Thiên 121 — Quyển 121

 Thái Bình Quảng Ký (bộ sách lớn đời Tống, gom chép các truyện kể từ xưa), quyển một trăm hai mươi mốt

 Báo ứng (việc làm thiện hay ác đều được đền trả tương xứng), phần hai mươi

 Đỗ Thông Đạt — Hình Văn Tông — Trưởng Tôn Vô Kỵ

 Lâu Sư Đức — Vương Điền — Giang Dung

 Lý Chiêu Đức — Cung Tự Nghiệp — Chu Hưng

 Ngư Tư Huyên — Sách Nguyên Lễ — Trương Sở Kim

 Thôi Nhật Tri — Tô Đĩnh — Lý Chi

 Vương hoàng hậu nhà Đường — Dương Thận Căng — Sư Dạ Quang

 Con trai quan úy họ Thôi

 Đỗ Thông Đạt

 Đời Đường, Đỗ Thông Đạt là người huyện Cao Uyển, châu Tề. Trong những năm Trinh Quán (niên hiệu của Đường Thái Tông, 627–649), quan huyện nhận lệnh sai Thông Đạt đưa một nhà sư lên phía bắc. Thông Đạt thấy hòm kinh của nhà sư, đoán trong đó đựng tơ lụa, bèn bàn với vợ đánh giết nhà sư. Nhà sư chưa chết hẳn, người ta nghe sư tụng vài ba câu chú. Liền có một con ruồi bay vào mũi Thông Đạt, ở mãi trong đó không ra.

 Mắt mũi Thông Đạt bỗng méo lệch (?), lông mày rụng hết. Hắn mê muội, lạc đường, tinh thần suy sụp. Chẳng bao lâu hắn mắc bệnh hiểm nghèo, chưa đầy một năm thì chết. Lúc hắn sắp chết, con ruồi bay ra, rồi lại chui vào mũi người vợ. Người vợ cũng mắc bệnh, hơn một năm sau thì chết. (Trích sách Pháp Uyển Châu Lâm)

 Hình Văn Tông

 Đời Đường, Hình Văn Tông người đất Hà Gian, nhà ở giáp vùng U, Yên (vùng phía bắc, nay thuộc Hà Bắc). Tính hắn thô bạo, hiểm ác. Trong những năm Trinh Quán, hắn bỗng mắc bệnh ác phong (bệnh phong hủi). Chỉ trong mười ngày, lông mày rụng sạch. Sau đó hắn đến chùa xin quy y và sám hối (thú nhận tội lỗi trước Phật để cầu tiêu tội).

 Hắn tự kể: gần đây trên đường đi U Châu, gặp một người khách mang hơn mười tấm lụa. Nơi đầm xa vắng không có người, hắn liền cướp của, giết người. Người ấy nói mình định đến Phòng Châu mua giấy chép kinh, nhưng rốt cuộc vẫn không thoát chết. Lát sau lại gặp một nhà sư già cũng đang đi về phía nam. Nhà sư bắt gặp Văn Tông. Văn Tông sợ việc bị lộ, vung đao định chém. Nhà sư dập đầu nói: "Xin tha cho tôi một mạng, tôi thề suốt đời không nói ra." Văn Tông vẫn giết nhà sư, vứt xác vào bụi cỏ.

 Hơn hai mươi ngày sau, hắn quay về, đi ngang chỗ nhà sư chết. Lúc ấy đang tháng nắng nóng, hắn ngỡ xác đã thối rữa hết, thử đến xem thì thấy vẫn y như lúc còn sống. Văn Tông bèn cúi xuống, lấy roi ngựa thọc vào miệng nhà sư. Từ miệng bay ra một con ruồi, tiếng kêu trong vắt, chui vào mũi Văn Tông, ở mãi không ra. Hắn vì thế mắc bệnh nặng, hơn một năm thì chết. (Trích sách Minh Báo Thập Di)

