Thái Bình quảng ký, quyển thứ một trăm năm mươi
Định số, phần năm (định số: số mệnh đã được định sẵn từ trước)
Huyền Tông; Kiều Lâm; Trương Khứ Dật
Lý Bí; Lưu Mạc Chi; Trương Nhân Y
Bùi Tư; Đạo Chiêu; Lý Quỹ
Huyền Tông
Vua Đức Tông nhà Đường sinh được ba ngày. Huyền Tông (nguyên văn chỉ còn chữ "Tông", vì chữ "Huyền" bị kiêng tránh nên lược đi) ngồi ở trên, Túc Tông ngồi kế, Đại Tông ngồi kế nữa.
Bà vú bế Đức Tông trong tã lót đến dâng lên. Da Đức Tông không trắng, thân hình cong như rồng, rướn về phía trước (?). Túc Tông và Đại Tông đều không vui. Hai vị vua chuyền tay nhau từ dưới đưa lên dâng Huyền Tông.
Huyền Tông vừa nhìn qua đã nói: "Đúng là con của ta!" Rồi bảo Túc Tông: "Con không bằng nó." Lại bảo Đại Tông: "Con cũng không bằng nó. Nó có vẻ giống ta."
Về sau Đức Tông ở ngôi hai mươi bảy năm, sáu mươi ba tuổi mới băng hà. Túc Tông chỉ ở ngôi năm năm, Đại Tông ở ngôi mười lăm năm, ấy là "không bằng".
Sau này Minh Hoàng (tức Huyền Tông) chạy sang đất Thục, đi đến giữa đường thì nói: "Thằng bé ấy cũng sẽ có một lần đến chốn này." Đến khi Đức Tông chạy sang đất Lương thì lời ấy ứng nghiệm.
Thế mới biết bậc thánh nhân thuận theo trời mà nhận mệnh làm vua, hưởng nước được lâu năm, há phải là chuyện ngẫu nhiên. (Trích từ "Gia thoại lục")
Kiều Lâm
Mùa đông năm Thiên Bảo thứ nhất, Kiều Lâm từ Thái Nguyên lên đường đi thi, đến Đại Lương thì trọ ở quán khách. Bấy giờ trời lạnh, tuyết rơi rất dày, ngựa của Lâm chết, đầy tớ làm thuê đều bỏ đi hết.
Nghe nói huyện úy Tuấn Nghi là Lưu Ngạn Trang thích tiếp đãi khách (huyện úy: viên quan phụ trách việc bắt trộm cướp, giữ trị an trong một huyện), Lâm bèn đến kể cảnh mình.
Trong số khách của Ngạn Trang có một ông họ Thân Đồ, giỏi xem tướng người, tự nói đã ngoài tám mươi tuổi. Ông ta thường ngồi duỗi chân dạng ra rất vô lễ, coi thường người khác. Khách đến, dù là người có tiếng tăm, ông cũng chưa từng chào hỏi nhún nhường. Thế mà khi Lâm đến, ông lại trò chuyện ân cần, rất thân mật. Ngạn Trang lấy làm lạ.
Lâm ra về rồi, Ngạn Trang hỏi ông: "Các vị khách khác, dù hay hay dở, chưa từng nghe tiên sinh nói một lời. Vừa rồi Kiều sinh chỉ là một kẻ áo vải (người thường dân chưa làm quan), sao tiên sinh lại chuyện trò thân mật đến thế?"
Ông Thân Đồ cười đáp: "Người này vốn không phải người thường. Sau này anh ta sẽ làm quan trên của ông, ông nên đối đãi tử tế, ắt được báo đáp. Vừa rồi tôi chuyện trò với anh ta là để kết tình thân giúp ông đấy.
Có điều đáng tiếc là tình ý của anh ta trái với khí chất, lòng dạ không xứng với bẩm chất. Nếu ngồi ở ngôi cao nhất thì chưa đến trăm ngày sẽ mất chức; qua tuổi bảy mươi sẽ chết không đúng số. Ông hãy ghi nhớ lấy."
