Câu chuyện về người Bà-la-môn (Brahmin: tầng lớp tư tế, giữ việc tế lễ trong xã hội Ấn Độ xưa) già gặp những kẻ xảo trá giả dối, chuyện thứ một trăm mười tám.
Mọi kẻ gian xảo, giả dối, lừa gạt đều bề ngoài trông như ngay thẳng, nhưng trong lòng chứa mưu gian lừa lọc. Vì vậy người có trí cần xét rõ thật và giả. Như thuở xưa, có một người Bà-la-môn tuổi đã già, cưới một người vợ trẻ. Người vợ chê chồng già, nên cứ lén lút tư thông với người khác không thôi. Lòng dục đã vướng chặt, nàng lừa chồng mở hội thiết đãi, mời các người Bà-la-môn trẻ khỏe đến dự. Người chồng nghi vợ có chuyện gian dâm, không chịu mời họ đến.
Lúc ấy người vợ trẻ bày đủ mọi mưu kế để đánh lừa chồng. Đứa con trai của người Bà-la-môn già với người vợ trước bị ngã vào lửa. Người vợ trẻ đứng nhìn đứa bé ngã mà không kéo lên. Người Bà-la-môn nói: "Con nó ngã vào lửa, sao nàng không kéo nó ra?" Người vợ liền đáp: "Từ thuở nhỏ đến giờ, thiếp chỉ gần gũi chồng mình, chưa từng nắm lấy người đàn ông nào khác. Sao nay bỗng dưng lại bắt thiếp nắm lấy đứa bé trai này?" Người Bà-la-môn già nghe vậy, cho là đúng như lời nàng nói, tin rằng vợ mình trong sạch, bèn mở hội lớn tại nhà, mời các người Bà-la-môn đến. Khi ấy người vợ trẻ liền tư thông với họ. Người Bà-la-môn già biết chuyện, lòng đầy căm giận, liền lấy của báu gói vào vạt áo, bỏ vợ ra đi.
Rời nhà đã xa, trên đường ông gặp một người Bà-la-môn, bèn cùng nhau kết bạn đồng hành. Đến chiều tối, hai người ngủ chung một chỗ. Sáng sớm hôm sau lại cùng nhau lên đường. Khi đã đi cách nhà chủ trọ khá xa, người Bà-la-môn kia nói với người Bà-la-môn già: "Ở chỗ ngủ đêm qua có một cọng cỏ dính vào áo tôi. Từ nhỏ đến giờ tôi chưa từng lấy của ai vật gì. Nay cọng cỏ dính áo mang theo, tôi rất lấy làm xấu hổ, muốn đem trả cọng cỏ lại cho chủ nhà. Ông hãy dừng lại đây chờ tôi đi rồi quay về." Người Bà-la-môn già nghe vậy, tin sâu lời ấy, càng thêm quý mến kính trọng, hứa sẽ ở lại chờ. Người Bà-la-môn kia giả vờ cầm cọng cỏ đem trả chủ nhà, nhưng đi chưa xa đã chui xuống một cái hố khe, nằm sấp ở đó, mãi lâu sau mới quay về, nói rằng đã trả xong cọng cỏ cho chủ nhà. Người Bà-la-môn già tin là thật, càng thêm yêu quý coi trọng. Lúc ấy người Bà-la-môn già cần đi đại tiện, tiểu tiện và rửa ráy, liền đem của báu gửi cho người kia giữ. Người này ngay sau đó mang hết châu báu bỏ trốn đi mất. Người Bà-la-môn già thấy bị lấy trộm của mình, vừa than trách người kia, vừa tự thương thân, buồn rầu phiền não, bâng khuâng tiếp tục lên đường.
Đi thêm một quãng nữa, ông nghỉ dưới một gốc cây, thấy một con cò miệng ngậm cọng cỏ, nói với các loài chim: "Chúng ta nên cùng thương xót nhau, tụ họp về một chỗ mà cùng sống chung." Khi ấy các loài chim đều tin lời nó, kéo đến tụ họp. Con cò này rình lúc bầy chim đều đã bay đi, liền đến tổ của chúng, mổ trứng uống nước bên trong, giết chim con mà ăn. Khi bầy chim sắp về, nó lại ngậm cọng cỏ như cũ. Bầy chim về đến, thấy cảnh ấy, đều giận dữ trách mắng, nhưng con cò chối rằng: "Không phải tôi." Bầy chim biết nó xảo trá lừa dối, bèn bỏ nó mà đi hết.
