ Khâu Nguyên Tĩnh tính yên tĩnh đáng mến, tiên sinh kín đáo nhận làm đồ đệ. Ngày kia vào Thành Đô, khuyên Thục vương Chu Xuân vào đạo, vương không nghe, tiên sinh lui về vùng Tương Dương, Đặng Châu, từ đó càng không ai lường được tung tích.

 Năm Hồng Vũ thứ mười bảy, Giáp Tý (1384), Thái Tổ vì người Hoa và các dân tộc khác đều đã quy phục, xuống chiếu tìm tiên sinh, tiên sinh không đến. Năm thứ mười tám, vua lại ép Thẩm Vạn Tam tha thiết mời, cũng không đến. Bởi bậc đế vương tự có đạo của mình, không thể đem kim đan, kim dịch (thuốc tiên luyện thành) làm phân tán cái chí dốc sức trị nước của bậc vua. Xưa nay phương sĩ gây họa đều do kẻ tu tiên vào triều làm bậc thang dẫn đến tai họa; bậc đã lên tới thánh chân quyết không làm như Diệp Pháp Thiện đời Đường, Lâm Linh Tố đời Tống (những đạo sĩ được vua sủng ái, can dự triều chính), xe trước đổ, xe sau phải lấy làm gương.

 Năm thứ hai mươi lăm, tiên sinh trốn vào Vân Nam, vừa lúc Thái Tổ đày Vạn Tam ra miền biển xa (?), nhân đó Vạn Tam giữ đúng lời hẹn đến gặp, cùng luyện thiên nguyên phục thực đại dược (thiên nguyên: bậc đan pháp cao nhất, luyện thuốc lớn để uống mà thành tiên). Năm sau thuốc thành, tiên sinh mới đến núi Phúc Tuyền ở Bình Việt, Quý Châu, triều chân lễ đẩu (chầu các bậc chân tiên, lễ bái sao Bắc Đẩu), chờ chiếu trời để bay lên. Năm Kiến Văn thứ nhất (1399), Hoàn Phác Tử đến Võ Đương tìm tiên sinh, vừa lúc tiên sinh từ Bình Việt trở về, hai người gặp nhau rất vui.

 Năm Vĩnh Lạc thứ tư, Thị độc học sĩ (chức quan hầu vua đọc sách, giảng kinh sử) Hồ Quảng tâu rằng tiên sinh có đạo pháp sâu xa, đủ thần thông rộng lớn. Năm thứ năm, Đinh Hợi, vua liền sai Hồ Oanh và những người khác đi khắp thiên hạ tìm. Năm thứ mười, Nhâm Thìn, lại sai Tôn Bích Vân dựng cung ở Võ Đương để bái chờ, kèm gửi thư mời. Mãi đến năm thứ mười bốn vẫn không nghe tung tích gì. Vua bèn giận, bảo Hồ Quảng: "Khanh nói Trương Tam Phong ôm chứa huyền cơ, sao lại không dám đến gặp trẫm?" Rồi quở Quảng phải đi tìm. Quảng rất sợ, đi suốt đêm đến Võ Đương, đốt hương khóc khấn. Ngày mồng một tháng năm năm ấy là ngày vạn thọ của Nam Cực (Nam Cực Trường Sinh Đại Đế), Lão Quân truyền lệnh các tiên đúng kỳ đến dự đại hội; lúc ấy tiên sinh cũng có tên trong chiếu, bèn cùng các quan thuộc của Huyền Thiên cưỡi khí cùng đi. Vừa thấy Hồ Quảng thiết tha, tiên sinh bèn dừng xe mây, hứa sẽ vào triều yết kiến vua, xong rồi lập tức đi theo mệnh trời Thượng Thanh, phơi phới bay đi. Năm sau, Hồ Oanh và những người khác về triều, rốt cuộc chưa được gặp tiên sinh.

 Thầy ta ơi! Thầy ta ơi! Là tiên trong hàng người ẩn chăng! Là thần trong hàng tiên chăng! Là thần tiên mà lại là thiên tiên (bậc tiên ở cõi trời) chăng! Lại được ngọc chiếu, hội họp đông đủ các chân nhân, ngôi xếp ở cung Đoài, thân thành thể Càn (Đoài, Càn: tên quẻ trong Bát quái; thân thành thể Càn ý nói thân đã thành thuần dương), nên có thể thần thông biến hóa, cứu đời độ người. Bốn bề trên dưới, khắp chốn hư không, đều là nơi xe loan của tiên sinh tới được. Cái gọi là "chứa sâu nguyện lớn, pháp môn rộng lớn", sau Lã Tổ (Lã Động Tân) thì chỉ có một mình tiên sinh mà thôi.

 Tích Linh tôi là viên quan tục lụy nơi gió bụi, gần quên mất bản nguyên của mình (?), làm quan sát (chức quan giám sát một vùng) ở Kiếm Nam, lại ít có chính sự nhân từ, lạm hưởng bổng lộc hậu, phụ ơn vua. Hai năm nay ít thấy mặt trời, mưa lũ ngày càng nhiều, Linh bèn đi chân đất, cắt móng tay, kính cẩn cầu đảo thần linh núi Nga Mi. Thắp hương bảy ngày thì nắng soi khắp nơi, cảnh đẹp như tranh mở ra xa xa; giữa núi lạ nước kỳ, may được gặp tiên sinh. Tiên sinh xét tấm lòng thành nhỏ mọn của Linh, gọi Linh vào đạo, lại chỉ cho một chương "Đan Kinh Bí Quyết" cùng hai quyển "Tiệp Yếu Thiên"; Linh theo phép tu luyện, mới biết được công phu huyền diệu. Nhân đó hối hận đã bước vào đường làm quan. Thả lòng nơi non nước, gần đây tự bỏ bổng lộc của mình dựng lều ở núi Lăng Vân, chưa biết năm nào, ngày nào mới như ve lột xác ra khỏi lưới trần, hái hoa ngọc, dâng quả đào kính hiến tiên sinh. Linh hầu tiên sinh đã rất lâu, biết gốc gác của tiên sinh lại rất tường tận, bèn gột rửa lòng trần đục, kính cẩn viết truyện, để trao lại cho những người nối dậy trong môn phái ta.

 Truyện tiên sinh Tam Phong — Viên Kiệu ngoại sử.

 Tiên sinh là người Ý Châu, Liêu Dương, tên hiệu nhiều lần thay đổi, đi lại không định, người ta phần nhiều không lường được tung tích; ông cùng học một thầy với Lưu Bỉnh Trung. Trong khoảng Chí Nguyên trước (niên hiệu đời Nguyên Thế Tổ), ông được Liêm Hi Hiến tiến cử; trong khoảng Chí Nguyên sau (niên hiệu đời Nguyên Thuận Đế), ông từ chức quan cai trị mà về. Đầu đời Hồng Vũ, Thái Tổ nhiều lần xuống chiếu mà ông không ra, ấy là mượn tiếng tiên mà trốn xa, để giữ trọn tiết của người từng làm quan nhà Nguyên. Cho nên ông từng tự xưng là "di lão của Đại Nguyên" (người già sót lại của triều Nguyên), lại từng tự tán là "dật dân của Đại Nguyên" (người dân ẩn dật của triều Nguyên). Người quân tử rất than tiếc rằng danh thần tiên của ông quá nặng, đến nỗi che lấp tấm lòng trung côi cút.

 Bình sinh ông tìm đạo, trải hết gian khổ; sau khi gặp thầy ở Chung Nam, ông tìm bạn đạo, cầu "chì" (dược liệu chính trong đan đạo), chân đi khắp chân trời, rồi ở núi Võ Đương tu thành đại đạo. Điều lạ là tiên sinh chưa giáng thế mà một chỗ ở Võ Đương đã sớm được sắp đặt. Xưa Hi Di tiên sinh (tức Trần Đoàn) đi chơi núi Thái Hoa, gặp dị nhân là Tôn Quân Phỏng, ông này nói: "Hang Cửu Thất ở núi Võ Đương sâu kín, yên tĩnh, có thể ở được. Về sau ông có đồ tôn còn có thể dấy nghiệp ở núi này, làm rạng rỡ lớn cho ông." Ấy là đã biết núi danh có chủ, đại đạo có người nối pháp. Há chẳng lạ sao!

 Từng nghe Khổ Trúc chân quân truyền ghi lời cho Chung Ly Vân Phòng (Hán Chung Ly), bảo rằng ngày sau có người "hai chữ khẩu" (chữ Lã gồm hai chữ khẩu chồng lên nhau) làm đệ tử của ông, mà về sau quả nhiên gặp Lã Tổ. Phải chăng bậc chí nhân giáng xuống trần, tất trước đã có năm, tháng, ngày, giờ, quê quán, họ tên được định sẵn trên trời Đại La? Nếu không thì sao lời nói lại ứng nghiệm đến thế. Viên Thông chân nhân (tức Uông Tích Linh) là đệ tử của tiên sinh cũng không thể hỏi cho rõ cớ ấy. Một thiên "Bản Truyện" ghi chép tinh tường, đem đối chiếu với "Tiên Giám", "Minh Kỷ" đều khớp, rồi mới biết quê quán, sự sinh thành, việc tu chân đắc đạo của tiên sinh đầy đủ đến như vậy.

 Đạo phái (các dòng truyền đạo).

 Nguồn gốc của đại đạo bắt đầu từ Lão Tử; truyền một đời là Doãn Văn Thủy, truyền năm đời thì đến tiên sinh Tam Phong. Tuy vậy, Lão Tử truyền cho rất nhiều người, trong đó nổi bật có Doãn Văn Thủy, Vương Thiếu Dương; các nhánh chia ra, dòng tách đi, mỗi dòng đều có người nối truyền; nay chỉ nói riêng về Văn Thủy. Văn Thủy truyền cho Ma Y, Ma Y truyền cho Hi Di, Hi Di truyền cho Hỏa Long, Hỏa Long truyền cho Tam Phong. Có người gọi là phái Ẩn Tiên, vì Văn Thủy ẩn ở chức quan giữ ải, ẩn ở núi Thái Bạch; Ma Y ẩn ở núi Thạch Đường, ẩn ở Hoàng Sơn; Hi Di ẩn ở Thái Hoa; Hỏa Long ẩn ở Chung Nam; tiên sinh ẩn ở Võ Đương: đó là thuyết "phái ẩn". Thần tiên thì không ai là không ẩn được, nhưng phái này lại ẩn bậc cao. Khổng Tử nói: "Lão Tử giống như rồng chăng?", ý nói ông ẩn sâu, không lường được; vì thế lại gọi là phái Do Long (phái "như rồng").

 Xét đạo của Lão Tử, phái Văn Thủy cao nhất, phái Thiếu Dương lớn nhất. Thiếu Dương truyền cho Chính Dương (Hán Chung Ly), Chính Dương truyền cho Thuần Dương (Lã Động Tân), Thuần Dương trước hết truyền cho Vương Trùng Dương, Trùng Dương truyền cho Khâu Trường Xuân, mở ra Bắc phái; Thuần Dương lại truyền cho Lưu Hải Thiềm, Hải Thiềm truyền cho Trương Tử Dương, mở ra Nam phái.

 Lại xét: dòng Văn Thủy đến Ma Y thì truyền cho Hi Di; dòng Thiếu Dương thì Lưu Hải Thiềm cũng đem đan pháp truyền cho Hi Di; hai dòng đến đây hợp làm một. Vậy tiên sinh Tam Phong, gọi là thuộc phái Văn Thủy cũng được, gọi là thuộc phái Thiếu Dương cũng được; chỉ có điều phong thái thanh cao, tiết tháo cao vời của ông rốt cuộc gần với Ma Y, Hi Di, Hỏa Long hơn.

 Truyện các vị tổ đời trước.

 Thái Thượng Lão Quân (danh hiệu tôn Lão Tử làm vị thần tối cao của Đạo giáo), chi tiết về ngài không thể nghe biết được; nhiều đời hóa thân, không có dấu vết sinh ra. Ngài từng nói với Văn Thủy: "Họ tên ta mờ mịt, từ kiếp này sang kiếp khác (kiếp: khoảng thời gian cực dài của vũ trụ), không thể kể hết." Đó không phải lời nói suông. Đến thời vua Dương Giáp nhà Thương, ngài chia thần hóa ra (?), mới gửi thai nơi Huyền Diệu Ngọc Nữ tám mươi mốt năm. Đến năm Canh Thìn đời vua Vũ Đinh, giờ Mão (khoảng 5 đến 7 giờ sáng) ngày rằm tháng hai, ngài giáng sinh dưới cây mận ở làng Khúc Nhân, hương Lại, huyện Khổ. Ngài chỉ vào cây mận mà lấy làm họ (họ Lý, nghĩa là cây mận), tên Nhĩ, tự Bá Dương. Lúc sinh ra đầu đã bạc, nên người ta gọi là Lão Tử (đứa trẻ già); lại vì tai dài nên gọi là Lão Đam (ông già tai dài).

 Đầu nhà Chu, ngài đến Tây Kỳ xem phong tục, tự hiệu là Chi Ấp tiên sinh. Tây Bá muốn phong làm đại phu, ngài không nhận; được cử làm Thủ tàng sử (quan giữ kho sách), bèn mượn chức ấy mà ẩn. Về sau, khi thì ẩn làm quan dưới cột điện (Trụ hạ sử), khi thì ẩn bên sông (làm Hà Thượng Công), khi thì hiệu là Cổ tiên sinh, khi tự xưng là Cổ Hoàng, khi là Bá Dương Phủ, khi là Quảng Thành Tử, khi dựng lều bên bờ sông, khi đi khai hóa ở Tây Vực. Thời Tần gọi ngài là Cổ Ẩn Quân Tử (người quân tử ẩn dật đời xưa), mà không biết Thái Thượng Lão Tổ thật là bậc thánh nhân trong hàng người ẩn.

 Văn Thủy tiên sinh họ Doãn (nguyên văn chép là Mật) (?), tên Hỉ, tự Công Văn, người Thiên Thủy, có thuyết nói là người Thành Kỷ. Ông giáng sinh vào giờ lành ngày mồng tám tháng tư năm Đinh Tỵ đời Chu Thành Vương. Không cầu danh tiếng, ông từng làm lệnh giữ ải Hàm Cốc, nên gọi là Quan Doãn Hỉ (Doãn Hỉ quan giữ ải). Một hôm gặp gió Dung (gió từ phương đông bắc) ba lần thổi đến (ông giỏi chiêm phong, tức xem gió đoán việc), khí tía từ phương đông kéo tới (ông giỏi vọng khí, tức xem khí mây đoán việc), ban đêm xem trời thấy sao đi về tây qua chòm sao Mão (ông giỏi thiên văn), ông biết sắp có thánh nhân đến. Lão Quân đến ải, ông nhìn thần thái thì cả kinh (ông giỏi tướng pháp, tức phép xem tướng người), lạy xin làm đệ tử, được nghe đại đạo. Ông viết sách chín thiên, gọi là "Quan Doãn Tử", sau gọi là "Văn Thủy Kinh". Ông sang phía tây qua sa mạc Lưu Sa, rồi lại về Trung Hạ (Trung Hoa); có khi gọi là Doãn Triếp, có khi gọi là Doãn đạo sĩ. Ông ẩn cư ở phía bắc núi Chung Nam, người ta gọi là "bậc thánh ẩn ở Chung Nam".

 Ma Y tiên sinh họ Lý, tên Hòa, đạo hiệu Sơ Dương, người Nội Hương, ẩn ở núi Thạch Đường. Sinh ra đã thần kỳ, tóc xanh biếc, dáng đẹp. Lớn lên một chút, chán đời ô trọc mục nát, vào Chung Nam tĩnh dưỡng, gặp Doãn Văn Thủy, được truyền yếu chỉ của đạo và tướng pháp, được bảo đến núi Linh Đường bên sông Thoan ở Nam Dương tu luyện. Ông ở trong hang mười chín năm, đông hè thường mặc áo vải gai, nên hiệu là Ma Y Tử (ông áo gai). Núi Linh có dòng nước bốn mùa đều ấm, tên là Dương Cốc, ông thường đến tắm. Một tối có mười hai thiếu niên đến lạy, nói: "Chúng tôi là rồng. Thượng Đế vì đạo của thầy đã thành, sai chúng tôi phụ giúp thầy thi hành việc giáo hóa lớn." Từ đó ai đến cầu mưa đều linh nghiệm. Dân làng đến khẩn cầu quá nhiều, ông bèn đi ẩn ở Hoàng Sơn thuộc đất Hấp, tức núi Y, người ta gọi là "người ẩn ở Hoàng Sơn".