Ngạn Trang bèn giữ Lâm ở lại nhà mấy ngày, rồi hậu tặng xe ngựa, Lâm nhờ đó đến được Trường An. Ông Thân Đồ cũng xin từ biệt, nói: "Tôi được ông đối đãi ân cần, nay đã có cách đền đáp rồi. Xin từ biệt từ đây." Rốt cuộc không ai biết ông đi đâu.
Về sau Lâm thi đỗ tiến sĩ (học vị cao nhất của khoa cử), nhiều lần làm quan phụ tá ở các phủ lớn. Trong niên hiệu Đại Lịch, ông được bổ làm thứ sử Hoài Châu (thứ sử: quan đứng đầu một châu).
Bấy giờ Ngạn Trang đang làm huyện lệnh Tu Vũ (huyện lệnh: quan đứng đầu một huyện), xử án sai khiến có người chết oan; gia đình người ấy kêu oan, triều đình xuống chiếu sai quan ngự sử (quan chuyên điều tra, đàn hặc quan lại) tra xét. Đến khi Lâm tới nhậm chức, Ngạn Trang rốt cuộc được miễn tội.
Đầu niên hiệu Kiến Trung, Lâm được triệu về làm trung thư thị lang bình chương sự (chức tể tướng, cùng bàn bạc và quyết định việc lớn của triều đình). Ông ở chức tám mươi bảy ngày thì vì bệnh mà bị bãi.
Sau đó Chu Thử làm phản, Lâm cạo tóc đi tu làm sư. Thử biết được, cưỡng ép ông nhận chức quan của phe phản nghịch. Đến khi triều đình thu phục lại kinh đô, ông cũng trình bày rõ tình cảnh của mình. Thái úy Lý Thịnh (thái úy: một trong ba chức quan cao nhất triều đình) muốn tha tội chết cho ông, nhưng nhà vua không chịu, bèn đem giết. Năm ấy ông bảy mươi mốt tuổi. (Trích từ "Tiền định lục")
Trương Khứ Dật
Bà nội của Trương hoàng hậu, vợ vua Túc Tông, là Đậu thị, dì ruột của Huyền Tông. Mẹ của Huyền Tông mất sớm, Đậu thị có công nuôi nấng ngài. Trong niên hiệu Cảnh Vân, bà được phong làm Đặng Quốc phu nhân, nhà vua rất kính trọng.
Các con của bà là Khứ Hoặc, Khứ Doanh, Khứ Xa, Khứ Dật cậy vào ân sủng, sống vô cùng xa hoa.
Một hôm anh em cùng đi săn ở khúc sông Vị, bỗng thấy một con rắn lớn dài hai trượng (khoảng sáu mét) nhảy vọt trên cỏ, nhanh như bay. Khứ Dật bèn thúc ngựa đuổi theo, giương cung bắn một phát trúng ngay, rồi sai người kỵ mã đi theo treo xác rắn lên ngựa mà đi.
Chốc lát sương mù nổi lên trên sông Vị, cách một gang tay cũng tối mịt; mưa rào đổ xuống, chớp giật kinh hoàng, không có chỗ nào trốn. Tình cờ gặp một ngôi chùa hoang, Khứ Dật liền bỏ ngựa chạy thẳng vào điện Phật. Lửa dữ cùng sấm sét theo đến, dồn dập kéo tới.
Đúng lúc sấm và lửa cùng giáng xuống thì nghe trên không có tiếng nói: "Đừng làm kinh động quan bộc xạ!" (bộc xạ: chức quan đứng đầu cơ quan thượng thư, hàng tể tướng). Sấm lửa liền tan đi.
Chốc lát lại kéo đến, lại nghe trên không nói: "Đừng làm kinh động quan tư không!" (tư không: một trong ba chức quan cao nhất triều đình). Sấm lửa liền dừng. Chốc lát lại tụ về, lại nghe trên không nói: "Đừng làm kinh động quan thái úy!"
Rồi mây mù tan sạch, rốt cuộc không bị tổn hại gì. Nhưng xác con rắn treo trên ngựa thì đã biến mất.
Khứ Dật tự cho rằng mình ắt sẽ giàu sang, nhưng chưa được mấy năm thì mắc bệnh mà chết, chức quan chỉ đến thái bộc khanh (quan đứng đầu cơ quan coi ngựa xe của triều đình).
