Thái Bình quảng ký, quyển một trăm bốn mươi tám
Định số, phần ba (định số: số mệnh đã được định sẵn, người không thể cưỡng lại)
Họ Vi — Trương Gia Phúc — Tống Uẩn
Phòng Quản — Tôn sinh — Trương Gia Trinh
Đỗ Xiêm — Trịnh Phòng — Thôi Viên
Họ Vi
Đời Đường, Bình vương (tức Lý Long Cơ, sau này là vua Đường Huyền Tông) giết kẻ phản nghịch họ Vi (Hoàng hậu Vi, vợ vua Trung Tông, mưu cướp ngôi). Thôi Nhật Dụng dẫn quân đến Đỗ Khúc, giết người họ Vi gần hết, đến cả trẻ còn trong tã cũng bị bóp chết. Những người bị giết oan, bị vạ lây không phải chỉ một hai. Phù Hưu Tử (hiệu của Trương Trác, tác giả sách Triều dã thiêm tái) nói: “Đó là tội của kẻ phản nghịch họ Vi, họ hàng xa thì có tội gì? Cũng như Nhiễm Mẫn giết người Hồ, kẻ mũi cao cũng chết oan; Đổng Trác giết hoạn quan, kẻ không có râu cũng bị giết oan. Sống chết đều là số mệnh vậy.” (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)
Trương Gia Phúc
Đời Đường, khi xảy ra cuộc biến của kẻ phản nghịch họ Vi, Lại bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Lại, bộ trông coi việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại) Trương Gia Phúc đang làm Tồn phủ sứ (quan được triều đình phái đi vỗ yên, thăm hỏi dân chúng một vùng) đạo Hà Bắc. Ông đến trạm dịch (trạm nghỉ và đổi ngựa dọc đường cho người đi việc công) Vũ Trắc ở Hoài Châu thì có sắc (lệnh vua ban) truyền rằng hễ ông đến đâu thì chém ở đó. Ít lâu sau lại có sắc tha tội, nhưng người đưa sắc ngủ gật trên lưng ngựa, đi chậm mất một trạm, đến nơi thì ông đã bị chém xong. Số mệnh chẳng phải do trời sao? Trời chẳng phải là số mệnh sao? (Trích từ sách Triều dã thiêm tái)
Tống Uẩn
Minh Hoàng (tức vua Đường Huyền Tông) khi còn ở phủ riêng, chưa lên ngôi, có quen biết cũ với Tống Uẩn, anh của Tống Tuyên Viễn, thứ sử (quan đứng đầu một châu) Giáng Châu. Sau khi lên ngôi, vua thường nhớ đến ông, muốn dùng làm quan. Uẩn tự biết mệnh mình mỏng, bèn trốn tránh ở châu ngoài. Nhân cha mẹ già, ông trở về phụng dưỡng. Đến ngoài cửa Định Đỉnh thì gặp một vị cận thần. Người ấy vào tâu rằng vừa thấy Tống Uẩn. Vua mừng, liền cho triệu vào. Trải hơn mười năm, mỗi lần vua muốn ban chức quan, Uẩn đều tự biết mình không có lộc, tâu rằng: “Nếu ban quan cho Uẩn thì chỉ khiến cái mạng nhỏ mọn này mau hết mà thôi.” Về sau, nhân Quốc tử giám thừa (quan phó giúp việc ở Quốc tử giám, cơ quan giáo dục cao nhất của triều đình) Đỗ Ấu Kỳ được bổ làm Tả tán thiện đại phu (chức quan hầu cận, khuyên răn thái tử), vua xuống chiếu cho theo lệ ban cho Uẩn một chức quan ngũ phẩm (bậc thứ năm trong chín bậc quan). Uẩn bèn được bổ làm Hữu tán thiện đại phu, đến đêm hôm ấy thì chết. (Trích từ sách Định mệnh lục)
Phòng Quản
