Thái Bình quảng ký, quyển một trăm năm mươi ba
Định số (số mệnh đã được định sẵn, không ai thay đổi được), phần 8
Lý công; Lý Tông Hồi; Thôi Phác
Lý Phiên; Vi Chấp Nghị; Viên Tư
Bùi Độ; Trương Viên; Triệu Xương Thời
LÝ CÔNG
Đời Đường, trong niên hiệu Trinh Nguyên (785–805), ông Lý làm bộ tặc quan (quan lo việc truy bắt trộm cướp) ở huyện Vạn Niên (một trong hai huyện thuộc kinh đô Trường An). Một ngày mùa xuân, ông cùng mấy người quen bày tiệc gỏi cá ở đình nghỉ của quan phía tây phố. Có một người khách tình cờ ghé tới, cứ ngồi lì không chịu đi, vẻ mặt rất ngạo mạn. Mọi người hỏi ông ta giỏi việc gì, ông ta đáp: "Tôi giỏi biết trước phần ăn uống của mỗi người."
Ông Lý nói: "Vậy thử xem gỏi cá hôm nay, trong số người ngồi đây có ai không được ăn không?" Khách mỉm cười đáp: "Chỉ có ngài là không được ăn." Ông Lý giận nói: "Tôi là chủ, cố ý bày gỏi cá này, lẽ nào lại không được ăn! Việc này nếu ông nói trúng, tôi xin biếu năm nghìn tiền; nếu là nói bậy thì ông phải chịu khốn đốn (?). Xin mọi người ngồi đây làm chứng."
Rồi giục dọn ra ăn. Bỗng có một người phi ngựa tới báo rằng quan Kinh Triệu doãn (quan đứng đầu vùng kinh đô) cho gọi ông Lý. Ông Lý vội lên ngựa đi, vì vừa đúng lúc có việc công. Ông sợ về muộn, sai người báo các khách cứ ăn trước, vì sợ gỏi cá không để lâu được; lại dặn người đầu bếp: "Cứ để lại cho ta hai đĩa", muốn phá lời của người thầy bói. Các khách đều rất lấy làm lạ.
Hồi lâu, ông phi ngựa trở về, mọi người đã ăn xong, chỉ còn phần gỏi để dành. Ông Lý cởi áo ngoài, ngồi vào chỗ, cầm đũa mắng người thầy bói. Thầy bói mặt không đổi sắc, nói: "Điều tôi thấy không sai, chẳng biết vì sao lại thế." Ông Lý nói: "Gỏi cá đang ở ngay đây mà còn dám nói khoác. Lời giao ước lúc nãy đã định rồi, sao biết tôi không thể vội vàng ăn cho xong?"
Nói chưa dứt lời thì lớp bùn đất trên trần đình nghỉ sụp xuống, một mảng rộng mấy thước rơi trúng, bát đĩa vỡ tan, gỏi cá lẫn hết vào bụi đất. Ông Lý kinh ngạc, hỏi người làm bếp còn gỏi nữa không, đáp: "Hết rồi." Ông bèn hậu tạ người thầy bói, đưa cho năm nghìn tiền. (Trích từ sách Dật sử)
LÝ TÔNG HỒI
Lý Tông Hồi là người giỏi văn chương, đi thi tiến sĩ (kỳ thi khoa cử cao nhất để chọn người làm quan). Có lần ông cùng một người khách đi từ Lạc Dương vào vùng Quan Trung. Người khách nói: "Tôi có thể biết trước người ta sẽ ăn uống gì, không sai mảy may." Hôm trước ngày Chính đán (ngày mồng một Tết), họ sắp tới huyện Hoa Âm; quan huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) ở đó là người quen cũ của ông Lý, ông đã gửi thư báo trước.
