Thiên 151 — Quyển 151

 Thái Bình quảng ký, quyển 151

 Định số (số mệnh đã được định sẵn từ trước), phần 6

 Lý Lăng — Đậu Lư Thự — Mạnh Quân

 Lư Thường Sư — Hàn Hoảng — Lý Đôi

 Thôi Tạo — Tiết Ung

 Lý Lăng

 Cố Điện trung thị ngự sử (chức quan giám sát, can gián trong cung điện) Lý Lăng đỗ năm Trinh Nguyên thứ hai (năm 786). Ông có một trang trại riêng ở Giang Ninh, cả nhà sống ở đó. Năm ấy, Thái sư Hồn Giám trấn giữ Bồ Tân, mời Lăng làm quản ký tòng sự (viên phụ tá lo việc văn thư trong phủ quan trấn thủ).

 Lăng thưa: "Ngài tuy rất quý Lăng, nhưng tôi không quen bị gò bó, xưa nay vẫn thích núi sông Lam Điền. Xét theo hàm chức trong phủ của ngài thì tôi đủ tư cách làm kỳ úy (chức úy coi việc trị an, bắt trộm cướp ở các huyện thuộc vùng quanh kinh đô). Tuy thời gian làm quan và số kỳ khảo xét của tôi còn ít, nhưng với công lao và danh vọng lớn của ngài, nếu ngài đặc biệt tâu xin cho tôi thì ắt được. Có được chức ấy, tôi về Giang Nam đón cha mẹ già lên hưởng chút bổng lộc, thế là toại nguyện." Hồn Giám bèn dâng biểu tiến cử. Vua Đức Tông giao cho Trung thư (cơ quan bàn chính sự và soạn chiếu lệnh của triều đình) bàn bạc, và ý kiến là nên theo lời tâu của Hồn.

 Lăng nghe nói tiên sinh Tang Đạo Mậu đoán việc như thần, bèn tìm đến hỏi chuyện mình cầu được hay không. Đạo Mậu hỏi: "Ông cầu chức gì?" Lăng kể rõ đầu đuôi. Đạo Mậu đáp: "Từ nay phải hai mươi năm nữa ông mới đáng được trao chức này, còn bây giờ thì không được." Lăng không tin lắm.

 Hơn một tháng sau, Lăng đến gặp vị quan nắm quyền chính sự. Ông ấy bảo: "Lý lịch làm quan của ông còn ít, chưa đủ để làm kỳ úy, sao lại cậy công lớn của Hồn Giám mà cầu may?" Rồi ông tra quy chế của bộ Lại (bộ coi việc tuyển bổ quan lại) mà tâu lên. Lúc ấy vua đang bận tâm muôn việc nên lời tâu bị gác lại.

 Lăng về Giang Nam, quả nhiên gặp tang cha mẹ, gần bảy tám năm. Rồi ông lại bỗng mắc chứng què chân, gần một kỷ (mười hai năm). Mãi đến mùa đông năm Nguyên Hòa thứ nhất (năm 806), ông mới đến bộ Lại để chờ bổ nhiệm, và quả nhiên được ghi bổ làm huyện úy huyện Lam Điền. Ngay lần xướng danh đầu tiên, ông đã vui vẻ nhận chức, rồi kể lại đầu đuôi cho bạn bè nghe. (Trích từ "Tục định mệnh lục")

 Đậu Lư Thự

 Đậu Lư Thự vốn tên là Phụ Chân. Năm Trinh Nguyên thứ sáu (năm 790), ông dự thi tiến sĩ (khoa thi của triều đình để chọn người giỏi văn chương ra làm quan) nhưng bị trượt. Ông định sang Tín An chơi, đem văn của mình đến ra mắt quận thú (quan đứng đầu một quận) Trịnh Vũ Chiêm. Vũ Chiêm đối đãi rất lễ độ, cho ở nhà khách và lo ăn ở mấy ngày.

 Khi đã thân nhau, Vũ Chiêm bảo Thự: "Anh mang họ kép, không nên đặt tên hai chữ. Ta muốn đổi tên cho anh, anh thấy sao?" Thự đứng dậy cảm tạ và xin chữ để đổi. Vũ Chiêm viết mấy chữ như Trứ, Trợ, Thự, rồi nói: "Ta e trong họ hàng anh có người trùng tên, nên viết mấy chữ, anh tự chọn lấy."