Khoảng năm Khai Nguyên, khi Phòng Quản làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Lư Thị, có chân nhân (người tu đạo đã đắc đạo) Hình Hòa Phác từ Thái Sơn đến. Phòng Quản khiêm nhường, kính trọng, tiếp đãi theo lễ, rồi cùng ông nắm tay đi dạo. Bất giác đi mấy chục dặm, đến thôn Hạ Cốc, gặp một ngôi điện Phật bỏ hoang, tùng trúc rậm rạp che bóng. Hòa Phác ngồi dưới gốc tùng, lấy gậy gõ xuống đất, bảo người hầu đào sâu mấy thước, được một cái bình, trong bình toàn là thư của Lâu Sư Đức gửi cho Vĩnh công. Hòa Phác cười hỏi: “Ông có nhớ những thứ này không?” Phòng Quản chợt bừng tỉnh, mới nhớ ra thời mình còn làm sư; Vĩnh công chính là tiền thân (kiếp trước) của Phòng Quản. Hòa Phác nói với Phòng Quản: “Khi ông chết ắt là do ăn gỏi cá; sau khi chết sẽ được dùng gỗ tử (một loại gỗ quý thường dùng đóng quan tài) làm quan tài. Nhưng ông sẽ không chết ở nhà riêng, không ở công quán, không ở đạo quán hay chùa Phật (?), cũng không ở nhà bạn bè, người thân.” Về sau Phòng Quản bị giáng chức đến Lãng Châu, ở nhờ trong cung Tử Cực (một đạo quán) của châu ấy. Ông nằm bệnh mấy ngày, thì sứ quân (cách gọi quan thứ sử) bỗng làm gỏi cá mời ông đến thư phòng ở phủ quận. Phòng Quản cũng vui vẻ sai đánh xe đi. Ăn xong trở về thì đột ngột chết. Quan đứng đầu châu sai quàn linh cữu ngay trong cung ấy, quan tài được đóng bằng gỗ tử. (Trích từ sách Minh Hoàng tạp lục)
Tôn sinh
Cuối năm Khai Nguyên, ở Hàng Châu có người học trò họ Tôn giỏi xem tướng. Nhân khi đến Mục Châu, quan quận thú (quan đứng đầu quận) bảo ông xem tướng khắp lượt các quan lại dưới quyền. Lúc ấy Phòng Quản làm Tư hộ (quan trông coi sổ hộ khẩu, thuế khóa của châu), còn Thôi Hoán từ huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) huyện Vạn Niên bị giáng làm huyện thừa (quan phó, giúp việc huyện lệnh) huyện Đồng Lư. Tôn sinh nói: “Chức vị của hai ông đều sẽ lên đến bậc Thai phụ (tức tể tướng, quan đầu triều giúp vua trị nước). Nhưng ông Phòng thì ngôi báu của thiên hạ sẽ ở trong tay ông; còn ông Thôi về sau sẽ làm thứ sử Hàng Châu. Tôi tuy không được thấy, nhưng cũng sẽ được nhờ ơn huệ của ông (?).” Về sau, Phòng Quản với tư cách tể tướng mang sách văn trao ngôi từ đất Thục đến Linh Vũ trao cho vua Túc Tông. Thôi Hoán sau quả nhiên làm thứ sử Hàng Châu. Vừa đến nhận chức, ông đi tìm Tôn sinh thì người ấy đã mất được mười ngày. Ông bèn cho con của Tôn sinh làm nha tướng (võ quan coi quân hầu cận trong phủ), lại lấy thóc và lụa cứu giúp gia đình ấy (?). (Trích từ sách Minh Hoàng tạp lục)
Trương Gia Trinh
Khoảng năm Khai Nguyên, vua nóng lòng lo việc cai trị, đặc biệt chú ý đến việc chọn tể tướng. Vua thường muốn dùng Trương Gia Trinh làm tể tướng nhưng lại quên mất tên. Đêm, vua sai hoạn quan cầm đuốc đến Trung thư tỉnh (cơ quan soạn thảo chiếu lệnh của triều đình) hỏi xem ai đang trực đêm. Hoạn quan về tâu là Trung thư thị lang (quan phó của Trung thư tỉnh) Vi Kháng. Vua liền cho triệu vào tẩm điện (cung điện vua ngủ). Vua nói: “Trẫm muốn bổ một người làm tể tướng. Trẫm vẫn nhớ người ấy phong thái đường hoàng, là trọng thần đương thời, họ Trương, tên gồm hai chữ (?), nay đang làm quan trấn thủ phương bắc. Trẫm không muốn hỏi những người hầu cận, mười ngày nay cứ nghĩ mãi mà rốt cuộc vẫn quên tên. Khanh thử nói xem.” Vi Kháng tâu: “Là Trương Tề Khâu, nay đang làm Tiết độ sứ (quan nắm cả quân sự lẫn dân chính một vùng biên trấn) Sóc Phương.” Vua liền bảo thảo chiếu, lại sai cung nữ cầm đuốc. Vi Kháng quỳ trước ngự tọa, cầm bút viết xong ngay. Vua rất khen ông nhanh nhẹn (?), lời văn trang nhã đẹp đẽ, bèn giục chép thành chiếu sắc. Vi Kháng trở về ngủ ở Trung thư tỉnh. Vua không cởi áo, ngồi đợi để sắp ban chiếu thư. Đêm chưa quá nửa, bỗng có hoạn quan lại đến giục Vi Kháng vào gặp. Vua đón ông mà nói: “Không phải Trương Tề Khâu, mà là Tiết độ sứ Thái Nguyên Trương Gia Trinh.” Rồi sai thảo chiếu khác. Vua bảo Vi Kháng: “Chỉ vì ý trẫm đã định từ trước, có thể nói đó là số mệnh vậy. Vừa rồi trẫm xem tấu sớ của các đại thần gần đây, mở bản đầu tiên ra thì chính là tờ biểu của Gia Trinh. Nhân đó trẫm bừng tỉnh mới nhớ ra tên. Đây cũng là trời mách bảo, chứ không phải sức người.” Vua mừng vì được người tài, lại than rằng việc dùng hay bỏ một người dường như có ai đó làm chủ. (Trích từ sách Minh Hoàng tạp lục)
Đỗ Xiêm
Đỗ Xiêm thuở nhỏ từng từ bến Bồ Tân qua sông. Nước sông chảy xiết. Bấy giờ người lên thuyền rất đông, người lái thuyền đã cởi dây buộc (?) sắp đi. Trên bờ có một ông lão gọi: “Tú tài (cách gọi kính trọng người đi học) họ Đỗ, xin tạm xuống đây.” Lời lẽ rất khẩn thiết. Đỗ Xiêm bất đắc dĩ đến gặp, ông lão trò chuyện với cậu rất lâu. Người lái thuyền đợi Đỗ Xiêm không thấy quay lại, liền vứt bọc đồ của cậu lên bờ rồi cho thuyền đi. Đỗ Xiêm nói chuyện với ông lão chưa xong, ngoảnh nhìn thì thuyền đã đi, trong lòng rất bực tiếc. Hôm ấy gió mạnh sóng lớn, bỗng thấy dưới nước có mấy chục bàn tay níu kéo cho thuyền chìm, những người đi cùng đều chết hết, chỉ có Đỗ Xiêm sống sót. Ông lão nói với Đỗ Xiêm: “Sự nghiệp của cậu sẽ sang quý tột bậc, nên ta đến cứu.” Nói xong thì biến mất. Về sau Đỗ Xiêm thăng chức nhiều lần, lên đến bậc công khanh (các quan to nhất triều). (Trích từ sách Quảng dị ký)
Trịnh Phòng
Năm Khai Nguyên thứ hai mươi lăm, Trịnh Phòng làm Quảng văn bác sĩ (chức quan dạy học ở Quảng văn quán thuộc Quốc tử giám). Có người tên Trịnh Tương Như, hơn năm mươi tuổi, từ Lũng Hữu đến dự thi khoa Minh kinh (khoa thi chọn người thông hiểu kinh sách Nho giáo). Ông ta lấy tư cách cháu trong họ đến chào Trịnh Phòng, nhưng Trịnh Phòng tiếp đãi như mọi người, không có lễ gì đặc biệt. Hôm khác lại đến chào, Trịnh Phòng cũng tiếp đãi như thế. Tương Như bèn nói với Trịnh Phòng: “Chú có biết tài năng của cháu thế nào không? Đức Khổng Tử nói: ‘Kẻ nào nối nhà Chu, dẫu trăm đời sau cũng có thể biết trước.’ Cháu cũng gần được như vậy. Nếu ở trong hàng học trò của Khổng Tử, cháu không dám sánh với Nhan Tử (Nhan Hồi, học trò giỏi nhất của Khổng Tử), nhưng với những người như Ngôn Yển, Tử Hạ thì quyết không chịu thua kém.” Trịnh Phòng rất lấy làm lạ, bèn gạn hỏi những điều có thể kiểm chứng, Tương Như đáp ngay lập tức như tiếng vang đáp lại tiếng gọi. Trịnh Phòng bèn đóng cửa nhiều ngày, cùng ông ta trò chuyện thân mật, rồi hỏi: “Nếu đã vậy, sao ông không sớm lo tiến thân, mà để muộn màng đến thế này?” Tương Như đáp: “Năm tới cháu mới đến lúc thành danh, cho nên trước đây không đến thi là vì chưa tới thời.” Trịnh Phòng hỏi: “Ông sẽ làm quan gì?” Đáp: “Bảy năm sau cháu được tuyển bổ làm huyện úy huyện Tín An thuộc Cù Châu, mãn nhiệm thì sẽ chết.” Trịnh Phòng hỏi: “Việc về sau của ta có thể cho nghe được không?” Đáp: “Từ nay năm năm nữa, nhà nước sẽ đổi niên hiệu (tên gọi các năm trị vì của vua). Lại mười lăm năm nữa, giặc lớn nổi lên ở vùng U, Kế. Lúc ấy chú sẽ bị vấy bẩn (tức bị ép làm quan cho giặc). Nếu một lòng trung thành hướng về triều đình thì chỉ bị giáng chức đày đi xa; nếu không thì không thể lường trước được.” Mùa xuân năm sau, Tương Như quả nhiên thi đỗ khoa Minh kinh. Bảy năm sau được điều bổ làm huyện úy Tín An, Cù Châu. Lúc sắp đi nhậm chức, ông báo đây là lần vĩnh biệt, khóc lóc từ biệt. Ba năm sau có khảo sử (quan được phái đi xét công trạng các quan địa phương) đến, Trịnh Phòng hỏi Tương Như còn sống không. Khảo sử đáp: “Sau khi có người thay chức được vài tháng thì ông ấy đột ngột chết ở một ngôi chùa.” Đến năm Khai Nguyên thứ hai mươi chín thì đổi niên hiệu thành Thiên Bảo. Năm Thiên Bảo thứ mười lăm, An Lộc Sơn làm loạn. Bọn giặc ở Đông đô (Lạc Dương) sai Trương Thông Nho, kẻ được chúng phong làm Tây kinh lưu thủ (quan thay vua trấn giữ kinh đô phía tây), đến Trường An lùa các quan trong triều về Đông Lạc (Lạc Dương). Trịnh Phòng đến Đông đô, bị giặc phong làm Thủy bộ lang trung (quan coi việc sông ngòi, đê điều) (?). Ông bèn nhớ lời Tương Như, giả bị bệnh trúng phong, xin làm Thị lệnh (quan coi chợ, một chức thấp kém) để tự hạ thấp mình, đồng thời cũng ngầm dâng tấu sớ về triều đình. Vua Túc Tông lên ngôi ở Linh Vũ. Năm ấy Đông kinh được dẹp yên, vua sai Tam ty (ba cơ quan xét xử cao nhất của triều đình cùng xử án) xét tội những người đã nhận chức của giặc. Trịnh Phòng vì trong lòng không theo giặc nên chỉ bị giáng làm Tư hộ Ôn Châu, rồi mất ở đó. (Trích từ sách Tiền định lục)
Thôi Viên
Tướng quốc (tể tướng) Thôi Viên lúc trẻ nghèo hèn, lận đận, nhà ở vùng Giang Hoài. Người dượng bên họ ngoại là Lý Ngạn Doãn làm Hình bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Hình, bộ trông coi luật pháp, hình án). Thôi Viên từ phương nam lên kinh, chờ dịp đến chào, mong xin được một chức nhỏ. Lý Ngạn Doãn cho ông ở trong trường học của nhà, cùng học với con em, nhưng đối đãi với ông rất coi thường. Một đêm, Lý Ngạn Doãn mơ thấy mình bị gông cùm, cùng hai ba trăm người bị lính cầm binh khí vây áp giải vào một dinh phủ lớn. Đến nơi (?), ai cũng bị xướng họ tên rồi dẫn vào. Ông