Trong niên hiệu Thiên Bảo, con gái của ông vào Đông cung làm lương viện (một bậc phi thiếp của thái tử). Đến khi Túc Tông thu phục hai kinh đô, lương viện có nhiều công giúp đỡ. Năm Chí Đức thứ hai, bà được sắc phong làm thục phi; năm Càn Nguyên thứ nhất, vua xuống chiếu sai trung thư lệnh Thôi Viên cầm cờ tiết (cờ làm tin của sứ giả nhà vua) đến sắc phong làm hoàng hậu.
Còn Khứ Dật, vì là cha của hoàng hậu, trước sau được truy tặng ba chức quan, đều đúng như lời nói trên không trung. (Trích từ "Kỷ văn")
Lý Bí
Năm Thiên Bảo thứ mười bốn, ngày mồng ba tháng ba, Lý Bí từ Lạc Dương cưỡi lừa về biệt thự. Người hầu chưa theo kịp. Bên đường có một cổng lớn cho xe ra vào, con lừa cứ thế đi thẳng vào, không sao giữ lại được.
Gặp lúc người nhà ấy ai nấy đang sắp cưỡi lừa, cưỡi ngựa kéo nhau ra ngoài, Bí liền hỏi han. Họ bèn cùng ông vào nhà, mời ông vào trong. Ngồi xong lại thấy vợ con chủ nhà ra xếp hàng vái lạy.
Bí không hiểu ra sao, ngờ là yêu quái. Hỏi thì chủ nhà nói họ Đậu. Ông lén sai người hầu hỏi hàng xóm, biết quả thật là họ Đậu. Bí hỏi duyên cớ, chủ nhà đáp: "Tôi là Đậu Đình Phân. Xin ông nghỉ lại đêm nay, rồi tôi sẽ kể tiếp." Thấy tình thế không thể tránh được, Bí bèn ở lại, nhưng trong lòng rất sợ.
Đình Phân mới kể: "Ở Trung Kiều có một thầy bói tên là Hồ Lô sinh, từ lâu tôi coi ông ấy như thần. Hôm qua ông ấy bói rồi bảo tôi: 'Chưa đến ba năm, nhà ông sẽ gặp họa bị giết cả họ. Phải tìm được Hoàng Trung Quân thì mới thoát.'
Tôi hỏi tìm Hoàng Trung Quân bằng cách nào, ông bảo: 'Hỏi Cốc Tử.' Tôi lại hỏi tìm Cốc Tử ở đâu, ông nói đúng tên họ của ngài. Ông ấy dặn: 'Ngày mồng ba tháng ba nên cả nhà ra khỏi thành mà tìm. Nếu không gặp thì ắt chết, không còn nghi ngờ gì. Nếu gặp thì cả nhà cùng ra van xin, ắt sẽ thoát.'
Vừa lúc cả nhà đang ra đi tìm thì bỗng gặp ngài, ấy là trời cứu mạng cả họ chúng tôi."
Chủ nhà cung phụng tiếp đãi hết sức chu đáo. Hôm sau Bí xin đi, nói phải về trang trại ở Dĩnh Dương. Đình Phân cố giữ lại, sai người đến Dĩnh Dương lo giúp những việc ông cần gấp, mang thư trả lời của chú ông về. Như vậy ở lại hơn mười ngày, Bí mới được về. Từ đó quà cáp đưa đến không ngớt.
Đến khi An Lộc Sơn làm loạn, Túc Tông thu phục Tây Kinh, sắp trở về đất Tần (?), lấy được phủ Thiểm, bắt được thứ sử là Đậu Đình Phân. Túc Tông ra lệnh giết ông và tịch thu gia sản. Lại vì ông là họ ngoại của Huyền Tông mà lại theo giặc, nên bị giam chặt chờ xử tử.
Bí bèn tâu rõ chuyện cũ, xin sai người đến hỏi, bảo Đình Phân tự tay viết lại để đối chiếu. Túc Tông bèn sai sứ đi. Sứ về tâu lại, đúng hệt như lời Bí. Túc Tông vô cùng kinh ngạc, lập tức ra lệnh tha tội.