Ông Lý nói với khách: "Dịp Tết nhà nào cũng có món ngon lạ, huống chi huyện lệnh là bạn cũ của tôi, thử xem ngày mai được ăn món gì." Người khách vỗ tay nói: "Đại ca cùng ông (?) mỗi người được uống một chén rượu ngâm tiêu với hành, ăn năm thứ hoành thánh, còn cơm thì không được ăn." Ông Lý cũng không tin.
Đến huyện Hoa Âm, huyện lệnh cho người báo tin, sai đưa ngựa có yên đến đón (?), cho ở tạm trong quán trọ, rồi mời hai người vào huyện gặp mặt. Huyện lệnh mừng rỡ nói: "Hai vị hiền sĩ đội rét mà đến, mau hâm hai chén lớn rượu, bỏ tiêu và hành vào." Hồi lâu, mâm cỗ được bưng ra. Có một đứa hầu nhỏ ghé tai nói thầm với huyện lệnh, huyện lệnh bảo: "Nấu hết đi."
Rồi nói với hai khách: "Tôi có đứa con gái bảy tám tuổi, thường hỏi sao không cho nó trông nom việc nhà. Hôm qua tôi bực nó, bèn sai nó coi việc làm cỗ Tết. Vừa rồi nó đến bảo có năm thứ hoành thánh, hỏi nấu đĩa nào, tôi bảo nấu hết." Chốc lát, hoành thánh được múc ra bát lớn, hai khách ăn hết.
Bỗng có viên thuộc lại từ ngoài chạy vào báo: "Sắc sứ (sứ giả mang chiếu chỉ của vua) đến, theo lệ cũ phải ra đón." Huyện lệnh hốt hoảng, vái chào hai khách rồi quất ngựa đi ngay. Hai khách bèn ra về, định về quán trọ ăn cho xong bữa, nhưng đầy tớ của họ đã về trước, thu xếp hành lý đi trước rồi, đã được mấy dặm. Hai người cười lớn, cùng nhau lên đường, rốt cuộc không được ăn cơm. Lạ thay, phần ăn uống của mỗi người đã được định sẵn! (Trích từ sách Dật sử)
THÔI PHÁC
Thôi Phác, làm tiết độ phán quan (quan phụ tá xét xử, giấy tờ trong phủ tiết độ sứ) ở Vị Bắc đời Đường, là anh của cố thái thú (quan đứng đầu một quận) Huỳnh Dương là Thôi Chúc. Có lần ông họp khách, ngủ lại qua đêm; có người nói đến chuyện đường làm quan khi thông suốt, khi bế tắc. Ông Phác bèn kể:
Thôi Quản sau khi thi đỗ, trải năm lần nhận chức mà vẫn không ra khỏi hàng chức mới vào nghề. Tướng công Lệnh Hồ (tể tướng họ Lệnh Hồ) trải bảy kỳ khảo (kỳ xét công trạng hằng năm của quan) làm đình bình (quan xét xử án ở Đại lý tự) ở Hà Đông, sáu năm làm thái thường bác sĩ (quan bàn bạc về lễ nghi ở Thái thường tự), từng tự làm thơ than mình lận đận: "Ngày nào được sánh vai cùng các quan ở ba sở, mà quanh năm cứ đứng cuối hàng trăm quan." Về sau ông được ra vào các chức thanh cao trọng yếu.
Trương Túc gặp vận được vua tin dùng, được bổ làm gián nghị đại phu (quan chuyên can ngăn, góp ý với vua), đi tuyên úy (thay vua đi vỗ yên, thăm hỏi) vùng Sơn Đông; vua Hiến Tông đích thân hứa khi về sẽ cho làm tể tướng, nhưng đến trạm dịch Đô Đình ở Đông Lạc (Lạc Dương) thì đột ngột chết. Thôi Nguyên Chương ở trường thi mãi không đỗ, những người cầm quyền đều than tiếc cho ông; quan chủ khảo đã hẹn chắc sẽ cho đỗ, vậy mà đến ngày vào thi thì ông bị trúng gió, không có tên trên bảng. Chuyện xảy ra như thế đó. Ông Phác nhân đó kể chuyện trong nhà mình từng trải qua.