thấy một người mặc áo tía ngồi sau án xét xử, nhìn kỹ thì chính là Thôi Viên. Ông bèn quỳ dưới thềm kêu khóc xin tha mạng. Người áo tía cười nói: “Hãy tạm giam lại.” Ông giật mình tỉnh dậy, rất kinh ngạc, đem kể với phu nhân. Phu nhân nói: “Nên đối đãi hậu với cậu ấy, biết đâu sau này chẳng ứng nghiệm?” Từ đó, lễ đãi đối với Thôi Viên ngày càng hậu, cho ở một khu nhà riêng, lại cùng ăn ở nhà chính. Được vài tháng, Thôi Viên xin đi, định tìm chức quan ở Giang Nam. Lý Ngạn Doãn và phu nhân bèn bày tiệc thịnh soạn, con cái đều ngồi dự. Ăn xong, Thôi Viên lạy tạ: “Ơn đức thương yêu như thế này, cháu không biết lấy gì báo đáp. Cháu mỗi lần đều thấy được đối đãi quá phận mình, chưa hiểu duyên cớ, mong dượng chỉ bảo cho.” Lý Ngạn Doãn cười, không đáp. Phu nhân nói: “Cháu bên họ ngoại thân thiết, chẳng khác gì con, chỉ lo còn chưa chu đáo, có gì gọi là ơn đức đâu.” Lý Ngạn Doãn đứng dậy đi ra, phu nhân nhân đó nói: “Dượng của cháu hôm trước có một giấc mộng lạ, cháu ắt sẽ hiển quý. Ngày sau nếu dượng gặp hoạn nạn mà việc lại nằm trong tay cháu, cháu có thể đặc biệt rộng lượng tha cho dượng không?” Thôi Viên nói: “Làm gì có chuyện ấy.” Lý Ngạn Doãn trở vào lại nhắc lời ấy lần nữa, Thôi Viên chỉ lúng túng không yên, chẳng nói thêm gì. Lý Ngạn Doãn nói: “Đường Giang Hoài xa xôi, không phải chỗ để cầu tiến thân. Ta vốn thân quen với Dương tư không (tư không: một trong ba chức quan cao nhất triều đình), sẽ gửi gắm cháu cho ông ấy.” Bấy giờ Dương Quốc Trung đang làm tể tướng kiêm Tiết độ sứ Tây Xuyên. Thôi Viên đến yết kiến, được Dương Quốc Trung rất trọng đãi, liền tâu xin cho ông làm Tiết độ tuần quan (quan đi tuần xét công việc trong vùng của tiết độ sứ), kiêm coi việc lưu hậu (thay tiết độ sứ trông coi công việc khi vắng mặt). Ngày lên đường, Lý Ngạn Doãn tặng rất nhiều vàng lụa. Thôi Viên đến Tây Xuyên chưa được một năm thì gặp An Lộc Sơn làm phản, vua Huyền Tông phải chạy loạn, Thôi Viên bèn được làm Tiết độ sứ, mười ngày sau được phong tể tướng. Bấy giờ kinh thành vừa được lấy lại, những người bị ép theo giặc làm quan như Trần Hy Liệt đều bị giết. Lý Ngạn Doãn cũng ở trong số đó. Khi bàn định tội, Thôi Viên làm Trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư tỉnh, hàng tể tướng) xét xử. Quả nhiên các phạm nhân đều bị lính cầm binh khí vây áp giải vào, từng người bị xướng họ tên rồi đi qua, đều bị phán: “Xử theo pháp luật.” Đến lượt Lý Ngạn Doãn, ông bèn kêu lên: “Tướng công có nhớ giấc mộng năm xưa không?” Thôi Viên gật đầu, liền phán tạm giam. Xét xử xong, ông dâng biểu trình bày việc ấy, xin lấy chức quan của mình để chuộc tội cho Lý Ngạn Doãn. Vua Túc Tông bằng lòng, đặc biệt xuống chiếu tha chết cho Lý Ngạn Doãn, đày ra vùng ngoài Ngũ Lĩnh (vùng đất xa xôi phía nam dãy Ngũ Lĩnh). (Trích từ sách Dật sử)
Thái Bình quảng ký, quyển một trăm bốn mươi tám
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video