Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn sưu tập truyện kể, biên soạn đầu đời Tống, trong niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc), quyển một trăm mười bảy.
Báo ứng (làm điều thiện thì được phúc, làm điều ác thì chịu họa), phần mười sáu.
Tôn Thúc Ngao, Thôi Kính Tự, Bùi Độ,
Lưu Kha, Lưu Kính, Tiêu Phỏng,
Tôn Thái, Lý Chất, Phạm minh phủ,
Trình Ngạn Tân.
TÔN THÚC NGAO
Tôn Thúc Ngao nước Sở hồi còn nhỏ, có lần đi chơi về thì buồn rầu, không chịu ăn. Mẹ hỏi vì sao, cậu khóc mà thưa: "Con đã thấy con rắn hai đầu, sợ rằng con sẽ chết." Mẹ hỏi: "Bây giờ con rắn ở đâu?" Cậu đáp: "Ngao nghe nói ai thấy rắn hai đầu thì sẽ chết, sợ người đi sau lại trông thấy nó, nên con đã giết nó rồi đem chôn." Mẹ nói: "Đừng lo nữa. Mẹ nghe nói người có âm đức (việc thiện làm thầm lặng, người đời không biết) thì trời sẽ ban phúc báo đáp." [Trích từ sách Giả Tử, tức sách của Giả Nghị đời Hán]
THÔI KÍNH TỰ
Đời Đường, Thôi Kính Tự làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Phòng Châu. Khi ấy vua Trung Tông bị an trí (bị đưa đi giam lỏng, quản thúc) ở Phòng Châu, quan lại phần nhiều đối xử vô lễ, riêng Kính Tự hết lòng giữ lễ kính trọng, cung cấp đầy đủ dồi dào. Trung Tông thường nhớ ơn ông.
Đến khi Trung Tông lên ngôi, có viên trưởng sử (quan phụ tá đứng đầu dưới quyền thứ sử) ở Ích Châu cũng tên là Thôi Kính Tự, vì trùng cả họ lẫn tên, nên mỗi lần dâng danh sách đề nghị bổ quan, vua đều tự tay phê cho người ấy được thăng vượt cấp, đến bốn lần như thế. Về sau vua cho gọi vào nói chuyện mới biết là nhầm. Vua cho tìm Kính Tự thật thì ông đã mất, bèn sai An Thạch (?) bổ chức quan cho con ông. Người con về sau làm quan đến địa vị hiển đạt; cháu nội ông chính là Thôi Quang Viễn. [Trích từ sách Đàm tân lục]
BÙI ĐỘ
Đời Đường, Trung thư lệnh (chức đứng đầu Trung thư tỉnh, hàng tể tướng) Tấn quốc công Bùi Độ dáng người nhỏ bé, tướng mạo không thuộc hạng sang quý, nhiều lần thi trượt, chính ông cũng khá hoang mang về số mình. Bấy giờ (?) có một thầy tướng ở Lạc Dương, được giới quan lại sùng bái như thần, ông bèn đích thân tìm đến hỏi số. Thầy tướng nói: "Hình dáng thần sắc của cậu hơi khác người thường, không nằm trong các phép xem tướng. Nếu không trở nên sang quý thì sẽ chết đói. Nay thì tôi chưa thấy chỗ nào sang quý cả. Hôm khác cậu ghé lại, tôi sẽ xem kỹ cho." Ông nhận lời.
Hôm khác, ông đi chơi chùa Hương Sơn, đang thơ thẩn dưới hành lang thì chợt thấy một người đàn bà mặc áo trắng đặt một cái bọc lụa đỏ lên lan can trước điện thờ đại sư Tăng Già (vị cao tăng đời Đường được người đời thờ phụng), khấn vái hồi lâu rồi lạy mà đi. Lát sau, Độ mới thấy cái bọc vẫn nằm ở chỗ cũ, biết là bà ấy để quên. Lại liệu rằng đuổi theo trả thì không kịp, ông bèn cầm lấy, đứng chờ người đàn bà quay lại. Đến tối bà vẫn không trở lại, Độ mang về quán trọ. Sáng sớm hôm sau, ông lại mang đến chùa. Cổng chùa vừa mở, đã thấy người đàn bà hôm qua vội vã chạy tới, giọng rầu rĩ than thở, như vừa gặp tai họa bất ngờ.