 Trưởng Tôn Vô Kỵ

 Đời Đường, Triệu công Trưởng Tôn Vô Kỵ dâng tấu xin rằng: những người bị vua ra lệnh riêng bắt đày đi xa suốt đời thì lấy đó làm lệ mãi mãi. Về sau chính Triệu công phạm tội, cũng bị vua ra lệnh đày suốt đời xuống Lĩnh Nam (vùng đất phía nam dãy Ngũ Lĩnh, xa xôi, khí hậu độc), đến chết không được trở về. Đó cũng là cái hại của việc đặt ra phép tắc. (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Lâu Sư Đức

 Lâu Sư Đức đang giữ chức ở Điện trung (cơ quan trông coi việc trong cung), được cử kiêm chức Hà Nguyên quân sứ (người chỉ huy đạo quân trấn giữ đất Hà Nguyên). Trong những năm Vĩnh Hòa đời Đường (?), ông phá quân Thổ Phồn (nước của người Tạng thời ấy) ở khe Bạch Dương, tám lần giao chiến thì bảy lần thắng. Vua xuống chiếu hết lời khen ngợi, trao chức Tả kiêu kỵ lang tướng (một chức tướng chỉ huy quân cấm vệ). Vua Cao Tông tự tay viết chiếu rằng: "Khanh có tài cả văn lẫn võ, nên trẫm trao cho khanh chức võ, khanh đừng từ chối."

 Ông được thăng dần lên đến chức Nạp ngôn (chức đứng đầu Môn hạ tỉnh, ngang hàng tể tướng). Mấy ngày trước khi chết, ông ăn ngủ không yên, bỗng vô cớ hoảng hốt hỏi: "Ai đang vỗ lưng ta thế?" Người hầu thưa không thấy ai cả. Ông lại nói một mình, như đang tranh cãi với ai: "Ta đáng được thọ tám mươi tuổi, sao nay đã bắt ta đi?" Rồi lại tự nói: "Làm quan đã giết lầm hai người, bị giảm mười năm tuổi thọ." Giọng nói có vẻ đã chịu khuất phục. Chốc lát thì tắt thở. Sáng suốt, khoan dung như Lâu công mà còn không tránh khỏi phạt vì xử lầm; người làm việc cai trị há lại không nên thận trọng sao! (Trích sách Đại Đường Tân Ngữ)

 Vương Điền

 Đời Đường, Vương Điền làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Ký Châu, tính tàn bạo. Có lần sứ giả mang lệnh vua đến châu. Điền đang nói chuyện với sứ giả thì Lận Tưởng, huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) huyện Vũ Cường, nói: "Nắng đã chuyển sang đây rồi, xin dời vào chỗ râm." Điền nổi giận, sai viên coi ngục đánh Tưởng đến gãy xương gáy mà chết.

 Sáng hôm sau, viên coi ngục ngồi trên ngưỡng cửa châu, buông thõng hai chân. Cánh cửa vô cớ tự đóng sập lại, đập gãy cả hai ống chân hắn. Rồi Điền lâm bệnh, thấy Tưởng hiện đến. Điền ngồi dậy, đem rượu và thức ăn ra cầu xin, Tưởng không chịu. Điền sợ hãi, quay mặt nhìn lên xà nhà thì thấy Tưởng ngồi ngay trên xà nhà. Hơn mười ngày sau Điền chết. (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Giang Dung

 Đời Đường, Giang Dung làm Tả sử (quan ghi chép lời nói, việc làm của vua), là người cương trực, ngay thẳng. Khi Từ Kính Nghiệp dấy binh chống triều đình ở Dương Châu, Dung bị người ta dựng chuyện vu cho tội đồng mưu. Bọn quan lại tàn ác như Chu Hưng dâng tấu vu oan để giết ông. Ông bị đem chém trước trạm Đô Đình ở Đông Đô (tức Lạc Dương).