Cha ông Phác là Thôi Thanh, cố thái thú Bình Dương. Đầu niên hiệu Kiến Trung (780), ông làm huyện úy (quan lo việc trị an, bắt trộm cướp của huyện) ở Lam Điền. Khi ấy vua Đức Tông mới lên ngôi, dùng pháp luật rất nghiêm khắc; trong ba ngày của tháng ấy, có bảy vị đại thần bị giáng chức đuổi ra ngoài, ba người bị ban chết dọc đường, Lưu Yến và Lê Cán đều ở trong số đó.
Hộ bộ thị lang (phó quan đứng đầu bộ Hộ, coi việc hộ khẩu, thuế khóa) Dương Viêm bị giáng làm tư hộ tham quân (viên quan nhỏ coi sổ hộ tịch) ở Đạo châu; từ triều đình nhận lệnh trách phạt xong, phải đi ngựa trạm ra khỏi thành ngay, không được về nhà. Vợ Dương Viêm vốn đang ốm, đến lúc ấy ông lo tin dữ đến tai vợ, vợ nghe sẽ hoảng sợ, ắt không qua khỏi.
Chiều hôm ấy Dương Viêm dừng chân ở Lam Điền, vừa đúng lúc Thôi Thanh đang coi việc trạm ngựa. Viêm vừa xuống ngựa đã mời Thôi thiếu phủ (cách gọi kính trọng quan huyện úy) đến gặp, nói ngay: "Lúc tôi ra khỏi thành, vợ tôi đang ốm thoi thóp; nghe tin tôi mắc tội thì tình cảnh ra sao cũng có thể đoán biết. Tôi muốn phiền ông báo lên rằng tôi bị ốm, xin nghỉ một ngày, sai một người chạy nhanh mang thư về cho hai bên bớt lo, chờ tin bên ấy tới rồi tôi sẽ lên đường ngay, được không?" Thôi Thanh nhận lời.
Viên tri sự (người coi giữ công việc) của trạm là Lã Hoa bước lên nói: "Việc này quyết không được, lệnh vua nghiêm ngặt và gấp rút." Thôi Thanh bảo Lã Hoa: "Dương thị lang đang lúc cùng quẫn. Nếu không thế thì báo lên phủ rằng trạm thiếu ngựa, có được không?" Lã Hoa hồi lâu mới đáp: "Thế thì được."
Thôi Thanh bèn báo như vậy lên phủ kinh đô, lại tự bỏ ra hai vạn tiền lương của mình mua nỉ mịn, cho làm một chiếc kiệu bọc nỉ, thuê phu khiêng đến thẳng nhà Dương Viêm đón phu nhân. Phu nhân gượng ốm lên kiệu, ông lại dặn phu khiêng phải chăm chỉ, đi suốt đêm; sáng hôm sau thì tới Lam Điền. Lúc ấy hành lý của Dương Viêm đơn sơ, bệnh của vợ cũng đã đỡ đôi chút, bèn cùng Viêm lên đường.
Dương Viêm nắm tay Thôi Thanh hỏi ông là con thứ mấy trong hàng anh em, Thôi Thanh đáp: "Tôi thứ mười tám." Thôi Thanh lại bỏ ra mấy nghìn tiền lương để lo chi phí đường núi từ Thương Ư trở đi. Tới trạm Hàn Công, Dương Viêm nắm vạt áo Thôi Thanh, bảo vợ ra chào, nói: "Đây là Thôi Thập Bát, dù sống hay chết cũng không quên, không cần nói nhiều nữa."
Dương Viêm đến trạm Lạc Nguyên ở Thương Ư thì trạm thiếu ngựa, người hầu trạm là Vương Tân đưa cho một con la. Lại gặp tư thương tham quân (viên quan nhỏ coi kho lương) của Đạo châu là Lý Toàn Phương đang áp tải hàng về kinh tâu trình; Toàn Phương liền dốc hết túi tiền giúp cho chuyến đi của Viêm.