Độ đến hỏi, người đàn bà nói: "Cha tôi không có tội mà bị bắt giam. Hôm qua tôi được một vị quý nhân cho mượn hai chiếc đai ngọc và một chiếc đai sừng tê, giá hơn nghìn quan tiền (mỗi quan là một xâu nghìn đồng), để đem đút lót những người có quyền thế, chẳng may đã đánh mất ở đây. Nay cha già tôi gặp họa khôn lường, không còn đường nào thoát nữa." Độ ngậm ngùi, lại hỏi kỹ hình dạng các món đồ, rồi trao trả cho bà. Người đàn bà vừa lạy vừa khóc, xin để lại một chiếc để tạ ơn, Độ cười rồi bảo bà đi.
Ít lâu sau, ông đến gặp lại thầy tướng cũ. Thầy tướng xem kỹ giọng nói và khí sắc của Độ, thấy khác hẳn trước, kinh ngạc than: "Ắt hẳn cậu đã làm việc âm đức ban ơn cho người. Đường tương lai muôn dặm, không phải điều tôi biết hết được." Độ bèn kể lại chuyện trước. Về sau Độ quả nhiên làm quan đến bậc cao nhất trong hàng bề tôi. [Trích từ sách Trích ngôn]
LƯU KHA
Đời Đường, thị ngự (chức quan ngự sử, chuyên can gián và hạch tội quan lại) Lưu Kha là người đất Thiều Hữu. Thuở nhỏ ông đến núi La Phù, núi Cửu Nghi đọc sách Hoàng Lão (sách của Đạo gia, tôn Hoàng Đế và Lão Tử làm tổ), muốn học đạo khinh cử (phép tu luyện cho thân nhẹ bay lên thành tiên). Rồi lại đến Tào Khê tìm hiểu giới luật nhà Phật, bèn khoác áo nhà sư, nên có pháp danh (tên đặt khi đi tu) là Hải Nạp. Sau ông lên phía bắc, ở các chùa Quân Xuyên, Phương Sơn; lại ở chùa Đông Lâm trên núi Lư, học Nam Sơn sao (bộ sách chú giải giới luật của luật sư Đạo Tuyên ở núi Chung Nam) và Bách pháp luận (bộ luận Phật học giảng về trăm loại pháp), đều nắm được ý chỉ (?) cốt yếu.
Ông ở một mình một phòng, nhiều lần mơ thấy một người mặc áo vải thô ngắn nói: "Ta là thư sinh, trước đây đi du học, chết ở phòng này. Vì vị sư trụ trì không báo lên quan quận huyện, nên đem chôn ta dưới cửa sổ, xương cốt bị co quắp chật chội. Người chết phải được nằm duỗi thẳng (?), như thế làm sao yên được? Ông nếu dời mộ cho ta, ắt sẽ có đền đáp." Ông bèn hỏi các nhà sư, quả đúng như vậy. Lưu cởi chiếc áo đang mặc đắp lên hài cốt, sắm quan tài, cải táng bên bờ khe Hổ Khê.