Ở dưới gốc cây ấy thêm một lúc, ông thấy một người ngoại đạo (người tu theo đạo khác ngoài đạo Phật) xuất gia, mình mặc áo nạp (áo vá ghép từ nhiều mảnh vải vụn của người tu hành), bước đi thong thả chậm rãi, miệng nói: "Đi đi, các loài chúng sinh!" Người Bà-la-môn già hỏi: "Sao ông vừa đi vừa miệng hô 'đi đi'?" Người ngoại đạo đáp: "Ta là người xuất gia, thương xót hết thảy, sợ làm hại sâu kiến, cho nên mới làm vậy." Người Bà-la-môn thấy ông ta là người xuất gia mà nói lời như thế, liền sinh lòng tin sâu đậm, lập tức đi theo, đến nhà ông ta. Tối đến lúc nghỉ đêm, người ngoại đạo nói với người Bà-la-môn: "Ta cần chỗ yên tĩnh để tự tu dưỡng tâm. Ông hãy ở nhà riêng, ngủ bên đó." Người Bà-la-môn được nghe về việc tu đạo, trong lòng rất vui mừng. Đến khuya về sáng, ông chỉ nghe tiếng đàn hát nhảy múa, bèn ra xem, thì thấy trong phòng người ngoại đạo xuất gia có một cái lỗ dưới đất, từ trong đó một người đàn bà chui ra, cùng ông ta tư thông. Khi người đàn bà múa thì người ngoại đạo gảy đàn; khi người ngoại đạo múa thì người đàn bà gảy đàn. Thấy cảnh ấy rồi, ông tự nghĩ: "Muôn vật trong thiên hạ, không kể là người hay thú, chẳng có một ai đáng tin." Rồi nói bài kệ (bài thơ ngắn có vần, dùng để tóm ý và tụng đọc) rằng:
Không chịu nắm tay đàn ông khác,
Đem cọng cỏ trả lại chủ nhà,
Con cò giả vờ ngậm cọng cỏ,
Người ngoại đạo sợ hại sâu bọ;
Những lời xảo trá giả dối như thế,
Thảy đều chẳng có gì đáng tin.
Bấy giờ trong nước có một vị trưởng giả (người giàu có, có danh vọng trong xã hội), nhà rất giàu, có nhiều châu báu. Một đêm nọ, nhà ông mất rất nhiều của cải. Nhà vua nghe chuyện, hỏi trưởng giả: "Có những ai ra vào, mà đến nỗi để mất của như vậy?" Trưởng giả tâu vua: "Xưa nay không có kẻ gian nào qua lại cả. Chỉ có một người Bà-la-môn thường cùng ra vào, người ấy sống thanh sạch, giữ mình trong sạch, không động đến của ai. Một cọng cỏ dính vào áo mà còn đem trả lại chủ. Ngoài người ấy ra, không có ai khác." Vua nghe vậy, bắt người Bà-la-môn ấy đến tra hỏi. Lúc ấy trưởng giả đến tâu vua: "Người ấy giữ hạnh trong sạch, đời không ai sánh bằng, sao bỗng chốc lại bị bắt giam? Thà tôi mất của cải, xin vua tha cho ông ta." Vua đáp: "Ta từng nghe nói có những kẻ như thế, bề ngoài giả vờ trong sạch mà trong lòng chứa gian ác. Ông đừng lo buồn, hãy để ta xét cho rõ sự thật." Nói xong, vua liền tra xét. Người kia hết lời chống chế, đuối lý, đành theo sự thật mà cúi đầu nhận tội. Vì vậy người có trí sống ở đời phải như tấm gương soi, khéo phân biệt thật giả, mới làm được bậc đạo sư (người dẫn đường chỉ lối cho người khác) cho đời.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video