 Hi Di tiên sinh họ Trần, tên Đoàn, tự Đồ Nam, hiệu Phù Dao Tử, người Chân Nguyên, Bạc Châu. Trong khoảng Trường Hưng đời Đường (Hậu Đường), ông từng thi tiến sĩ không đỗ, bèn nhạt tình đời, lấy non nước làm vui. Ông ở Võ Đương hơn hai mươi năm, rồi lại ẩn ở quán Vân Đài, núi Hoa. Ông được phép "trập long" (phép ngủ như rồng nằm im qua đông), mỗi lần nằm thường hơn trăm ngày không dậy. Ông gặp Lưu Hải Thiềm, được truyền yếu chỉ của đạo. Gặp Ma Y Tử, hai người ôm lò ngồi đối diện, Ma Y lấy đũa sắt vạch chữ trên tro, lặng lẽ truyền huyền cơ, lại truyền cho tướng pháp của Doãn Văn Thủy tiên sinh. Ông ẩn cao không ra; thời Tống Thái Tổ được ban hiệu "Bạch Vân tiên sinh", lại được ban hiệu "Hi Di tiên sinh"; sử gọi là "ẩn sĩ núi Hoa".

 Hỏa Long tiên sinh là đệ tử giỏi của Hi Di. Ông ẩn thân, lại ẩn cả họ tên. Quê quán không thể khảo cứu, tức là lấy trời đất làm quê quán. Sự tích không mấy được biết, tức là lấy cái đức ẩn kín làm sự tích. Sách "Thần Tiên Giám" cũng chỉ ghi hiệu của ông, tả ông có phong thái ở ngoài vòng vật chất; ấy giống như Xích Tùng, Hoàng Thạch (các vị tiên đời xưa), đời chỉ biết là tiên cổ mà thôi. Ông ẩn cư ở Chung Nam, nên gọi là "vị tiên ẩn ở Chung Nam". Có người nói ông là Giả Đắc Thăng tiên sinh, xin chờ người học rộng khảo cứu.

 Tiên sinh Tam Phong họ Trương, tên Thông, tự Quân Thật, người Ý Châu, Liêu Đông. Chi tiết xem trong toàn tập.

 Truyện các vị tiên đời sau; mười một mục dưới đây do Tàng cư sĩ (?) khảo cứu, ghi chép.

 Tam Sơn tiên sinh họ Thẩm, tên Vạn Tam, một tên khác là Vạn Sơn, tự hiệu Tam Sơn đạo sĩ, người Kim Lăng. Ông là chủ thuyền đánh cá lớn ở sông Tần Hoài, lòng từ thiện, ưa bố thí. Gặp tiên sinh Tam Phong, được truyền đan pháp, rồi luyện thiên nguyên đại dược, uống vào thì "bạt trạch" mà đi (cả nhà cửa, gia quyến cùng bay lên thành tiên). Khi ẩn ở núi Thiên Mục, khi ẩn ở Võ Đương, đều không chỗ nhất định; cùng tiên sinh Tam Phong ẩn hiện độ đời, được sắc phong là "Hoằng Nguyện chân nhân". Ông sinh vào giờ Mùi (khoảng 13 đến 15 giờ) ngày mười tám tháng chín mùa thu năm Mậu Thìn, tức năm Thiên Lịch thứ nhất nhà Nguyên (1328).

 Khâu Nguyên Tĩnh là đạo sĩ ở Võ Đương. Đầu đời Hồng Vũ, tiên sinh Tam Phong đi chơi Võ Đương, Nguyên Tĩnh gặp tiên sinh, lạy xin làm đệ tử; tiên sinh bèn truyền cho chỗ mầu nhiệm của đạo, bảo ở cung Ngũ Long, dựng am tu luyện để hoàn thành việc lớn (việc đắc đạo). Mùa xuân năm Ất Sửu (1385), Thái Tổ xuống chiếu tìm Tam Phong không được, bèn triệu Nguyên Tĩnh đến, nói chuyện thấy ưng ý, phong làm Giám sát ngự sử (quan can gián, đàn hặc quan lại), ban cho nhà ở, ông không nhận; lại thăng làm Thái thường khanh (quan đứng đầu coi việc lễ nhạc, tế tự), ông cũng không nhận. Vua khen ông là người thanh cao.

 Bốn vị tiên ở Thái Hòa là Lư Thu Vân, Chu Chân Đắc, Lưu Cổ Tuyền, Dương Thiện Đăng, đều là người đất Sở. Đầu đời Hồng Vũ, tiên sinh Tam Phong vào Võ Đương, dựng lều trên đỉnh Triển Kỳ; bốn người xin làm đệ tử, tiên sinh bèn truyền cho bí quyết "thanh tĩnh thủ trung" (giữ lòng trong lặng, giữ thần ở chỗ trung tâm trong thân). Rồi sai Thu Vân ở Nam Nham, Chân Đắc ở quán Hội Tiên, Cổ Tuyền và Thiện Đăng ở đỉnh Tử Tiêu. Họ cùng lúc tĩnh luyện, về sau đều chứng quả (đạt thành quả tu hành).

 Băng Hồ tiên sinh họ Minh, tên Chính (đoạn sau lại gọi là Ngọc) (?), người Nội Giang. Ông giỏi bùa chú, nhiều lần linh nghiệm lạ lùng. Trong khoảng Vĩnh Lạc, tiên sinh Tam Phong đi chơi đất Thục, thường ở trọ nhà ông. Ngọc muốn đem bùa chú truyền cho tiên sinh, tiên sinh cười nói: "Ta định đem đạo dâng cho ngươi, ngươi lại đem phép thuật trao cho ta sao?" Bèn viết một bản "Đạo Pháp Hội Đồng Sớ" (bài văn bàn về chỗ hợp nhau của đạo và pháp) trao cho. Ngọc cả kinh, xin làm đệ tử. Ở được hơn một năm, Hồ Oanh đến tìm tiên sinh, tiên sinh bèn dắt Ngọc cùng đi, không biết về đâu.

 Vương Tông Đạo là người Hoài An, từng theo tiên sinh Tam Phong học đạo. Năm Vĩnh Lạc thứ ba, Thành Tổ tìm Tam Phong, sai tìm Tông Đạo để cùng Hồ Oanh đi. Khi được triệu kiến, ông được ban mũ vàng, áo lông hạc, mang thư và hương đi khắp thiên hạ. Mười năm không gặp, khi trở về được phong "Viên Đức chân nhân". Sau ông vào Lư Sơn hái thuốc, phơi phới đi mà không trở về.

 Lý phu tử tên là Tính Chi, người đất Sở. Trong khoảng Chính Đức, ông vào núi Thái Hòa gặp tiên sinh Tam Phong, được truyền đan pháp, bèn đắc đạo. Ngày thường ông ưa ngồi ngay ngắn, lặng trong, nghiêm trang, người ta gọi là "Lý phu tử" (thầy Lý). Ông ưa tịch cốc (nhịn ăn ngũ cốc, một phép tu), ngày chỉ húp canh bột mì, người ta lại gọi là "Phu tử Lý", tức "Lý cám mì" (chữ "phu" trong tên gọi này nghĩa là cám mì, đọc giống chữ "phu" trong "phu tử"). Vĩnh Định vương thuộc phiên vương đất Kinh nghe tiếng mà mến mộ, sai hiệu úy (viên võ quan) mang lễ mời đến, cho ở cung Võ Đương đất Kỳ. Ông mặc áo nạp rách, không ăn. Vương nhiều lần đón vào cung xin bí quyết trường sinh, ông đều không đáp, chỉ nói rằng nhà Nho tu thân, tề gia (sửa mình, giữ nhà cho tốt) chính là bí quyết của đạo. Vương ban vàng lụa rất hậu, ông đều không đoái hoài.

 Rồi ông xin về, vương sai hiệu úy đưa đi, dặn phải lấy thư trả lời về báo lệnh. Đến chỗ lên thuyền ở Hán Khẩu, bỗng không thấy ông. Hiệu úy giục người chèo thuyền qua sông, đến giữa dòng bỗng thấy Lý nằm trên mặt nước mà qua sông; hiệu úy lên bờ, Lý cũng đến bờ, rồi bỗng lại không thấy. Hiệu úy vội chạy lên núi, thấy Lý ngồi ở chỗ vách đá cheo leo hiểm trở, vỗ tay mà hát; rồi gọi to hiệu úy: "Thay ta tạ ơn vương, Lý này không trở lại nữa." Hiệu úy muốn xin thư trả lời thì thoắt lại không thấy. Sau vương lại sai hiệu úy lên núi, thì người ta nói Lý đã thi giải (bỏ lại xác như người chết mà thần đã thành tiên). Trên đường về, hiệu úy lại thấy Lý cầm bát khất thực, đi như bay. Chẳng bao lâu, vương vì phạm điều luật của Tông chính (cơ quan coi việc hoàng tộc) mà suýt mất nước phong, mới hiểu lời Lý không phải nói bâng quơ.

 Mộng Cửu tiên sinh họ Uông, tên Tích Linh, người huyện Hấp, Huy Châu. Ông từng làm quan sát ở Kiếm Nam, mà lòng làm quan càng nhạt, lòng muốn ẩn càng sâu. Ông gặp tiên sinh Tam Phong ở Nga Mi, được chỗ mầu nhiệm của đạo. Tiếp đó ông được bổ làm quan đạo Vĩnh Bắc ở Điền Nam (Vân Nam), liền xin về nuôi cha mẹ đến cuối đời, chưa được chuẩn. Rồi được bổ làm Hà đạo phó sứ (phó quan coi việc sông ngòi, đê điều) toàn tỉnh Hà Nam, ông bèn nhân tiện đường về thăm nhà, đan thành, thi giải mà đi. Hiệu là "Viên Thông đạo nhân". Ông hiệu đính "Huyền Yếu Thiên", lại viết "Tam Phong bản truyện", "Hiển tích" và các chương khác truyền lại đời sau. Ông sinh vào giờ Thân (khoảng 15 đến 17 giờ) ngày mười tám tháng mười năm Giáp Thìn đời Khang Hy (1664). Đến nay gác Thanh Huy trên đỉnh Đan Hà, núi Lăng Vân, Gia Châu, chính là nơi tiên sinh lúc rảnh việc công lắng thần luyện đan. Trong đó có nhà Linh Sơn, trên tấm biển ghi tên mấy trăm vị phụ lão vùng Kiếm Nam để chúc thọ tiên sinh, ai cũng gọi là Viên Thông tổ sư nhân từ, thanh tĩnh, sửa mình mà trị người.

 Bạch Bạch tiên sinh không nói họ tên mình. Ông ở trong vùng núi sông Thanh Thành, Đại Nga, Gia Châu; gảy đàn, đọc sách, rất ưa Lão Trang. Đầu niên hiệu Đạo Quang, ông gặp tiên sinh Trương Tam Phong ở núi Tuy, được truyền chỗ mầu nhiệm về "giao cấu huyền tẫn" và "kim đỉnh đại phù" (huyền tẫn: "cửa mẹ huyền diệu", chỗ âm dương giao hợp trong thân theo đan đạo; kim đỉnh: lò đỉnh luyện đan; đại phù: phép lớn để hợp đan) (?). Sau lại gặp Thuần Dương tổ sư (Lã Động Tân), được nghe chỗ vi diệu về cách hái dược vật (các yếu tố tinh, khí, thần dùng luyện đan trong thân). Vì thế ông quyết chí tu luyện tinh chuyên, ngày ngày cùng hai, ba ẩn sĩ ngồi bàn chuyện khói ráng, bình phẩm sông núi, lòng ham danh nguội lạnh như băng. Ông viết các sách "Hà Lạc Dịch Tượng Đồ Giải", "Đạo Đức Kinh Chính Nghĩa", "Viên Kiệu Nội Thiên", làm rõ thứ bậc của đan pháp trong và ngoài (nội đan: luyện trong thân; ngoại đan: luyện thuốc bằng lò), điều mà tiên kinh đời trước chưa có. Lúc không có việc gì thì hòa mình vào đời thường, lặng lẽ ôm giữ chỗ huyền vi mà thôi.

 Các tiên thuộc những nhánh truyền thừa.

 Dư Thập Xá là đệ tử của Thẩm Vạn Sơn. Từ nhỏ ưa bố thí; Vạn Sơn gả con gái út cho, lại truyền phép đan sa điểm hóa, giàu có ngang ngửa với bố vợ. Con gái ông là Dư Huệ Cương làm vợ kế của Tây Bình hầu Mộc Xuân, cũng giỏi thuật hoàng bạch (thuật luyện ra vàng bạc), vì là nghề gia truyền. Việc này xem "Truyện cha con họ Dư" trong tập này.

 Lục Đức Nguyên là người đất Ngô. Nhà vốn thanh bạch, nghèo túng, ông mến mộ học thuật thần tiên. Thẩm Vạn Sơn tiên sinh thấy ông, biết là đạo khí (người có căn cơ học đạo), bèn truyền cho ý chỉ huyền vi mầu nhiệm, lại luyện vàng bạc cấp cho, nhà ông bèn đủ đầy. Ông qua lại với Cố A Anh, Lý Minh Phượng, lập đàn thơ, hội rượu; sĩ đại phu vùng Đông Nam khen ông giàu mà hiếu lễ. Đầu đời Hồng Vũ, ông từng giúp quân lương hai vạn hộc (hộc: đơn vị đo lương thực, chừng mười đấu). Sau khi nghe Thái Tổ có câu thơ "Chẳng bằng ông giàu có ở Giang Nam", ông than: "Mối họa đến rồi." Ông kịp thời mang đàn, khoác áo nạp, đổi mặc áo mũ đạo sĩ mà trốn đi. A Anh nghe tin cũng cạo tóc đi tu làm sư. Minh Phượng bỏ nhà vườn, dắt vợ con thả thuyền ngoài sông hồ. Về sau các họ lớn ở Giang Nam bị tịch biên gia sản nhiều không kể xiết, người ta mới tin họ thấy trước cơ biến.

 Minh Dương tiên sinh họ Lưu, tên Quang Chúc. Ông nhân từ, cung kính, giàu mà hiếu lễ, coi làm việc thiện là điều đáng làm, không cầu phúc báo; người hiểu đời đều cho là cao. Ông từng theo Bạch Bạch Tử, được ý chỉ "thanh tĩnh thủ trung", bèn dựng am bên bờ sông lớn, quanh quẩn với mây nước, không đặt chân đến thành thị. Mất được mấy năm, bỗng giáng xuống một bài thơ: "Người đi, núi vắng, bóng hạc lẻ loi; ngoảnh nhìn biển trần sương mù mịt. Nhà tiên chẳng mờ cái thể hư linh, một đường gió mát đến đàn đá." Từ đó các bạn đạo (bạn mây, bạn ráng) đều nói ông không mất. Ông viết mấy bài "Kim Đan Thi", nay còn giữ ở chỗ em ông là Độn Viên.

 Phái quyền kỹ (phái võ thuật).

 Vương Ngư Dương tiên sinh nói: về kỹ thuật võ nghệ, Thiếu Lâm là ngoại gia (phái võ ngoài, chú trọng sức mạnh gân cốt), Trương Tam Phong ở Võ Đương là nội gia (phái võ trong, chú trọng luyện khí, lấy tĩnh chế động). Sau Tam Phong có Vương Tông người Quan Trung; Tông truyền cho Trần Châu Đồng ở Ôn Châu (Châu Đồng là người trong khoảng Gia Tĩnh đời Minh). Cho nên ngày nay hai nhà truyền thừa thịnh ở vùng Chiết Đông. Trong khoảng Thuận Trị, Vương Lai Hàm, tự Chinh Nam, là người nổi tiếng nhất, người đất Ngân (?). Ngày mưa bên cửa sổ không có việc gì, tôi đọc đầu đuôi chuyện Lý Siêu trong "Liêu Trai", nhân đó ghi lại ở sau. Lại nói: đồ đệ của Chinh Nam còn có Tăng Nhĩ, Tăng Vĩ, đều là nhà sư.

 Sửa lại những chỗ sai lầm.