Đêm ấy ông mơ thấy thư sinh đến tạ ơn, mang theo ba quả trứng gà, giục Kha ăn ngay. Kha nhai một quả, nuốt chửng hai quả. Về sau ông tinh thông Nho học, giỏi viết văn chương, nhờ đó đỗ đạt (?), lần lượt làm quan ở Sử quán (cơ quan biên soạn sử nước). Ông muốn chép lại chuyện trong mộng, nhưng không thể tự viết truyện về chính mình. Lại bộ thị lang (quan phó của bộ Lại, bộ coi việc bổ nhiệm quan lại) Hàn Dũ vốn biết chuyện ấy, nói: "Đợi khi ta rảnh rỗi, sẽ viết một bài văn ca ngợi." Nhưng rồi Dũ bị giáng chức, bài văn ấy không viết được. [Trích từ sách Vân Khê hữu nghị]
LƯU KÍNH
Đời Đường, Lưu Kính người Bành Thành, tên chữ là Nguyên Phổ, nhiều đời sống ở vùng giữa sông Hoài và sông Phì, của cải có đến mấy trăm vạn. Ông thường tu dưỡng đức hạnh mà không phô trương, nên người ta không biết. Nhà tuy giàu, nhưng kiếm lợi từ của người khác thì không đến mức khiến người oán, làm ơn cho người thì không mong đền đáp.
Đầu niên hiệu Trường Khánh, có một người giỏi xem tướng gặp Nguyên Phổ trên đường đi Thọ Xuân, nói: "Ôi! Xin ngài dừng bước, tôi có điều muốn báo." Nguyên Phổ bèn mời vào quán hỏi chuyện. Người ấy nói: "Của cải ngài rất nhiều, nhưng qua hai ba năm nữa thì đại hạn (ngày chết) sẽ đến, biết làm sao?" Nguyên Phổ khóc nói: "Sống lâu hay chết yểu là do trời, tiên sinh làm gì được cho tôi?" Người xem tướng nói: "Tướng mạo không bằng đức hạnh, đức hạnh không bằng độ lượng. Ngài tuy không có tướng sống lâu, nhưng đức đã dày, mà độ lượng lại càng rộng rãi. Hãy cứ dặn dò việc sau này, nhưng trong kỳ hạn hai ba năm ấy, cố gắng tu dưỡng đức tốt, mong may ra có thể kéo dài được. Một điều đức có thể tiêu trừ trăm tai họa, đến tước lộc còn hưởng được, huống gì là tuổi thọ? Hãy gắng sức mà làm. Ba năm nữa tôi sẽ trở lại đây." Nói xong thì đi. Nguyên Phổ rơi nước mắt tiễn, rồi lo liệu việc hậu sự cho mình.
Ông có người con gái sắp lấy chồng, bèn đến Duy Dương tìm mua tớ gái để cho theo làm của hồi môn, tốn tám mươi vạn tiền, mua được bốn người. Trong đó có một người tên Lan Tôn, nhan sắc khác thường, cốt cách dáng điệu hoàn toàn không phải hạng hèn kém. Nguyên Phổ gặng hỏi lai lịch, hồi lâu cô mới đáp: "Tiện thiếp tội đáng chết, không dám nói nữa; nhưng chủ nhân đã lấy làm lạ như thế, đâu dám giấu giếm. Nhà thiếp đời đời là danh gia, quê gốc ở vùng Hà Lạc. Cha thiếp làm một chức quan nhỏ ở Hoài Tây, chẳng may gặp lúc giặc Ngô (tức Ngô Nguyên Tế làm phản ở Hoài Tây) hoành hành, vì cùng họ với giặc nên bị nghi là họ hàng gần, thân bị chém chết, nhà bị sung công, từ đó chìm nổi, không có nơi nào kêu oan. Những người ruột thịt, sau khi dẹp xong giặc, đều bị quan quân bắt làm tù binh, không biết ra sao nữa. Một thân tiện thiếp đã hai lần đổi chủ, nay mới đến đây."
Nguyên Phổ thở dài hồi lâu rồi nói: "Giày dù mới cũng không đội lên đầu, mũ dù cũ cũng không giẫm dưới đất. Gia tộc tuy đã tan mất, nhưng vẫn là con gái nhà quan lại, lại mang nỗi oan như thế này, đến đứa trẻ cao ba thước còn biết phẫn uất, huống chi bậc trượng phu? Nay nếu ta không rửa nỗi oan cho cô, thì đáng bị thần linh trừng phạt." Nhân đó hỏi về họ hàng, biết họ ngoại cô là họ Lưu, ông bèn đốt tờ văn tự bán mình, nhận cô làm cháu gái, lấy năm mươi vạn tiền trong gia tài, gả chồng cho cô trước cả con gái mình.