 Lúc sắp bị giết, Dung xin được dẫn vào gặp vua để tâu việc. Hưng nói: "Tù nhân sao được tâu việc?" Dung giận, quát: "Ta không có tội mà bị giết oan, chết rồi cũng không tha cho mày!" Rồi ông bị chém. Cái xác bỗng vùng đứng dậy, loạng choạng đi hơn mười bước. Kẻ hành hình đạp ngã, xác lại ngồi dậy. Như thế ba lần mới nằm yên. Đầu tuy đã bị chặt, mà dường như cơn giận vẫn chưa nguôi. Chẳng bao lâu sau Chu Hưng chết. (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Lý Chiêu Đức

 Đời Đường, Lý Chiêu Đức làm Phượng các thị lang (Phượng các là tên gọi Trung thư tỉnh thời Võ hậu, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh; thị lang là phó quan đứng đầu), nắm hết uy quyền trong tay. Ông ban ra một lệnh rằng: "Từ nay về sau, người phạm tội vì việc công thì xử tội đồ (bắt đi làm khổ sai), phạm tội vì việc riêng thì xử tội lưu (đày đi xa). Đã qua ân xá một trăm ngày mà không tự thú thì cứ theo luật mà định tội."

 Trước đó Chiêu Đức đã nhận tiền của đút lót của Tôn Vạn Vinh, tâu xin cho Vạn Vinh hàm tam phẩm. Sau Vạn Vinh chiếm Doanh Châu làm phản, việc nhận hối lộ bị bại lộ. Tuy nhiều lần gặp ân xá, nhưng vì quá một trăm ngày không tự thú, Chiêu Đức bị xét theo số của đút lót mà xử thắt cổ. (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Cung Tự Nghiệp

 Đời Đường, Cung Tự Nghiệp làm Tư mã (phó quan của một châu) Lạc Châu, cùng Trương Tự Minh làm huyện lệnh Lạc Dương, chế ra một cái gông lớn dài sáu thước, rộng bốn thước, dày năm tấc, đem dựng ở phía trước (?), không ai dám phạm tội. Về sau Tự Minh và Tự Nghiệp cấp tiền cho tên giặc phản nghịch Từ Chân chạy lên phía bắc theo người Đột Quyết (một tộc du mục phương bắc). Việc bại lộ, bọn Tự Nghiệp phải tự đeo cái gông ấy. Dân chúng ai cũng hả dạ. (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Chu Hưng

 Đời Đường, Chu Hưng làm Thu quan thị lang (Thu quan là tên gọi bộ Hình thời Võ hậu, cơ quan coi việc hình án; thị lang là phó quan đứng đầu bộ), cùng với Lai Tuấn Thần xét xử các vụ án. Tuấn Thần được riêng lệnh vua tra hỏi Hưng, mà Hưng không hề hay biết. Lúc cùng ăn cơm, Tuấn Thần hỏi Hưng: "Tù nhân phần nhiều không chịu nhận tội, nên dùng cách gì?" Hưng đáp: "Dễ lắm. Lấy một cái chum lớn, đốt than nướng bốn phía, bắt tù nhân vào ngồi trong đó, thì việc gì mà chẳng khai ra."

 Tuấn Thần liền sai đem chum lớn đến, đốt lửa vây quanh, rồi đứng dậy nói với Hưng: "Có mật lệnh trong cung sai tra xét lão huynh, mời huynh vào trong chum này." Hưng sợ hãi dập đầu, nhận hết mọi tội. Hắn bị xử tử, sau được tha cho đày xuống Lĩnh Nam. Những nhà hắn từng làm cho tan nát, người bị đày ở đó rất nhiều, nên hắn bị nhà kẻ thù giết chết. Sách xưa có câu: "Làm nhiều điều trái lễ thì ắt tự rước họa vào thân", thật đúng thay! (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Ngư Tư Huyên

 Đời Đường, Ngư Tư Huyên có đầu óc sâu sắc, tay nghề cực khéo. Vua muốn làm cái quỹ (hòm đặt ở triều đình để người dân bỏ thư tố cáo, kêu oan, dâng ý kiến), cho gọi thợ thuyền nhưng không ai làm được. Huyên vâng lệnh vua làm ra, rất đúng khuôn phép, bèn được dùng. Không bao lâu, có người bỏ thư vào hòm tố cáo Huyên, nói rằng: khi Từ Kính Nghiệp làm phản ở Dương Châu, Huyên đã chế cho Kính Nghiệp loại bánh xe gắn dao để xông vào trận, giết hại quan quân rất nhiều. Tra hỏi thì Huyên nhận hết, bị đem giết. Đặt ra phép rồi tự chết vì phép, đến nỗi như thế đấy. (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Sách Nguyên Lễ

