Nhân duyên (câu chuyện kể về nguyên do và kết quả của một việc) về La-hầu-la, bài thứ một trăm mười bảy
Tôi từng nghe kể rằng: vào đêm Phật mới xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để đi tu), La-hầu-la, con của Phật, mới bắt đầu thụ thai. Bồ-tát Tất-đạt (tức thái tử Tất-đạt-đa, khi chưa thành Phật; Bồ-tát là người tu hành nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) tu khổ hạnh (lối tu ép xác, nhịn ăn, chịu khổ cực) suốt sáu năm. Dưới cây bồ-đề, Ngài hàng phục bốn loại ma (tứ ma: ma phiền não, tức những ham muốn và tâm xấu; ma ngũ ấm, tức thân tâm do năm yếu tố hợp thành gây ra khổ; ma chết; và ma trời, tức vị thiên ma chuyên quấy phá người tu), dẹp sạch mọi ấm cái (những thứ che lấp tâm, khiến tâm không sáng suốt), bỗng nhiên giác ngộ lớn, thành tựu đạo Vô thượng (con đường giác ngộ cao nhất, không gì hơn được). Ngài có đủ thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) và tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng), thành tựu mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không ai khác có chung), có đủ bốn biện tài (bốn tài ăn nói, giảng giải thông suốt không trở ngại), đối với tất cả các độ (các pháp tu như bố thí, giữ giới, nhẫn nhục… đưa người vượt qua biển khổ) đều đã đến được bờ bên kia (tức đã viên mãn, đạt giải thoát), hiểu rõ mọi giáo pháp của chư Phật, vượt lên trên tất cả hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) và Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên).
Ngay đêm đầu tiên thành đạo ấy, La-hầu-la ra đời. Các cung nữ trong khắp cung điện đều thấy hổ thẹn, sinh lòng buồn bực lo âu, nói rằng: "Lạ thay! Da-du-đà-la (vợ của thái tử Tất-đạt) thật là xấu xa, không nghĩ đúng sai, làm càn bậy, không biết giữ mình thận trọng, khiến cả cung chúng ta đều bị vấy bẩn. Bồ-tát Tất-đạt đã xuất gia từ lâu, vậy mà nay bỗng sinh ra đứa con này, thật là nhục nhã quá!"
Lúc ấy có một người con gái họ Thích tên là Điện Quang, là con gái của dì Da-du-đà-la. Cô đấm ngực, vỗ đùi, giận dữ mắng chửi: "Da-du-đà-la! Ngươi là người thân thích của bậc tôn trưởng, sao lại tự làm hại mình? Thái tử Tất-đạt xuất gia học đạo đã sáu năm, nay sinh đứa bé này thật trái thời, có được từ ai vậy? Ngươi không biết hổ thẹn, làm nhục dòng họ ta, chẳng đoái hoài gì đến dòng họ, chẳng giữ gìn cho khỏi tiếng xấu. Bồ-tát Tất-đạt có công đức lớn, danh tiếng vang xa, sao nay ngươi không giữ gìn quý trọng Ngài mà lại đem điều nhục nhã đến?"
Khi ấy vua Tịnh Phạn (vua nước Ca-tỳ-la-vệ, cha của thái tử Tất-đạt) đang ở trên lầu gác, thấy mặt đất chấn động theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của đất, điềm lạ thường hiện ra khi có việc lớn liên quan đến Phật), điềm lạ hiện ra. Vua Bạch Tịnh (tên khác của vua Tịnh Phạn) thấy điềm ấy rồi, tưởng rằng Bồ-tát đã chết, nỗi lo như mũi tên cắm vào tim, vô cùng đau khổ, than rằng:
"Con ta có hương giới đức (tiếng thơm do giữ giới hạnh trong sạch) lan khắp bốn phương xa, có các tướng tốt trang nghiêm (những dấu hiệu tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân) như vòng hoa sen, nay bị ngày chết làm cho khô héo. Giới hạnh là gốc rễ sâu chắc, lòng biết hổ thẹn là cành lá, danh tiếng là hương thơm, lòng đại bi là bóng mát dày; con ta như cái cây ấy, nay bị con voi tử thần giẫm nát. Lớn như núi vàng, được muôn báu trang sức; con ta là vua núi vàng, thân trang nghiêm bằng các tướng tốt, nay bị chày kim cương (một loại binh khí cứng không gì phá được) của vô thường (sự đổi thay, không gì còn mãi) đập nát. Như biển lớn chứa đầy châu báu, bị cá ma-kiệt (loài thủy quái khổng lồ trong truyền thuyết Ấn Độ) khuấy đục nước biển; con ta là biển lớn cũng như vậy, bị con cá ma-kiệt tử thần quấy phá. Như trăng tròn có các vì sao vây quanh; con ta có vô lượng công đức như thế, tướng tốt trang nghiêm, nay bị La-hầu (con quỷ trong truyền thuyết Ấn Độ chuyên nuốt mặt trăng, gây ra nguyệt thực) vô thường nuốt mất.