 Thuyết "tam phong thái chiến" (tà thuật phòng the, hái tinh khí từ "ba đỉnh" trên thân người nữ để bổ cho mình) phần nhiều bị các đan kinh chê là thấp hèn, nhưng không phải là "Huyền Yếu Thiên" của tổ sư. Tôi từng đọc "Thần Tiên Giám", thời Lưu Tống có Trương Sơn Phong, hiệu Phác Dương Tử. Khi chưa vào đạo, ông ta từng truyền cho người phương thuật phòng the với nữ giới (?); Thiên Đế ghét, rốt cuộc chỉ làm du tiên nơi đảo cỏ (?). Tiên cô Hà Nhất Dương đi chơi Hoa Sơn, từng thấy bí quyết kim đan đều đủ cả trên người ông ta, nhưng vì không có chiếu trời nên khó lên được cửa ngọc, rất lấy làm tiếc. Theo đó thì biết hai chữ "Sơn Phong" là bị lầm do âm đọc gần nhau (với "Tam Phong"). Vả lại, "Kim Đan Luận" của tổ sư cũng nói: "Làm thuật ngự nữ (thuật giao hợp với nữ để hái âm bổ dương) thì như mặc áo gai mà chữa cháy, như con thiêu thân lao vào đèn." Xét kỹ lời này, tự nhiên không thể chê bai bậy bạ.

 Lại nữa, "tam phong" là tên một bàng môn, không chỉ là Trương Tam Phong đời Lưu Tống. Trong các lối tu dựa vào nữ sắc có "tam phong thái chiến"; người tục không biết, bèn cho "Huyền Yếu Thiên" và các sách khác là bàng môn, ấy là lấy tai nghe làm mắt thấy, là kẻ chưa đọc đan kinh. Thuật tam phong thì Trương Tử Dương, Trần Nê Hoàn đời Tống và các lão tiên ông đều đã bác bỏ; tổ sư là người đời Nguyên, không cần biện bạch. Chỉ nói nguồn gốc của thuật này, tức là điều mà "Tham Đồng Khế" gọi là "lối âm đạo ham chuộng phép chín một" (?). Cái sai của phép "chín một" chính là phương thuật ngự nữ, chia ba đỉnh trên, giữa, dưới để hái tinh khí của người, mượn tên là "nê thủy kim đan" (kim đan bùn nước); trước Ngụy Bá Dương (tác giả "Tham Đồng Khế") đã có thuật này rồi. Cho nên "Huyền Yếu Thiên" nói: "Có làm (trong tu luyện), nhưng không phải thuật thái chiến hút kéo, không phải phép chín một lay động." Tức là chính tổ sư cũng bác bỏ cái sai của tam phong, còn gì để nói nữa!

 Lại từng đọc "Thần Tiên Giám": Bành Tổ được xưng là Thái Thanh Cảnh Minh Tam Phong chân quân, mà thuật ngự nữ thật bắt đầu từ Bành Tổ; ông hái bổ trong việc phòng the, gây họa làm chết những người vợ cưới liên tiếp. Sau ông bị vua nhà Ân bắt giam, muốn giết, ấy là luật trời trừng phạt. Giữa đường ông trốn thoát, bèn vào Hoa Sơn quay về chính đạo.

 Ngày sinh của tổ sư Tam Phong, theo bản truyện của Mộng Cửu, là ngày mồng chín tháng tư năm thứ hai đời Nguyên Định Tông. Thế mà các nơi truyền lại có chỗ ghi mồng tám tháng ba, có chỗ ghi mồng mười tháng mười, là vì sao? Đại để tiên, Phật giáng thế, phàm những việc đắc đạo thành chân, bay mình về chầu trời, ngày lành không chỉ một. Như Phổ Đà đại sĩ (Bồ Tát Quan Âm), Phu Hựu đế quân (Lã Động Tân), ngày trai (ngày lễ chay kỷ niệm) mỗi năm gần như tháng nào cũng có; nhưng người chúc thọ Đại Sĩ rốt cuộc lấy ngày mười chín tháng hai làm chính, người mừng Phu Hựu rốt cuộc lấy ngày mười bốn tháng tư làm thật. Nay về ngày sinh của tổ sư cũng lấy bản truyện làm chủ, các ngày khác đều chép kèm trong tập, để người kính tổ sư tùy lúc dốc lòng thành, như ngày trai của Đại Sĩ, Phu Hựu, cũng là việc đẹp.

 Biệt truyện cho rằng tổ sư là người cuối Nguyên đầu Minh, mà không biết ông là người cuối Tống đầu Nguyên. Tổ sư từng tự kể với Vạn Tam: "Đầu niên hiệu Diên Hựu, ta sáu mươi bảy tuổi." Tính ngược lại thì đúng vào năm đầu đời Nguyên Định Tông, tức niên hiệu Thuần Hựu đời Tống Lý Tông. Vận nhà Nguyên nổi lên từ phương bắc, tổ sư sinh ở Liêu Đông, có tên trong sổ hộ tịch nhà Nguyên, nên gọi là người Nguyên. Truyện gốc do họ Uông viết nói tổ sư sinh năm Đinh Mùi đời Định Tông, khớp với lời tổ sư tự kể, thật không sai.

 Việc Hồ Trung An công Oanh (Trung An là tên thụy, tức tên đặt sau khi mất của Hồ Oanh) tìm tổ sư Tam Phong là việc trong khoảng Vĩnh Lạc; đời có người chép lầm là đời Thành Hóa. "Thi thoại" của Lý Vũ Thôn nói: "Chùa Tường Phù ở ngoài cửa Tiểu Tây huyện Miên Trúc, có tấm bia do Vương Nhữ Tân khắc năm Gia Tĩnh thứ chín, khắc bài thơ Lễ bộ thượng thư Hồ Oanh làm năm Thành Hóa thứ tư khi đi tìm Trương Tam Phong" v.v. Xét "Minh Kỷ", năm Vĩnh Lạc thứ năm, Đinh Hợi, chính là lúc Hồ Oanh đến Miên Trúc. Nay bia khắc ở sau điện Thiên Vương; trên vách ván có bốn chữ "Tường Phù thiền viện" do Tam Phong viết, thế bút bay bổng, viết chữ "tường" nghĩa là "bay liệng" thay cho chữ "tường" nghĩa là "điềm lành" (hai chữ đọc giống nhau); hay là ông từng đến đây chăng?

 Trong "Hương Thụ Trai tập" của Tiền Văn Đoan công Trần Quần, bài thơ "Ngày Yến Cửu xem đèn ở trang trại họ Vương" (Yến Cửu: ngày mười chín tháng giêng, ngày hội ở Bắc Kinh) có câu: "Tiên dắt Lôi Thôi đến trời biếc, người đứng bên đu ngóng sắc hồng" (?), chú rằng: "Trương Tam Phong cùng thời với Khâu Trường Xuân, sau khi tìm đạo đều thành tiên." Tôi xét: Trường Xuân tiên sinh tìm đạo vào đời Kim, ra đời rất sớm, không cùng thời với Trương tổ. Nhưng truyện do Uông tiên viết có nói lúc tổ sư cư tang có việc Khâu đạo nhân đến thăm; sau khi tổ sư thành đạo, đầu niên hiệu Chí Chính đời Nguyên dạo chơi Tây Sơn lại gặp Trường Xuân Tử, kề gối đàm tâm. Lúc ấy Khâu chân nhân đang mở rộng giáo hóa ở triều Nguyên, đúng là có việc cùng thời hiển đạo; còn nếu nói cùng thời tìm đạo thì không đúng.

 Bản tục chép tên gốc của tổ sư là Quân Bảo; đến khi xem "Thần Tiên Giám" mới biết chữ "Bảo" vốn là chữ "Thật", sai như chữ "lỗ" lầm thành chữ "ngư" (hai chữ hình gần giống nhau, dễ chép lầm), đến như thế. Lại xét hai chữ "Quân Thật" giống tên tự chứ không phải tên chính. Đến khi đọc "Ngọc Đường Mạn Bút" của Lục Nghiễm Sơn mới biết tổ sư tên Thông, hiệu Huyền Huyền, còn Quân Thật là tên tự. Tổ sư là dòng dõi Thiên Sư, từng ở quán Kim Đài huyện Bảo Kê, Phượng Tường. Chủ bạ phủ Chiêm sự (viên quan coi giấy tờ ở phủ Chiêm sự, cơ quan lo việc cho Thái tử) là Trương Triều Dụng người Nam Dương từng quen biết ông, thấy ông đi mà chân không chạm đất. Hồ Trung An công tiến cử Triều Dụng làm tri châu Quân Châu, cùng đi tìm mà không gặp. Lại có mật sắc nói Vương Tông Đạo ở Hoài An từng theo Tam Phong học tiên, lệnh tìm ông ta cùng đi. Năm Vĩnh Lạc thứ ba, vua triệu kiến, ban cho Tông Đạo mũ vàng, áo lông hạc, mang thư và hương đi khắp thiên hạ; qua mười năm, rốt cuộc không gặp mà trở về.

 Lại xét: tên cha tổ sư, bản tục lấy "Tử An" làm tên húy, cũng giống tên tự chứ không phải tên chính; đến khi đọc liệt truyện do Mộng Cửu cất giữ mới biết "Cư Nhân" là tên, "Tử An" là tự, "Bạch Sơn" là hiệu.

 Trong bản chép tay của giới đạo sĩ có một thiên "Tam Phong cung trạng" (tờ khai của Tam Phong), chắc chắn là lời bịa đặt, lời lẽ lại quê kệch, không thể không biện bạch. Tờ khai ấy viết: "Người khai là đạo đồng (lời chú: đã hơn trăm tuổi há còn gọi là "đồng" được sao?) Trương Tam Phong, năm hai mươi tám tuổi, người Liêu Dương. Có cha là Trương Tử An, tôi là con thứ năm. Từ nhỏ đau mắt, được gửi đến cung Bích Lạc, theo thầy làm lễ học đạo. Sau lại vân du vùng Hồ Quảng, ở am Thiên Trúc phủ Tương Dương dưỡng tính tu chân. Nay đội ơn đức vua Vĩnh Lạc mời trọng đạo giáo, trong đó không dám giấu giếm, lời khai là thật." Ấy là bọn phương sĩ, đạo sĩ bịa ra để lấy làm vinh, mà không biết như thế lại là vu oan cho tổ sư. Tổ sư ta trong khoảng Vĩnh Lạc ẩn sâu không ra, "Minh Sử" còn có văn chứng; há lại làm tờ khai với triều đình, tự tiến cử, tự khoe khoang, chạy vạy dưới cửa khuyết nhà vua sao! Ngay như "Tiên Giám" chép việc bay lên ở điện vàng, cũng chẳng qua là đứng nói chuyện chốc lát để tỏ dương thần không chết mà thôi. Sau khi xem bản thật của Mộng Cửu, thấy chỉ chép tờ tâu của Hồ Quảng, mối ngờ bấy lâu đến đây mới tan.

 Phụ lục: tờ tâu của Hồ Quảng như sau: Thị độc học sĩ, thần là Hồ Quảng cúi đầu tâu: Chân tiên Trương Tam Phong là người Liêu Đông, giấu sâu đạo pháp, đủ thần thông rộng lớn, ẩn cao ở Võ Đương, có phong cách của Hi Di; chỉ có thể lấy lễ mà cầu, không thể ra lệnh bắt đến gặp. Kính nghĩ Hoàng đế bệ hạ hạ mình như Hoàng Đế tìm Quảng Thành (điển: Hoàng Đế thời thượng cổ hạ mình đến hỏi đạo Quảng Thành Tử), tìm cầu chân đạo; thần vì thế không dám giấu, xin dâng biểu tâu lên.

 Đời có sách "Tây Dương tiểu ký", chép việc Kim Bích Phong đến Nam Kinh tìm tổ sư. Sách ấy nói tổ sư tên Thủ Thành, người Câu Dung, từng làm thư lại ở huyện nhà, rồi bỏ nghề dao bút (nghề thư lại; xưa viết trên thẻ tre, dùng dao để cạo sửa), xuất gia ở cung Triều Thiên thuộc đạo viện Tây Sơn, tu hành thành địa tiên (bậc tiên còn ở trên mặt đất). Bích Phong bảo ông đến thăm Hồ thượng thư, vào chầu vua sáng, được gọi là thiên tiên, mới được chứng ngôi Đại La. Đó là cách nhà viết tiểu thuyết mượn tên để thêu dệt, không phải việc thật. Có người hỏi: tên gọi là Thủ Thành, quê nói là Câu Dung là vì cớ gì? Đáp: không như thế thì không đủ để ghép thành lời thoại khi lên sân khấu.

 Trong khoảng Nguyên, Minh, tổ sư viết rất nhiều; thơ có "Vân Thủy tập", văn có mấy thiên, đều thấy trong bản Mộng Cửu cất giữ. Lại "Thần Tiên Giám" chép: Hồ Quảng chép dâng thơ đạo của tổ sư, gọi là "Tiệp Yếu Thiên", trong đó có các bài "Vô căn thụ" (Cây không rễ), "Đại đạo ca", "Luyện diên ca" (Bài ca luyện chì), "Quỳnh hoa thi", hai khúc "Lệ Xuân viện", "Đề lưu ở cung Thanh Dương", "Kim dịch hoàn đan ca", "Chân tiên liễu đạo ca"…; gần đây các bản truyền lại phần nhiều lẫn lộn. Ví như bản "Huyền Yếu Thiên" do Trương Linh Cơ, Đặng Linh Mật ở động thiên Hưởng Vân, trấn Ngô (?) khắc in: bản cũ có ba mươi sáu bài "Kim đan thi" để tượng trưng ba trăm sáu mươi độ, nay biến thành mười sáu bài, số còn lại rải rác lẫn lộn, không chút trật tự; mọi bài đạo tình (lối ca hát giảng đạo) đều không in vào, ấy là vì chưa thấy toàn tập này. Bản chép tay thông thường có bản đầy đủ hơn bản khắc của Trương, Đặng, nhưng phần nhiều lẫn thơ của Lã Tổ vào. Nay bản biên tập này lấy rộng, nhặt khắp, lại đem bản thật của Mộng Cửu đối chiếu từng bài, cốt làm cho trở lại diện mạo cũ; tổ sư hẳn chấp nhận chăng? Trường Ất thị kính cẩn ghi.

 Loại hiển tích (những dấu tích linh thiêng được hiện ra).

 Độ Thẩm Vạn Tam.

 Thẩm Vạn Tam là chủ thuyền đánh cá lớn ở sông Tần Hoài, lòng từ thiện, ưa bố thí, lúc đầu chỉ đủ ăn đủ mặc. Năm Chí Chính thứ mười chín, ông bỗng gặp một đạo sĩ thần thái thanh cao, thân như rùa, cốt như hạc, tai to, mắt tròn, cao hơn bảy thước (thước xưa), râu dài cứng như mũi kích. Đạo sĩ thường đội mũ Yển Nguyệt (mũ đạo sĩ hình trăng khuyết), tay cầm dao và thước, một nón, một áo nạp, nóng lạnh đều như thế, không chăm chút bề ngoài. Một ngày đi hơn nghìn dặm, ăn thì một thăng, một đấu cũng hết; có khi nhịn ăn ngũ cốc mấy tháng mà dáng người lại càng đầy đặn. Vạn Tam trong lòng lấy làm lạ, thường nấu cá tươi, hâm rượu nóng, mời uống ở bãi lau; hễ đạo sĩ cần gì thì hết sức cung phụng. Một lần ngồi đối ẩm dưới trăng, đạo sĩ bảo: "Ngươi có muốn nghe gốc tích của ta không?" Vạn Tam xin nghe, đạo sĩ bèn vuốt râu cười: "Ta là Trương Tam Phong." Rồi kể một lượt về cuộc đời ở thế gian và ra khỏi thế gian, về duyên do tu chân, thành chân, nói xong cười lớn ha hả.

