Chuyện Nan-đà, em của Phật, bị Phật ép xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu) rồi đắc đạo (chứng được quả tu), câu chuyện thứ chín mươi sáu
Phật ở nước Ca-tỳ-la-vệ (quê hương của đức Phật, nay thuộc vùng biên giới Nepal và Ấn Độ), vào thành khất thực (ôm bát đi xin ăn, cách sống của người tu theo Phật), đến nhà Nan-đà (em trai cùng cha khác mẹ của Phật). Lúc ấy Nan-đà đang trang điểm cho vợ, bôi phấn thơm vào giữa hai hàng lông mày. Nghe tin Phật đến cửa, Nan-đà muốn ra ngoài xem. Người vợ ra điều kiện: "Chàng ra gặp Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý) thì phải quay vào trước khi phấn trên trán thiếp kịp khô." Nan-đà liền ra, thấy Phật thì cúi lạy, cầm bát của Phật vào nhà, đựng đầy thức ăn đem dâng Phật. Phật không nhận, đưa sang cho A-nan (em họ và là thị giả, tức người hầu cận của Phật). A-nan cũng không nhận, bảo: "Anh lấy bát từ ai thì đem trả lại chỗ người đó." Thế là Nan-đà cầm bát đi theo Phật đến tinh xá Ni-câu-luật (tinh xá là nơi các vị tăng ở và tu tập).
Phật liền bảo người thợ cạo cạo tóc cho Nan-đà. Nan-đà không chịu, giận dữ nắm chặt tay nói với người thợ cạo: "Ngươi cứ đi mà cạo tóc hết thảy dân nước Ca-tỳ-la-vệ đi!" Phật hỏi người thợ cạo: "Sao không cạo?" Người ấy đáp: "Vì sợ nên con không dám cạo." Phật cùng A-nan tự mình đến bên Nan-đà. Nan-đà sợ, không dám không cho cạo. Tuy đã cạo tóc nhưng lúc nào Nan-đà cũng muốn về nhà. Phật thường dẫn theo bên mình nên Nan-đà không đi được.
Về sau, một hôm đến phiên Nan-đà ở lại trông giữ phòng ốc, Nan-đà mừng thầm: "Nay thật là có dịp, có thể trốn về nhà. Đợi Phật và chúng tăng đi hết, ta sẽ về nhà." Sau khi Phật vào thành, Nan-đà nghĩ: "Ta nên múc nước đổ đầy các bình nước rửa rồi hãy về." Liền đi múc nước; nhưng một bình vừa đầy thì bình kia lại đổ. Cứ thế mãi mà không làm đầy được bình. Nan-đà bèn nói: "Đằng nào cũng không đầy được, để các tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã thọ đủ giới) về tự múc lấy. Giờ ta cứ để bình trong nhà rồi bỏ đi." Liền đóng cửa phòng; nhưng vừa đóng được một cánh thì cánh kia lại mở, vừa đóng được một cửa thì cửa kia lại mở. Nan-đà lại nghĩ: "Đằng nào cũng không đóng được, cứ để đó mà đi. Dù có mất quần áo đồ đạc của các tỳ-kheo thì ta nhiều của cải, thừa sức đền bù."
Nan-đà liền ra khỏi phòng tăng, tự nghĩ: "Phật chắc sẽ về theo lối này, vậy ta đi theo lối khác." Phật biết ý ấy, cũng về theo lối khác. Nan-đà từ xa thấy Phật đến, bèn nấp sau một cây to. Thần cây liền nhấc bổng cái cây lên không trung, để Nan-đà đứng trơ trọi giữa đất trống. Phật thấy Nan-đà, dẫn về tinh xá, rồi hỏi: "Em nhớ vợ phải không?" Nan-đà đáp: "Thật là nhớ ạ."
Phật liền dẫn Nan-đà lên núi A-na-ba-na, lại hỏi: "Vợ em có đẹp không?" Đáp: "Đẹp ạ." Trong núi có một con khỉ già bị mù. Phật lại hỏi: "Vợ em là Tôn-đà-lợi, mặt mày xinh đẹp, so với con khỉ này thế nào?" Nan-đà buồn bực, nghĩ thầm: "Vợ ta xinh đẹp, trong loài người ít ai sánh bằng. Cớ sao nay Phật lại đem vợ ta so với con khỉ này?"
