Thái Bình quảng ký, quyển 123
Báo ứng (quả báo, việc làm thiện hay ác đều nhận lại kết quả tương xứng), phần 22
Hồ Kích — Tần Khuông Mưu — Vi phán quan
Dương (Dương Thu) — Tống Nhu — Vương Biểu
Tể tướng đời Càn Ninh
Hồ Kích
Hồ Kích đời Đường là con của Hồ Đản, nguyên Tiết độ sứ (viên quan đứng đầu một trấn, nắm cả quân sự lẫn hành chính) Lĩnh Nam. Năm tể tướng (quan đứng đầu triều đình, giúp vua điều hành việc nước) Giả Tốc làm chủ khảo kỳ thi, Kích thi đỗ tiến sĩ (học vị của người đỗ khoa thi cao nhất do triều đình tổ chức).
Trong niên hiệu Thái Hòa xảy ra biến cố Cam Lộ (năm 835, các quan mưu giết bọn hoạn quan nắm quyền nhưng thất bại, hoạn quan Cừu Sĩ Lương liền tàn sát triều thần). Khi ấy Bắc quân (cấm quân đóng ở phía bắc kinh thành, do hoạn quan chỉ huy) đang truy bắt Giả Tốc. Có một viên nha hiệu (sĩ quan cấp thấp trong quân hộ vệ) thuộc cấm quân thèm của cải nhà Kích giàu có, bèn báo với Cừu Sĩ Lương rằng e Giả Tốc đang trốn ở nhà Kích. Sĩ Lương liền sai lính đến lục soát nhà Kích. Không bắt được Tốc, họ bắt Kích giải đến chỗ Sĩ Lương. Sĩ Lương ra lệnh giết Kích ngoài cửa doanh trại và tịch thu hết của cải.
Lúc ấy em Kích là Hồ Tương đang ở quận Hà Đông. Bỗng một hôm, đứa đầy tớ trong nhà thấy một người không đầu, mặc áo xanh lục, máu chảy đầy áo, lấy làm rất lạ. Đến khi tin dữ báo về, hỏi rõ ngày giờ thì đúng là ngày Kích chết. Về sau Sĩ Lương chết, nhà cửa cũng bị phá tan, ấy là quả báo vậy. (Trích sách Đường niên lục)
Tần Khuông Mưu
Thái phó (một trong ba chức hàm tôn quý bậc nhất triều đình) Phần quốc công Đỗ Tông đời Đường làm Tiết độ sứ Giang Lăng. Năm Hàm Thông thứ mười bốn (873), Liêm sứ (quan quan sát, đứng đầu một đạo) Kiềm Nam là Tần Khuông Mưu, vì giặc Man kéo đến đông mà binh lực không địch nổi, nên chạy sang nương nhờ.
Khi vào yết kiến, Đỗ công giận vì ông không rảo bước dưới sân theo lễ của thuộc hạ đối với cấp trên. Lui về, ông sai viên lại đến trách: "Ngươi vốn là dân Phượng Tường, Tông này hai lần làm Tiết độ sứ Phượng Tường, nay ngươi không chịu nhận tình đồng hương sao?"
Khuông Mưu đáp: "Tôi tuy nhà đời đời ở đất Kỳ Hạ (vùng Phượng Tường, dưới chân núi Kỳ), nhưng từ nhỏ đã rời Trung Nguyên. Ngày Thái phó cầm cờ tiết trấn nhậm, tôi đã được triều đình giao làm quan cai quản địa phương, thật chưa từng chạy hầu dưới thềm của ngài. Huống chi nay lại ở Kinh Nam, mà đem chuyện đồng hương ra bàn thì e không hợp lễ."
Tông giận, sai trói lại, rồi gửi thư cho tể tướng họ Vi (Vi Bảo Hành?) nói: "Tần Khuông Mưu tự tiện bỏ thành trì, không chịu chết vì việc vua, xin giết đi." Ông Vi nghĩ Tông là đại thần nguyên lão của nước, lại vốn có ơn cũ với mình, bèn tâu xin để Tông xử trí theo ý. Chiếu chỉ ban xuống, Tông đích thân ra chợ giám sát việc chém Khuông Mưu.