 Vạn Tam nghe vậy, phủ phục sát đất, gọi "tổ sư" đôi lần, xin được chỉ dạy, thưa: "Kẻ ngu dại nơi trần này chỉ mong được dùng để cứu giúp người, còn giàu sang sống lâu thì không dám mong." Tổ sư nói: "Tuy không dám tiết lộ bừa chân truyền, nhưng cũng không muốn ngậm miệng đóng đạo lại. Ta đã biết rõ lòng dạ ngươi, sẽ làm cho ngươi." Bèn sắm sửa dược liệu, chọn ngày nhóm lò luyện. Bảy lần bảy ngày (bốn mươi chín ngày) mở ra xem thì chì và thủy ngân (diên hống: hai vị chính để luyện đan) mỗi thứ đi một ngả, không kết lại; tổ sư than thở mãi, Vạn Tam tự cho là cơ duyên chưa đến. Ông lại dốc hết của để dành, bán cả thuyền lưới để bù vào mà làm lại (?); làm được nửa chừng thì thủy ngân bỗng bay mất như lửa đốt, mái tranh đều cháy hủy. Vạn Tam than mình phúc mỏng, tổ sư cũng khuyên thôi đừng làm nữa. Hai vợ chồng không chút oán trách, cố nài tổ sư ở lại luyện lần nữa; tiền của đã cạn, họ bàn nhau bán con gái út. Tổ sư làm như không biết, thầm mừng vì chí họ bền vững, cứ để mặc họ làm.

 Tổ sư bảo sắm thủy ngân lấy từ chu sa (?), gọi hai vợ chồng đến trước mặt, lấy ra chút thuốc, dùng móng tay khều một mảy nhỏ, nhân lúc thủy ngân đang nóng thả vào, thủy ngân lập tức đông lại như đất. Lại lấy thủy ngân đã "chết" (đã đông cứng) điểm vào đồng, đồng tiền đều hóa thành vàng bạc, nối nhau không dứt (?). Tổ sư bèn thu một ít đan đầu (phần thuốc gốc dùng làm mồi để luyện tiếp), lúc ra đi dặn: "Vương khí ở Đông Nam đang rất thịnh, ta sẽ gặp lại ngươi ở Tây Nam." Rồi vào đất Ba. Vạn Tam nhờ đó gây dựng gia nghiệp, đặt lò luyện lớn, chưa đầy một năm đã giàu nhất thiên hạ. Hễ gặp người nghèo khó, hoạn nạn, ông đều giúp đỡ rộng rãi; các nhà buôn vay vốn của ông để buôn bán có khắp trong nước. Người đời bảo ông có được "chậu tụ báu" (chậu thần, bỏ vật gì vào cũng sinh ra không hết), nên nguồn của mới dồi dào như thế. Bấy giờ đời loạn, binh đao mất mùa, Vạn Tam sợ gặp họa, bèn phá bỏ lò đan và đồ dùng, tự hiệu là Tam Sơn đạo sĩ. Đến nay, phố Tây Nam thành Nam Kinh chính là chỗ ông dời đến; Hội Đồng quán là nhà cũ của ông; khu đất trong Hậu Hồ là nền vườn hoa cũ của ông.
 Sách Tiên Giám bình rằng: “Ngoại đan (thuốc tiên luyện từ kim loại, khoáng vật trong lò đỉnh) luyện thành thì là chỗ giúp cho nội đan (việc luyện tinh, khí, thần ngay trong thân mình để thành tiên).” Nhưng đạo chân chính khó được nghe; làm nghìn lần thì hỏng cả vạn lần. Người ta thường mượn tên Tam Phong làm cớ để nói, đến nỗi bị lừa mà không tỉnh ngộ. Hãy nghĩ xem mình có phúc phần lớn như muôn ngọn núi hay không thì mới gặp được; nếu không như thế, xin hãy tạm gác việc ấy lại.

 Ở nhờ quán Kim Đài

 Năm Bính Ngọ, niên hiệu Chí Chính đời Nguyên (năm 1366), ở quán Kim Đài, đất Bảo Kê, có một ông lão tu đạo, trông như đã hơn trăm tuổi. Ngày hai mươi bảy tháng chín, ông bỗng tự nói mình sắp từ giã cõi đời, để lại bài kệ rồi mất. Người dân là Dương Quỹ Sơn lo quan tài, khâm liệm xong. Lúc sắp hạ huyệt, trong quan tài có tiếng như sấm. Mở ra thì ông sống lại, nhảy lên nói với Quỹ Sơn: “Ta là Trương Tam Phong, dòng dõi Thiên Sư (danh hiệu các đời giáo chủ phái Chính Nhất của Đạo giáo, con cháu Trương Đạo Lăng). Từ nhỏ ta đã thích học đạo. Nay đại đan (thuốc tiên lớn, ý nói công phu tu luyện đã viên mãn) của ta đã thành, thần hồn dạo khắp trời biển. Ông là người tốt, thật hiếm có, thật hiếm có!” Rồi ông dạy cho Quỹ Sơn phép lánh đời, kéo dài tuổi thọ, ít lâu sau dắt Quỹ Sơn cùng đi.

 Viên Thông Tử nói: “Nếu người đời ai cũng như Quỹ Sơn thì ngoài đường chẳng còn xương người chết phơi bỏ. Người hay giúp đỡ kẻ khác như thế, bậc tiên chân sao lại không độ (dẫn dắt thoát khỏi cõi tục mà thành tiên) cho được?”

 Ẩn ở núi Thái Hòa

 Đầu niên hiệu Hồng Vũ (1368–1398, đời Minh Thái Tổ), tổ sư vào núi Thái Hòa (tức núi Võ Đang), dựng am bên cạnh cung Ngọc Hư, ngồi lặng lẽ tu luyện. Trước am có năm cây cổ thụ, bóng râm phủ liền mấy mẫu đất, mây khí cuồn cuộn, nên ông thường nghỉ dưới đó; thú dữ không cắn, chim dữ không vồ. Mọi người đều lấy làm lạ. Ông mặc áo vá bẩn thỉu rách rưới, nên ai cũng gọi là “Trương Lôi Thôi”. Có người hỏi ông về phép tiên, ông không đáp một lời; hỏi về kinh sách thì ông giảng không ngớt miệng. Ông leo núi nhẹ nhàng nhanh như bay; giữa mùa đông giá rét nằm trong tuyết, ngáy như sấm. Ông thường nói với dân làng Thái Hòa: “Ngày sau núi này sẽ rất nổi tiếng.” Đạo sĩ Khâu Nguyên Tĩnh hỏi lai lịch ông, mới biết đó là tổ sư Tam Phong. Khâu xin làm đệ tử, ông bèn truyền cho chỗ huyền diệu của đạo.

 Sách Thần Tiên Giám bình rằng: “Tả đạo bàng môn (các phái tu luyện lệch lạc, không chính thống) dễ mê hoặc người nhất, giống như mũi tên bắn lên khoảng không rồi lại rơi xuống đất. Chỉ khi tìm được hạt giống chân thật, âm thầm tu, kín đáo luyện, đến lúc đan thành, quả chín, nóng lạnh không xâm phạm được, âm dương không làm hại được, tung hoành tự tại, đi về tùy ý, thì mới là thực sự đắc đạo.” Những người như Tam Phong đã đạt được như thế (?), thật đáng kính ngưỡng.

 Gửi thư cho Thường Ngộ Xuân

 Tháng sáu năm Kỷ Dậu, Hồng Vũ thứ hai (1369), Thường Ngộ Xuân (danh tướng khai quốc nhà Minh) tiến đánh châu Đại Hưng, thẳng tới chiếm Khai Bình, đuổi quân thua chạy mấy trăm dặm, đại thắng, bèn dẹp yên vùng phía bắc đất Kế. Mùa thu tháng bảy, quân dừng ở châu Liễu Hà thì Ngộ Xuân mắc bệnh. Ông nói với các tướng: “Lúc ta mới sinh, có một ông già đến cửa trao một phong thư, trong viết: ‘Sao Vĩ sáng rực (sao Vĩ là một trong hai mươi tám tú – hai mươi tám chòm sao chia vòng trời của thiên văn cổ – ở đây ý nói người có sao chiếu mệnh), bề tôi như hổ mạnh mẽ; đến Hòa Trung gặp chúa (?), về dưới gốc liễu thì trở thành thần.’ Ngoài thư ghi: ‘Chân nhân (người tu đạo đã đắc đạo) Trương Tam Phong từ núi Ngũ Đài gửi thư.’ Cũng chính là mấy chữ ấy. Nay đến châu Liễu Hà mà ta lâm bệnh, chắc ta chết mất thôi.” Ít lâu sau ông mất trong quân, năm ba mươi tư tuổi. Năm trước, năm Mậu Thân, vua mới lên ngôi, cũng từng hỏi Thiên Sư đời thứ bốn mươi hai là Trương Xung Hư: “Việc đánh phương bắc sẽ ra sao?” Thiên Sư đáp: “Triều đình có phúc, nhưng đại tướng sẽ trở về cõi chân (tức là qua đời).”

 Gặp Thục vương Xuân (Xuân là con thứ mười hai của Thái Tổ, được phong Thục vương; tên Xuân có chỗ chép là Thao, e là sai).

 Trong thời Hồng Vũ, Thái Tổ phong con là Xuân làm Thục vương. Bấy giờ hai xứ Xuyên (Đông Xuyên và Tây Xuyên, tức vùng Tứ Xuyên) đã yên ổn từ lâu, người vật thanh bình vui vẻ. Bỗng có một ông già tinh thần đầy đủ, dáng vẻ cổ kính, đi lại như bay. Một hôm ông đội mũ vuông, thắt đai rộng (lối ăn mặc của nhà nho), nhẹ nhàng đến yết kiến vương, khuyên vương vào đạo. Vương không nghe, nhưng trong lòng lấy làm lạ vì ông già mà khỏe mạnh, muốn mến mộ giữ ông lại ở. Ông già cười ngâm: “Cần gì bàn chuyện ‘đường tắt Chung Nam’ (điển: đời Đường có người ẩn ở núi Chung Nam để nổi tiếng rồi được triều đình mời ra làm quan, ý chỉ lối tắt cầu danh lợi); lòng ham làm quan đối với ta nhẹ như lông hồng.” Vương khâm phục khí tiết của ông. Một hôm ông nói với vương: “Đất phong tuy tốt, nhưng phải có chí biết lui, lòng khiêm nhường, mới giữ được không gặp họa. Ta là Trương Tam Phong, sắp cùng các vị tiên trên đảo biển rong chơi nơi trời cao bao la.” Vương làm thơ tiễn ông, trong có câu: “Thầy ta hiểu sâu phép của Lưu Hầu (tức Trương Lương, mưu thần nhà Hán, về già lui về theo tiên nhân Xích Tùng Tử học đạo), tĩnh dưỡng đan điền (vùng dưới rốn, nơi tụ khí khi tu luyện) giữ gìn cốc thần (cái thần hư không mà linh diệu trong thân, theo câu ‘cốc thần bất tử’ của Lão Tử).” Vương cũng không giữ lại, tổ sư bèn đi. Có người nói các vương về sau, như Cốc vương Tuệ, Liêu vương Thực, phần nhiều không giữ được đất phong, còn Thục vương được ở yên nơi đất vui, đều là nhờ tổ sư dạy bảo.

 Xét: sau khi gặp Thục vương Xuân, tổ sư rong chơi khắp các vùng Xuyên, Quý, Vân, Quảng, xe mây không định chỗ, hiển hiện dấu tích nhiều nhất, chưa từng ngồi yên một chỗ ở một núi nào. Có người nói lúc đầu ông vào Thành Đô gặp Thục vương Xuân, vương không thích đạo, ông lui về vùng Tương, Đặng, ở Võ Đang hai mươi ba năm, rồi một sớm đi vân du, phất tay áo mà đi.

 Viên Thông Tử đọc chuyện này, đề một bài tứ tuyệt rằng: “Vào phủ có tiên ông, một cụ già tóc bạc; gặp nhau mà chẳng biết thì làm sao! Mấy chữ lời hay đem báo cho vương, giữ được đất phong, hưởng dùng biết bao nhiêu.”

 Ở nhờ nhà viên Chỉ huy

 Trong thời Hồng Vũ, tổ sư dạo đất Thục, ở nhờ nhà viên Chỉ huy (chức quan võ coi một đơn vị quân) họ Khương thuộc quân cấm vệ. Hành tung ông kỳ lạ mà không ai biết ông là ai. Ông thường đội một chiếc nón rất to, nhưng ra vào cửa nhỏ cũng không vướng; nón buộc dây tơ sắt, làm cực kỳ khéo léo. Sớm tối ông ngồi trên một tảng đá phẳng. Ông từng bẻ một cành mai khô cắm xuống đất, cành liền sống, hoa đều rủ xuống, nên ở Thành Đô năm xưa còn lưu lại giống “mai soi nước”.

 Ở chùa Khai Nguyên

 Chùa Khai Nguyên ở phía tây thành phủ Quỳ là đạo tràng (nơi tu hành, giảng đạo) của thiền sư Liễu Hưu đời Đường. Đầu đời Minh, tổ sư đến chơi, thân với sư Quảng Hải, ở trong chùa bảy ngày. Lúc từ biệt, ông tặng thơ, lại để lại một đôi giày cỏ, ba miếng trầm hương rồi đi. Về sau Quảng Hải đem thơ và hai vật ấy dâng lên Văn Đế (?); vua ban lại một chiếc vòng ngọc và một tấm áo cà sa thêu nghìn tượng Phật. Nay các vật ấy vẫn còn để trong chùa, gọi là báu vật truyền đời. Chuyện này thấy trong phủ chí Thành Đô và cả phủ chí Quỳ Châu.

 Ba lần từ chối chiếu vời của triều đình

 Năm Giáp Tý, Hồng Vũ thứ mười bảy (1384), vua vì các nước trong ngoài đều đã quy phục, bèn xuống chiếu tìm chân nhân Trương Tam Phong, nhưng không ai biết ông ở đâu. Mùa xuân năm sau, vua lại ép đệ tử của ông là Thẩm Vạn Tam (phú hộ nổi tiếng thời ấy) đi mời tha thiết, rốt cuộc vẫn không được; vua lại triệu Khâu Nguyên Tĩnh vào triều. Tổ sư nhân đó dâng một bài thơ, dặn Khâu: “Hãy tâu với thiên tử sáng suốt rằng ta sắp rong chơi ngoài biển.” Thơ rằng: “Nước chảy mây trôi chẳng tự thu, triều đình cần gì khổ công tìm; từ nay càng phải giấu tên họ, núi bắc núi nam mặc ta chơi.” Vua xem xong thì buông tha, rồi phong Khâu làm Giám sát ngự sử (quan xét hặc, can gián lỗi lầm của quan lại), ban nhà đẹp, nhưng Khâu đều không nhận. Khâu có thể nói là không quên lời thầy dạy. Sách Thần Tiên Giám có chép chuyện ba lần xuống chiếu, nhưng không có đoạn gửi thơ.

 Viên Thông Tử nói: “Nghiêm Tử Lăng (ẩn sĩ đời Đông Hán, bạn cũ của Hán Quang Vũ đế, từ chối làm quan để về câu cá), phải chăng là tiền thân của thầy ta?”

 Giữ hẹn ở Điền Nam (tức Vân Nam)

 Trong thời Hồng Vũ, tường thành kinh đô từ cửa Hồng Vũ đến cửa Thủy Tây bị sụp đổ, bên dưới có quái vật dưới nước ẩn trong hang, xây lên lại đổ. Vua vốn ghét Thẩm Vạn Tam vì người này có năm sinh và vận mệnh giống vua mà lại giàu lớn. Vua triệu đến bảo: “Nhà ngươi có cái chậu tụ được của báu, vậy có tụ được đất để xây cửa không?” Vạn Tam không dám cãi, vâng mệnh khởi công; đặt móng ba lần đều đổ. Ông bèn lấy mấy miếng đan kim (vàng luyện bằng thuật luyện đan) lén ném vào bên trong, xây lại mới xong, tốn có lẽ đến hàng vạn. Vua từng muốn khao quân, triệu Vạn Tam đến vay, nói: “Quân ta trăm vạn, chỉ cần mỗi quân một lạng (đơn vị cân bạc, khoảng 37 gam) là đủ.” Vạn Tam nộp đủ số. Vua thấy ông không có vẻ gì khốn khó, từ đó muốn trừ đi, bèn vin vào việc khác bắt tội, định đày ra Lĩnh Nam. Vạn Tam bèn gọn nhẹ dắt vợ và tôi tớ đi, bỏ lại cả gia sản. Không bao lâu lại có lệnh đày tiếp sang Vân Nam. Đến đất Điền rồi, Vạn Tam buồn chán, bỗng có một ông lão xưng họ “Cung Trường” (tức tách chữ Trương ra làm hai chữ Cung và Trường) nhắn tin: “Giữ hẹn đến gặp.” Vạn Tam xin gặp, thì ra là tổ sư Tam Phong. Tổ sư cười nói: “Còn nhớ câu ‘Đông Nam khí thịnh, Tây Nam gặp nhau’ không?” Vạn Tam bừng tỉnh, bèn cùng tổ sư luyện đan Thiên Nguyên (một loại đan dược bậc cao), uống đại dược (thuốc tiên lớn). Năm sau thuốc mới thành; Vạn Tam cùng cả nhà uống, đều bay lên trời được.

