Thiên 158 — Quyển 158

 Thái Bình quảng ký, quyển thứ một trăm năm mươi tám

 Định số (số mệnh đã được trời định sẵn, con người không đổi được), phần mười ba

 Thành Nhuế; Dương Úy; Âu Dương Giải

 Y Phiên; Cố Ngạn Lãng; Lý Giáp

 Phòng Tri Ôn; Đậu Mộng Chinh; Hứa sinh

 Dương Đỉnh Phu; Ngưu Hy Tế; Chữ nghĩa của Âm quân (vị quan cai quản cõi âm)

 Người đàn bà nghèo; Chi Tiễn

 Thành Nhuế

 Trong niên hiệu Thiên Hựu đời Đường, quân vùng Hoài vây Vũ Xương. Trung lệnh (tức Trung thư lệnh, chức quan đứng đầu sảnh Trung thư, ngang hàng tể tướng; ở đây là danh hàm ban cho các tướng trấn giữ địa phương) Đỗ Hồng xin Lương vương cứu viện. Lúc ấy nước Lương và đất Kinh đang hòa hảo, nên Lương vương bóng gió bảo Trung lệnh Thành Nhuế đem quân đi cứu.

 Thành Nhuế muốn tự mình cầm quân đi đánh, bèn dốc sức đóng một chiếc chiến thuyền khổng lồ, ba năm mới xong, đặt tên là "Hòa Châu tải" (nghĩa là "chở cả một châu"). Trên thuyền bày sảnh đường, nhà cửa và các ty sở, giống hệt quy chế một nha phủ. Thuyền lại có những tên gọi như "Tề Sơn" (cao ngang núi), "Tiệt Hải" (chắn ngang biển), thì những vẻ lộng lẫy khác cũng đủ biết rồi.

 Thành Nhuế che lỗi, gạt bỏ lời can, mọi việc đều tự ý quyết đoán. Các quan thuộc trong mạc phủ (bộ máy giúp việc riêng của vị tướng trấn giữ) chỉ cúi đầu ngẩng đầu theo, không ai dám nói một lời. Chỉ có viên lại Khổng mục (viên chức lo giữ sổ sách, giấy tờ) là Dương Hậu tán thành việc ấy.

 Thuyền đậu dưới núi Phá Quân thì bị quân Ngô phóng lửa đốt cháy. Thành Nhuế rốt cuộc chết đuối, quân lính tan vỡ. Trước đó ông đã đổi tên là Nhuế; chữ "Nhuế" gồm bộ "thủy" (nước) và chữ "nội" (bên trong), tức là "trong nước". Chết ở trong nước, há chẳng phải là điềm báo trước hay sao? Quân Hồ Nam và quân Lãng Châu vào Giang Lăng, bắt giải quân dân, người giữ chức việc, thợ khéo, sư sãi, đạo sĩ, đào kép, tất cả đều đưa về Trường Sa. Cái tên Thành Nhuế và cái hiệu "chở cả một châu" đều đã được định từ trước vậy. (Trích từ "Bắc mộng tỏa ngôn")

 Dương Úy

 Đời Đường, sứ quân (tiếng tôn xưng quan Thứ sử, tức quan đứng đầu một châu) Dương Úy cai quản đất Dương Nguyên (?). Đạo sĩ Trần Hưu Phục mỗi lần đến châu thường trọ ở cung Tử Cực. Dương Úy rất muốn được gặp một lần, nhưng ông họ Trần (người quê Dĩnh Xuyên) cứ hễ đến là lại đi nơi khác. Dương Úy bèn dặn các đạo sĩ: "Lần này ông ấy có đến thì phải báo ngay cho ta." Một hôm ông ấy lại đến, các đạo sĩ vội đi báo. Chốc lát, quan đứng đầu châu đem cờ quạt nghi trượng tới, rồi vái chào.

 Dương công nói: "Tôi ngưỡng mộ phong thái của ngài đã lâu, nay may được hầu chuyện, xin mạn phép hỏi về lộc và tuổi thọ sau này của mình, xin ngài đừng lấy làm lạ vì tôi đường đột." Ông họ Trần vốn gọi người khác là "khanh", bèn nói với quan châu: "Khanh làm Thứ sử ba lần là xong." Rồi không nói gì thêm. Dương Úy không vui, vì ông đã từng cai quản hai quận, đến đây là lần thứ ba. Từ đó ông thường cho rằng chức đang giữ là nơi mình sẽ chết.