Hai năm sau, vào mùa thu, Dương Viêm từ Giang Hoa được bổ làm trung thư thị lang (phó quan đứng đầu Trung thư tỉnh, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh), vào triều làm tể tướng. Về đến địa giới Kinh Triệu, ông hỏi viên quan trạm: "Thôi Thập Bát lang có ở đây không?" Viên quan trạm đáp: "Có ạ." Viêm rất mừng. Lát sau Thôi Thanh ra đón chào trước mặt, Viêm liền ngăn lại nói: "Thôi Thập Bát lang không nên tiếp đãi tôi như thế. Hôm nay tôi được sống trở về là nhờ ơn của ông."
Rồi hai người cưỡi ngựa sánh đôi mà đi, trò chuyện về khí hậu vùng Tương, Sở. Viêm nhân đó nói: "Với tài của ông thì làm chức gì mà chẳng được. Lão phu hôm nay có thể lo cho ông vào Bách đài (tức Ngự sử đài, cơ quan giám sát, đàn hặc quan lại) hoặc vào sở gián quan (quan can ngăn vua), tùy ông chọn." Thôi Thanh khiêm nhường từ chối, không dám có ý mong cầu may mắn. Viêm lại nói: "Đừng ngại, cứ nói đi." Thôi Thanh đáp: "Chức tiểu gián (gián quan bậc thấp) nhàn mà lại sang, tôi dám mong chức ấy." Viêm nói: "Tôi đã nghe rồi, đừng lo sai lệch."
Lúc Dương Viêm rời Lam Điền, ông nói với Thôi Thanh: "Lời lúc trước, trong vòng một tháng sẽ có kết quả." Viêm ở ngôi tể tướng được mười ngày thì gọi Vương Tân ở trạm Lạc Nguyên về làm trung thư chủ sự (viên chức coi giấy tờ ở Trung thư tỉnh), lại tâu xin bổ làm huyện úy huyện Đường Niên thuộc Ngạc châu; cho Lý Toàn Phương làm giám sát ngự sử (quan đi thanh tra, giám sát quan lại), lại kiêm coi trường giám Lạc Nguyên ở Thương châu. Còn lời hứa với Thôi Thanh thì im bặt.
Thôi Thanh mãn nhiệm, cố ý đến nhà Dương Viêm thăm. Lần đầu gặp, Viêm rất vui, giữ ngồi lâu, nhưng chỉ uống mấy chén rượu, không hề nhắc đến chuyện cũ. Hơn mười ngày sau Thôi Thanh lại đến, thì Viêm đã có vẻ lạnh nhạt. Từ đó Thôi Thanh lui về ở nhà, không bận lòng đến chuyện ấy nữa.
Hai năm sau, Dương Viêm lại bị giáng chức đi Nhai châu, đến Lam Điền thì thở dài than thở, sai người đi mời Thôi Thanh; Thôi Thanh cáo ốm không đến. Viêm bèn tự trách: "Dương Viêm đáng chết rồi!" Rốt cuộc ông không trả được ơn Thôi Thanh bằng một chức quan. (Trích từ sách Tục định mệnh lục)
LÝ PHIÊN
Tể tướng Lý Phiên từng ở trọ tại Đông Lạc, tuổi gần ba mươi mà chưa có chút tiếng tăm quan chức gì. Phu nhân là con gái quan thứ tử (quan thuộc Đông cung, phủ của thái tử) họ Thôi. Ông Lý nương nhờ nhà họ Thôi, nhưng nhà ấy đối đãi với ông không mấy tử tế.
Bấy giờ ở Trung Kiều có Hồ Lô sinh, giỏi bói toán, chỉ nghe tiếng người nói là biết sang hèn. Ông Lý bị mụn nhọt trên đầu, lại định đưa cả nhà dời đến châu kia (?) (tên châu bị khuyết, có lẽ là Từ châu), lòng rất buồn bực, bèn cùng anh em họ Thôi đi tìm Hồ Lô sinh. Hồ Lô sinh thích uống rượu, ai đến thăm cũng phải mang theo một bầu hồ lô rượu, nên người ta gọi ông là Hồ Lô sinh. Ông Lý và anh em họ Thôi mỗi người mang theo (?) ba trăm tiền.