 Viên Thông Tử nói: “Buông tay bỏ của cải liền thành bậc thượng tiên, vì ông ấy đã bố thí cứu giúp người nhiều rồi.”

 Dạo núi Hạc Minh

 Cuối thời Hồng Vũ, có một đạo nhân dạo núi Hạc Minh ở đất Cung (Cung Châu, thuộc Tứ Xuyên). Núi có hai mươi bốn động, ứng với hai mươi bốn tiết khí (hai mươi bốn khoảng thời gian chia một năm theo vị trí mặt trời, như Lập Xuân, Hạ Chí…). Lúc đạo nhân vào núi, con hạc đá lại cất tiếng kêu, mọi người đều kinh ngạc. Ông ở đó nửa năm, vào Thiên Cốc (?) rồi không ra khỏi động nữa; trên cửa động viết bốn chữ “Tam Phong du thử” (Tam Phong dạo đến đây). Lúc ấy ông đã hơn trăm tuổi. Sách Thục thông chí chép là hơn ba trăm tuổi, e là sai.

 Viên Thông Tử nói: “Lạ thay!”

 Đề thơ cảnh báo tai họa

 Lúc Kiến Văn (Minh Huệ Đế, cháu nội Thái Tổ) mới nối ngôi, trước cửa bộ Hộ, lúc chập tối có một ông già thong thả dạo bước, dáng như ông Thổ Địa. Gió thổi qua thì bỗng không thấy đâu. Sáng hôm sau người ta nhìn hai cánh cửa, thấy trên cánh bên phải đề một bài thơ: “Chim én sắp dựng lũy, một làm tổ trên gác (?); cháu rồng chẳng ở trong đầm; sóng vừa lặng, gió lại nổi; ra biển mà hỏi Tam Tam.” Ba chữ cuối viết ở chỗ hai cánh cửa khép vào nhau, nhiều người không hiểu. Thị lang (quan phó của một bộ) bộ Hộ họ Trác thấy vậy, cho rằng chữ “Tam” viết ngay giữa cửa là mượn khe cửa giữa hai cánh làm nét sổ dọc, thành chữ “Phong” (chữ Tam gồm ba nét ngang, thêm một nét dọc ở giữa thì thành chữ Phong), trong lòng biết đó là tiên ông Tam Phong. Lại nghĩ “chim én” là chỉ Yên vương (chữ “én” và chữ “Yên” là một chữ), “cháu rồng” là chỉ Kiến Văn; lời thơ rất dữ. Chữ trên cửa rồi tự rụng mất. Ông Trác bèn dâng sớ kín, xin dời đất phong của Yên vương về Nam Xương, lỡ có biến còn khống chế được. Sớ dâng lên, rốt cuộc không được nghe theo.

 Viên Thông Tử nói: “Trác thị lang thông minh đáng mến, tiếc là lời trung thì trái tai, đến nỗi để Yên vương cướp ngôi. Thầy ta chắc cũng bất đắc dĩ mới đề thơ; nếu không, lẽ nào thầy lại không biết Kiến Văn sẽ chẳng nghe theo?”

 Lẫn vào chốn kinh đô

 Đầu niên hiệu Vĩnh Lạc (1403–1424, đời Minh Thành Tổ), có một người khách dạo chơi kinh đô, phong thái thanh tú, râu dài phất phơ, áo quần dáng điệu giống người lên kinh dự thi. Ông ở kinh khá lâu, thân thiết với Hộ khoa cấp sự trung (quan can gián chuyên xem xét công việc bộ Hộ) là Hồ Doanh, thường cùng nhau họp làm thơ uống rượu. Ông thích làm văn theo lối sách Văn Tuyển (tuyển tập thơ văn do thái tử Chiêu Minh đời Lương biên soạn), phần nhiều không giữ bản thảo. Khách nghe nói các quan trong triều xong việc, khi chuyện phiếm phần nhiều bàn chuyện thần tiên; lại nghe Thị độc (quan hầu vua đọc sách, giảng sách) Hồ Quảng muốn đem phép tiên của Trương Tam Phong tâu lên vua, trong lòng khách chán ghét. Một hôm uống rượu ở thư phòng của khách, khách bỗng nói với Hồ Doanh: “Bạn hãy khéo thờ vua sáng, còn tôi sắp lui về núi sâu xa xôi.” Doanh kinh ngạc hỏi cớ, khách không đáp; hỏi mãi, khách mới vuốt râu cười: “Ta chính là Tam Phong đây.” Nói xong đi thẳng, không biết đi đâu. Về sau Hồ Doanh đi tìm tổ sư Tam Phong, nhân đó có câu thơ: “Nhớ người bạn cũ từ đây ẩn, đề thơ ai giống Bão tham quân” (Bão Chiếu, thi nhân thời Nam triều từng làm chức Tham quân, nổi tiếng thơ hay).

 Một lần gặp gỡ có nhân duyên

 Mùa đông năm Vĩnh Lạc thứ tư (1406), Chủ bạ (quan coi sổ sách, giấy tờ) phủ Chiêm sự (cơ quan lo việc của thái tử) là Trương Triêu Dụng người Nam Dương, từng thấy một đạo nhân đi đứng khác thường, chân không chạm đất, tay cầm cành mai, miệng ngâm thiên “Thu thủy” (một thiên trong sách Trang Tử). Ông bước tới hỏi, thì ra là tiên ông Tam Phong. Năm sau vua sai Hồ Doanh đi khắp nơi tìm, Hồ Doanh nhân đó tiến cử Triêu Dụng cùng đi, nhưng đã không biết tổ sư đi đâu rồi.

 Dùng đạo chỉ bảo Minh Ngọc

 Trong thời Vĩnh Lạc, có một đạo sĩ dạo đến Nội Giang, ở nhờ nhà đạo nhân Minh Ngọc, nói dối là họ Bàng, thỉnh thoảng hé lộ chút điều kỳ lạ: từng đi qua chỗ cực hiểm mà không ngã, lội nước mà không ướt chút nào. Minh Ngọc giỏi bùa chú, nhiều lần linh nghiệm lạ lùng, muốn truyền lại cho người khách. Khách cười nói: “Tôi đem đạo dâng ông, ông lại đem pháp (phép thuật, bùa chú) dạy tôi sao?” Rồi viết một bản “Đạo pháp hội đồng sớ” (bài văn bàn về chỗ đạo và pháp hợp làm một) trao cho. Minh Ngọc kinh hãi, quỳ xin hỏi danh hiệu, mới biết đó là tổ sư Tam Phong. Ông ở đó hơn một năm; khi Hồ Doanh dò tìm đến, ông liền không ở lại nữa. Sách Tứ Xuyên thông chí chép là “bèn cùng Minh Ngọc đến gặp Hồ Doanh”, không khớp với Minh kỷ, nay đặc biệt sửa lại. Ít lâu sau ông lại qua lại trong núi Nga Mi.

 Bay lên giữa điện nhà Minh

 Minh Thành Tổ từ khi gặp vị sư Tây Tạng là Cáp Lập Ma thì khá nảy lòng mến đạo. Thượng thư Hồ Quảng nhân đó nói Trương Tam Phong thật có đạo pháp, chép thiên “Tiệp yếu” của ông dâng lên. Vua xem, tuy không lường được bờ bến, nhưng biết là hợp với huyền cơ (lẽ huyền diệu sâu kín của đạo), bèn sai sứ đi tìm. Mùa xuân năm Nhâm Thìn (1412), vua lại ra sắc sai Tôn Bích Vân đến Võ Đang chờ bái kiến, ngày mồng sáu tháng ba kèm ban thư. Qua ba năm, tổ sư mới đến Võ Đang. Bích Vân dâng thư của vua; tổ sư xem xong, cười, viết một phong thư đáp lại. Bích Vân khuyên vào triều, nhưng không giữ được ông ở yên trong nhà, hễ ra ngoài thì Bích Vân cùng đi theo, rồi sai người phi ngựa báo vua. Tháng giêng mùa xuân năm Bính Thân (1416), vua sai xe êm (loại xe nhỏ ngồi được, dùng để đón bậc hiền tài cao tuổi) đi đón mời, thì ông bỗng lại đi nơi khác. Vua bèn quở Hồ Quảng, bắt phải đi tìm. Quảng rất sợ, liền đến Võ Đang khẩn cầu. Tổ sư thấy lòng ông thiết tha, mới ra mặt, hứa sẽ đến cửa khuyết (cung vua), rồi tự mình bay đi trước. Vua đang thiết triều, bỗng thấy một đạo nhân rách rưới, vai khoác áo da hươu, đứng trước thềm cúi đầu chào mà cười nhạt. Vua hỏi, biết là Tam Phong, ân cần mời ngồi, rồi xin được bàn đạo. Tổ sư bèn hát khúc “Tìm đạo cầu huyền, đi khắp chân trời”. Hát xong, ông ung dung bước xuống thềm; bỗng chốc mây lành khí tốt tràn đầy cung điện, rất lâu mới tan, thì tổ sư đã đi rồi. Vua tôi đều than lạ, bấy giờ mới tin là tiên thật. Khi Hồ Quảng về triều, vua ban thưởng khá hậu. Xét sách Minh kỷ: năm Đinh Hợi vua sai bọn Hồ Doanh đi khắp nơi tìm Tam Phong, đi mười năm mới về. Tính nối từ Đinh Hợi đến Bính Thân thì đúng mười năm, vậy mà đầu tháng năm đã có việc vào chầu vua trước, không rõ bọn Doanh về triều trước tháng năm hay không. Nếu về sau tháng năm thì đi và về đã lỡ nhau rồi.

 Sách Thần Tiên Giám bình rằng: Đạo tiên có người đổi tủy thay xương mà không cần thoát xác; có người nuôi thành anh nhi (cái “thai thánh” do tinh, khí, thần kết lại trong thân, có thể ra khỏi thân) rồi dẫn thần ra ngoài cho hiện thấy; có người luyện hình bằng phép thái âm, thi giải (để lại xác mà thoát đi) để thành chân tiên. Đều đủ để chứng đạo cả. Còn như Hoàn Phác (?) nuôi thành thai tôn (?), Tam Phong bay lên ở điện vàng, nếu không phải bậc đặt lại chín đỉnh (ý nói luyện lại lò đan đến tột bậc), dựng lại càn khôn (ý nói tạo lại trời đất trong thân mình từ gốc), thì sao đạt đến được như thế. Từ đó mà xem, đan đạo (con đường luyện đan thành tiên) há dễ nói đâu!

 Ánh sáng huyền hiện điềm lạ

 Ngày mồng một tháng năm năm Bính Thân, niên hiệu Vĩnh Lạc, là hội mừng thọ Nam Cực lão nhân (thần sao Thọ). Lão Quân (Thái Thượng Lão Quân, tức Lão Tử được Đạo giáo tôn làm thần) sai Doãn chân nhân ở cung Thái Vi đi truyền báo cho các vị chân tiên. Doãn đi về hướng tây bắc, ngẩng lên thấy một chùm ánh sáng sắc huyền (đen thẫm) từ trên không bay đến, đón nhìn thì là tiên sinh Tam Phong. Doãn báo cho ông ý chỉ của Lão Quân. Tam Phong nói: “Ta đã nhận lệnh vời của Ngọc Đế rồi.” Rồi từ biệt mà đi.

 Thất Châm tiên sinh

 Trong niên hiệu Thiên Thuận (1457–1464, đời Minh Anh Tông), có một người gọi là Thất Châm tiên sinh. Ông thường cầm bảy cây kim thuốc chữa bệnh mụn nhọt cho người, phần nhiều hiệu nghiệm lạ lùng, nên người ta gọi ông là “Thất Châm” (Bảy Kim). Ông cũng lấy đó tự xưng. Ông lại vẽ tranh sơn thủy giỏi, vì thế các công khanh vùng hai xứ Xuyên đều rất quý trọng. Trước đó Trương Tam Phong nổi tiếng là vẽ tranh như tiên, triều đình nhiều lần cầu mà không được; các cận thần nhân đó đem Thất Châm tâu lên, vua xuống chiếu cho vào cung. Ông vẽ một bức sơn thủy rất hợp ý vua. Nhưng tính ông thích rượu, lại hay chửi bới bọn quyền thần được sủng ái. Có một viên quan tham ô ham tài nghệ của ông, mời ông về nhà, đãi đằng hậu hĩnh, nhờ ông vẽ tranh để mưu cầu được tiến dẫn. Một hôm vua lại ban lụa đẹp sai vẽ. Lúc ấy Thất Châm đang say, ở trên một căn gác nhỏ; viên quan tham đem lụa trao, Thất Châm để ở đầu giường. Đêm đến nghe tiếng nôn mửa rất dữ, viên quan sốt ruột cầm đèn soi, Thất Châm nhảy dậy nói: “Sướng quá! Sướng quá!” Giơ lụa lên xem thì toàn là chim sẻ, con nào cũng nhấp nhổm như muốn bay, chỉ là chưa vẽ mắt. Viên quan không biết làm sao, đành đem dâng vua xem. Vua khen lạ, liền sai vẽ mắt. Ông tâu: “Chim thần vẽ không thể điểm mắt, điểm thì sẽ bay đi mất.” Vua không tin, thúc giục; Thất Châm bèn cầm bút chấm bừa lên. Vua ngắm nghía cười nói: “Những con này thật muốn bay sao?” Vừa dứt lời, liền có vô số chim sẻ nhỏ vút lên mây bay đi, đến quê của viên quan tham, ăn sạch lúa ruộng nhà hắn, gần như không còn một hạt; còn ruộng nhà liền bờ thì vẫn không hề hấn gì. Thất Châm cũng trốn mất. Việc tâu lên vua, vua lại xuống chiếu vời nhưng không tìm được. Vua hỏi Thượng thư bộ Lễ là Hồ Doanh, Doanh tâu: “Thất Châm có lẽ là Tam Phong chăng? Lấy hai chữ Tam Phong, xem nét ngang nét dọc, thì giống như có bảy cây kim vậy (chữ Tam ba nét, chữ Phong bốn nét, cộng lại bảy nét).” Vua kinh ngạc.

 Tặng ông lão bán bánh ú

 Cũng trong niên hiệu Thiên Thuận, ở Kiếm Châu có một ông lão, không rõ họ tên, hằng ngày bán bánh ú (bánh gạo nếp gói lá) để sống. Hễ thấy người nghèo đi qua, ông liền cho một gói, không lấy tiền. Có người hỏi vì sao, ông đáp: “Đó đều là những người đi đường kiệt sức, bụng lại đói. Ta ngày ngày bán bánh, chỉ cần giữ được vốn, có chút lời là đủ rồi. Lấy phần dư cho người khác, chỉ là chút ơn nhỏ, có gì đáng nói?” Một hôm trời đã xế chiều mà bánh bán không hết, bỗng có một đạo nhân đi qua, xin một gói, ông lão cho. Ăn xong lại xin, ông lại cho. Cứ như thế đến mấy chục lần, ông đều cho cả. Đạo nhân cười lớn nói: “Ông thật là người hào phóng. Tôi không có tài gì khác, trong túi có một hạt châu tím, ông có thể mang về để trong vại, cách một đêm mở ra xem, bên trong sẽ có điều kỳ diệu.” Nói xong đạo nhân nhẹ nhàng đi mất. Ông lão mang về nhà, làm đúng như lời dặn. Lúc ấy vại gạo đã cạn; sáng hôm sau mở ra thì gạo đã đầy vại. Ông lão cười nói: “Điều kỳ diệu mà đạo nhân nói, thì ra là thế này.” Bèn lấy gạo làm bánh, bán ba phần, đem cho bảy phần. Hôm sau mở ra xem, gạo lại đầy, ông cứ làm ăn như thường; người được nhờ ơn ông đều tấm tắc khen là tốt. Lâu dần ông lão thấy lạ, bèn dốc ngược vại ra xem, thì hạt châu tím không thấy đâu nữa; từ đó vại cũng không sinh gạo nữa. Một hôm khác đạo nhân lại đến, nói với ông lão: “Ta là người ấy người ấy. Ông làm ơn đã nhiều, có muốn ra khỏi cõi đời mà tu tiên không?” Ông lão không chịu. Tổ sư bèn lấy ra một viên thuốc, dặn: “Hãy uống viên này, sẽ được sống lâu hơn nữa.” Ông lão nuốt vào, thấy tim gan phổi đều trong mát. Tổ sư đi rồi, ông lão sống hơn trăm tuổi, ngồi ngay ngắn mà qua đời.