 Đời Đường, Sách Nguyên Lễ chế ra cái lồng sắt chụp đầu để tra khảo tù nhân. Về sau hắn bị tội nhận của đút lót mà không chịu nhận. Người ta bảo: "Đem cái lồng sắt chụp đầu của ông ra đây." Nguyên Lễ liền nhận tội. (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Trương Sở Kim

 Đời Đường, Trương Sở Kim làm Thu quan thị lang, dâng tấu xin rằng: kẻ phạm tội phản nghịch, dù có lệnh vua tha chết, thì người nhà vẫn phải bị thắt cổ, chém đầu, hoặc bị sung vào nhà quan làm nô tỳ; tất cả đều đưa vào luật. Về sau Sở Kim bị người ta dựng chuyện vu tội làm phản, tuy có lệnh vua tha chết, nhưng con trai từ mười lăm tuổi trở lên đều bị chém, vợ con bị sung làm nô. Người hiểu biết nói: "Đặt ra phép rồi tự chết vì phép, đó gọi là báo ứng qua lại." (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Thôi Nhật Tri

 Đời Đường, Thôi Nhật Tri làm Kinh Triệu doãn (quan đứng đầu vùng đất quanh kinh đô), ra lệnh cho hai huyện Trường An, Vạn Niên và các huyện khác: những người bị giáng chức, bị đày, bị dời đi nơi khác thì không cho dừng lại dù chỉ chốc lát; ai trễ hạn một khắc thì viên lại phụ trách bị đánh gậy. Không bao lâu, chính Nhật Tri bị giáng làm huyện thừa (phó quan của huyện) huyện Hấp, bị người của huyện thúc giục lên đường, muốn từ biệt vợ con cũng không được. (Trích sách Triều Dã Thiêm Tái)

 Tô Đĩnh

 Đời Đường, Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều) Tô Đĩnh, lúc còn trẻ có người xem tướng cho, nói ông sẽ làm đến chức Thượng thư, đến khi chết sẽ ở hàm nhị phẩm. Về sau ông làm Thượng thư hàm tam phẩm thì ốm nặng, bèn gọi thầy đồng đến xem. Thầy đồng nói: "Mệnh ông đã hết, không thể dậy được nữa." Đĩnh nhắc lại lời người xem tướng. Thầy đồng nói: "Lúc đầu quả là như thế. Nhưng vì khi làm quan ở phủ Quế, ông đã giết hai người. Nay hai người ấy kiện ông dưới âm phủ, quan có trách nhiệm đã giảm của ông hai năm tuổi thọ, vì thế ông không lên đến nhị phẩm." Trước kia Đĩnh làm quan ở Quế Châu, có hai viên lại kiện quan huyện lệnh, Đĩnh vì bênh huyện lệnh mà giết hai viên lại ấy. Ông than thở hồi lâu rồi chết. (Trích sách Quảng Dị Ký)

 Lý Chi

 Đời Đường, Vương Duyệt làm huyện lệnh huyện Đường Xương, giết viên lục sự (viên lại coi giấy tờ, sổ sách của huyện) là Lý Chi mà Lý Chi không có tội (?). Lý Chi chết rồi, hồn nhập vào người con trai cả mà nói: "Vương Duyệt vô đạo, giết oan ta, ta nhất định báo thù!" Tiếng nói rất dữ dội. Mấy ngày sau, Duyệt đang ban ngày ngồi ở công đường, bỗng như bị ai đấm vào lưng, người bên cạnh nghe tiếng thình một cái. Duyệt giật mình ngoảnh nhìn thì không thấy ai. Đến tối, chỗ bị đánh sưng lên (?) và đau.