Dòng họ ta từ bậc đại trượng phu, rồi trượng phu Lô Việt Chân Tịnh (?), các vị vua như thế nối nhau truyền đến nay, lẽ nào hôm nay dòng họ ta sắp đứt đoạn sao? Ta chỉ mong con ta làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) hoặc thành Phật đạo, vậy mà nay lại chết đi được sao? Nếu mất con ta, ta lo buồn tiều tụy, mạng chắc không giữ nổi. Ta mong con xuất gia, mặc pháp phục (áo của người tu), cầm bát (bình bát, đồ đựng thức ăn khất thực của người tu), giảng giải pháp cam lộ (giáo pháp ví như nước ngọt của trời, giúp chúng sinh thoát khỏi sống chết); bao nhiêu việc như thế, nay chắc chẳng còn được thấy nữa!" Vì nhớ con nên vua buồn rầu suy nghĩ đủ điều.
Lúc ấy vua nghe trong cung của con có tiếng khóc lớn, vua càng kinh hãi, tưởng thái tử đã chết, liền hỏi người hầu gái chạy đến trước mặt: "Tiếng khóc gì vậy? Chẳng phải con ta đã chết rồi sao?" Người hầu tâu vua: "Thái tử không chết. Da-du-đà-la vừa sinh một đứa con, cả cung hổ thẹn nên mới khóc vậy." Vua nghe lời ấy càng thêm lo buồn, bật lên khóc lớn, cất tiếng kêu to: "Lạ thay! Thật là xấu xa nhục nhã! Con ta xuất gia đã sáu năm, sao đến hôm nay mới sinh con?"
Theo phép nước bấy giờ, đánh trống một tiếng thì toàn quân tập hợp. Chín vạn chín nghìn người họ Thích đều đến đông đủ, liền gọi Da-du-đà-la ra. Khi ấy Da-du-đà-la mặc áo trắng sạch, ôm con trong lòng, chẳng hề sợ hãi, mặt hơi lấm bẩn, ôm con đứng giữa họ hàng.
Bấy giờ có người họ Thích tên Chấp Trượng (?) (hoặc là người họ Thích cầm gậy) đổi sắc mặt giận dữ, mắng Da-du-đà-la: "Hừ! Đồ hèn hạ, thật đáng xấu hổ quá! Ngươi làm nhục dòng họ ta, còn mặt mũi nào mà đứng trước mặt chúng ta?" Có người họ Thích tên Tỳ Nữu Thiên, là cậu của Da-du-đà-la, nói với nàng: "Kẻ hèn hạ ngu dại như trẻ con, không ai hơn ngươi. Đối với cậu và dòng họ, nên nói thật: rốt cuộc ngươi có đứa con này từ đâu?"
Da-du-đà-la hoàn toàn không hổ thẹn, ngay thẳng nói: "Từ người họ Thích đã xuất gia kia, tên là Tất-đạt. Con có đứa con này từ chính Ngài."
Vua Duyệt Đầu Đàn (tên khác của vua Tịnh Phạn) nghe lời ấy, giận dữ nói: "Không biết giữ gìn người đã sinh ra mình (?), lại còn nói lời xằng bậy. Thật hay dối, các người họ Thích đều biết cả. Con ta là Tất-đạt, lúc còn ở nhà, nghe nói đến ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm giác chạm xúc) tai còn chẳng muốn nghe, huống chi lại có dục mà sinh con. Lời như thế thật là bỉ ổi. Có con từ ai mà bôi nhọ chúng ta? Thật là gian dối quanh co, không phải lẽ ngay thẳng. Con ta là Tất-đạt, xưa khi ở nhà, đối với các thứ châu báu và món ăn ngon đều không hề đắm say, huống chi nay đang tu khổ hạnh, mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè, một hạt gạo. Lại đem chuyện này mà vu khống bôi nhọ!"
Vua Tịnh Phạn vô cùng giận dữ, hỏi các người họ Thích: "Nay nên dùng cách tàn khốc nào để giết nó?" Có người họ Thích nói: "Theo ý tôi, nên đào hầm lửa, ném vào trong lửa, khiến cho mẹ con nó không còn sót lại gì." Mọi người đều nói: "Cách này hay nhất." Họ liền đào hầm lửa, chất gỗ khư-đà-la (một loại gỗ cứng, cháy rất mạnh) vào trong hầm rồi châm lửa đốt, liền dẫn Da-du-đà-la đến bên hầm lửa.