 Viên Thông Tử nói: “Tiếc thay ông lão này không cầu đạo tiên; nhưng ông đầy lòng từ bi như thế, cũng đáng được sống thọ lâu dài.”

 Dùng thơ làm nhụt sư người Phiên

 Trong niên hiệu Thành Hóa (1465–1487, đời Minh Hiến Tông), bọn phương sĩ (những người làm nghề luyện đan, bùa phép, xưng có phép tiên) thịnh hành một thời, được ban cáo sắc, kẻ được gọi là “chân nhân” gần như đầy kinh thành. Thấp hơn nữa là sư người Tây Phiên (Tây Tạng) là Trát Ba Kiên Tham, nhờ Mật giáo (phái Phật giáo Mật tông Tây Tạng, chuyên dùng chú thuật, nghi lễ bí mật) được sủng ái, ban hiệu “Đại Trí Tuệ Phật”, ra vào ngồi kiệu cao, dù quan to qua đường cũng phải tránh đoàn người dẹp lối của hắn. Một hôm Trát Ba về viện được ban, bỗng thấy một đạo nhân rách rưới đề thơ trên bức bình phong trước cửa: “Lũ lượt phương sĩ đầy triều đình, lại thấy sư Phiên đè quan to; bọn nô tài ấy xưng Phật xưng Đạo, Lão Quân mỉm cười, Thế Tôn (Đức Phật) khuyên răn (?).” Lời ký tên là “Khôn đoạn bổ đề” (người nối chỗ đứt của quẻ Khôn đề). Trát Ba thấy vậy giận lắm, sai lính bắt; chỗ gió cát nổi lên, đạo nhân biến mất. Có người nói: quẻ Khôn gồm ba vạch đứt đôi chồng lên nhau, nói “đứt mà bổ” là nối chỗ đứt bằng một nét dọc, chính là chữ Phong. Thế là ai cũng biết đó là chân tiên Tam Phong. Từ đó thế lực của Trát Ba hơi bị nhụt đi.

 Viên Thông Tử nói: “Trát Ba mất mặt.”

 Trêu phương sĩ lần thứ nhất

 Trong niên hiệu Thành Hóa, đạo sĩ lố nhố ra vào cung cấm. Tổ sư rất ghét. Một hôm ông gặp hai phương sĩ họ Triệu và họ Vương, biết chúng mang lòng hiểm độc, định mang thuật lạ lên phương bắc (kinh đô), bèn hóa thành dáng giáo chủ để lừa chúng, nói: “Ta là Trương Thiên Sư đây. Ta dùng bùa vời thần, phép ta rất hiệu nghiệm, các ngươi có muốn học không?” Triệu và Vương không tin. Tổ sư bèn chỉ trỏ vẽ lên không trung, bỗng có thiên binh thiên tướng qua lại trong mây khí; hai người mới lấy làm lạ, quỳ xin phù lục (bùa chú và sổ phép bí mật của Đạo giáo). Tổ sư giả làm ra vẻ dặn dò kín đáo, ban cho mấy lá bùa; hai người cười lớn mà đi. Bấy giờ Lý Tư Tỉnh nhờ phép Ngũ Lôi (phép bùa chú sai khiến sấm sét để trừ tà) mà được vua sủng ái; hai người đến nương nhờ hắn, nhờ đó được tiến thân. Vua hỏi tài nghệ gì, hai người đáp là bùa do Thiên Sư truyền, lại xin vua trai giới (ăn chay, giữ mình trong sạch) ba ngày rồi làm phép cho xem. Vua làm theo. Đến kỳ, chúng lập đàn phép thật lớn, loay hoay suốt ngày mà không linh nghiệm gì. Vua giận chúng gian trá, lập tức sai thị vệ giết đi.

 Viên Thông Tử nói: “Bậc chân tiên ghét phương sĩ cũng như người quân tử ghét kẻ tiểu nhân vậy. Thầy ta bảy lần trêu phương sĩ, lấy phép chính mà đùa bỡn phép tà, cốt sao cho thuật của lũ tà bại lộ, sự sủng ái ngày càng suy thì mới thôi. Như thầy ta, đáng được phong là ‘Thiên Sư quét tà, giữ chính, hộ nước’. Về sau, cuối niên hiệu Thành Hóa, triều đình bãi bỏ phong hiệu của tăng và đạo sĩ; tuy là theo lời các quan khoa đạo (các quan can gián và ngự sử), nhưng biết đâu chẳng phải vì thầy ta đã ngầm phá thuật của chúng mà vua mới xa lánh chúng? Sáu chuyện dưới đây đều nên xem như vậy.”

 Trêu phương sĩ lần thứ hai

 Tổ sư lại từng đánh cược với một phương sĩ họ Lưu xem ai sai khiến được quỷ thần. Bùa của phương sĩ vừa đốt, tổ sư ngầm dùng pháp lực che lấp đi. Đến lượt bùa của tổ sư thì liền có vô số quỷ thần, người ngựa mặc giáp hung tợn, qua lại trên không. Phương sĩ kinh lạ, quỳ xin chỉ dạy; tổ sư vui vẻ cho, lại dạy thêm phép chém quỷ thần diệu. Phương sĩ mừng lắm, mang nghề lên kinh, được tiếng là linh nghiệm, chỉ có điều chưa dùng đến phép chém quỷ. Sau hắn nhờ bọn Lương Phương (hoạn quan được sủng ái) dắt mối, được vào nội cung. Một đêm, có một thái giám đang lả lơi với một cung nữ, đúng lúc vua sai Lưu đốt bùa gọi quỷ, thì có hai “con quỷ” đến, một nam một nữ, cợt nhả nhau dưới lầu cung, dần dần sấn đến trước mặt vua mà không biết kính sợ tránh đi. Vua sợ, vội sai Lưu rút kiếm chém, thì ra là cung nữ Vân Nga và một thái giám nọ. Vua giận lắm, cho rằng Lưu làm nhục mình, lập tức giết hắn ngay trong đàn.

 Viên Thông Tử nói: “Một lá bùa giết ba kẻ tà, chẳng phải thầy ta ra tay độc ác, mà là lấy chính đạo để giữ nước, thật là lòng từ bi vậy.”

 Trêu phương sĩ lần thứ ba

 Phương sĩ Quách Thành Hiển là kẻ vô lại. Lúc đầu hắn học phép Ngũ Lôi khá hiệu nghiệm, đang định lên kinh. Tổ sư Tam Phong bèn chặn hắn giữa đường, gặp nhau bên lối, tự xưng giả là “Tái Thiên Sư” (người hơn cả Thiên Sư). Tổ sư hỏi trước: “Trong người ngươi có giấu bí quyết Ngũ Lôi phải không?” Quách kinh ngạc vì ông biết trước, đoán là thần nhân, không dám giấu, vâng dạ luôn miệng. Tái Thiên Sư nói: “Ta còn có phép Lục Lôi ban cho ngươi; theo phép mà làm thì gọi được tiên nữ trên trời cưỡi phượng xuống trần. Gần đây Lý Tư Tỉnh quyền thế nghiêng cả trong triều ngoài nội, ngươi đem phép này đến nương nhờ hắn thì chức cao quyền lớn có thể có ngay.” Quách mừng lắm, xin được truyền, lạy tạ rồi đi. Hắn đến dâng mình cho Tư Tỉnh, trước dùng phép Ngũ Lôi; Tư Tỉnh coi là người cùng đạo, rất tin mà thu nhận. Quách cười nói: “Đâu chỉ có thế, ta còn có phép Lục Lôi nữa. Người truyền cho ta nói: ‘Phép này gọi được người đẹp trên trời.’” Tư Tỉnh mừng nhảy cẫng, giục Quách làm phép. Quách bèn cố làm ra vẻ quan trọng, sai lập đàn phép thật rộng, hết sức tinh xảo, đèn đỏ màn biếc, cảnh trí hoàn toàn mới lạ. Thê thiếp của Tư Tỉnh trang điểm lộng lẫy tựa lầu, đều xem phép của Quách ra sao. Quách bèn theo phép vẽ bùa, đi vòng quanh đàn hò hét đọc chú; quả nhiên có bốn năm nàng tiên thong thả bay đến, mỗi nàng cưỡi một con rồng đỏ, dừng trên đàn. Trong đó có hai nàng đặc biệt kiều diễm, cất giọng song ca, uyển chuyển như tiếng oanh, hát rằng: “Chồng nàng ơi, giữ chốn quyền cao, cởi áo pháp rồi mải mê váy đỏ; uy này phúc này khó được lâu, sớm mai tựa lan can, lệ ướt mây.” Giọng hát trong trẻo, như chê như giễu, như sợ như thương. Bè đảng của Tư Tỉnh lúc đầu thấy người đẹp thì sinh lòng thương mến, sau nghe lời hát thì rất ngờ vực, nghĩ kỹ ý tứ càng thêm kinh sợ. Bỗng sấm mưa nổi giữa trời, gió cát cùng dấy, đèn đuốc khắp đàn đều tắt, hang cáo ổ chuột (chỉ chốn ẩn náu của bọn gian tà) bị nước dội, khói mù tối tăm. Chốc lát mây tan, vầng trăng non treo trên mái hiên, nghe có tiếng rên rỉ ở chỗ tối sâu trong đàn. Thắp đèn lại soi thì thấy mấy người thiếp, mỗi người đang cưỡi trên một gã đần, trần truồng cong lưng, như bị cứng đờ mê man; nhìn kỹ thì đều là thuật sĩ, đồ đệ học phép mà Tư Tỉnh nuôi trong nhà. Hắn ép gia nô dìu từng người đi, rồi tìm Quách Thành Hiển, thì hắn vẫn còn đứng trên đàn phép, miệng lảm nhảm, lắc đầu bấm đốt ngón tay, ra vẻ đắc ý lắm. Tư Tỉnh vừa thẹn vừa giận, rút kiếm đeo bên mình chém hắn, quăng xác xuống ao trong vườn sau, cấm người nhà không được nói ra. Nào ngờ tiếng xấu đêm ấy đã sớm lan ra ngoài. Tư Tỉnh càng thêm lo sợ, bất an.

 Viên Thông Tử nói: “Phép Lục Lôi lại có diệu dụng như thế, không biết thầy ta lấy từ đâu ra. Tiếc thay vào thời phương sĩ thịnh hành ở đời Hán, Đường lại không có sách này.”

 Trêu phương sĩ lần thứ tư

 Bành Hoa làm Tả thị lang bộ Lại, rồi kết bè với Vạn An, Lý Tư Tỉnh, nhờ đó được vào Nội các dự bàn việc cơ mật, thế lực ngày càng lẫy lừng, tự tiện ban phúc giáng họa, gạt bỏ người trung lương; trong nhà hắn cũng nuôi nhiều phương sĩ. Một hôm hắn bị bệnh nóng, dùng thuốc mát ít công hiệu, bèn sai phương sĩ Hùng Chung tìm thầy thuốc giỏi. Hùng nghe nói ngoài cửa kinh có một người nọ khá giỏi nghề y, bèn đi mời. Giữa đường gặp một đạo nhân, lưng đeo túi thuốc, tay khêu một tấm bảng vẽ, trên viết bốn câu: “Một tấm cao dán, dán lành vết lở; ba phong đại đan, lồng giữ phương thuật.” Chữ “một tấm” (đọc là “nhất trương”) và “ba phong” (đọc là “tam phong”) chính là ngầm giấu tên họ Trương Tam Phong. Gặp nhau bất ngờ, Hùng tưởng đó là lời quảng cáo nghề thuốc, nên không để ý. Đạo nhân rao bán thuốc viên giải nhiệt, Hùng muốn mua, đạo nhân cố ý nâng giá, nói thuốc của mình không những chữa được bệnh mà còn làm thân nhẹ bay lên được. Hùng không tin, đạo nhân tự nuốt một viên, hai chân liền lơ lửng cách mặt đất mấy thước. Hùng lập tức sụp lạy, xin mua một viên. Đạo nhân cố ý dặn: “Viên thuốc này cho bậc đại quý nhân uống, ắt sẽ bay lên trời giữa ban ngày; người ấy lìa đời rồi thì ngươi nối chức cao của người ấy dễ như trở bàn tay.” Hùng vốn không có ý tu tiên, chỉ muốn như bọn Bành Hoa, được đứng ở chốn quyền cao là đủ. Hắn mang thuốc về, kể chuyện linh nghiệm lạ lùng; Bành Hoa đang lúc mê man nuốt luôn, đầu óc toát mồ hôi đầm đìa, như trúng thuốc độc chim trấm, rồi nôn thốc nôn tháo, nôn xong thì mắc bệnh phong (trúng gió, tê liệt). Hùng đợi lúc hắn nguy bèn trốn đi; Bành Hoa cũng vì bệnh mà bị cách chức.

 Viên Thông Tử nói: “Bệnh ‘nóng ở trong’ thì thuốc mát khó chữa. Chỉ có làm cho nôn hết lửa ra, rồi ban cho bệnh phong, thì lòng nóng mới hạ được (chữ ‘nóng ở trong’ còn có nghĩa là nóng lòng ham danh lợi). Còn như tên phương sĩ kia thì lòng nóng ham danh lợi còn hơn Bành Hoa, không yêu thần tiên mà chỉ tham phú quý; sao không đợi người kia bay lên trời rồi hãy trốn đi?”

 Trêu phương sĩ lần thứ năm

 Mã tiên ông ở Tây Sơn thuộc dãy Thái Hành có thể dùng tên thần bắn quỷ; nhiều người đến cầu, không ai là không hiệu nghiệm. Đạo sĩ Đặng Thường Ân vốn nghe tiếng tài ấy. Đến khi làm Thái thường khanh (quan đứng đầu Thái thường tự, coi việc lễ nhạc, tế tự), hắn là kẻ ngầm hại người, hiểm độc tàn nhẫn, đã ngấm ngầm hại chết một người, hồn người ấy thường vào phủ hắn quấy phá. Hắn bèn sai đồ đệ là Trần Oai Nhi đi cầu thuật của họ Mã. Trần liền đi. Giữa đường gặp một đạo nhân phong cốt hiên ngang, tay cầm cung dài (cung và dài ghép lại thành chữ Trương), lưng cắm bảy thanh kiếm (bảy nét, tức hai chữ Tam Phong), tự nói bắn quỷ trăm phát trăm trúng, nhưng không nói tên họ. Trần ngờ vực, cùng đi đến tối thì vào ngủ nhờ trong một ngôi miếu đổ. Rừng tối trăng mờ, trong lùm tre bụi cây cổ thụ có tiếng quỷ rên rỉ; Trần sợ lắm. Đạo nhân nói: “Ngươi có thể xem ta bắn đây.” Liền giương cung qua khe cửa sổ mà bắn, con quỷ kêu thảm thiết bỏ đi. Trần bèn khâm phục, sáng hôm sau xin học nghề, đạo nhân vui vẻ truyền cho. Trần về kinh, kể lại sự tình, nói dối rằng: “Mã tiên ông đã đi rồi, nay may được phép tên thần này, đều là phúc của đại nhân.” Thường Ân mừng lắm. Đêm ấy trời tối, trăng mờ mờ, trong vườn phủ tiếng quỷ lại nổi lên; hắn liền sai Trần thi thố tài nghệ, còn mình thì đi vòng qua hành lang, lên lầu đối diện để nhìn. Bỗng thấy quỷ bay vào lầu, Trần bèn kéo cung mạnh, buông tên thần; tiếng lông tên vừa vút đi thì nghe một tiếng kêu lớn, có người theo dây cung mà ngã xuống; cầm đuốc soi thì chính là Thường Ân. May trúng cánh tay trái nên không đến nỗi mất mạng. Trần liền bỏ trốn.