 Đêm ấy Thự ngủ ở nhà khách, mơ thấy một ông già bảo: "Nghe nói sứ quân (cách gọi tôn kính quan đứng đầu một châu, quận) đổi tên cho anh. Anh sẽ thi đến lần thứ tư thì thành danh. Chữ 'tứ' (bốn) rất tốt. Hai mươi năm nữa anh sẽ làm quận thú quận này." Ông già lại chỉ một khoảng đất trống trong quận mà nói: "Chỗ này có thể dựng đình đài." Tỉnh dậy, Thự nghĩ ngợi: chữ "tứ" chính là chữ "Thự" (vì phần trên của chữ Thự có nét giống chữ "bốn"). Ông bèn lấy chữ ấy làm tên.

 Hai năm sau ông lại trượt, cho rằng giấc mơ không ứng nghiệm. Người biết chuyện có kẻ chê cười. Hai năm sau nữa ông quả nhiên thi đỗ, vì đó đúng là lần thi thứ tư kể từ khi đổi tên. Năm Thái Hòa thứ chín (năm 835), Thự từ chức Bí thư thiếu giám (phó quan đứng đầu Bí thư sảnh, cơ quan giữ sách vở, văn thư của triều đình) được bổ làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Cù Châu. Đến nơi, ông đi xem khắp trong quận, tìm được khoảng đất trống đã được chỉ trong mơ, bèn dựng một ngôi đình, đặt tên là đình Trưng Mộng (đình "giấc mơ ứng nghiệm"). (Trích từ "Tiền định lục")

 Mạnh Quân

 Trong năm Trinh Nguyên, có một vị Mạnh viên ngoại (viên ngoại lang: chức quan cấp dưới trong các bộ của triều đình). Lúc trẻ ông thi tiến sĩ, lâu mãi không đỗ, định thôi không thi nữa nhưng lại không có nơi nương tựa, đành ở nhờ nhà một người bà con bậc trên là Ân quân, đang làm quan lang ở các sảnh trong triều. Nhà họ Ân khinh rẻ, chán ghét ông, gần như không dung nạp nữa.

 Ông lại mắc bệnh sốt rét do khí độc, ngày càng nặng, bèn thưa với người bà con: "Cháu nghèo hèn lại bệnh tật, chắc không cứu được, sợ làm bẩn nhà cửa sang trọng của bác. Xin cho cháu phó mặc số phận, đến nơi khác chờ chết." Họ Ân cũng chẳng nói gì, chỉ cho ba trăm đồng (?). Ông ra khỏi cửa, không biết đi đâu.

 Phía tây phố có một thầy bói giỏi, mỗi sáng sớm mới gieo quẻ, quá trưa thì đóng cửa hàng. Mạnh quân đến gặp, kể hết cảnh lận đận, sắp chết bờ chết bụi, rồi đem cả ba xâu tiền (?) có được ra trả tiền bói. Thầy bói giữ ông ở lại ngủ, đến giờ thì gieo cho một quẻ. Quẻ thành, thầy kinh ngạc nói: "Mười ngày nữa cậu sẽ giữ chức quan quan trọng, bổng lộc mỗi tháng bảy mươi nghìn tiền, sao lại nói mình nghèo hèn?" Thầy bói bèn giữ ông lại, cung cấp ăn uống chu đáo.

 Đến ngày thứ chín mà vẫn chẳng có tin tức gì, ông lại quay về nhà họ Ân. Họ Ân thấy ông càng khinh rẻ, cũng chẳng giữ lại, chỉ cho ngủ nhờ trong chuồng ngựa. Sáng ra, có sắc lệnh của vua cử một viên tướng cấm quân (quân bảo vệ kinh đô và nhà vua) làm quan sát sứ (quan cai quản, giám sát một vùng gồm nhiều châu) ở vùng giáp với đất giặc. Người ấy thân với họ Ân, phi ngựa đến gõ cửa nhà họ Ân mà nói: "Dân võ chúng tôi chẳng biết chữ nghĩa gì. Nay cần gấp một tờ biểu tạ ơn vua, lại thêm việc trấn an dân, dẹp giặc cướp, công việc rất nhiều. Ông có người bà con, bạn bè nào là văn sĩ có thể giúp được không?"