Hồ Lô sinh đang tựa vào chiếc đệm cói, đã ngà ngà say. Anh em họ Thôi đến trước, Hồ Lô sinh không đứng dậy, chỉ đưa tay mời ngồi. Ông Lý vì ốm nên đến sau. Hồ Lô sinh nói: "Có quý nhân đến", bèn sai người hầu quét đất. Quét xong thì ông Lý vừa tới, chưa xuống lừa, Hồ Lô sinh đã cười ra đón, nắm tay nói: "Lang quân là quý nhân đấy."
Ông Lý nói: "Tôi nghèo lại ốm, lại sắp đưa cả nhà đi xa mấy nghìn dặm, có gì là sang?" Hồ Lô sinh nói: "Người ở trong lồng the thì lo gì gian truân." Ông Lý hỏi chuyện lồng the là thế nào, ông ta rốt cuộc không nói.
Ông Lý bèn đến châu ấy, ở tại cầu Tham Tá. Trong sứ viện (dinh làm việc của tiết độ sứ) có một vị Cao viên ngoại (viên ngoại lang, một chức quan) đi lại với ông Phiên rất thân. Một buổi sáng, ông Cao đến thăm Phiên, về rồi, đến chiều tối lại đến, ông Lý rất lấy làm lạ.
Gặp nhau, ông Cao nói: "Sáng nay tôi đến thăm ông, về thì mệt lắm, ngủ trưa, mơ thấy có người gọi ra ngoài thành, đi giữa bụi gai, gặp một người tá điền ở trang trại của vị sứ quân cũ, đã chết mười năm rồi. Người ấy nói với tôi: 'Viên ngoại không nên đến đây, là bị vật gì dụ dỗ, phải quay về ngay, tôi đưa viên ngoại về.' Rồi dẫn tôi đến cổng thành.
Tôi hỏi: 'Sao ngươi lại ở đây?' Đáp: 'Tôi làm tiểu lại, được sai đến trực hầu Lý Tam lang.' Tôi hỏi: 'Lý Tam lang nào?' Đáp: 'Người ở cầu Tham Tá. Biết viên ngoại đi lại với Lý Tam lang nên chờ ở đây.' Tôi hỏi: 'Tam lang sao lại được như thế?' Đáp: 'Là người ở trong lồng the.' Gặng hỏi thì không chịu nói.
Nó lại nói: 'Tôi đói, viên ngoại có thể cho ít rượu, cơm, tiền bạc không? Tôi không dám vào thành, xin bày ở ngoài thành cho.' Tôi bảo: 'Bày ở nhà Tam lang có được không?' Nó nói: 'Như thế là giết tôi đấy.' Rồi tôi tỉnh dậy. Tôi đã sai người bày rượu cơm ở ngoài thành, nay đến báo ông tin vui." Ông Lý mỉm cười.
Mấy năm sau, quan bộc xạ (một trong hai phó quan đứng đầu Thượng thư tỉnh, ở đây là hàm danh dự) Trương Kiến Phong trấn giữ châu ấy, tâu xin cho ông Lý làm tuần quan (quan phụ tá trong phủ tiết độ sứ) kiêm hàm hiệu thư lang (quan hiệu đính sách vở). Khi ấy có một nhà sư người Tân La (nước ở bán đảo Triều Tiên) giỏi xem tướng, nói rằng ông Trương không làm được tể tướng. Ông Trương rất buồn, bèn bảo nhà sư xem trong sứ viện có vị lang quan nào sẽ làm tể tướng không.