Phật lại dẫn Nan-đà lên cõi trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai trong các cõi trời của chúng sinh còn ham muốn, ở trên đỉnh núi Tu-di), đi khắp các cung trời cùng xem. Nan-đà thấy các vị thiên tử (các vị trời nam) cùng các thiên nữ (tiên nữ cõi trời) vui chơi với nhau. Lại thấy trong một cung có năm trăm thiên nữ mà không có thiên tử nào. Nan-đà quay về hỏi Phật. Phật nói: "Em tự đến mà hỏi." Nan-đà đến hỏi: "Các cung điện khác đều có thiên tử, sao riêng nơi này lại không có?" Các thiên nữ đáp: "Ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất nơi loài người sinh sống) có Nan-đà là em của Phật, bị Phật ép đi xuất gia. Nhờ nhân duyên xuất gia ấy, khi chết sẽ sinh vào cung trời này làm thiên tử của chúng tôi." Nan-đà nói: "Chính là tôi đây!" rồi muốn ở lại ngay. Thiên nữ bảo: "Chúng tôi là trời, nay anh còn là người. Phải bỏ thân người khi hết tuổi thọ, rồi tái sinh vào đây mới ở được."
Nan-đà liền trở về chỗ Phật, đem chuyện trên kể hết với Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính). Phật hỏi Nan-đà: "Vợ em xinh đẹp, so với thiên nữ thì thế nào?" Nan-đà đáp: "Đem vợ con so với thiên nữ thì cũng như đem con khỉ mù so với vợ con vậy." Phật dẫn Nan-đà trở về cõi Diêm-phù-đề. Vì muốn được sinh lên trời, Nan-đà ra sức trì giới (giữ gìn nghiêm ngặt giới luật của người tu). Bấy giờ A-nan đọc cho Nan-đà nghe bài kệ (bài thơ ngắn trong kinh Phật) rằng:
Ví như con cừu đực húc nhau, định xông tới lại lùi về sau (lùi lại chỉ để lấy đà húc mạnh hơn);
Anh vì ham muốn mà giữ giới, việc ấy cũng giống như vậy (giữ giới bề ngoài là lùi xa dục vọng, nhưng thật ra để mong hưởng dục lạc lớn hơn trên trời).
Phật lại dẫn Nan-đà xuống địa ngục, thấy các vạc nước sôi đều đang nấu người, riêng có một vạc lửa đun nước sôi sùng sục mà để không. Nan-đà lấy làm lạ, đến hỏi Phật. Phật bảo: "Em tự đến mà hỏi." Nan-đà liền đến hỏi quỷ coi ngục: "Các vạc đều đang nấu kẻ có tội, sao vạc này để trống, không nấu ai?" Quỷ coi ngục đáp: "Ở cõi Diêm-phù-đề có người em của Như Lai tên là Nan-đà. Nhờ công đức xuất gia, sẽ được sinh lên trời. Nhưng vì muốn bỏ đạo (vì giữ giới chỉ để mong hưởng dục), nên khi hết tuổi thọ trên trời sẽ rơi xuống địa ngục này. Vì thế nay ta đun vạc chờ sẵn." Nan-đà kinh hãi, sợ bị quỷ coi ngục giữ lại, liền nói: "Nam-mô Phật-đà (con xin kính lạy, nương tựa đức Phật)! Cúi xin Ngài che chở, đưa con trở về cõi Diêm-phù-đề." Phật bảo Nan-đà: "Em hãy chăm giữ giới, tu cái phúc được sinh lên trời của em." Nan-đà đáp: "Con không cần sinh lên trời nữa, chỉ mong đừng rơi vào địa ngục này." Phật thuyết pháp (giảng giáo lý) cho Nan-đà nghe; trong vòng bảy ngày, Nan-đà chứng quả A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử).
Các tỳ-kheo khen rằng: "Thế Tôn ra đời thật là kỳ lạ, thật là đặc biệt!" Phật nói: "Không chỉ ngày nay, mà thời quá khứ cũng đã như vậy." Các tỳ-kheo thưa: "Thời quá khứ cũng như vậy, chuyện ấy thế nào? Xin Ngài kể cho chúng con nghe."