Lúc sắp bị hành hình, Khuông Mưu nói với con: "Cái chết hôm nay thật oan uổng, ta chẳng có tội gì, khốn nỗi không kịp kêu oan. Các con cứ đốt thật nhiều giấy mực, ta sẽ xuống dưới suối vàng mà kiện." Lúc hành hình, người xem chen vai nối gót. Khi lưỡi đao vung lên, Tông giật mình hoảng sợ, bỗng phát bệnh, phải khiêng kiệu về. Chốc lát có trận gió xoáy nổi lên dữ dội, cuốn bụi bay thẳng vào phủ quan rồi mới tan.
Đêm ấy, viên cai ngục phát điên, tự gọi tên họ mình mà mắng: "Ta đã cho ngươi tiền lụa không ít, sao còn giấu những đồ dùng của ta?" Rồi hắn tự quật cả người xuống đất mà chết. Năm ấy, ngày mười ba tháng sáu giết Tần Khuông Mưu, thì ngày mười ba tháng bảy Tông qua đời.
Khi sắp đưa về chôn ở Lạc Dương, người ta đóng một cỗ quan tài bằng gỗ thu (một loại gỗ quý) vừa sát thân người để lên đường. Đêm định khâm liệm, viên lại coi việc phát hiện quan tài bị ngắn, rất lo sợ, mà đóng lại thì khó. Hắn bèn đút lót hậu cho thầy âm dương (thầy xem ngày giờ, kiêng kỵ trong việc tang), để thầy lừa các con nhà họ Đỗ rằng: "Thái phó mất vào giờ rất xấu, lúc đặt vào quan tài, ai đứng gần ắt gặp họa lớn." Các con tin thật, liền đưa cả nhà sang phòng khác chờ. Khi khiêng xác đặt vào quan tài, quả nhiên quan tài ngắn, bèn ép lõm ngực, bẻ gãy xương cổ mà nhét vào, không ai hay biết.
Đến Đông Lạc (tức Lạc Dương), con trưởng Vô Dật cùng các con lần lượt qua đời. Năm tháng trôi qua, chuyện này dần truyền ra ngoài. Người bàn luận cho rằng Tông cậy quyền thế, giết người oan uổng nên phải chịu quả báo như vậy. (Trích sách Nam Sở tân văn)
Vi phán quan
Thôi Ứng người Bác Lăng đời Đường làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Phù Câu. Một buổi giữa trưa ông đang ngồi một mình thì có ông già xin gặp. Ứng hỏi, ông già đáp: "Tôi là người thông được với thần linh. Nay có Vi phán quan (viên quan xét xử, giữ sổ sách) ở âm ty (cơ quan quan lại dưới cõi âm) (?) đến bái kiến, mong ngài lấy lễ hậu tiếp đãi. Xin ngài bày hương án, cho người hầu lui ra, tôi sẽ mời vào."
Ứng làm theo. Ông già liền ra đón. Đến sân thì chỉ thấy mờ mờ, không rõ hình dạng. Vị ấy tự xưng tên và chức, tên là Tư Mục. Hai bên chào hỏi, thăm hỏi; Ứng cũng vái đáp, nhường nhau vài lần. Vị ấy nói: "Tôi giữ chức quan trọng ở âm ty. Được nghe trưởng quan tài lớn, phẩm chất tốt, đứng đầu đương thời, nên muốn đem tâm sự gửi gắm. Vì vậy đợi giữa trưa, lúc ngài rảnh việc, đến bái kiến, xin ngài đừng kinh lạ."
Ứng nói: "Tôi nghe thần minh linh thiêng sáng suốt, nay mới biết là không sai. Tôi yếu kém hèn mọn, việc gì cũng vụng về, may sao được thần linh hạ cố. Chỉ e thân hèn, sức không theo kịp lòng. Nếu có việc gì kẻ nhỏ mọn này làm được, đâu dám không vâng. Xin ngài chỉ bảo, tôi nguyện ra sức."