 Hôm ấy, con trai Lý Chi lại nói: "Ta đã đánh Vương Duyệt, trúng ngay chỗ hiểm, sắp giết được hắn rồi." Bệnh Duyệt ngày càng nặng, phải đến quận Thục tìm thầy thuốc, chữa không khỏi. Một ngày trước khi Duyệt chết, Lý Chi bảo người nhà dọn cơm cho mấy người, lại nói: "Ta cùng ba người khách đến quận Thục bắt Vương Duyệt, ăn xong sẽ đi." Hôm sau Duyệt chết. Chỗ sưng vỡ trên người Duyệt đúng vào quả thận bên phải, chính là chỗ Lý Chi đã đánh. (Trích sách Kỷ Văn)

 Vương hoàng hậu nhà Đường

 Đời Đường, Huệ phi họ Vũ được vua sủng ái riêng một mình, mưu toan cướp ngôi thái tử. Vương hoàng hậu tính hay ghen, có phần không giữ được bình tĩnh. Vua Huyền Tông bèn phế hoàng hậu xuống làm dân thường. Lời gièm pha ngày ngày lọt vào tai vua. Đến chuyện phế thái tử, Huyền Tông hỏi ý Trương Cửu Linh.

 Cửu Linh đáp: "Thái tử là gốc rễ của thiên hạ, động đến thì lòng người dao động. Thái tử từ khi ở Đông cung (cung của thái tử) đến nay, chưa từng nghe có tội ác gì lớn. Thần nghe rằng tình cha con là do trời sinh. Con có lỗi thì cha nên tha thứ và che đi, không nên phế bỏ. Vả lại tội trạng chưa rõ ràng, e người ngoài dòm ngó, làm tổn hại đến đạo làm cha nhân từ của bệ hạ." Huyền Tông không vui, gác việc ấy lại hồi lâu.

 Bọn Lý Lâm Phủ nắm quyền chính, ngầm bày kế với Vũ phi, muốn lập con của bà để tự củng cố địa vị; Vũ phi cũng kết bè với họ. Thế là trước hết truất Cửu Linh, rồi phế thái tử. Thái tử cùng với Ngạc vương Dao và Quang vương Cư cùng một ngày bị xử chết. Cả nước thương xót, gọi là "ba thứ nhân" (ba người bị phế làm dân thường).

 Thái tử đã chết oan, Vũ phi và những người hầu bên cạnh nhiều lần thấy hồn hiện về quấy phá. Trong cung suốt đêm sợ hãi, có lúc nghe tiếng kêu la, tiếng cười. Gọi thầy đồng đến xem, đều nói ba thứ nhân đã thành lệ quỷ (ma dữ, oan hồn báo thù). Trước đó, kẻ hành hình đã bắn chết Ngạc vương, Quang vương rồi chôn đi. Bấy giờ mới sai cải táng, khấn vái, rưới rượu cúng. Nhưng phải đến khi Vũ phi chết, ma dữ mới thôi quấy phá.

 Huyền Tông bèn lập Túc Tông làm thái tử. Kế của Lâm Phủ không thành, hắn lo sợ. Ba thứ nhân chết ngày hai mươi hai tháng tư năm thứ hai mươi lăm (niên hiệu Khai Nguyên, tức năm 737), đến tháng mười hai thì Vũ phi qua đời. Người hiểu biết biết rằng có thần linh soi xét. (Trích sách Đại Đường Tân Ngữ)

 Dương Thận Căng

 Đời Đường, Giám sát ngự sử (quan đi xem xét, tố giác lỗi lầm của các quan) Vương Luân làm phán quan (quan phụ tá lo việc giấy tờ, xét xử) cho Tiết độ sứ (tướng trấn giữ một vùng biên, nắm cả quân lẫn dân) đất Sóc Phương. Đang cưỡi ngựa trạm đi đường thì ông đột nhiên chết, nhưng sắc mặt không đổi, người vẫn còn hơi ấm, nên người nhà sợ không dám khâm liệm. Tất cả mười lăm ngày ông mới sống lại.