Khi ấy Da-du-đà-la nhìn thấy hầm lửa mới vô cùng kinh sợ, như con nai rừng một mình bị vây giữa vòng lưới, ngoảnh nhìn bốn phía mà chẳng có ai để nương cậy. Da-du-đà-la tự trách mình: "Đã không có tội mà phải chịu tai họa này." Nàng nhìn khắp những người họ Thích, chẳng có ai cứu mình, bèn ôm con than dài, nghĩ đến Bồ-tát mà nói: "Ngài có lòng từ bi, thương xót tất cả; trời, rồng, quỷ thần đều kính trọng Ngài. Nay mẹ con chúng tôi thiếu sự che chở giúp đỡ, không có lỗi mà phải chịu khổ, sao Bồ-tát lại không để tâm đến? Vì sao Ngài không cứu mẹ con tôi khỏi cơn nguy khốn hôm nay? Các vị trời và thiện thần cũng chẳng ai nhớ đến tôi. Ngày trước Bồ-tát ở giữa những người họ Thích như trăng tròn giữa các vì sao, mà nay chẳng được thấy lại lần nào."
Nàng liền hướng về phương Phật đang ở, một lòng kính lễ, lại lạy các người họ Thích, chắp tay hướng về ngọn lửa mà nói lời chân thật: "Đứa con này của tôi thật không phải có từ người khác. Nếu lời tôi là thật không dối, nếu đứa con này quả đã nằm trong thai tôi sáu năm, thì lửa sẽ tắt, không thiêu hại mẹ con tôi." Nói xong, nàng liền bước vào lửa. Hầm lửa ấy liền biến thành ao nước. Nàng thấy mình ngồi trên hoa sen, chẳng chút sợ hãi, sắc mặt hòa vui. Nàng chắp tay nói với các người họ Thích: "Nếu tôi nói dối thì lẽ ra đã bị cháy chết rồi. Nay đứa con này thật là con của Bồ-tát; nhờ lời chân thật của tôi mà thoát khỏi nạn lửa."
Có người họ Thích nói: "Xem dáng vẻ nàng không kinh không sợ, lấy đó mà suy thì biết chắc là thật." Lại có người họ Thích nói: "Hầm lửa này biến thành ao trong, lấy đó mà xét thì biết nàng không có lỗi." Bấy giờ các người họ Thích đưa Da-du-đà-la trở về cung, càng thêm cung kính khen ngợi, tìm vú nuôi để chăm sóc đứa bé, giống hệt như lúc mới sinh, không khác gì. Ông nội là vua Bạch Tịnh yêu quý đứa bé rất sâu đậm, không thấy La-hầu-la thì không sao ăn được. Mỗi khi nhớ Bồ-tát, vua lại bế La-hầu-la để khuây khỏa nỗi buồn.
Nói tóm lại, sau khi đủ sáu năm, vua Bạch Tịnh khát khao mong gặp Phật, sai người đến thỉnh Phật. Phật vì lòng thương xót nên trở về quê nhà, đến cung điện họ Thích. Phật biến một nghìn hai trăm năm mươi vị tỳ-kheo (những người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) đều giống như thân Phật, hào quang và tướng mạo không khác. Da-du-đà-la bảo La-hầu-la: "Ai là cha con, hãy đi đến bên người ấy." Khi ấy La-hầu-la lễ Phật xong, liền đứng ngay bên chân trái của Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý). Như Lai liền dùng bàn tay có tướng bánh xe (dấu hình bánh xe nghìn căm trên lòng bàn tay, tướng tốt của Phật), do công đức tu tập trong vô lượng kiếp (khoảng thời gian dài vô tận) mà thành, xoa lên đỉnh đầu La-hầu-la. Lúc ấy các người họ Thích đều nghĩ rằng: "Phật nay vẫn còn lòng yêu thương riêng tư." Phật biết điều các người họ Thích đang nghĩ, liền nói kệ (bài thơ ngắn dùng để tóm ý giáo lý) rằng:
Ta đối với họ hàng thân thích, cùng với đứa con mình đã sinh,
chẳng có lòng thiên vị yêu riêng, chỉ lấy tay xoa lên đỉnh đầu.
Ta đã dứt sạch mọi kết sử (những phiền não trói buộc và sai khiến con người), yêu và ghét đã trừ hết mãi mãi.
Các người chớ ôm lòng nghi ngờ, mà đối với đứa con này còn do dự.
Đứa bé này rồi cũng sẽ xuất gia, lại làm con trong giáo pháp của ta.
Nói tóm về công đức của nó: xuất gia học đạo chân thật,
sẽ chứng thành A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video