Vị sứ âm ty nói: "Tôi từ giã cõi đời đã mấy năm, được giữ chức ở âm ty. Từ khi bỏ vợ con lại, việc nhà sa sút. Con trai yêu của tôi là Văn Khanh từ nhỏ đã mồ côi cha, quê mùa không học hành gì, làm việc ở viện Trịnh Hoạt (cơ quan thu thuế muối, sắt đặt ở vùng Trịnh Hoạt) đã gần mười năm. Đến ngày bàn giao việc viện, sổ sách không rõ ràng, thiếu hụt mấy vạn quan tiền và tấm lụa, thật không phải nó tự tiêu dùng. Tôi muốn mạo phạm uy nghiêm sáng suốt của ngài, xin ngài thương mà che chở cho nó."
Ứng ngẩn người nói: "Ôi, tôi chỉ là huyện lệnh Phù Câu, làm sao quản được viện Trịnh Hoạt?" Vị sứ nói: "Không phải thế. Với tài năng và lộc vị của ngài, há chỉ một viện thôi sao? Từ nay về sau ngài sẽ làm quan thanh cao hiển đạt, trấn giữ một phương, chức vị cao tột bậc bề tôi. Chỉ mấy tháng nữa ngài sẽ nhận bàn giao chức ở viện Trịnh Hoạt. Nếu ngài không quên (?) lời hôm nay, tôi ở âm ty sẽ dốc hết phận nhỏ của mình, ngầm giúp (?) cho ngài vinh hiển, không chỉ riêng một thân ngài mà phúc còn đến con cháu." Ứng nói: "Tôi tuy quê kệch, đâu dám không nghe theo." Vị sứ cảm động khóc, rồi chào biệt mà đi.
Ứng nghe tướng công Đỗ Tông ở Hoài Nam đang tìm người giỏi việc cai trị, bèn viết thư, kèm theo bản ghi thành tích cai trị huyện, sai người phi ngựa đến Dương Châu, ý là muốn thử xem lời Tư Mục có đúng không. Lúc ấy tướng quốc làm đô đốc Duy Dương (tức Dương Châu), kiêm phán diêm thiết (coi việc nhà nước độc quyền buôn muối và sắt), liền tâu cho Ứng coi việc viện Trịnh Hoạt. Đến khi bàn giao sổ sách tiền lụa, quả thiếu hụt mấy vạn quan tiền và tấm lụa; đem tài sản nhà Văn Khanh ra đền bù, vẫn còn thiếu ba bốn vạn, không có chỗ nào lấy ra được.
Lúc đầu ở Phù Câu, Ứng đã nhận lời gửi gắm của Tư Mục, được dặn dò kỹ lưỡng. Thế mà đến Trịnh Hoạt thì ông trái lời hứa trước, lại nói: "Số thiếu hụt lớn như thế, làm sao giải bày cho rõ được? Văn Khanh tuy nói số tiền không phải tự mình tiêu, nhưng bao năm không trình báo, thì dù phải chịu hình phạt nặng để răn tội lơ là cũng đáng. Nghèo hèn hay hiển đạt đều đã định sẵn, sao thay đổi được? Bỏ phép nước mà chiều theo thần, ấy là nịnh bợ để cầu phúc." Ông bèn bắt giam Văn Khanh rồi trình lên quan trên.
Văn Khanh tự liệu tất phải chết, nên giấu sẵn thuốc độc trong đai áo. Khi bị giam, mấy lần định uống thì thuốc lại biến mất, tìm không thấy. Đến khi Văn Khanh bị xử tội chết, hôm ấy Tư Mục hiện ra trước mặt con mà nói: "Than ôi! Kẻ không giữ chữ tín đã hãm hại gia tộc con. Ta đã vì con kiện lên Thượng đế (vị thần tối cao trên trời), Thượng đế cho phép ta tước bỏ lộc của Thôi Ứng; nhưng dòng họ ta cũng tuyệt diệt rồi." Văn Khanh phủ phục lạy khóc, bỗng không thấy cha đâu nữa, lại tìm thấy thuốc độc đã giấu, liền ngửa cổ uống mà chết.