 Ân nghĩ hồi lâu mà không ai đáp ứng được, chợt nhớ Mạnh quân từng đi thi lâu năm, có thể dùng được việc, liền vội dẫn ra gặp. Viên tướng bảo ông thảo một tờ biểu, lời lẽ rất tinh tế, nhanh nhạy, bèn mời ông làm một chức trong quân, coi việc soạn biểu tấu. Mấy ngày sau ông được trao quan, bổng mỗi tháng đúng bảy mươi nghìn tiền, đúng vào mười ngày sau khi xem bói. (Trích từ "Dật sử")

 Lư Thường Sư

 Bí thư thiếu giám Lư Thường Sư thi đỗ tiến sĩ. Tính ông đạm bạc, không ham địa vị quan chức, coi thường lợi lộc ở đời, bỏ quan về Đông Lạc (tức Lạc Dương). Ông bảo người thân: "Tôi là bạn cũ của Ngư thượng thư (thượng thư: quan đứng đầu một bộ) ở Chiết Tây, khoảng mười ngày nữa sẽ đi thăm ông ấy." Lại nói: "Kiếp trước tôi là một nhà sư, chỗ ngồi thiền ngày ấy vẫn còn ở Cối Kê, tôi cũng định tự đến thăm dấu vết xưa." Người nhà lấy làm lạ vì ông muốn đi xa mà chẳng sắm sửa thuyền bè gì. Chưa đầy mười ngày thì ông qua đời. (Trích từ "Dật sử")

 Hàn Hoảng

 Tấn công Hàn Hoảng (Hàn Hoảng, được phong tước Tấn quốc công) khi làm quan ở Trung thư, có lần gọi một viên lại (người làm việc giấy tờ, sai phái trong công đường) mà người ấy không đến kịp. Ông nổi giận định sai đánh đòn. Viên lại thưa: "Tôi còn lệ thuộc nơi khác nên không đến ngay được, xin ngài tha tội." Tấn công hỏi: "Lại của tể tướng thì còn lệ thuộc ai nữa?" Viên lại đáp: "Tôi không may còn kiêm làm việc cho âm ty (quan phủ ở cõi âm)."

 Tấn công cho là nói dối, bèn hỏi: "Đã làm việc cho âm ty thì coi việc gì?" Đáp: "Tôi coi phần ăn uống của các quan từ tam phẩm trở lên (phẩm: bậc quan, từ nhất phẩm cao nhất đến cửu phẩm thấp nhất)." Tấn công hỏi: "Nếu vậy thì ngày mai ta sẽ ăn gì?" Viên lại đáp: "Việc này không nhỏ, không thể nói rõ ra. Xin cho tôi viết vào giấy, đợi qua rồi sẽ xem để làm chứng." Tấn công bèn tha tội, nhưng giữ viên lại ấy lại.

 Sáng hôm sau bỗng có chiếu vua gọi vào. Khi vào chầu, gặp lúc quan Thái quan (quan coi việc ăn uống trong cung) dâng thức ăn, có một bát chè bột bánh nấu nhừ. Vua lấy một nửa ban cho Tấn công. Ông ăn thấy ngon, vua lại ban nốt cho. Lui chầu ra thì bụng chướng lên. Về nhà riêng, ông gọi thầy thuốc đến xem. Thầy thuốc nói: "Thức ăn bị ứ đọng, nên uống chút thang vỏ quýt; đến đêm có thể ăn cháo tương thủy (cháo nấu bằng nước gạo để lên men chua)." Sáng hôm sau thì khỏi bệnh.

 Nhớ lại lời viên lại hôm trước, ông cho gọi đến, xem tờ giấy thì mọi việc đều đúng như lời đã viết. Ông bèn hỏi tiếp: "Đồ ăn của người đời đều có ghi sổ cả sao?" Đáp: "Quan từ tam phẩm trở lên thì cấp theo từng ngày; từ ngũ phẩm trở lên mà có quyền thế thì cấp theo từng tuần (mười ngày); từ lục phẩm đến cửu phẩm thì cấp theo từng quý; còn người không ăn bổng lộc thì cấp theo từng năm." (Trích từ "Tiền định lục")

 Lý Đôi

 Trong năm Trinh Nguyên, có người đi thi tên là Lý Đôi, đang dự thi, danh tiếng rất lẫy lừng. Bỗng ông mơ thấy một người mặc áo tía nói rằng ông sẽ thi đỗ dưới tay Lễ bộ thị lang Cố Thiếu Liên (tức đỗ trong kỳ thi do Cố Thiếu Liên làm chủ khảo; Lễ bộ thị lang: phó quan đứng đầu bộ Lễ, bộ coi lễ nghi và thi cử). Tỉnh dậy, ông xét khắp trong triều chẳng có ai họ Cố.