 Ông kể: ông đến âm ty (cơ quan xét xử dưới âm phủ), nói chuyện với một viên lại. Viên lại âm phủ có cảm tình với ông, cho đứng trong phòng. Khi viên lại đi ra ngoài, Luân thử mở hồ sơ trên bàn ra xem, thì ra là đơn của Dương Thận Căng kiện Lý Lâm Phủ và Vương Hồng lên chỗ Thượng đế; án đã xử Vương Hồng bị giết cả họ. Ông không dám mở tiếp, để lại chỗ cũ, rồi vào yết kiến vua cõi âm.

 Hai bên hành lang đông, tây trước sân của vua đều buông rèm (?). Luân lui xuống. Anh em Thận Căng vào gặp vua kêu oan. Vua nói: "Đã xử giết cả họ Vương Hồng rồi, hắn sắp đến đây." Chốc lát, Hồng bị xích dẫn tới, cùng mấy người con em, ai nấy đều bị gông cùm, mặt mày thâm đen (?), máu chảy ra từ bảy lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi và miệng). Vua sai đưa đến chỗ tra hỏi. Bấy giờ Luân cùng Thận Căng đi ra, Thận Căng dẫn Luân trở về. Luân tỉnh lại được hơn một tháng thì xảy ra vụ án Hình Tể, Vương Hồng vì vụ ấy mà chết. (Trích sách Kỷ Văn)

 Sư Dạ Quang

 Đời Đường, Sư Dạ Quang là người đất Kế Môn. Thuở nhỏ thông minh, ham học, rất mến đạo Phật, bèn đi tu làm sư, ở quận nhà chừng mười năm, thông suốt hết chỗ sâu xa của kinh sách nhà Phật. Lại có một vị sa môn (nhà sư) tên Huệ Đạt, nhà rất giàu, có tiền muôn vạn, mến cái học của Dạ Quang nên kết làm bạn.

 Bấy giờ vua Huyền Tông ưa chuộng thần tiên và đạo Phật, tìm khắp nơi các danh tăng và phương sĩ (người theo phép thuật, luyện thuốc cầu thành tiên). Dạ Quang vì nghèo nên không lên phía tây (về kinh đô) được, trong lòng thường buồn bực. Huệ Đạt biết vậy, bèn đem bảy mươi vạn tiền giúp ông làm lộ phí, lại nói với Dạ Quang: "Học vấn, tài nghệ của thầy, tôi trộm nghĩ không ai hơn được. Thánh thượng đang chọn nhân tài trong thiên hạ, thầy ắt sẽ đứng đầu mọi người, được hưởng ơn vua sâu dày. Từ đây thầy gửi thân trong hàng áo nâu mà làm bề tôi của bậc thiên tử sáng suốt, việc ấy sớm muộn sẽ thành, như nhón chân mà chờ thôi. Nhưng đến lúc đó, ắt sẽ có kẻ cầm chổi đứng hầu trước cửa nhà thầy (tức nhiều người đến luồn cúi). Mong thầy đừng quên người bạn cũ dù chỉ quen nhau sơ sơ."

 Dạ Quang cảm tạ: "Nhờ thầy cho của hậu, tôi mới được lên kinh. Nếu được làm quan ngũ phẩm của vua, tôi sẽ đền ơn thầy." Dạ Quang đến Trường An, đút lót cho người hầu cận của Cửu Tiên công chúa, nhờ vậy khi vua ở cung suối nước nóng (?), vua sai nội thần (quan hầu trong cung) chọn mười vị sư học rộng để tranh luận với các phương sĩ. Dạ Quang được chọn, giảng giải những lẽ sâu xa, làm sáng tỏ những chỗ nghi ngờ, các nhà sư khác không ai sánh kịp.

 Vua lấy làm lạ trước tài biện luận của ông, xuống chiếu ban ấn bạc và dải thao đỏ, phong làm Tứ môn bác sĩ (chức quan dạy học ở trường Tứ môn thuộc Quốc tử giám), ngày ngày hầu bên cạnh vua, lại ban cho nhà hạng nhất cùng tiền vàng, lụa là kể đến hàng nghìn. Người đương thời gọi ông là sủng thần.