Nhà sư xem khắp lượt, hồi lâu nói: "Không có ai cả." Ông Trương càng không vui, hỏi: "Có lang quan nào chưa vào viện không?" Người ta báo: "Lý tuần quan chưa vào." Ông liền sai giục gọi đến. Chốc lát ông Lý tới, nhà sư bước xuống thềm ra đón, nói với ông Trương: "Tuần quan là người ở trong lồng the, bộc xạ cũng không bằng."
Ông Trương cả mừng, nhân hỏi chuyện lồng the. Nhà sư nói: "Người làm tể tướng thì cõi âm (?) tất ngầm lấy lồng the che chở (?), sợ bị vật lạ quấy nhiễu; các quan khác thì không được như thế." Lúc ấy mới hiểu lời Hồ Lô sinh và ông Cao nói. Ông Lý rốt cuộc làm đến tể tướng. Thật đúng thay, sang hèn của con người đã định sẵn rồi! (Trích từ sách Dật sử)
VI CHẤP NGHỊ
Vi Chấp Nghị từ ngôi tể tướng bị giáng làm thái tử tân khách (chức quan hầu cận, khuyên bảo thái tử, thực chất là chức nhàn), lại bị giáng làm tư mã (chức phó quan ở châu, thường dành cho quan bị giáng) Nhai châu. Trước kia, khi Chấp Nghị làm chức phương viên ngoại (quan coi bản đồ, địa giới các nơi), các viên chức dâng bản đồ các châu lên; mỗi khi đến bản đồ các châu vùng Lĩnh Nam, ông đều sai mang đi ngay, chưa từng xem.
Đến khi làm tể tướng, trên vách phía bắc có treo một bức đồ kinh (sách địa chí kèm bản đồ). Mấy ngày sau ông thử lại xem, thì ra là bản đồ Nhai châu, trong lòng rất ghét. Đến nay quả nhiên bị giáng đi Nhai châu, hai năm sau chết ở vùng ven biển. (Trích từ sách Cảm định lục)
VIÊN TƯ
Núi Thanh Khê ở Phục châu đẹp rực rỡ không đâu sánh bằng. Tướng công Viên Tư lúc chưa hiển đạt sống ở vùng giữa Phục châu và Dĩnh châu. Nhân một ngày trời tạnh ráo, ông leo lên núi này, đi mấy dặm, đường hẹp và vắng vẻ, càng đi càng kỳ lạ hiểm trở, tuyệt không có dấu chân người. Có một nho sinh (người học đạo Nho) sống bằng nghề bán thuốc, dựng nhà ở chân núi. Ông Viên trò chuyện với người ấy, rất thân thiết, bèn ngủ lại.
Ông Viên hỏi: "Chốn này hẳn phải có tiên nhân, ẩn sĩ." Nho sinh đáp: "Có năm sáu vị đạo nhân (người tu theo Đạo giáo), cứ hai ba ngày lại đến một lần, không biết họ ở đâu; tuy tôi quen họ nhưng họ không chịu nói rõ." Ông Viên hỏi: "Xin được đến bái kiến có được không?" Đáp: "Các vị ấy rất ghét người lạ, nhưng lại khá thích rượu; ông chỉ cần có một vò rượu ngon là có thể gặp được."
Ông Viên từ biệt ra về, sau mang rượu trở lại. Qua mấy đêm, quả nhiên có năm người đến, có người đội khăn da hươu, có người đội mũ the, chống gậy lê, đi dép cỏ. Từ xa họ đã chào hỏi nhau, cười lớn, rồi ra bên khe nước rửa chân, đùa giỡn với nho sinh. Nho sinh bày chiếu, dâng rượu; năm người thấy vậy rất mừng, nói: "Ở đâu ra thứ này thế? Mỗi người hãy uống ba năm chén."
Nho sinh nói: "Chẳng phải tôi có được đâu, có người khách mang đến, mong được bái kiến các tiên sinh." Rồi dẫn ông Viên ra lạy lần lượt cả năm người. Năm người nhìn nhau biến sắc, hối hận vì đã uống rượu ấy, lại giận nho sinh, nói: "Không nên để người ngoài đến quấy rầy."