 Ít lâu sau, có người đưa danh thiếp vào, xưng là tiến sĩ Cố Thiếu Liên đến ra mắt. Đôi kinh ngạc ra tiếp, kể hết chuyện mình sẽ là môn sinh (người thi đỗ trong kỳ thi do ai làm chủ khảo thì gọi là học trò của người ấy) của ông. Cố nói: "Tôi mới đến, ắt không có chuyện ấy đâu." Năm sau Đôi quả nhiên thi trượt. Từ đó ông không vào thi nữa, bỏ về.

 Đến năm Trinh Nguyên thứ chín (năm 793), Cố Thiếu Liên từ chức Hộ bộ thị lang (phó quan đứng đầu bộ Hộ, bộ coi hộ khẩu, thuế khóa) được tạm giao coi việc thi cử. Lúc ấy Đôi vẫn chưa đỗ, bèn lén đến thăm. Sắp đến ngày yết bảng, tể tướng đặc biệt gửi gắm một người, thế là Đôi lại trượt, chỉ biết khóc mà thôi. Mùa thu năm sau, Thiếu Liên được phong làm Lễ bộ thị lang, Đôi mới thi đỗ. (Trích từ "Cảm định lục")

 Thôi Tạo

 Thừa tướng Thôi Tạo khi còn là người áo vải (chưa làm quan), giới sĩ nhân vùng Giang Tả gọi là "Bạch y Phòng" (?). Lúc ấy có bốn người được gọi như thế, một là Lư Đông Mỹ, những người kia đã mất tên.

 Khi Thôi bị giáng chức ở Hồng Châu, vị chủ soái của châu là Tào vương định mời ông làm phó sứ (người phó giúp việc cho chủ soái). Lúc ấy vua Đức Tông đang ở Hưng Nguyên (đang lánh nạn binh biến), vì Tào vương có công lại là người trong hoàng tộc nên tâu gì cũng được chuẩn. Bấy giờ có Triệu sơn nhân (người ẩn sĩ, thường chỉ thầy bói, thầy tướng sống nơi núi rừng) đoán việc phần nhiều trúng. Thôi hỏi ông ta: "Quan chủ địa phương tâu xin cho tôi làm phó sứ, liệu có được chuẩn không?" Đáp: "Không được." Thôi vặn lại: "Xét thời thế, xét sự việc thì ắt phải được chứ."

 Sơn nhân nói: "Ngược lại, ông sẽ được làm thứ sử một châu. Chẳng bao lâu sắc lệnh sẽ đến, mà châu ấy còn xa hơn nơi này." Thôi không tin, hỏi lại. Ông ta đáp: "Chắc chắn thôi. Tên châu tôi cũng biết, nhưng không thể nói trước." Lại nói: "Ngày ấy tháng này sắc lệnh sẽ đến, ắt trước phải được người ta viếng rồi sau mới được mừng." Thôi trong lòng sợ hãi hồi lâu, vì ngày ông ta nói chính là ngày kỵ (ngày giỗ của cha hoặc mẹ) của Thôi.

 Thôi liền gọi Triệu sinh đến bảo: "Nếu sơn nhân nói trúng, tôi xin biếu trăm nghìn tiền; nếu không trúng thì đánh nhẹ năm roi, được không?" Sơn nhân cười nói: "Tôi chẳng đáng được Thôi viên ngoại biếu trăm nghìn tiền, chỉ đáng được Thôi viên ngoại dựng cho một gian nhà tre thôi." Lời nói càng thêm lạ. Thôi lại hỏi: "Vậy tôi có phần làm tể tướng không?" Đáp: "Có." Hỏi xa hay gần, đáp: "Chỉ cách một hai nhiệm kỳ làm quan, không đến ba."