 Huệ Đạt bèn từ Kế Môn vào Trường An thăm. Dạ Quang nghe tin Huệ Đạt đến, cho là đến đòi nợ mình, rất không vui. Huệ Đạt hiểu ý, liền xin từ biệt. Huệ Đạt về phía bắc được hơn một tháng, Dạ Quang lo y lại đến, bèn viết thư mật gửi Trương Đình Khuê, vị tướng trấn giữ Kế Môn, nói: "Gần đây sư Huệ Đạt đến kinh đô, vu cho ông sửa sang binh khí, toan mưu làm phản; người biết chuyện này cũng khá nhiều. Lòng trung của ông thì thiên hạ ai cũng biết, nhưng lời gièm chồng chất có thể làm chảy cả vàng, không thể không đề phòng."

 Đình Khuê vừa sợ vừa giận, lập tức cho gọi Huệ Đạt đến, đánh roi đến chết. Mấy ngày sau, Dạ Quang bỗng thấy Huệ Đạt hiện ra giữa sân, mắng: "Ta đem bảy mươi vạn tiền giúp mày lên kinh, sao mày lại nỡ vu cáo, khiến ta phải chết oan? Sao mày hại ta tàn độc đến thế!" Nói xong nhảy lên túm kéo Dạ Quang hồi lâu, rồi biến mất. Gia nhân nhà họ Sư đều trông thấy. Mấy ngày sau, Dạ Quang chết. (Trích sách Tuyên Thất Chí)

 Con trai quan úy họ Thôi

 Đời Đường, trong những năm Thiên Bảo (niên hiệu của Đường Huyền Tông, 742–756), có một nhà họ Thôi, gốc ở Thanh Hà, sinh sống ở Huỳnh Dương. Bà mẹ họ Lư giỏi làm ăn, nhà khá giàu. Bà có một người con trai tên là … (tên bị mất chữ) (?), ở kinh đô được bổ làm huyện úy huyện Thái Hòa, châu Cát. Bà mẹ quyến luyến cơ nghiệp cũ, không theo con đến nơi nhậm chức. Bà cưới cho con một cô gái họ Vương ở Thái Nguyên, cho mấy chục vạn tiền của cùng mấy người nô tỳ để đi nhậm chức.

 Họ định thuê thuyền mà đi. Người đầy tớ nói: "Nay có một người Cát Châu họ Tôn, nói thuyền không đang muốn trở về, giá thuê rất rẻ. Nếu thương lượng với hắn, có lẽ cũng vững vàng, tiện lợi." Bèn chọn ngày lên đường. Thôi cùng Vương thị và tôi tớ đứng thành hàng lạy dưới thềm nhà, khóc lóc từ biệt rồi xuống thuyền.

 Đi chưa được mấy chặng, chiều tối thuyền ghé một bãi sông hoang vắng. Người lái thuyền vốn đã dòm ngó túi tiền của họ, nhân lúc quan úy họ Thôi không để ý, bất ngờ xô ông xuống vực sâu, rồi giả vờ như đang cứu người chết đuối, xong lùi lại nói: "Tiếc thay, sức tôi cứu không kịp!" Cả nhà khóc rống lên. Tôn rút dao ra dọa, ai nấy hoảng sợ, không dám thở mạnh. Đêm ấy hắn cưỡng ép lấy Vương thị. Vương thị khi ấy đang có mang. Hắn bèn đem của cải đến ở đất Giang Hạ.

 Sau Vương thị sinh một đứa con trai, người lái thuyền nuôi làm con mình, rất yêu thương. Người mẹ lén dạy con học chữ, nhưng cũng không nói cho con biết gốc tích. Bà mẹ già của Thôi ở Trịnh Châu lấy làm lạ vì lâu không có tin con, trông ngóng mấy năm. Rồi thiên hạ loạn lạc, người ta phần nhiều phiêu bạt, bà mẹ họ Thôi đành chịu là cách biệt con mãi mãi.