 Viên Thông Tử nói: “Tội giết người đã nặng lắm rồi, lại còn muốn giết cả hồn phách người ta, còn gì tàn nhẫn hơn. Chuyến đi Tây Sơn ấy, dù có được tên thần của Mã tiên ông, biết đâu tên lại chẳng quay ra bắn Thường Ân?”

 Trêu phương sĩ lần thứ sáu

 Quan nội các Vạn An bên trong sâu hiểm, bên ngoài ra vẻ khoan hòa. Bấy giờ Vạn quý phi được sủng ái nhất hậu cung, Vạn An tự nhận mình thuộc hàng con cháu của bà, nên vây cánh trong ngoài càng vững. Hắn lại tìm phương sĩ, đem thuật phòng the dâng lên; quý phi mừng lắm, nhưng chẳng bao lâu thì quý phi mất. Lúc Vạn An đang tìm thuật ấy, có phương sĩ Lộ Phùng Uyên hùng hồn bàn về thuật “thái chiến” (một thứ tà thuật phòng the, cho rằng hút tinh khí của người khác để bồi bổ cho mình), đem thuật ấy dạy Vạn An, rồi tự xưng là pháp sư, bảo Vạn An đến Tây Sơn thụ đạo. Lộ đến chờ trước ở dọc đường mấy ngày mà Vạn An không đến, buồn chán, bèn tản bộ ngoài đồng nội. Bỗng gặp một ông lão tu đạo, mặt như cây tùng, tóc trắng như lông hạc, tuổi cao mà mặt hồng hào, giống như bậc Xích Tùng, Hoàng Thạch (các tiên nhân thời cổ). Hỏi họ thì không đáp, hỏi đạo thì không nói. Ông lão cười ngâm: “Lộ Phùng Oan, Lộ Phùng Oan (‘trên đường gặp oan gia’, đọc gần giống tên Lộ Phùng Uyên), hôm nay duyên gì gặp Vạn An?” rồi nhẹ nhàng bỏ đi. Lộ kinh hãi, chần chừ muốn quay về. Lúc ấy mặt trời đã lặn sau núi, rừng tối quạ kêu, nhìn bốn bề mờ mịt, bỗng lạc mất đường. Lại thấy một ông lão tiều phu gánh củi đi qua, xưng họ Trương mà không nói tên. Lộ xin chỉ đường, ông lão chỉ chỗ có đèn xanh, bảo đó là quán trọ; Lộ cảm tạ rồi từ biệt, bèn vào trọ. Giữa đêm, trong căn nhà xà gãy xào xạc, nghe phòng bên có tiếng thở dài, ghé khe nhìn thì chính là Vạn An. Trong lòng thương, lại muốn gần gũi, bèn rút mảng vách hỏng chui qua, mong được tâm sự tình thân. Lúc ấy Vạn An đã mỏi mệt, gối tay mà ngủ, bỗng nghe tiếng vách động, ngờ là cướp, liền giơ cái ghế ngồi lên đập một cái, người kia ngã sấp. Gọi người hầu soi xem thì là Lộ Phùng Uyên, kẻ tự xưng pháp sư. Vạn An hỏi kỹ sự tình, biết là đến thăm hỏi, bèn phục xuống đất xin tội; Lộ cũng nén đau làm lễ, hỏi Vạn An: “Tướng công không đi đường lớn, sao lại đến đây?” Vạn An nói: “Tôi vâng lời thầy muốn đến Tây Sơn, đêm mơ thấy một ông lão tiên chỉ bảo tôi rằng: ‘Vạn An, Vạn An, tìm đạo Tây Sơn, đi đường lớn Tây Sơn thì chẳng gặp duyên (chữ “gặp duyên” đọc gần giống “Phùng Uyên”).’ Vì thế tôi cho xe đi đường nhỏ mà đến, không ngờ lại gặp thầy, rốt cuộc thành ra một trò đùa ác như thế này.”

 Viên Thông Tử nói: “Lấy phương sĩ làm pháp sư thì ngu quá lắm rồi. Thầy chẳng ra thầy, nên đáng chịu một cú ghế. Về sau Vạn An vẫn đem thuật phòng the dâng vào hậu cung, bị Hiến Tông phát giác, bèn bị bãi chức. Thế là đồ đệ cũng lỡ thời rồi.”

 Trêu phương sĩ lần thứ bảy

 Cuối niên hiệu Thành Hóa, Lương Phương, Lý Tư Tỉnh, Đặng Thường Ân, Triệu Ngọc Chi lần lượt bị đày đi thú biên, rồi đều được ân xá. Nhưng thái giám Tưởng Tông hết sức tâu rằng tội trạng của bọn Lương Phương quyết không thể tha, nên Lương, Lý bị phế bỏ mà chết, còn Đặng, Triệu vẫn phải thú ở biên giới. Trước đó, lúc bị đày, chúng thấy trên vách các quán trọ dọc đường đâu đâu cũng đề rằng: “Tư Tỉnh, Lương Phương, tội ác rõ ràng; gặp ân xá chẳng nên tha, bắt chúng vào ngục chết. Thường Ân, Ngọc Chi, đày ra cõi tây; gặp ân xá chẳng nên tha, mãi mãi lìa Trung Nguyên.” Lời ký tên là “Phong Tam Trương” (đảo ngược tên Trương Tam Phong).

 Viên Thông Tử nói: “Bọn tiểu nhân bị đày đã chẳng còn sinh khí, nhưng lòng tiểu nhân si mê, ắt vẫn ngóng về ngôi tam thai (ngôi tể tướng, chức cao nhất triều), mong lại được trọng dụng, như Vạn An lúc bị cách chức về quê vậy. Cho nên thầy ta đề thơ này trêu chúng, để kết liễu cả một bè đảng.”

 Đề thơ ở đạo quán

 Cuối niên hiệu Gia Tĩnh (1522–1566, đời Minh Thế Tông), vua xuống chiếu tìm sách phương thuật trong thiên hạ. Bấy giờ ở đạo quán Sùng Thanh (?) tại Nam Kinh, trên vách có bốn bài tứ tuyệt, ký tên là “Ẩn tiên Trương Huyền Huyền đề”. Ban đêm thường có đèn thần soi sáng; về sau chữ ấy bỗng bị sấm sét lấy mất. Thơ ấy có trong tập Vân Thủy.

 Làm náo loạn đền thờ họ Ngụy

 Trong niên hiệu Thiên Khải (1621–1627, đời Minh Hy Tông), sinh từ (đền thờ người khi còn sống) của Ngụy Trung Hiền (hoạn quan chuyên quyền cuối đời Minh) gần như khắp thiên hạ, mà ngôi đền ở ngoài cửa Đông Hoa là tráng lệ nhất. Một hôm có ba đạo sĩ điên rách rưới hăm hở đi dạo xem, xông vào trong đền, đập tượng đất của Trung Hiền, bôi phân, đất, bùn cát bẩn đầy mặt tượng, lại viết to bốn câu lên vách: “Đền thờ nhảm nhí tràn lan, nhà vua như cháy rụi, giang sơn gấm vóc lại giao cho quỷ.” (Hai chữ “giao” và “quỷ” ghép lại thành chữ Ngụy.) Viên lại giữ đền vừa thấy thì kinh hãi, đang định túm bắt thì ba đạo sĩ điên đã biến mất. Viên lại sợ Trung Hiền biết, liền lập tức rửa sạch, nhưng thấy vách đề thơ còn thoảng mùi thơm, còn tượng đất vẫn còn mùi hôi. Đêm ấy Trung Hiền đau nhức khắp mình.

 Viên Thông Tử nói: “Thật hả dạ, thật hả dạ! Có thể bổ sung chỗ sót của Minh sử, khiến người đọc phải phất tay áo đứng dậy mà múa.”

 Gặp Lã Tổ trên đường

 Đầu niên hiệu Thuận Trị (1644–1661, vua đầu tiên của nhà Thanh ở Trung Nguyên), vùng Tần, Thục chưa yên. Bấy giờ có một đạo sĩ khoác áo da đi lại, khi ẩn khi hiện khó lường, vừa đi vừa than thở, than xong lại cười, cười xong lại hát, hát rằng: “Càn khôn sáng hay chưa sáng, beo hổ vẫn còn hoành hành; phất tay áo về Tam đảo (ba đảo tiên Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Châu), lên Bồng Lai xem nước trong.” Lại có một đạo sĩ đeo kiếm, cầm phất trần đi tới, theo giọng mà họa lại rằng: “Canh năm trời sắp sáng, ra khỏi đường sạn (đường ván gác bên vách núi) xem mây trôi; cùng anh trở về, trời được cái Một nên trong (câu trong Đạo Đức Kinh, ý nói trời nhờ được Đạo nên trong sáng).” Người ấy nhẹ nhàng đến gần; đạo sĩ đeo kiếm nói với đạo sĩ khoác áo da: “Tiên sinh Tam Phong nay có thể nghỉ ngơi được rồi.” Đạo sĩ kia cúi đầu đáp lễ; hai người nói với nhau câu nào cũng sắc bén như lời thiền, hoàn toàn không thể hiểu nổi. Bỗng nhiên tỏa ánh sáng lớn, trên không mây đỏ bay múa, kết thành chữ “Lã”, hai đạo sĩ bay vút lên trời mà đi. (Chữ “Lã” chỉ Lã Tổ, tức Lã Động Tân, một trong Bát Tiên.) Chuyện này chép trong sách ghi chép thời loạn của Âu Dưỡng Chân.

 Cây mai khô sống lại

 Trong niên hiệu Khang Hy (1662–1722, đời Thanh Thánh Tổ), ở quán trọ nhà họ Mã trên đường Lân Du có một cây mai khô, gốc rất kỳ dị cổ kính, không biết trồng từ năm nào. Đúng lúc trời đông tuyết rét, có một đạo nhân họ Trương mình khoác áo vá rách, sáng sớm đi đến đó, gọi chủ quán dọn mì. Mì nấu chưa chín sệt đã đem lên bàn. Đạo nhân nói: “Ta không ăn mì sống, đem cho cây mai khô ăn, để nó được khoan khoái.” Rồi ném mì lên ngọn cây, để tiền lại mà đi. Chủ quán lấy làm lạ, sáng hôm sau ra xem thì cây mai khô đã nở hoa, các chạc cành đều có hình chữ Phong. Quán họ Mã nhờ đó bán đắt hàng, thường đem nước luộc mì tưới cây, nhưng cây lại khô.

 Viên Thông Tử nói: “Lã Tổ làm sống cây long não, Khâu Tổ (Khâu Xứ Cơ, đạo sĩ phái Toàn Chân) làm sống cây bách, Trương Tổ làm sống cây mai, đều có thể nói là ơn trạch thấm đến cả cỏ cây.”

 Mây xanh che nắng

 Tổ sư dạo núi đất Thục, trên núi có nhiều cây hoàng kinh (một loài cây bụi nhỏ). Đang lúc trời nóng, các cụ già trong làng làm cỏ ngoài đồng, không chịu nổi nắng gắt. Tổ sư lấy cành hoàng kinh kết thành vòng đội lên đầu, liền thấy có mây xanh như chiếc nón lơ lửng trên không, theo người đi lại. Người thấy vậy phần nhiều bắt chước theo, thấy rất mát mẻ, không sinh bệnh nóng. Một cụ già trong làng làm câu đối rằng: “Đầu đội hoàng kinh, tuy ít mây xanh che đỉnh; thân ở đồng xanh, chẳng ngại nắng đỏ trên đầu.” Đến nay thành chuyện xưa của nhà nông.

 Viên Thông Tử nói: “Hoặc bẻ cành làm mũ, hoặc hái lá làm trà, thứ cây này đều rất tốt.”

 Chợp mắt ở Tây Khê

 Ở Đồng Châu có ông Điền, nhà giàu có, cả đời khá thích làm việc thiện. Khi ông mất, có một đạo nhân đến viếng, tự xưng là “Thiên ngoại tán nhân” (người nhàn tản ngoài trời; lấy từ câu thơ Đường có chữ “thiên ngoại tam phong” – ba ngọn núi ngoài trời – để giấu hiệu của mình). Ông dặn con ông Điền chôn cha ở trong núi Tần Lĩnh, chỗ đất nổi gò như bầu vú, có hai tảng đá ôm lấy nhau, lại nói: “Ta chọn đất cho người ta chỉ cốt không có gió, nước, bùn cát, sâu kiến là đủ; chớ có nghe bừa lời thầy địa lý dốt mà dời mộ đi chỗ khác.” Con họ Điền chôn cha được mười năm, mọi sự bình thường; sau bị một thầy địa lý nọ mê hoặc, bàn chuyện mộ phát quan tước, bỗng nảy lòng khác, muốn cải táng. Nghe nói đạo nhân vẫn còn ở đình Tây Khê, họ Điền đến hỏi xem có nên không. Đến đình thì đạo nhân đang ngủ say trên tảng đá; họ Điền lấy tay lay mấy lần, đạo nhân nói mơ màng: “Cha ngươi đang nằm yên, lay động làm gì?” Họ Điền không hiểu, lại cố lay nữa, đạo nhân ngáy pho pho, rốt cuộc không trả lời. Họ Điền bèn về nhà, vẫn theo lời thầy kia, đến mở mộ, thấy hài cốt ông Điền vàng óng như vàng ròng (dấu hiệu đất tốt), rất hối hận. Nhưng thầy kia cãi cố, rốt cuộc vẫn dời mộ sang chỗ khác. Chưa đến mười năm thì ruộng vườn nhà cửa sa sút; tìm lại đạo nhân thì người ta bảo đã đi nơi khác từ năm ngoái. Ít lâu sau lại gặp thầy địa lý kia, thấy hắn đã mù mắt, đi ăn xin ngoài chợ.

 Viên Thông Tử nói: “Con trai ông Điền có thể nói là bất hiếu đến cực điểm.”

 Phần biên chép bổ sung

 Kim Bạc, Kim Điểm cùng rực rỡ

 Đầu niên hiệu Hồng Vũ, ở Bình Dương có vị chân tiên Trương Kim Bạc, đời đời làm giấy dát vàng lá, nên lấy “Kim Bạc” (lá vàng) làm tên. Ông giấu kín đạo thuật, rong chơi nhân gian, từng lấy vàng lá làm thuốc chữa bệnh cho người, không ai không hiệu nghiệm lạ lùng. Bỗng lại có một người là Trương Kim Điểm, mặc áo bào màu lam nhạt, khắp áo dán đầy chấm vàng, nên lấy “Kim Điểm” (chấm vàng) làm hiệu, ai thấy cũng tươi cười. Kim Điểm nói: “Người có bệnh mà uống một chấm của ta thì bệnh ắt khỏi.” Bấy giờ có người xin thử, hiệu nghiệm như thần, mà ông cũng không đòi tiền. Lúc ấy các tỉnh phía nam nhiều bệnh dịch, khắp mình Kim Điểm ngày nào cũng bị mọi người xúm lại lấy, đến khi hết chấm mới thôi; hôm sau ông lại ra chợ thì chấm vàng vẫn như cũ. Mọi người đều lạy ông làm thần sư. Qua một tháng, bệnh dịch dần dứt, Kim Điểm nói: “Nay việc của ta đã xong, ta sắp về núi mây.” Rồi cởi áo bào chấm vàng vứt xuống đất; mọi người tranh nhau giành lấy, còn họ Trương hóa thành ánh sáng vàng bay vút lên trời. Về sau Lưu Thành Ý (tức Lưu Cơ, mưu thần khai quốc nhà Minh, được phong tước Thành Ý bá) nghe chuyện, nói: “Đây ắt là Trương Tam Phong, giả làm Kim Điểm để cùng Trương Kim Bạc rực rỡ chiếu rọi nhau.”