 Ngày đã nói là ngày kỵ, các bạn đồng liêu đều biết chuyện ấy. Chiều tối hôm đó, mọi người đều đến đình bên sông, định an ủi Thôi trong ngày kỵ, ai nấy đều trông về phía bắc chờ người đưa tin. Đến giờ Dậu (khoảng 5 đến 7 giờ chiều), thấy một người từ bờ bắc lên thuyền, cởi trần vẫy thuyền rất gấp. Sai người từ xa hỏi, thì ra là phu đưa thư của châu. Khi sắp tới bờ, mọi người hỏi: "Có bổ nhiệm gì không? Lại việc Thôi viên ngoại được tâu làm phó sứ có được chuẩn không?" Đáp: "Không được chuẩn, mà lại được làm thứ sử Phòng Châu (?), văn sắc ở đây." Mọi người kinh ngạc mà cười. Tối ấy quả nhiên trước viếng sau mừng.

 Hôm sau Thôi kể với Tào vương. Tào vương đem trăm nghìn tiền biếu Triệu sơn nhân, ông ta không nhận. Thôi dựng cho ông một gian nhà tre, ông vui vẻ dọn đến ở. Sơn nhân lại bảo Thôi: "Đến Phòng Châu rồi, ông phải trải qua một phen kinh sợ lớn, sau đó ắt được vào kinh."

 Sau đó, cậu của Thôi là Nguyên Hưu làm tể tướng cho Chu Thử (kẻ làm phản, tự xưng hoàng đế), Thôi lo buồn. Rồi có đường thiếp (công văn của nơi các tể tướng bàn việc) đòi ông về kinh, ông rất lo sợ. Lúc ấy bạn cũ là Đậu Tham đang làm tể tướng, ông được phong làm Binh bộ lang trung (quan coi một ty trong bộ Binh), ít lâu sau thăng lên Cấp sự trung (quan xét duyệt chiếu lệnh, có quyền bác lại), kiêm Bình chương sự (hàm cùng bàn việc nước, tức là tể tướng), được phong cùng một tờ chế với tướng công Tề Ánh. (Trích từ "Gia thoại lục")

 Tiết Ung

 Thị lang Tiết Ung được nhiều người trông đợi sẽ làm tể tướng. Lúc ấy có Trương sơn nhân giỏi xem tướng. Thôi Tạo đang làm Binh bộ lang trung, cùng với tiền tiến sĩ (người đã đỗ tiến sĩ nhưng chưa được bổ quan) Khương Công Phụ ngồi trong tiệc của Tiết thị lang. Tiết hỏi Trương sơn nhân: "Trong số người ngồi đây có ai làm tể tướng không?" Trong lòng ông phần nhiều nghĩ đến chính mình.

 Trương đáp: "Có." Tiết hỏi: "Mấy người?" Đáp: "Hai người." Tiết đoán một người hẳn là mình, hỏi: "Là ai?" Đáp: "Hai ông Thôi và Khương ắt làm tể tướng, mà lại cùng một thời." Tiết vừa ngạc nhiên vừa tức, im lặng không vui. Sau đó, Thôi lang trung thong thả hỏi Trương: "Sao lại cùng một thời?" Ý ông là Khương nay còn mặc áo vải thô, còn mình đã là lang trung chính thức, địa vị cách nhau xa. Trương nói: "Số mệnh là như vậy, việc ắt phải cùng một thời, nhưng ngài thì sau ông Khương."

 Về sau, Khương làm Kinh Triệu công tào (quan coi việc trong phủ Kinh Triệu, vùng kinh đô), kiêm chức Hàn lâm học sĩ (quan văn hầu cận vua, soạn thảo văn thư mật). Bấy giờ mọi người biết tướng đất Kinh Châu là Diêu Lệnh Ngôn kéo quân vào thành sẽ đón Chu Thử, vì Thử từng làm chủ soái đất Kinh Châu, được lòng quân lính. Khương bèn dâng sớ xin vua đề phòng. Sớ dâng lên được mười ngày thì vua Đức Tông phải chạy đến Phụng Thiên, hối hận vì không nghe lời Khương, bèn ngay tại hành tại (nơi vua tạm trú khi rời kinh) cất nhắc Khương làm Cấp sự trung, Bình chương sự.

 Thôi sau Khương nửa năm, từ chức quan lang trong triều được phong làm tể tướng, quả nhiên cùng một thời mà sau Khương. Còn Tiết rốt cuộc chỉ chết ở chức quan trong các bộ. Từ đó mới biết người đi trước không được coi thường kẻ đi sau. (Trích từ "Gia thoại lục")

 Thái Bình quảng ký, quyển 151

 <Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhóm Dị văn (chuyện lạ), Thái Bình quảng ký>

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video