Lúc ấy Ứng cùng tuần quan (viên quan phụ tá đi tuần xét) Lý Thiện, quan giám sát ở Hoạt Châu (?) là Chu Trình, nhung tào (viên quan coi việc binh) Giả Quân đến pháp trường định hành hình. Thấy Văn Khanh đã chết, Ứng mới hối hận tỉnh ngộ, bèn lấy lễ đối đãi với Văn Khanh, tự mình mặc đồ tang trắng đưa tiễn.
Về sau Ứng được thêm hàm điện trung (tức điện trung thị ngự sử, chức quan ngự sử coi việc lễ nghi trong điện). Bấy giờ có người từ Hàm Đan đem một mỹ nhân tên Kim Khuê đến dâng Ứng; Ứng nhận và hết mực sủng ái. Từ đó ông bắt đầu mê đắm thanh sắc, lòng chăm lo việc chính trễ nải dần.
Hai năm sau, ông được thêm hàm thị ngự sử (quan ngự sử, chức giám sát, can gián), coi viện Dương Tử, đưa vợ là Lư thị cùng Kim Khuê đi theo; chẳng bao lâu lại được bổ coi viện Chiết Tây. Từ khi Ứng nhận chức, Kim Khuê ngày càng được sủng ái; ông dựng riêng cho nàng một ngôi nhà ngoài cửa giữa, lộng lẫy hơn cả gian nhà chính. Xong việc công, ông suốt ngày không bước vào nhà trong. Của báu thu được qua các nhiệm sở trước sau đều cất ở chỗ Kim Khuê.
Chẳng bao lâu lại có người dâng một cô gái đất Ngô còn đẹp hơn Kim Khuê. Ứng nhận, càng sủng ái hơn nữa; mỗi khi cô ấy múa hát vừa ý, ông lại lấy của báu của Kim Khuê đem ban cho người mới. Vì thế Kim Khuê căm giận, cùng em ruột là Trần Hành Tông bỏ thuốc độc vào rượu, đêm đến đem dâng Ứng. Ứng uống xong, chốc lát thì chết. Chúng lén dời xác Ứng vào gian phòng lớn (?), sáng hôm sau người nhà mới phát hiện, không ai biết sự thật. Lư thị hiền lành, không truy xét đến cùng. Kim Khuê bèn mang hết của báu, đem cả nhà mình bỏ đi. Các nàng hầu tan tác mỗi người một ngả, nhà họ Thôi ngày một suy vi.
Về sau, Lý quân người Lũng Tây đến coi viện Chiết Tây, nghe Kim Khuê xinh đẹp, bèn tìm lấy làm thiếp. Một hôm, giữa ban ngày Lý quân đang cùng Kim Khuê mở tiệc, thì Ứng hiện hình giữa sân, quát Kim Khuê: "Ngươi đã đầu độc ta, lại theo Lý quân; sau này không vừa ý, lại muốn hại cả Lý quân nữa sao?" Kim Khuê sợ hãi, xin về nhà. Sau đó Lý quân định bắt Kim Khuê để xét lại án cũ, rửa oan cho Thôi Ứng, thì Kim Khuê bỗng bỏ trốn, không biết ở đâu. (Trích sách Âm đức truyện)
Dương (Dương Thu)
Thừa tướng Dương Thu đời Đường bị giáng chức rồi chết ở ngoài Ngũ Lĩnh (vùng đất phía nam dãy Ngũ Lĩnh, nơi đày quan lại). Khi ấy thượng thư (hàm quan đứng đầu một bộ trong triều) Trịnh Ngu đang trấn giữ Nam Hải. Bỗng một hôm, viên coi việc tiếp khách báo: "Dương tướng công đang ở phòng khách, muốn gặp thượng thư." Ngu kinh hãi, vì gần đây Thu đã bị ban lệnh xử chết, sao lại đến đây được, nhưng vẫn mời vào tiếp.