Năm Trường Khánh thứ hai, mùa xuân, tháng ba, ngày Tân Mão, sau khi Lan Tôn đã về nhà chồng, Nguyên Phổ mơ thấy một người mặc áo xanh, cầm hốt (tấm thẻ dài quan lại cầm khi chầu), từ xa đã cúi lạy, đến gần thì rơi nước mắt nói: "Ta là cha của Lan Tôn. Cảm ơn ông, biết lấy gì báo đáp? Ta nghe nói âm đức có thể làm cảm động trời đất. Nay tuổi thọ của ông sắp hết, ta sẽ vì ông mà xin với Thượng đế, nên đến báo trước." Nói xong thì đi.
Ba ngày sau, Nguyên Phổ lại mơ thấy cha Lan Tôn đứng giữa sân, mặc áo tía, cầm hốt bằng ngà voi, thị vệ theo hầu rất nghiêm, tiến đến tạ Nguyên Phổ: "Ta bất tài, may mà xin được cho ông với Thượng đế. Thượng đế cho phép ta kéo dài tuổi thọ ông thêm hai mươi lăm năm, giàu có đến ba đời, con cháu không còn tai họa về sau. Những kẻ đã tàn hại nhà ta đều bị đem ra xét xử: kẻ còn sống thì họa đến thân, kẻ đã chết thì con cháu phải chịu tội. Thượng đế lại thương nỗi oan của ta, giao cho chức vụ quan trọng, được cai quản núi sông vùng Hoài Hải." Rồi nghẹn ngào lạy hai lạy mà đi.
Sáng ra, Nguyên Phổ còn bồi hồi, chưa thật tin lắm. Ba năm sau, quả nhiên thầy tướng trở lại, đón chào chúc mừng Nguyên Phổ: "Tuổi thọ ngài đã được kéo dài rồi. Xin để tôi xem từ chân mày lên đến chân tóc." Nguyên Phổ nghiêng mũ để lộ trán. Thầy tướng nói: "Ôi! Có âm đức cảm động lên đến trời, từ nay thêm hai mươi lăm năm, phúc lành lan đến ba đời." Nguyên Phổ bấy giờ mới kể chuyện cha Lan Tôn. Thầy tướng nói: "Xưa Hàn Tử (tức Hàn Quyết nước Tấn) ngầm che chở giữ lại dòng họ Triệu, Thái sử công (tức Tư Mã Thiên) cho rằng họ Hàn mười đời sau được làm đến vương hầu là nhờ có âm đức. Huống chi nhà Lan Tôn không còn người nối dõi, thân Lan Tôn đã thành kẻ hèn mọn, thế mà ngài không màng đến số tiền lớn và sắc đẹp khác thường, lại thương xót đứa trẻ côi cút ấy, há chẳng phải là âm đức dày sao?" [Trích từ sách Âm đức truyện]
TIÊU PHỎNG
Đời Đường, thừa tướng Lan Lăng công Tiêu Phỏng có tiếng thanh liêm, đức tính tiết kiệm, được người đương thời kính phục. Ông từng chỉ huy quân ở Phiên Ngung (nay là Quảng Châu), nổi tiếng thanh liêm như người uống nước Suối Tham (con suối ở Quảng Châu, tương truyền ai uống vào sẽ sinh lòng tham) mà vẫn không tham, vứt bỏ hương liệu quý chứ không giữ làm của riêng. Vì thế thương nhân nước ngoài kéo đến tụ tập đông đúc, đến nỗi ở Trường An các hàng châu báu, hiệu thuốc đều đầy ắp hàng hóa phương nam. Nhờ đó lòng người đều khen ngợi ông.