Phật kể: Xưa có vua nước Ca-thi tên là Mãn Diện. Nước Tỳ-đề-hi có một cô kỹ nữ xinh đẹp tuyệt trần. Bấy giờ hai nước thường thù ghét nhau. Bên vua có một bề tôi xu nịnh, tâu với vua Ca-thi, ca ngợi rằng nước kia có cô kỹ nữ xinh đẹp hiếm có trên đời. Vua nghe vậy, lòng mê đắm, sai sứ sang xin. Nước kia không cho. Vua lại sai sứ sang nói, xin được gặp tạm trong bốn năm ngày rồi sẽ trả về. Vua nước kia bèn dặn dò cô kỹ nữ: "Ngươi hãy đem hết dáng vẻ và mọi tài nghệ mình có ra, làm cho vua Ca-thi mê đắm ngươi đến mức không thể rời xa trong chốc lát." Rồi cho cô đi. Qua bốn năm ngày, vua nước kia liền gọi về, nói rằng: "Sắp làm lễ đại tế, cần có cô này, xin tạm cho về, sau sẽ gửi sang lại." Vua Ca-thi liền cho cô về. Lễ đại tế xong, vua sai sứ sang đòi; bên kia đáp: "Ngày mai sẽ gửi sang." Đến ngày mai lại cũng không gửi. Cứ hứa suông như thế trải qua nhiều ngày. Vua Ca-thi lòng mê đắm, định chỉ dẫn vài người sang nước kia. Các quan can ngăn, vua không chịu nghe.
Bấy giờ trong núi Tiên Nhân có một khỉ chúa thông minh, hiểu biết rộng, biết nhiều điều. Vợ khỉ chúa vừa chết, nó bèn lấy một con khỉ cái. Bầy khỉ đều cùng giận mắng: "Con khỉ cái dâm đãng này là của chung cả bầy, cớ sao một mình mày chiếm lấy?" Khỉ chúa bèn dắt con khỉ cái chạy vào nước Ca-thi, đến nương nhờ chỗ vua. Bầy khỉ đều đuổi theo. Vào đến trong thành, chúng phá nhà, đạp đổ tường, không sao dẹp được.
Vua nước Ca-thi bảo khỉ chúa: "Sao ngươi không trả con khỉ cái cho bầy khỉ?" Khỉ chúa nói: "Vợ tôi đã chết, tôi không còn vợ nữa. Nay sao vua lại muốn bắt tôi trả nó về?" Vua bảo: "Nay lũ khỉ các ngươi phá phách làm loạn nước ta, sao lại không trả?" Khỉ chúa hỏi: "Việc này không tốt sao?" Vua đáp: "Không tốt." Hỏi đi hỏi lại như thế ba lần, vua vẫn nói là không tốt.
Khỉ chúa nói: "Trong cung ngài có tám vạn bốn nghìn phu nhân mà ngài không yêu thích, lại muốn sang nước thù để đuổi theo một cô kỹ nữ. Tôi nay không có vợ, chỉ lấy một con này, mà ngài lại bảo là không tốt. Muôn họ trăm dân đều trông vào ngài mà sống, sao lại vì một cô kỹ nữ mà bỏ rơi họ? Đại vương nên biết: chuyện dâm dục vui ít khổ nhiều, giống như cầm đuốc đang cháy đi ngược gió, kẻ ngu không chịu buông ra thì ắt bị lửa thiêu. Dục là thứ nhơ bẩn, như đống phân. Dục chỉ phô bày vẻ ngoài, được một lớp da mỏng che phủ. Dục tráo trở khó lường (?), như con rắn độc bị trét phân. Dục như kẻ thù giặc cướp, giả vờ thân thiết để bám lấy người. Dục như đồ vay mượn, rồi ắt phải trả lại. Dục là thứ đáng ghê tởm, như hoa mọc trong nhà xí. Dục như ghẻ lở, hơ vào lửa rồi gãi thì càng thêm ngứa. Dục như chó gặm xương khô, nước dãi hòa lẫn mà tưởng là có vị, đến nỗi rách hết môi răng vẫn không biết chán. Dục như người khát uống nước mặn, càng uống càng khát. Dục như miếng thịt bị bầy chim tranh nhau đuổi giành. Dục như cá và thú vì tham miếng mồi mà phải chết. Tai họa của dục thật là to lớn."
Phật nói: "Khỉ chúa thuở ấy chính là ta. Nhà vua thuở ấy chính là Nan-đà. Cô kỹ nữ thuở ấy chính là Tôn-đà-lợi. Thuở ấy ta đã kéo Nan-đà ra khỏi bùn lầy dục vọng, nay ta cũng kéo Nan-đà ra khỏi nỗi khổ sinh tử (vòng luân hồi sống chết nối tiếp không dứt)."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video