Dương nói: "Tôi bị quân dung sứ (quan giám quân do hoạn quan nắm giữ) Dương Giá gièm pha, bất hạnh bị hại. Nay tôi đã xin được Thượng đế ban cho âm binh (quân lính cõi âm) để báo thù, muốn nhờ thượng thư mở tiệc khao quân, lại xin mượn mười vạn quan tiền." Trịnh nhận lời, riêng khoản tiền thì từ chối rằng việc quân phủ nhiều tốn kém, chỉ hứa cho một nửa. Dương tướng công nói: "Không phải tiền đồng đâu. Khi đốt, xin đừng để chạm đất." Ngu nói: "Thế thì nhất định làm theo." Dương ung dung vái dài rồi biến mất. Ngu sai bày rượu, thức ăn và tiền giấy trắng ở ngoại ô phía bắc mà tế.
Cháu gọi Dương Thu bằng chú, có người đang coi quận Thọ Dương, thấy ông cưỡi ngựa trắng, tay cầm cung đỏ tên đỏ, có thiên lại (sứ giả nhà trời) mặc áo đỏ dắt ngựa. Ông nói với cháu: "Nay Thượng đế cho phép ta báo thù giết Dương Giá; ta bắn trúng thì hắn tất phải chết." Chẳng bao lâu Dương trung úy (tức Dương Giá; trung úy là chức chỉ huy cấm quân) đột ngột phát bệnh mà chết. Mao Văn Tích người đất Thục, tổ tiên từng làm châu mục (quan đứng đầu một châu) Triều Châu, từng phục vụ Trịnh Ngu, biết rõ chuyện này. (Trích sách Bắc mộng ngôn)
Tống Nhu
Khi vua Đường Hy Tông lánh nạn ở đất Mân Thục (sách nói tránh là "đi tuần thú"), quân khăn vàng (chỉ quân Hoàng Sào) vẫn còn lảng vảng ở Tam Phụ (vùng quanh kinh đô Trường An). Năm Tân Sửu niên hiệu Trung Hòa (881), vua xuống chiếu cho thừa tướng Tấn quốc công Vương Đạc làm đô thống hành doanh các đạo (tổng chỉ huy quân dã chiến của các đạo), cầm cờ trống, theo đường Tam Hiệp xuôi xuống, trấn giữ Nam Yên (vùng Hoạt Châu), làm tiết độ sứ cho các chư hầu phía đông. Lại xuống chiếu cho quân dung sứ Tây Môn Quý (?) làm đô giám (quan giám quân).
Mùa thu tháng bảy, Đạc đến Hoạt Châu, còn đô giám dừng lại ở quận Lâm Nhữ. Nơi ấy nằm ngay trên đường hành quân, các trạm dịch đều bị đốt cháy, nên đô giám phải ở tạm Bắc thiền viện chùa Long Hưng. Viện nhỏ ở hành lang phía tây thì do đô áp nha (viên chỉ huy thân binh hộ vệ) dưới quyền đô giám là Hà Quần ở.
Quần là người Hoạt Châu, nhà đời đời giữ chức quan trọng trong quân ấy. Lúc trẻ Quần hung ác hiểm độc, họ hàng thông gia đều khinh rẻ. Hắn bèn chạy sang phía tây lên kinh đô cầu cạnh các hoạn quan quyền quý, được Tây Môn thu nhận. Đến nay được cất nhắc làm đô áp nha thân tín theo hầu từ đầu, mọi việc quân đều giao cả cho hắn. Quần kiêu căng phóng túng, coi kẻ dưới như miếng thịt, chẳng xem là người.
Một hôm, giám quân sứ Nhữ Châu là Đổng Chí sai khổng mục quan (viên lại coi sổ sách, giấy tờ) Tống Nhu mang thư dâng lên đô giám. Đưa thư xong, Nhu sắp ra về thì gặp Quần đang ngồi ghế xếp dưới cổng. Quần giận vì Nhu không vào chào mình trước, quát mấy tên lính túm Nhu lôi vào, đánh bằng roi ngựa rồi đuổi đi. Chí nghe tin rất sợ, đánh Tống Nhu mấy chục roi, đuổi đi không dùng nữa, rồi sai người phi ngựa đưa thư tạ lỗi với Quần. Quần cũng chẳng chút áy náy.