Vua Hi Tông sinh năm Nhâm Ngọ, lên ngôi năm Quý Tỵ, lúc ấy vua mới mười hai tuổi. Vua muốn dùng bậc già cả có đức để giúp việc giáo hóa lớn, bèn từ chức Phụng thường khanh (quan đứng đầu cơ quan coi lễ nghi tế tự) cất nhắc ông lên làm thượng tướng (tể tướng), năm ấy ông đã tám mươi ba tuổi. Ông ở ngôi tể tướng mấy năm, tiến cử người tài giỏi, giúp lòng nhân từ của vua được ban rộng khắp; đức tiết kiệm của ông đã rõ, nên thói đời bạc bẽo cũng đổi được ít nhiều. Đến khi ông mất lúc còn tại chức, vua rất thương tiếc, nghỉ buổi chầu thường lệ ba ngày, lễ truy tặng được tăng thêm bậc.
Người bàn luận nói: Ngôi cao lộc hậu, nếu đã có phận thì thần linh cõi âm ắt giúp cho sống lâu; nếu không, sao lại có chuyện một người đã quá tuổi treo xe (tuổi bảy mươi, tuổi quan lại về hưu) mà vị vua sẽ phong ông làm tể tướng mới vừa ra đời? Thái Công (tức Khương Tử Nha) đến tuổi già bảy mươi mới gặp vua Văn Vương; nay ông đã quá cái tuổi Thái Công câu cá bên sông Vị ấy thêm một kỷ (mười hai năm), mới biết phận vinh hay nhục đâu phải là ngẫu nhiên! [Trích từ sách Đường khuyết sử]
TÔN THÁI
Đời Đường, Tôn Thái người Sơn Dương, thuở nhỏ theo học Hoàng Phủ Dĩnh, giữ gìn tiết tháo, rất có phong thái của người hiền đời xưa. Vợ Thái là con gái của dì ông. Trước đó, bà dì tuổi già gửi gắm hai con gái cho ông, nói: "Đứa lớn bị hỏng một mắt, cháu hãy lấy đứa em." Dì mất, Thái lại cưới người chị. Có người gạn hỏi, Thái đáp: "Người ấy có tật, không phải Thái thì gả cho ai được?" Mọi người đều phục cái nghĩa của Thái.
Có lần ông gặp một cái đế đèn bằng sắt ngoài chợ, mua về rồi sai người mài rửa, hóa ra là bạc. Thái vội đem đến trả lại.
Trong niên hiệu Trung Hòa, ông định dời nhà về Nghĩa Hưng, mua một ngôi nhà vườn giá hai trăm nghìn tiền, đã trả trước một nửa. Thái đi chơi quận Ngô Hưng, hẹn ngày trở về sẽ đến ở. Hai tháng sau Thái về, đỗ thuyền trước ngôi nhà, lại trao nốt số tiền còn lại, để người chủ cũ dọn đi nơi khác. Lúc ấy ông thấy một bà già khóc lớn mấy tiếng. Thái giật mình, gọi đến hỏi. Bà nói: "Lão trước đây từng ở chốn này phụng dưỡng cha mẹ chồng, con cháu hư hỏng, để nhà rơi vào tay người khác, nên mới đau lòng." Thái buồn bã hồi lâu, bèn nói dối: "Ta vừa nhận được thư từ kinh đô, đã được bổ chức quan khác, không thể ở lại đây được. Ngôi nhà này hãy giao cho con bà trông coi." Nói xong cởi dây thuyền mà đi, không trở lại nữa. Con ông là Tôn Triển đỗ tiến sĩ, sang làm quan nhà Lương, giữ chức tỉnh lang (quan lang trung trong các bộ thuộc Thượng thư tỉnh). [Trích từ sách Trích ngôn]
LÝ CHẤT