Nho sinh nói: "Người này lòng thành đáng khen, lại cũng là người cùng đạo, cứ thong thả một chút thì có hại gì?" Họ dần dần nguôi giận. Thấy ông Viên rất khiêm cung, họ thỉnh thoảng cười nói với ông, rồi nhìn ông Viên bảo: "Ngồi đi." Ông Viên lạy thêm lần nữa rồi vào chỗ ngồi.
Lát sau, rượu đã ngà say, họ nhìn chằm chằm ông Viên, nói: "Người này rất giống vị hòa thượng ngồi thiền ở Tây Hoa." Hồi lâu lại nói: "Đúng là ông ấy rồi." Liền bấm đốt ngón tay tính: vị sư ấy mất đã bốn mươi bảy năm. Hỏi tuổi ông Viên thì đúng bốn mươi bảy. Họ vỗ tay nói: "Nên đi cầu quan chức đi, phúc lộc đã đến rồi."
Rồi họ nắm tay ông Viên từ biệt, đi qua hang lên đỉnh núi, níu dây leo nhảy nhót, bay lượn như chim mà đi, chốc lát đã không thấy nữa. Về sau ông Viên quả nhiên được phong tể tướng, làm tiết độ sứ (quan trấn giữ một vùng, nắm cả quân sự lẫn hành chính) Tây Xuyên. (Trích từ sách Dật sử)
BÙI ĐỘ
Cố trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư tỉnh, hàng tể tướng) Tấn quốc công Bùi Độ, từ khoa tiến sĩ, thi đỗ khoa bác học hoành từ (kỳ thi chọn người học rộng, văn hay) và chế khoa (kỳ thi đặc biệt do vua ra lệnh mở) — cả ba khoa. Trên đường làm quan hơn hai mươi năm, ông từng làm phụ tá ở Chiết Hữu, làm duyện (viên thuộc quan) phủ Hà Nam. Đến đời vua Hiến Tông, tiếng tăm lừng lẫy, trải làm quan ở ba sở, được phong ngự sử trung thừa (phó quan đứng đầu Ngự sử đài); nhà vua rất trọng, lòng người đều quy phục.
Năm sau, tháng sáu mùa hạ, Lý Sư Đạo, chủ soái Đông Bình, ngầm mưu làm phản, sợ các bề tôi trung thành trong triều, có ý giết hại tể tướng, bèn bí mật sai người đến kinh đô, đón đường tướng quốc Vũ Nguyên Hành ở con phố cấm ngoài cổng đông phường Tĩnh An; lại trong bóng tối truyền tiếng hô lớn: "Đến phường Dịch lấy đầu trung thừa họ Bùi!"
Bấy giờ ở kinh đô mới chuộng loại mũ nỉ của châu kia (?). Hôm trước, quân Quảng Lăng dâng tặng ông một chiếc mũ kiểu mới; ông ngắm nghía rồi đội. Sắp vào chầu, dưới ánh nến chải đầu xong, ông lấy chiếc mũ ấy đội lên. Người dắt ngựa đưa ông ra cổng đông của phường thì bọn thích khách bất ngờ ập tới, hô giết rất dữ dội.
Thích khách vung đao chém trúng mũ, ông ngã ngựa; chúng tưởng ông đã mất đầu, sục tìm trên mặt đất cái đầu rơi rất gấp. Người cưỡi ngựa theo hầu là Vương Nghĩa vội quay cương lại, lấy thân che cho ông. Thích khách biết ông còn nguyên vẹn, lại vung đao chém Vương Nghĩa, đứt cánh tay, suýt chết.