Mấy chục ngày sau, vào lúc chiều tối, Tống Nhu đi bộ qua cổng chùa, lại gặp Quần từ ngoài đi vào. Vừa thoáng thấy, Quần đã nổi giận, quát bọn lính hầu bắt Nhu vào viện, đợi trời tối thì giết đi, chặt rời tay chân rồi vứt xuống hố xí. Khi thắp đèn lên, Quần rõ ràng thấy Tống Nhu xõa tóc, chân đất, máu me đầm đìa đứng sau ngọn đèn. Quần giật mình đứng bật dậy vung kiếm đâm, thì bóng ấy bỗng biến mất. Từ đó đêm nào hắn cũng thấy.
Tháng cuối mùa thu, đô giám dời đến quận Huỳnh Dương, ở tại chùa Khai Nguyên, nơi góc đông nam tử thành (vòng thành trong). Đến lúc này Quần tinh thần hoảng hốt, dần dần không yên, bèn cùng phó tướng là Đậu Tư Lễ và mấy người nữa mưu làm phản, định cướp phá trong quận rồi chạy sang Giang Tả (vùng phía đông nam sông Trường Giang). Quân riêng của đô giám hơn ba trăm người đều sợ Quần mà vâng dạ.
Gặp lúc thái thú (quan đứng đầu một quận) Đỗ Chân gửi thiếp (?) mời đô giám dự tiệc đêm. Thư mời vừa đến, Quần bảo bọn Tư Lễ: "Thời cơ chớp mắt là qua, đã qua thì không trở lại; nhất định phải làm ngay đêm nay, đừng để sau này hối hận." Bọn Tư Lễ liền lén chỉnh đốn, phân bố quân lính. Đến giờ thân (khoảng ba đến năm giờ chiều), đô giám đi dự tiệc, Quần sai mười mấy tên thân tín đi theo, dặn: "Đến canh ba, các ngươi đốt cổng viện Lục ty, trong chùa ắt sẽ đốt lửa hưởng ứng."
Đêm ấy, vào canh một, Quần chợp mắt trong màn, mơ thấy Tống Nhu quát lớn với mình: "Thù của ta rửa được rồi!" Quần giật mình tỉnh dậy, gọi Tư Lễ kể lại. Tư Lễ đáp: "Đó chỉ là do ngài nghĩ ngợi mà ra, làm gì được." Canh hai đã quá nửa, Quần sai đồ đảng mặc giáp, cho một tên lính trèo lên cây tử lớn phía tây điện Phật để dòm vào trong tử thành.
Chẳng bao lâu, đô ngu hậu (quan coi quân kỷ và việc tuần tra) của quận đi tuần đến, vị sư quản lý chùa mở cổng cho vào. Đến góc điện, ông ngước nhìn ngọn cây, trong lòng sinh nghi, sai cầm đuốc soi bên dưới, liền thấy một người mặc giáp ngồi xổm giữa các cành. Ông vừa hỏi từ đâu đến, Quần đã vội vàng nói luôn: "Đó là tên lính chạy việc lên cơn sốt rét nên trốn lên trên, không có gì khác." Đô ngu hậu biến sắc, phi ngựa ra ngoài truyền lệnh giới nghiêm.