Đời Đường, trong niên hiệu Hàm Thông, nha tướng (viên tướng thân cận dưới quyền quan trấn thủ) ở Cát Châu là Lý Chất mắc bệnh sắp chết, chợt mơ thấy mình vào cõi âm (?), gặp viên chủ lại (viên lại coi sổ sách) nói: "Người này từng cứu sống bảy mạng người, đáng được kéo dài mười bốn năm." Viên lại cầm sổ sách đi xin lệnh cấp trên, hồi lâu trở ra bảo Chất: "Việc xong rồi." Bèn sai sứ giả đưa về nhà. Đến một ngọn núi cao, sứ giả đẩy ông xuống, ông liền tỉnh lại. Chất lặng lẽ ghi nhớ việc ấy. Từ đó bệnh dần dần khỏi hẳn. Sau quả nhiên mười bốn năm ông mới mất. [Trích từ sách Báo ứng lục]
PHẠM MINH PHỦ
Đời Đường có ông Phạm minh phủ (minh phủ: cách gọi tôn kính viên quan huyện lệnh), không nhớ tên là gì, khá thông thạo thuật số (các môn suy tính số mệnh). Ông được chọn bổ làm huyện lệnh một huyện ở Giang Nam. Ông tự đoán số mệnh mình, thấy đến mùa thu năm sau thì lộc và thọ đều hết. Lúc sắp rời kinh, ông lại đến hỏi một thầy bói. Thầy bói nói: "Tháng bảy năm sau số ông hết rồi, sao còn đi làm quan xa làm gì?" Phạm nói: "Tôi vốn đã biết. Chỉ vì còn một đứa con gái chưa gả chồng, muốn nhờ chút bổng lộc ít ỏi để lo liệu gả nó thôi."
Đến nơi nhậm chức, ông mua được một tớ gái, nhân hỏi họ tên. Cô gái đáp: "Họ Trương, cha từng làm quan coi đập nước ở nơi nọ, gặp lúc giặc giã loạn lạc, bị bắt bán đến đây." Phạm kinh hãi đứng bật dậy hỏi tên cha cô, thì ra chính là người bạn thân thiết ngày trước. Ông bảo vợ: "Con gái ta không lo không gả được." Rồi đem hết đồ hồi môn của con gái mình, chọn một người khách trú trong huyện cẩn thận lương thiện, gả cô gái cho người ấy.
Hết nhiệm kỳ, ông về kinh. Thầy bói vô cùng kinh ngạc, nói: "Trước đây sao ông lừa tôi ghê thế? Tôi tính lộc thọ của ông đều đã hết, vậy mà nay ông vẫn bình yên. Nếu không phải giờ ngày tháng năm sinh bị sai, thì ắt là có âm đức được báo đáp." Phạm nói: "Đều không có." Thầy bói gặng hỏi mãi, Phạm mới kể chuyện gả cô tớ gái. Thầy bói nói: "Chính là việc ấy rồi. Phúc thọ của ông chưa thể lường được." Về sau ông làm quan thêm mấy nhiệm kỳ rồi mới mất. [Trích từ sách Báo ứng lục]
TRÌNH NGẠN TÂN
Thời ngụy Thục (nước Thục thời Ngũ Đại, sử cũ coi là không chính thống nên gọi là "ngụy"), có La thành sứ (quan coi giữ vòng thành ngoài) Trình Ngạn Tân, người Lâm Truy. Khi đánh lấy Toại Ninh, ông tự dẫn trăm quân xông thẳng vào giữa làn tên đá. Thành bị phá, bắt được ba thiếu nữ, nhan sắc xinh đẹp. Ngạn Tân cho ở riêng một phòng. Khoảng mười ngày sau, cha mẹ các cô mang vàng đến xin chuộc. Ông trả lại vàng, đưa các cô về, cho biết các cô vẫn còn trong trắng vẹn toàn. Cha mẹ các cô khóc lóc tạ ơn: "Mong ông sớm được dựng cờ mao tiết (cờ tiết và cờ mao, ý nói được phong làm tiết độ sứ, trấn giữ một phương)." Ngạn Tân cười đáp: "Điều ta mong chỉ là đến khi hết tuổi trời thì không bệnh tật mà thôi." Về sau, ông sống quá tuổi nhĩ thuận (tuổi sáu mươi), quả nhiên không bệnh mà mất. [Trích từ sách Cảnh giới lục]
Thái Bình quảng ký, quyển một trăm mười bảy.
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video