Vua nhân đó hỏi Hoàng Trung Quân và Cốc Tử là ai, Đình Phân cũng nói không biết, mà Hồ Lô sinh thì đã chết rồi. Túc Tông rất cảm động về chuyện ấy, bèn nói: "Việc trong thiên hạ đều đã định sẵn từ trước cả." (Trích từ "Cảm định lục")
Lưu Mạc Chi
Trong niên hiệu Thiên Bảo, Lưu Mạc Chi được điều bổ làm huyện úy Trần Thương thuộc Kỳ Châu. Em con dì của Mạc Chi là Lục Khang người quận Ngô, từ Giang Nam đến nơi ông làm quan (?).
Có viên chủ bạ (quan coi giấy tờ, sổ sách của huyện) là Dương Dự và viên huyện úy là Trương Dĩnh, nghe tin Khang đến, đều tới chúc mừng. Bấy giờ trời đông giá lạnh, mọi người bèn uống rượu.
Rượu đang ngà say thì có một ẩn sĩ là Ngụy Tông đến. Mạc Chi sai buông màn, ra sân đón, hỏi ông cần gì. Tông nói: "Tôi đi ngang qua cửa, xin một bữa ăn rồi đi."
Mạc Chi quay sang bảo người hầu dọn cỏ cho ngựa và gạo ở nhà khách. Tông nói: "Ở nhà khách thì e không kịp, xin cho ăn ngay ở đây rồi đi." Mạc Chi vì đang uống rượu nên tỏ vẻ khó xử.
Tông nói: "Tôi biết xem người. Nếu ông thật lòng rộng rãi thì tôi cũng có điều xin tặng." Mạc Chi nghe vậy thì mừng, vội sai vén màn mời vào ngồi. Khách khứa cũng thích nghe ông nói, đều vái chào nhường nhau rồi ngồi. Lúc ấy Khang đã say, nằm trên giường phía đông.
Mạc Chi bèn sai dọn cơm. Ăn xong, ông xin được nghe lời bàn. Tông nói: "Từ nay ông sẽ lại có tên tuổi được biết đến, quan chức chỉ đến hai lần làm huyện lệnh nhưng không đích thân trông coi công việc, hai mươi lăm năm nữa thì mất."
Nói xong ông định đi, Dự và Dĩnh cố giữ lại, ai cũng có điều muốn hỏi. Tông bảo Dự: "Tháng tám sau này ông đừng ăn thịt lừa. Ăn vào sẽ mắc bệnh, không cứu được."
Lại bảo Dĩnh: "Đến chức quan sau này, ông nên hòa thuận với đồng liêu. Nếu không hợp nhau, ắt sẽ bị họ hại."
Dự và Dĩnh không vui. Tông biết ý, bèn nói: "Tôi chỉ là người biết trước, chứ không thể gây họa hay ban phúc cho các ông." Rồi chỉ Khang nói: "Như người đang nằm say kia, không biết là ai, nhưng sang năm sẽ thành danh, trải qua hơn mười chức quan, sống lâu, quan tước bổng lộc thì các vị đây không ai bằng."
Nói xong thì đi, cũng không biết đi đâu.
Năm sau giặc Hồ (chỉ An Lộc Sơn) chiếm hai kinh đô, Huyền Tông chạy sang đất Thục; huyện Trần Thương nằm ngay trên đường đi. Lúc ấy Dự đang coi việc trạm dịch, luôn nhớ lời Tông, đã ghi vào tấm hốt cầm tay (thẻ dài các quan cầm, có thể ghi chép lên).
Đến khi ngựa trạm qua lại dồn dập, có người quen cũ của Dự, ông mời ăn cơm, lỡ ăn mấy miếng ruột lừa, đến chiều thì bụng trướng lên mà chết.
Dĩnh sau làm huyện thừa Lâm Bộc (huyện thừa: quan phó của huyện). Bấy giờ có giặc kéo đến, quan quận thú (quan đứng đầu quận) không chống nổi, quận bị giặc chiếm. Huyện lệnh Lâm Bộc là Tiết Cảnh Nguyên dẫn quan lại và binh sĩ cầm vũ khí đánh giặc; giặc rút lui, quận được yên.