Ông Độ nhờ đỉnh mũ dày nên chỗ đao chém chỉ bị thương nhẹ, như một sợi chỉ dài mấy tấc, hơn mười ngày đã lành như thường. Về sau ông lên đến ngôi tể tướng, đi đánh Hoài Tây, lập công lớn, trải sáu đời vua, khi vào triều làm tể tướng, khi ra ngoài cầm quân; khách khứa, quan lại dưới trướng đông như mây khắp bốn phương. Cuộc đời ông từ đầu đến cuối lâu dài bền vững như thế. (Trích từ sách Tục định mệnh lục)
TRƯƠNG VIÊN
Trương Viên người quận Ngô, từ chức huyện úy huyện Phụng Thiên sắp lên kinh dự tuyển (chờ xét bổ nhiệm chức mới). Bấy giờ Lý Kỷ (về sau bị phế làm dân thường) đang ở Chiết Tây, kiêm coi việc muối sắt; Trương Viên có quen biết cũ với ông ta, định đến yết kiến để xin tiền gạo.
Chưa đến nơi, ông mơ thấy một người mang giấy bổ nhiệm đến, nói: "Trương Viên có thể tạm coi chức huyện lệnh huyện Tân Dụ, Viên châu." Trong mơ, Viên cho rằng mình đã từng làm xích úy (huyện úy ở huyện ngay sát kinh đô, chức được coi trọng), không nên nhận chức ấy, nhất quyết không chịu nhận. Người kia nói: "Giấy cấp lương hai quý đã phát ra rồi, không nhận thì làm sao?" Rồi bỏ lại đó mà đi. Viên tỉnh dậy, rất ghét giấc mơ ấy.
Đến khi gặp Lý Kỷ, ông kể hết nỗi túng thiếu. Lý Kỷ giữ ông lại mấy ngày; lúc sắp từ biệt, Lý Kỷ bảo: "Kỳ hạn của ông còn xa, có thể nhận một chức việc không? Cũng đủ giúp chi phí sinh sống đắt đỏ ở kinh đô (củi đắt như quế, gạo đắt như ngọc)." Viên không dám từ chối, Lý Kỷ bèn cho ông làm quan coi trường muối sắt ở quận Tỳ Lăng. Viên nghĩ chức tuy thấp nhưng lợi nhiều, bèn nhận.
Đến chỗ nhận việc, xem sổ sách, thì con dấu đang dùng chính là con dấu cũ đã bỏ của huyện Tân Dụ, Viên châu. Viên nhận việc từ tháng tư, đến tháng chín thì thôi, lương hai quý đều đúng như lời trong mơ. (Trích từ sách Tiền định lục)
TRIỆU XƯƠNG THỜI
Năm Nguyên Hòa thứ mười hai (817), vua Hiến Tông dẹp yên Hoài Tây. Triệu Xương Thời làm tì tướng (tướng phụ, tướng cấp dưới) của Ngô Nguyên Tế, thuộc quyền Trương Bá Lương. Ngày hai mươi bảy tháng chín, ở thành Thanh Lăng, ông giao chiến với Lý Tố, bị chém trúng sau gáy, ngã ngựa chết.
Đến canh tư đêm ấy, ông bỗng như ngủ dậy, nghe tiếng một vị tướng (?) điểm duyệt binh lính theo tên họ, gọi "người này, người nọ", rồi lại nghe tiếng "Dạ!" đáp lại; cứ như vậy chừng hơn nghìn người. Triệu chăm chú lắng nghe, tưởng sẽ gọi đến tên mình, nhưng đến khi điểm xong vẫn không nghe gọi.
Chốc lát trời sáng, Triệu dần tỉnh lại, gượng đứng dậy nhìn quanh, thì những người chết hai bên đều là những người đêm qua ông nghe gọi tên. Bấy giờ mới biết đó là cuộc điểm duyệt ở cõi âm (?). Triệu mới biết mình không chết, bèn đi về; hơn một tháng thì vết thương lành. Lúc ấy mới biết những người chết trận cũng đều có số mệnh đã định từ trước. (Trích từ sách Bác dị chí)
Thái Bình quảng ký, quyển một trăm năm mươi ba
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh sai biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video