 Hai mươi năm sau, họ Tôn nhờ của nhà Thôi mà làm ăn rất giàu có. Đứa con nuôi đã mười tám, mười chín tuổi, học hành đã thành, Tôn bèn cho vào kinh dự thi. Người con lên kinh, đi ngang Trịnh Châu, cách châu chừng năm mươi dặm thì trời tối, lạc đường. Bỗng có một đốm lửa cứ dẫn đi phía trước mà không thấy người. Chàng đi theo đốm lửa hơn hai mươi dặm thì đến cổng một trang trại, gõ cửa xin ngủ nhờ. Chủ nhà nhận cho ở trong nhà khách (?). Đó chính là trang trại họ Thôi.

 Người nhà lén nhìn, vào báo với bà chủ: "Người khách ngủ trọ ngoài kia mặt mũi giống hệt cậu nhà ta." Người nhà lại rình nghe lời nói, nhìn dáng đi, thấy không khác chút nào, lại vào thưa với bà. Bà muốn tự mình xem xét, bèn mời chàng vào nhà trên trò chuyện, thấy giống y như con mình. Hỏi ra thì là người họ Tôn. Bà lại rơi nước mắt, chàng không hiểu vì sao. Bà nói: "Cậu từ xa đến, ngày mai hãy ở lại dùng một bữa cơm." Chàng không dám trái ý người trên, bèn nhận lời.

 Hôm sau, thấy chàng xin cáo từ, bà òa khóc thảm thiết, nói với chàng: "Cậu đừng lấy làm lạ. Sở dĩ già này khóc là vì năm xưa già chỉ có một đứa con trai, vừa rồi nó đi nhậm chức rồi bặt tin, đến nay đã hai mươi năm. Nay thấy cậu dáng mạo giống hệt con già, bất giác đau lòng. Cậu đi lên kinh, lúc trở về nhất định phải ghé qua đây. Lòng già cô quạnh, thấy cậu như thấy con mình. Già cũng có chút quà tặng. Cậu cố gắng, sớm trở về."

 Đến mùa xuân, chàng đi thi không đỗ, quay về đến Trịnh Châu lại ghé qua trang trại của bà. Bà gặp chàng mừng rỡ, giữ lại nghỉ mấy ngày. Lúc chàng ra đi, bà tặng tiền gạo đi đường, lại cho một bộ quần áo, nói: "Đây là quần áo của đứa con đã mất của già, lúc nó đi để lại làm kỷ niệm. Nay đã cách biệt mãi mãi, vì cậu giống con già nên già đem tặng cậu." Bà khóc rống mà từ biệt, dặn: "Mai sau đi qua đây cũng phải ghé thăm già."

 Chàng về nhà, cũng không kể với cha mẹ. Về sau, một hôm chàng bỗng mặc bộ áo bà lão cho, vạt dưới có một lỗ cháy. Mẹ chàng kinh ngạc hỏi được áo ấy ở đâu, chàng bèn kể lại đầu đuôi. Người mẹ liền cho mọi người lui ra, khóc mà kể với con mọi chuyện: "Chiếc áo này là do mẹ cùng cha con may. Lúc mới là áo, mẹ sơ ý làm rơi lửa vào. Ngày cha con lên đường, bà nội giữ chiếc áo ấy lại làm kỷ niệm. Lâu nay vì con còn nhỏ, mẹ sợ kêu oan không được. Nào ngờ hôm nay lẽ trời thần linh soi tỏ!"

 Chàng nghe xong khóc rống, đến phủ kêu oan. Quan tra hỏi, quả nhiên họ Tôn nhận tội, bị đem giết. Còn người vợ vì không sớm tự trình báo nên bị xử phải chịu tội liên đới; nhờ người con khóc lóc van xin nên được tha. (Trích sách Nguyên Hóa Ký)

 Thái Bình Quảng Ký, quyển một trăm hai mươi mốt

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn, gom các sách quý trong bốn kho kinh, sử, tử, tập)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video