Tiết độ sứ (quan nắm quyền quân sự và hành chính cả một vùng gồm nhiều châu) tâu lên triều, Cảnh Nguyên liền được bổ làm trưởng sử, trông coi việc quận. Dĩnh vốn vẫn thường bất hòa với ông, đến lúc ấy bị ông nhân việc mà đánh đòn, rồi vì nhục nhã uất ức mà chết (?).
Mạc Chi sau thi đỗ (?), được bổ làm huyện lệnh Lâm Nhữ thuộc Nhữ Châu, rồi chuyển làm huyện lệnh Thượng Nguyên thuộc Nhuận Châu. Khi tại chức ông không tự trông coi việc gì, đều giao cho các viên thuộc lại cho đến hết nhiệm kỳ.
Năm sau Khang thi đỗ khoa minh kinh (khoa thi về kinh điển Nho gia), được bổ làm chính tự ở Bí thư tỉnh (chính tự: chức quan hiệu đính văn tự, sách vở; Bí thư tỉnh: cơ quan giữ sách vở của triều đình), kiêm tuần quan ở Lũng Hữu (quan đi tuần xét các nơi giúp cho quan trên).
Khi phủ ấy bị bãi, ông được điều bổ làm huyện úy Hàm Dương, rồi thăng giám sát ngự sử, huyện lệnh Chu Chí, tỉ bộ viên ngoại lang (quan phó của ty Tỉ bộ, coi việc kiểm tra sổ sách tiền của), liên tiếp cai quản các quận lớn, làm quan qua hai mươi hai kỳ khảo xét (mỗi năm quan lại được xét công trạng một lần). (Trích từ "Tiền định lục")
Trương Nhân Y
Đời Đường, Thẩm Quân Lượng thấy được chuyện ở cõi âm (?). Trong niên hiệu Thượng Nguyên, viên ngoại lang bộ Lại (bộ Lại: bộ coi việc tuyển bổ quan lại) là Trương Nhân Y mời ông ngồi rồi hỏi: "Ngài xem tôi bao giờ thì được thăng chức?"
Lượng đáp: "Các quan lang ở thượng thư sảnh ngồi chưa ấm chỗ đã được thăng, việc gì phải lo không được thăng?"
Một lát sau Y đi nhà xí, Lượng bảo mọi người: "Trương viên ngoại chỉ còn sống được hơn mười ngày nữa thôi, đâu còn thì giờ mà lo chuyện quan chức?" Bảy ngày sau thì Y chết. (Trích từ "Triều dã thiêm tải")
Bùi Tư
Năm Bảo Ứng thứ hai, lang trung bộ Hộ (bộ Hộ: bộ coi việc hộ khẩu, thuế má; lang trung: quan đứng đầu một ty trong bộ) là Bùi Tư được đưa ra làm thứ sử Lư Châu.
Trong quận có hai người bị giáng chức đày đến: một là Vũ Triệt, từ điện trung thị ngự sử bị giáng làm trưởng sử (quan phụ tá của thứ sử); một là Vu Trọng Khanh, từ viên ngoại lang bộ Hình (bộ coi việc hình pháp) bị giáng làm biệt giá (quan phó của thứ sử).
Tư đến quận được ba ngày thì hai người đến chào. Tư đang cùng ngồi nói chuyện thì một viên lại cầm tấm danh thiếp vào, thưa: "Có người khách trọ ở đây, nguyên là chủ bạ huyện Sào, tên là Phòng Quán, xin vào ra mắt."
Tư đang cùng hai vị khách ôn chuyện cũ, không muốn gặp Quán, bảo viên lại: "Cảm ơn Phòng chủ bạ đến thăm, nhưng ta đang tiếp hai vị khách, xin hẹn hôm khác."
Viên lại ra nói lại với Quán. Quán nói: "Tôi có tình cũ với sứ quân (cách gọi tôn quan thứ sử), nên phải vào ra mắt ngay hôm nay." Ông nhất định không chịu về.
Viên lại lại vào thưa với Tư. Tư nói: "Họ hàng nội ngoại của ta không có ai họ Phòng có tình cũ cả." Bèn sai hỏi Quán chức quan và tên húy (tên thật, kiêng không gọi thẳng) của cha ông. Quán kể đủ, lại lấy trong ngực áo ra một lá thư cũ đưa cho viên lại.