 Truyền phương thuốc trong mộng

 Đời Minh có anh học trò họ Chu, người Duyện Châu, tính hiền từ hiếu thảo. Bỗng anh bị bệnh mắt, nhìn ngay trước mặt cũng không thấy gì; sớm tối anh lạy trời, rồi mộng thấy một vị thần mình sắc vàng, râu dài cứng như cây kích, dáng vẻ đạo cốt phiêu dật, gọi anh đến trước mặt, bảo: “Lòng con thành kính, ta có phương thuốc hay ban cho con, nhỏ một lần là mắt ắt sáng. Chỉ cần dùng diêm tiêu (một loại muối khoáng dùng làm thuốc, làm thuốc súng) loại tốt một lạng, nấu chảy trong đồ đồng, cho vào hoàng đan (một vị thuốc khoáng màu đỏ vàng) đã thủy phi (nghiền trong nước rồi gạn lấy phần mịn) hai phân (một phân bằng một phần trăm lạng), phiến não (băng phiến) hai phân, dùng thìa đồng xào nhanh, cho vào lọ (?) cất giữ. Mỗi lần nhỏ một ít, hiệu nghiệm không sao kể xiết.” Họ Chu tỉnh dậy lấy làm lạ, liền theo phương thần truyền mà chữa, qua một ngày mắt sáng trở lại. Họ Chu cảm vì sự linh nghiệm của thần, thắp hương hướng lên trời hết lòng lễ bái. Một hôm khác anh đến thành Duyện, đi ngang quán Trương Tiên, vào trong chiêm bái, bỗng thấy tượng tiên giống hệt người trong mộng, bất giác rùng mình kính sợ, bèn phát nguyện khắc in phương thuốc ấy truyền ra đời. Nay phương thuốc ấy vẫn còn chép trong sách Bản thảo cương mục (bộ sách thuốc lớn của Lý Thời Trân đời Minh).

 Độ cho Uông Mộng Cửu

 Ông Uông Tích Linh, tự Mộng Cửu, người huyện Hấp, phủ Huy Châu, là hậu duệ của ông Trung Mẫn, quan Án sát (quan coi việc hình án một tỉnh), tiến sĩ đời Gia Tĩnh nhà Minh. Nhà vốn giàu có, biết trọng lễ nghĩa; sau ông làm khách ở Giang Đô thuộc Dương Châu, rồi ở luôn đó. Ông sinh ra đã có điều thần dị, nhỏ đã thông minh như có trí khôn từ kiếp trước, lớn lên có tài cai trị. Ông lấy vợ họ Lưu, tính rất điềm tĩnh, từng mộng thấy tiên nữ Hà Nhất Dương, khá thích học đạo huyền; bà sống với ông hơn hai mươi năm, đọc kệ rồi mất. Ông cũng không lấy vợ nữa. Đường làm quan của ông, từ chức Biệt giá (quan phó giúp việc ở châu, phủ) lên đến Quan sát Kiếm Nam ở Tứ Xuyên (quan coi một đạo gồm nhiều phủ), vỗ yên quân lính, thương yêu dân chúng, ai cũng mang ơn. Ông nhậm chức được hai năm thì Kiếm Nam mưa dầm, ông bèn tự cắt móng tay, đi bộ đến Mi Sơn cầu đảo, dâng hương bảy ngày thì trời tạnh; ai cũng cho là lòng nhân từ của ông cảm động được trời. Trên đường về, qua Sa La Bình, bỗng gặp bậc chí nhân là tiên sinh Trương Tam Phong đến dạo núi Nga Mi; vừa gặp đã như quen cũ. Tiên sinh cảnh tỉnh ông rằng: “Ngày nay

 thánh thiên tử ở trên, lại có tể tướng hiền, các bậc danh công khanh tướng cùng giúp việc cai trị, ông chớ quên thời cùng ở Bồng Lai (núi tiên ngoài biển) ngày trước.” Ông bèn tỉnh ngộ lớn, biết mình vốn là một phần thần của Thẩm Vạn Tam gửi xuống đời, lại biết Tam Phong là ân sư của mình, bèn xin được chỉ dẫn độ cho. Thầy bèn truyền cho ông yếu chỉ kim đan (phép luyện đan trong thân để thành tiên). Lúc rảnh, ông ngồi tĩnh tọa ở hai núi Cao Phiêu và Lăng Vân, dựng nhà cửa, phòng luyện đan, lại tự làm sẵn một cỗ quách ở đỉnh Tựu Nhật, gọi là “Tàng Thuế cư” (chỗ cất xác ve, ý nói chỗ để lại xác khi thành tiên). Ban đêm ông qua lại với tiên sư. Lúc ấy dân chúng an vui, trước cửa quan nha cỏ mọc đầy (ý nói không có kiện tụng, việc quan thong thả). Điều ông chưa quyết dứt ra đi được là vì còn cha mẹ già. Sau ông được thăng chức ở Vĩnh Bắc, Vân Nam, liền xin về nuôi cha mẹ đến cuối đời, sợ lâu ngày bị vướng vào chốn bụi hồng (cõi phồn hoa danh lợi). Nhưng vì là con thứ, không hợp lệ định, nên bị ngăn trở (?). Ít lâu sau lại được bổ làm Phó sứ coi đường sông toàn tỉnh Hà Nam; nhân tiện đường ghé Dương Châu, qua sông Sở, lại gặp tiên sinh Tam Phong truyền cho bí quyết, rồi bỗng mắc bệnh lạ mà về. Bấy giờ người vợ cả là Lưu cung nhân (tước phong cho vợ quan hàng tứ phẩm) đã mất nhiều năm, ông sai con là Tư Mẫn đưa linh cữu vào đất Thục, chôn ở đỉnh Tựu Nhật. Còn bệnh của ông ngày càng nặng, nhịn ăn hơn một tháng mà sắc mặt lại hồng hào tươi tỉnh. Một hôm ông nói với em: “Em hãy khéo thờ cha, anh sắp đi rồi.” Rồi tắm gội, xông hương, sửa áo ngay ngắn; trên không thấp thoáng có mây ngũ sắc phủ xuống, bỗng thấy một luồng khí từ đỉnh đầu bay ra, rồi ông mất. Lúc ấy là giờ Sửu (khoảng 1 đến 3 giờ sáng) ngày mồng bảy tháng hai năm Giáp Thìn niên hiệu Ung Chính (1724), ông thành tiên bay lên. Nâng xác bỏ vào quan tài, nhẹ như xác ve, mới biết ông là người đã đắc đạo thành chân. Con ông theo lời dặn, đưa linh cữu ông cùng linh cữu Lưu cung nhân vào Tứ Xuyên, chôn trên đỉnh Tựu Nhật. Về sau có người tiều phu ở Ba Nam thấy ông trên núi Nga Mi, đi theo một đạo nhân dáng khác thường, cao lớn, bay đi trên vách núi dựng đứng, dung mạo vẫn như ngày trước, râu ria phất phơ.

 Trường Ất Tử nói: “Đầu đề là ‘Độ cho Uông Mộng Cửu’, mà bài này lại như tiểu truyện của tiên sinh Mộng Cửu, là vì sao? Vì tiên sinh làm Quan sát Kiếm Nam, phong thái để lại và chính sự tốt đẹp đến nay vẫn còn được ca ngợi, lại có căn tiên, khí chất hợp đạo, trung hiếu vẹn cả hai, cho nên tổ sư vội đến chỉ dẫn độ cho để giữ gìn đạo ta. Bài này thu thập chuyện thất lạc, nhặt lời truyền còn sót, lại dựa theo bài bạt trên bia mộ ông dựng sẵn khi còn sống mà chép ra, vừa để nêu rõ sự cần mẫn độ đời của tổ sư, vừa để thay viết đường đời của Mộng Cửu.”

 Phụ chép: Bài ký về “Tàng Thuế cư” do tiên sinh Mộng Cửu tự đề

 Đạo nhân họ tên là Tích Linh, tự Mộng Cửu, hiệu Viên Thông, người núi Thủy Giới, huyện Hấp, phủ Huy Châu, Giang Nam, ở nhờ huyện Giang Đô, phủ Dương Châu. Từng làm các chức Biệt giá, Châu mục (quan đứng đầu một châu), làm việc ở hai bộ Hộ và Công, nhậm chức Quan sát Kiếm Nam ở Tứ Xuyên, nhận phép bí truyền tu dưỡng ở cửa tiên sinh Trương Tam Phong. Yêu núi Lăng Vân non nước thanh u, tự sửa sang đất chôn, ở trong đỉnh Tựu Nhật được huyệt có thế “tiên ngồi trong mây”, đặt mộ tọa Kỷ (?) hướng Hợi (theo phong thủy: tọa là phía lưng mộ quay về, hướng là phía mặt mộ nhìn ra; Hợi là hướng tây bắc lệch bắc), làm chỗ cất xương sau này. Lưu đề một bài thơ thất ngôn bát cú, chép ở sau: “Tự đặt huyệt lành chôn xương tiên, nước quanh núi bọc càng thêm tình; suối trong Tựu Nhật rủ ơn đức, tĩnh thất ráng hồng giữ mộ phần. Đạo nhân lâu đã thoát lụy trần, con hiếu chẳng phải kinh nỗi ‘gió cây’ (điển: ‘cây muốn lặng mà gió chẳng ngừng, con muốn nuôi mà cha mẹ chẳng còn’, chỉ nỗi đau không kịp phụng dưỡng cha mẹ); chớ nói lão phu vốn chưa chết, có ngại gì nêu bảng cho rõ ràng.” Ngày mồng ba tháng tư năm Quý Mão, năm Ung Chính thứ nhất (1723), Viên Thông đạo nhân dựng quách tự ghi.

 Lẫn vào cõi đời ở Tần An

 Ở huyện Tần An có Trương Bồng Đầu (Trương đầu bù), tự nói là người Trung Châu, lại xưng là “người ngoài trời”. Đỉnh đầu búi một búi tóc, mùa đông mùa hè đều mặc một chiếc áo vá rách, đi lang thang ngoài chợ, trông như người điên. Kẻ hiếu sự cho rượu thịt, không kể ngon dở nhiều ít, ông ăn sạch, mà xưa nay chưa thấy ông say hay no. Có lúc mấy chục ngày ông không ăn uống, cũng không có vẻ đói khát. Tối ông ngủ trên đất trống ở chùa, quán, thường cả tuần không dậy; mọi người tưởng ông chết, lấy chân đá, ông mới vươn vai mở mắt nói: “Ngủ chưa say, quấy rầy làm gì thế?” Trong huyện có anh học trò họ Thái, có biệt thự ở chùa Thạch Phật phía tây thành, hoa cây tươi đẹp, hiên lan can uốn lượn, muốn mời ông đến ở, Bồng Đầu không từ chối. Anh Thái vốn thích giao du, lấy biệt thự làm nhà ngoài, ngày ngày cùng bọn thổi sáo gảy đàn đuổi theo vui chơi, Bồng Đầu hoàn toàn chẳng để tâm. Người ta nói: “Trời vừa tối là ông nằm cứng đơ như xác chết, suốt đêm không nghe hơi thở.” Có lần anh Thái hỏi về thuật của ông, ông nói: “Đoạn thứ hai trong kinh của thánh nhân (câu trong sách Đại Học: ‘biết chỗ dừng rồi sau mới định’), là cửa vào của cả ba đạo Nho, Phật, Đạo. Bước đầu đều từ ‘định’ (lòng lặng yên không xao động) mà vào; khi đã được đường rồi thì mới chia ra. Chân đạp thực mọi điều là cửa Khổng Tử; coi mọi điều đều không là Mâu Ni (Đức Phật Thích Ca Mâu Ni); vượt lên trên mọi điều là Thái Thượng (Lão Tử). Anh là tú tài, hẳn tự hiểu lấy.” Vợ anh Thái rất hung dữ, ghen tuông, chửi mắng cả cha mẹ chồng; anh Thái sợ vợ như sợ cọp. Người vợ dò biết anh cùng đạo nhân và bạn bè đang vui chơi ở biệt thự, giận lắm, liền đến đuổi. Anh Thái sợ, nói với Bồng Đầu, ông bảo: “Không sao, đợi chị ta đến, ta tự đối phó.” Khi người vợ đến, thấy Bồng Đầu ngồi chắn cửa, giận quát như sấm, chửi bới thậm tệ (?), xông thẳng tới dùng hai tay ra sức tát hai má ông. Bồng Đầu thản nhiên không động; người vợ thấy hai tay đau không chịu nổi, vội về nhà, mười ngón tay sưng như dùi treo, đã phát đinh độc (mụn độc nhọt), kêu gào nửa đêm, đến sáng thì chết. Đến tháng tư năm Càn Long thứ bốn mươi chín (1784), Bồng Đầu bỗng khuyên anh Thái về nhà; anh Thái đang mê vui chơi, ngần ngại, phải ép mới chịu. Đến rằm tháng giêng (?), giặc Mã Tâm Minh dẫn đồng đảng từ Phục Khương chạy về Thạch Phong Bảo, đi qua chùa Thạch Phật, giày xéo gần sạch, riêng nhà họ Thái thoát nạn. Sau có Trần Dã Tiên cũng đến chơi Tần An. Dã Tiên người Bình Lương, đội mũ mặc áo kiểu đạo sĩ nhưng vẫn uống rượu ăn thịt, ăn ở nghỉ ngơi như người thường; ông dựng lều trên vách đá dựng đứng ở đỉnh hiểm núi Long Môn, chỗ ấy đến chim bay cũng khó tới, không biết ông lên xuống bằng cách nào. Hành tung ông cũng không xa cách người; muốn tìm ông thì đứng dưới chân núi gọi “Ông Trần” là ông đến ngay. Có người hỏi việc lành dữ thì ông không đáp, chỉ nói: “Mặc nó! Mặc nó!” Ông lại từng cùng người làng chuyển đá lên vách núi, từng cùng bạn phun nước dập lửa; mọi chuyện linh dị không kể hết. Bấy giờ nghe Dã Tiên đến chơi, anh Thái liền mời về nhà, cho gặp Bồng Đầu; Dã Tiên có vẻ rất tự thẹn, ở lại ba ngày rồi từ biệt. Anh Thái nhân đó hỏi Bồng Đầu: “Dã Tiên là người thế nào?” Ông nói: “Tu tiên có hai lối. Bậc thượng thừa vào cửa từ công phu tĩnh: trước hết dứt vọng niệm (những ý nghĩ lan man, viển vông), kế đến học thai tức (thở nhẹ sâu như thai nhi trong bụng mẹ, gần như không còn hơi thở ra vào ở mũi), rồi luyện phép hàng long phục hổ (phép điều phục tâm ý và khí lực trong thân, ví như thuần phục rồng hổ). Những việc ấy đều dễ, chỉ có kim đan là khó luyện; đan thành thì có thể bay lên, đi lại tự tại. Nay Dã Tiên thuộc phái phù lục, tĩnh thì như mây ráng, động thì như sấm sét; nhưng phải được truyền thụ chính đáng, giữ kín sâu, có chân sư đến độ (?), thì cũng thành được hàng tiên ở cung Nam; nếu không thì năm trăm năm sau khó tránh lôi kiếp (kiếp nạn sấm sét trời giáng xuống người tu luyện). May Dã Tiên có lòng nhân hậu, thường dùng phép của mình cứu người khốn khổ; tuy là đạo khác, ta sẽ đem đại đạo truyền cho ông ấy (?).” Không bao lâu Bồng Đầu cũng nhẹ nhàng ra đi. Dã Tiên thân béo da đen, lễ độ rất cung kính. Bồng Đầu thì mặt to kỳ dị cổ kính mà thần sắc cực kỳ trong sáng, đi lại thoắt ẩn thoắt hiện như rồng bay.

 Hư Chu Tử nói: “Hải Đình kể rằng Trương chân nhân thường qua lại chốn thành thị, giả cuồng xõa tóc, tự xưng là thần Bồng Đầu thì phải. Chân nhân ở đời không phô bày điều lạ, không thấy ra mặt là tiên để làm điều lạ, lại sợ giống như Dã Tiên; chỉ có quét sạch bàng môn, riêng nêu chính đạo, mà nhân việc trừ người vợ hung dữ để cứu nhà họ Thái, hé lộ chút chỗ huyền diệu lấy đạo gồm cả pháp, thì thần thông của chân nhân lớn biết bao. Tiếc thay anh Thái không tỉnh ngộ.”

 Lời bạt của sách Ẩn Kính

 Thời vua Càn Long,

 tức Thuần hoàng đế (thụy hiệu của vua Càn Long), Đại học sĩ (chức quan cao nhất trong Nội các) là ông Trương Văn Hòa, tên Đình Ngọc,

 vâng

 sắc vua biên soạn Minh sử. Trong lời tựa phần truyện các vị tiên có nói: Đầu đời Minh,

 những người như Chu Điên, Trương Tam Phong, hành tung bí ẩn huyền ảo, không ai lường biết được, vậy mà làm chấn động cả thiên tử; quyết không phải hạng nói càn bịa đặt để cầu sủng có thể sánh kịp. Lời ấy thật đúng thay!

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video