Quần gọi bọn Tư Lễ bảo: "Việc gấp rồi, không đi mau thì sẽ bị bọn nhãi ranh tiêu diệt." Hắn bèn dẫn đồ đảng chém then cổng đông mà thoát ra. Chạy được chừng sáu mươi dặm, Quần lòng dạ rối bời, không biết đi đâu; thuộc hạ dần dần bỏ trốn. Mệt quá, họ nghỉ bên bờ nước, xa xa nghe tiếng trống canh giới nghiêm, thì ra đó là bãi đất ở góc đông bắc đầm Bộc Xạ. Tư Lễ nhận ra thời cơ, bèn đến xin nói chuyện kín. Quần vừa ghé tai lại, Tư Lễ rút dao đeo bên mình chém nhanh, đầu Quần rơi xuống đất. Số người còn lại la ó ầm ĩ rồi tan đi. Tư Lễ xách đầu Quần, tảng sáng về quy thuận đô giám. Đô giám tha tội, sai Tư Lễ đi chiêu tập số lính tản mát. (Trích sách Tam thủy tiểu độc)
Vương Biểu
Bùi Quang Viễn người Hà Đông, năm Kỷ Dậu niên hiệu Long Kỷ đời Đường (889) được điều làm huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) huyện Vệ Nam thuộc Hoạt Châu. Tính hắn tham lam, ham của đút lót, dùng hình phạt nghiệt ngã, nên cả nha lại lẫn dân chúng đều sợ mà ghét. Hắn đặc biệt mê đánh cầu (môn chơi cưỡi ngựa dùng gậy đánh bóng), dù giữa mùa hè nóng bức cũng không chịu nghỉ. Hắn nuôi một con ngựa trắng khỏe mạnh, chạy giỏi, cuối cùng vì tháng nóng chịu không nổi sự hành hạ mà chết ngay trên sân.
Có lý trưởng (người đứng đầu một làng) tên Vương Biểu, nhà tuy giàu có nhưng vợ mất sớm, chỉ có một đứa con chừng bảy tám tuổi, da trắng, mặt mũi xinh xắn, thường theo cha đến huyện đường. Quang Viễn thấy thì thương, gọi vào nhà, cho quần áo đồ chơi; từ đó thành lệ thường. Quang Viễn sai người thân tín bảo Biểu: "Ta không có con, nếu ngươi đem đứa bé này cho ta, ta sẽ đối xử tốt với ngươi; dù ngươi có lỗi lớn cũng không bắt bẻ."
Biểu đáp: "Tôi quả là kẻ hèn mọn, chịu sự cai quản của bề trên; nhưng chuyện ruột thịt thì không thể vâng lệnh. Huống chi đứa bé này còn trong tã đã mất mẹ, sao có thể lìa cả cha nữa? Giả như vì thế mà mắc tội với ngài, tôi cũng cam lòng." Quang Viễn nghe vậy thì ôm hận. Mấy ngày sau, hắn sai Biểu đi việc ở Tào Nam, rồi sai bọn cướp chờ sẵn ở biên giới giết Biểu, sau đó cướp lấy đứa con.
Mùa xuân năm Tân Hợi niên hiệu Đại Thuận (891), Quang Viễn mắc bệnh, hơn một tháng thì kiệt sức. Có lúc như bị vật gì nhập vào, hắn nói một mình: "Vương Biểu đến rồi, ta sẽ trả con cho ngươi." Rồi lại thay Biểu mà nói: "Tôi tuy là kẻ lại nhỏ, cẩn thận chưa từng có lỗi, thế mà bị giết hại, bị mưu cướp mất đứa con thơ. Tôi đã kiện lên trời, nay đến đòi mạng." Lại nói bằng lời của mình: "Nay ta trả con cho ngươi, làm nhiều công đức (việc lành, cúng Phật để cầu phúc cho người chết) cho ngươi, lại hậu tạ ngươi tiền âm phủ, tha cho ta được không?" Lần nào cũng đáp: "Không được."