Tư đọc xong thì buồn rầu biến sắc, vội sai mặc áo trắng để tang, dẫn Quán đến dãy nhà phía đông, làm lễ viếng rất thảm thiết.
Ra rồi, chưa kịp thay áo, ông quay hỏi người hai bên: "Ở đây có chức việc nào trong phủ mà mỗi tháng lĩnh bảy tám nghìn tiền không?" Người hai bên thưa: "Có chức gọi là trục yếu (?)." Ông vội sai viên lại làm giấy bổ Quán vào chức ấy.
Lúc ấy hai vị khách nhìn nhau, rất lấy làm lạ, nhưng không ai dám hỏi. Tư ngồi lại lên giường, thở dài, nhân đó bảo hai vị khách:
"Các ông đừng buồn chuyện bị giáng chức đày đi nữa, mọi việc vốn đã định sẵn cả rồi. Năm Khai Nguyên thứ bảy, tôi thôi chức văn học ở phủ Hà Nam (văn học: quan dạy học trong phủ), đi đến Đại Lương. Bấy giờ có Lục Sĩ Giai làm huyện úy Tuấn Nghi, tôi đến thăm.
Trong số khách của Sĩ Giai có huyện úy Trần Lưu là Lý Quỹ, chủ bạ Khai Phong là Thôi Khí. Đang ăn thì có Phòng An Vũ, nguyên công tào tham quân Tương Châu (quan coi việc công tác, nhân sự trong châu), đến sau.
Khách ngồi đó nghe nói ông giỏi xem tướng, đều nhờ ông xem, An Vũ cũng không từ chối.
Trước hết ông bảo Sĩ Giai: 'Quan chức của ông sẽ đổi thêm một lần nữa, mười ba năm sau thì mất.'
Kế đó bảo Khí: 'Từ nay hai mươi năm nữa, ông sẽ làm quan đứng đầu một cơ quan trong triều, có quyền có chức nhưng không được thấy cơ quan của chính mình, lại sống lâu.'
Kế đó bảo Quỹ: 'Năm nay tên ông sẽ đến tai nhà vua, trong mười ba năm sẽ lên đến địa vị cao nhất của bề tôi. Mười hai năm sau sẽ bị gạt bỏ, mất hết chí hướng, mà không biết vì sao lại thế.'
Kế đó bảo tôi: 'Từ nay về sau ông sẽ trải qua các chức quan thanh cao, quan trọng, nhưng không làm tướng soái hay tể tướng, sống đến tám mươi tuổi.'
Nói xong ông định đi, lại riêng bảo tôi: 'Lát nữa tôi có việc muốn nhờ, mong ông ghé qua quán trọ.'
An Vũ về rồi, tôi liền theo đến. Ông trò chuyện rất ân cần, thân mật, nói: 'Hai mươi tám năm nữa, ông sẽ từ chức chính lang (lang trung trong bộ) ra làm quận thú ở Giang Nam. Năm sau tôi sẽ có một đứa con trai, sau này nó sẽ làm một chức quan nhỏ ở quận ông cai quản. Ông đến được ba ngày thì nó sẽ đến ra mắt.
Nhưng đứa con ấy số mỏng, không thể hưởng bổng lộc nhiều, mong ông cho nó lương dưới mười nghìn tiền.' Người vừa rồi chính là con của An Vũ."
Bọn Triệt đều lấy làm lạ.
Sĩ Giai sau lại được bổ làm giám sát ngự sử rồi mất.
Khí sau làm tư nông thừa (quan phó cơ quan coi kho lương, ruộng đất của triều đình). Khi Túc Tông ở Linh Vũ, ông vì làm vừa lòng vua (?) mà được thăng vượt bậc làm đại tư nông. Đến khi về Trường An, ông nhiều lần được sai đi làm sứ, hơn mười năm sau rốt cuộc vẫn chưa từng đến cơ quan của mình.
Quỹ năm ấy được bổ làm hữu thập di (quan can gián, nhặt nhạnh những thiếu sót của vua để can ngăn), dần lên đến tể tướng. Sau bất hòa với người đương thời, bị đày xuống phương nam hai mươi năm, rồi được bổ làm quốc tử tế tửu (quan đứng đầu Quốc tử giám, trường học cao nhất của triều đình), kiêm sứ giả đi hội thề với Thổ Phồn (nước ở vùng Tây Tạng ngày nay). Sắp lên đường thì mất.
Tất cả đều đúng như lời An Vũ nói. An Vũ đỗ tiến sĩ năm Khai Nguyên thứ hai mươi mốt, quan chức chỉ đến huyện lệnh Nam Dương. (Trích từ "Tiền định lục")
Lý Quỹ
Tướng quốc (tể tướng) Lý Quỹ, khi đã đỗ tiến sĩ, lên kinh đô dự kỳ tuyển bổ quan, nghe nói ở phường Tuyên Bình có Vương sinh giỏi bói Dịch (bói theo các quẻ trong Kinh Dịch), bèn đến hỏi.
Vương sinh mỗi lần lấy năm trăm đồng tiền để bói một quẻ, vậy mà người đến đông như mây, từ giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng) đến giờ Dậu (khoảng 5 đến 7 giờ chiều) không ngớt, còn có người phải về không.
Bấy giờ Quỹ mang một tấm lụa, sáng sớm đã đến. Vương sinh gieo quẻ cho ông rồi nói: "Ông là người văn chương phải không? Ông sẽ được một chức huyện úy ở đạo Hà Nam."
Quỹ cho rằng với tài hoa của mình không nên chỉ làm chức ấy, mặt lộ vẻ buồn bực, giận dỗi bỏ đi. Vương sinh nói: "Ông đừng buồn. Từ đây mấy tháng nữa ông sẽ làm tả thập di. Việc phía trước vốn không thể lường được."
Quỹ vẫn chưa nguôi giận. Vương sinh nói: "Nếu quả đúng như vậy, xin ông hạ cố ghé lại một chuyến."
Quỹ thi thư phán (kỳ thi viết chữ và soạn văn bản xử án để được bổ quan) không đỗ, bị bổ làm huyện úy Trần Lưu thuộc Biện Châu, bấy giờ mới thấy lời Vương sinh có ứng nghiệm.
Sau ông lại đến, Vương sinh lấy dưới gầm bàn ra một phong thư dán kín, chừng hơn mười tờ, đưa cho ông mà dặn: "Khi nào ông được bổ làm thập di thì hãy mở phong thư này, nếu không thì sẽ mắc lỗi lớn." Quỹ cất kỹ.
Đến Trần Lưu, bấy giờ thái phỏng sứ (quan đi xem xét, giám sát quan lại các châu) là Nghê Nhược Thủy vì tài hoa và danh vọng dòng họ của Quỹ mà giữ ông lại, giao tạm một chức việc trong phủ.
Gặp lúc quận có việc cần dâng thư xin triều đình, phải chọn người có quen biết trong triều, không ai bằng Quỹ, bèn mời ông đi.
Trong niên hiệu Khai Nguyên, người họ Lý được quận phủ cử lên dâng thư đều phải đến ra mắt quan tông chính (quan trông coi việc của họ nhà vua) trước. Bấy giờ Lý Cầu làm trưởng họ, lại gặp dịp các quan dâng tôn hiệu (danh hiệu tôn kính) lên nhà vua.
Quỹ đến ra mắt Cầu; Cầu vốn nghe tiếng tài của ông, nhờ ông viết ba tờ biểu, rồi lần lượt dâng lên.
Nhà vua triệu Cầu đến bảo: "Biểu của trăm quan dâng lên, không ai bằng khanh, trẫm rất khen ngợi." Cầu cúi đầu tạ: "Biểu này không phải thần viết, mà là cháu của thần là Quỹ, huyện úy Trần Lưu, viết." Vua bèn xuống chiếu triệu Quỹ.
Lúc ấy Quỹ đang ở nhờ nhà bà cô họ Lư ở phường Hoài Viễn. Con cháu trong nhà nghe có lệnh triệu thì chưa dám để ông ra. Đến khi biết ý vua là muốn cất nhắc, ông mới ra.