Chốc lát hắn lại nói: "Ngựa trắng đến rồi." Rồi thay ngựa mà nói: "Làm vật cho người cưỡi thì tự có hạn số năm; chở người chạy nhảy cũng có mức độ thường. Sức gân cốt nhọc nhằn, tôi không dám ngại. Nhưng đâu có chuyện giữa tháng hè nóng bức mà đánh cầu không ngừng, khiến cái mạng nhỏ này phải chết; thật là do ông. Tôi đã kiện lên trời, nay đến đòi." Hắn lại nói bằng lời của mình van xin như với Vương Biểu, nhưng rốt cuộc không được nghe. Mấy ngày sau Quang Viễn chết. (Trích sách Tam thủy tiểu độc)
Tể tướng đời Càn Ninh
Năm Càn Ninh thứ hai đời Đường (895), Vương Hành Du ở Bân Châu hội cùng Lý Mậu Trinh, Hàn Kiến vào chầu, quyết mưu phế lập (phế vua đương thời, lập vua khác). Vua thấy ba tướng soái cùng kéo đến, biết ắt có mưu khác, bèn ngự trên lầu mà tiếp, nói: "Các khanh không được triệu mà tự đến, định làm gì?" Bọn Mậu Trinh mồ hôi đẫm lưng, không đáp được, chỉ nói rằng Nam ty và Bắc ty (Nam ty: các quan triều đình; Bắc ty: bọn hoạn quan) làm rối loạn triều chính. Nhân đó họ dâng sớ kể tội Vi Chiêu Độ đánh Tây Xuyên thất sách, còn Lý Khê thì khi tờ chiếu bổ làm tể tướng vừa ban xuống đã bị Lưu Sùng Lỗ khóc lóc phản đối, bệ hạ không nên trái lòng mọi người mà dùng họ. Rồi họ sai hoạn quan truyền chiếu giết Chiêu Độ cùng những người khác. Ba tướng soái mới trở về trấn của mình; trong triều ngoài nội đều cho là oan.
Trước đó, Vương Hành Du hộ vệ triều đình, muốn được thêm chức thượng thư lệnh (chức đứng đầu cơ quan Thượng thư tỉnh, quyền cao nhất trong hàng quan). Chiêu Độ hết sức ngăn cản, nói: "Thái Tông từng giữ chức này để nắm chính sự rồi lên ngôi vua; về sau Quách Tử Nghi lập công qua sáu triều vua, tuy có danh hiệu ấy nhưng suốt đời khiêm nhường không nhận. Nay sao có thể dễ dàng trao cho Hành Du?" Rồi ông xin chỉ thêm cho Hành Du danh hiệu Thượng phụ (danh hiệu tôn quý, ý như bậc cha chú của vua). Đến nay vì vậy mà bị Hành Du oán hận, hãm hại. Về sau ông được truy tặng chức Thái sư (một trong ba chức hàm tôn quý bậc nhất).
Lý Khê, tên chữ là Cảnh Vọng. Khi tờ chiếu bổ ông làm tể tướng được ban ra, Lưu Sùng Lỗ ôm lấy tờ chiếu mà khóc; vua bèn đổi trao chức Thái tử thiếu phó (quan dạy dỗ, phò tá thái tử). Ông liền dâng mười tờ biểu cùng năm thiên văn "Nạp gián" để tự minh oan. Về sau rốt cuộc ông vẫn được làm tể tướng, lại vạch tội ác của Sùng Lỗ.
Bấy giờ Thôi Chiêu Vĩ, cùng hàng tể tướng, vốn không hòa với Vi Chiêu Độ và Lý Khê. Vương Hành Du chuyên quyền ở triều đình, sai phán quan (viên quan phụ tá trong phủ tiết độ sứ) Thôi Diên vào cung tâu việc, cấu kết với Chiêu Vĩ; Chiêu Vĩ nhân đó nhờ Diên chuyển ý mình. Do vậy Hành Du dẫn quân ba trấn uy hiếp vua, Khê cũng gặp họa. Con ông là Lý Hoàn (?) có tài cao, cũng bị giết cùng ngày. Khê viết sách trăm quyển, người đời gọi là "Lý Thư lâu" (lầu sách họ Lý). Về sau ông được truy tặng chức Tư đồ (một trong ba chức quan cao nhất triều đình).
Sau khi Lý Khắc Dụng ở Thái Nguyên đánh bại Vương Hành Du, Thôi Chiêu Vĩ bị giáng chức rồi bị ban cho chết. Vua Chiêu Hoàng (tức Đường Chiêu Tông) nghiến răng căm giận, xuống chiếu truy bắt Thôi Diên. Đó cũng là bằng chứng của sự báo oán vậy. (Trích sách Bắc mộng tỏa ngôn)
Thái Bình quảng ký, quyển 123
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh vâng lệnh vua biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video