Gặp vua xong, vua truyền lệnh cho tể tướng thử tài văn chương của ông. Bấy giờ quan hoàng môn họ Trần (hoàng môn thị lang: quan phó cơ quan Môn hạ, nơi xét duyệt chiếu lệnh) ra ba đề: một là bài phú "Túi tơ tía đựng sương", hai là "Thư trả lời Thổ Phồn", ba là "Tờ biểu thay nước Nam Việt dâng chim công trắng".
Quỹ làm từ giờ Ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều) đến giờ Dậu thì xong. Đã niêm phong rồi, ông lại xin: "Hai bài đầu không có gì phải tiếc, riêng bài sau còn có chỗ ngờ, xin được xem lại kỹ."
Được cho phép, ông mở niêm phong, xóa tám chữ, viết thêm hai câu bên cạnh. Dâng lên rồi, hôm sau ông được bổ làm tả thập di.
Hơn mười ngày sau, ông mới mở phong thư của Vương sinh ra xem, thấy cả ba bài đều có trong đó, những chỗ xóa và viết thêm cũng y như vậy. Ông vội sai đánh xe đến phường Tuyên Bình tìm Vương sinh, nhưng rốt cuộc không bao giờ gặp lại nữa. (Trích từ "Tiền định lục")
Đạo Chiêu
Trong niên hiệu Vĩnh Thái, có vị sa môn (nhà sư) tên là Đạo Chiêu, tự nói là người Lan Châu, họ ngoài đời là Khang. Hồi trẻ ông mắc bệnh không cứu được, bỗng tỉnh lại, kể rằng đã thấy ở âm ty (?) những chuyện báo ứng của việc thiện việc ác.
Ông bèn xuất gia, ở núi Thái Hành bốn mươi năm, giữ giới luật tu hành rất nghiêm khổ, thường nói trước những việc sắp xảy đến của người khác; lúc đầu lời nói có vẻ mập mờ, về sau đều ứng nghiệm rõ ràng.
Từng có hai người khách đến: một người là Diêu Mạc, đang đi thi khoa minh kinh; người kia họ Trương, nhờ ấm (được bổ quan nhờ cha ông làm quan), không ghi tên.
Nhà sư bảo người họ Trương: "Ông sẽ được bổ quan bốn nhiệm kỳ. Hãy cẩn thận, đừng nhận bổng lộc ở Phạm Dương. Ngày mồng tám tháng tư mà mắc bệnh thì sẽ không cứu được."
Kế đó bảo Mạc: "Ông không hợp làm quan văn (nguyên văn: không hợp với trâm và hốt, là vật quan văn dùng). Nếu theo nghiệp nhà binh thì ba mươi năm cũng không thiếu thốn. Khi có bệnh, đừng để người Hồ (người các dân tộc phương bắc, phương tây) chữa."
Năm ấy người họ Trương được bổ quan ở vùng Tương Châu, Đặng Châu. Về sau nhiều lần xin làm quan ở các châu phương nam, đều được cả. Sau lại đi dự tuyển, quả nhiên được bổ làm huyện lệnh Lư Thị thuộc Quắc Châu. Đến nhậm chức được hai ngày thì mất; ngày mất đúng là ngày mồng tám tháng tư.
Về sau người ta mới hiểu ra: Phạm Dương chính là quê gốc danh tiếng của dòng họ Lư, nên huyện Lư Thị ứng với chữ Phạm Dương.
Mạc về sau thi không đỗ, theo người quen ở Dung Châu, mang danh nghĩa tạm giữ chức trong quân, ba mươi năm dần chuyển lên các chức cao hơn.
Sau đó ông lấy vợ khác, nhờ người đàn bà lo việc lễ cưới (?), nhân đó mắc bệnh, uống thuốc của một bà già họ Hoàng rồi mất.
Về sau dò hỏi lai lịch bà Hoàng, mới biết bà là người hầu gái được một động chủ (tù trưởng các động, các vùng núi phía nam) cho ra, vốn là người đàn bà Hồ. (Trích từ "Tiền định lục")
Thái Bình quảng ký, quyển thứ một trăm năm mươi
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video