 Về sau hết nhiệm kỳ mà vẫn bình yên vô sự, ông không hiểu được lời kia. Chẳng bao lâu ông lại được giao cai quản châu này, cũng làm trọn kỳ hạn. Thôi chức rồi lại được bổ về chính quận ấy. Tính ra ba lần làm quan ở đây, rốt cuộc ông chết tại đó. Vậy lời "ba lần làm Thứ sử" quả là ứng vào chỗ này chăng? Em út của Dương công là Dương Tân đã kể chuyện này cho tôi. (Trích từ "Bắc mộng tỏa ngôn")

 Âu Dương Giải

 Âu Dương Giải là cháu của ông Tứ Môn (tức Âu Dương Chiêm, từng làm Tứ môn trợ giáo, chức thầy dạy ở trường Tứ môn của triều đình). Giải hơi giỏi văn phú, ra vào trường thi gần hai mươi năm. Trung lệnh họ Vi ở phường Thiện Hòa (tức Vi Chiêu Độ) khi còn làm quan trong các sảnh, Giải thường mang văn bài của mình đến tận cửa dâng lên (lối "hành quyển": trước kỳ thi, sĩ tử đem bài văn dâng cho người có danh vọng để mong được biết đến và tiến cử). Suốt hơn mười năm như thế, chưa từng được gặp mặt một lần, nhưng Giải chưa bao giờ thiếu lễ mừng khi có việc vui, lễ viếng khi có việc tang. Vi công tuy không nói ra nhưng trong lòng rất thương anh ta.

 Đầu niên hiệu Trung Hòa, Vi công theo xa giá nhà vua vào Tây Xuyên, được phong làm tể tướng. Lúc ấy Giải đang trọ ở vùng Hán Nam. Vi công dò hỏi biết được chỗ ở, bèn viết thư riêng bảo Lưu Cự Dung, vị tướng trấn giữ đất Tương, cho Giải được theo đoàn kế lại lên kinh dự thi (lệ "kế giai": người được địa phương tiến cử đi cùng viên lại nộp sổ sách lên kinh để dự thi).

 Lưu Cự Dung nhận thư rất mừng, đối đãi Giải bằng lễ hậu. Ngoài việc tiến cử anh ta đứng đầu, ông còn cấp cho hơn một nghìn quan tiền (mỗi quan là một xâu nghìn đồng), lại mở tiệc lớn ở phủ. Rồi chọn ngày lên đường. Chẳng bao lâu, một đêm Giải đau tim mà chết. Lưu Cự Dung bèn lấy lá thư trả lời của Giải dâng lên Vi công. Vi công đọc xong buồn bã, nhân đó nói: "Mười năm không gặp được mặt, rõ ràng là chẳng sai (ý nói số phận đã định không cho gặp nhau)." (Trích từ "Đường Trích ngôn")

 Y Phiên

 Hoàng Sào làm nhơ bẩn, giày xéo cung điện, không thể so với loạn An Lộc Sơn và loạn Chu Thử. Trong thời ấy có nhiều chuyện rất lạ, đều được những người thích chuyện ghi chép lại. Quan lại, nhà nông, lái buôn dắt vợ con lẩn trốn ra ngoài được thì nhiều không kể xiết; thậm chí có người kẹt trong vùng giặc hàng tháng trời, ngày ngày trốn tránh mà rốt cuộc chẳng hề thấy mũi gươm của giặc. Riêng Y Phiên, nguyên huyện lệnh Kính Dương, bị quân giặc bắt được, nhiều lần thoát chết dưới lưỡi dao. Sau đó ông lạc mất người thân ruột thịt, mặc áo nhà quê lén đi trong đêm, đến cửa ải Lam Quan thì bị mãnh thú vồ ăn thịt. Tai họa đã đến thì sao có thể tránh qua loa cho khỏi được? (Trích từ "Đường khuyết sử")

 Cố Ngạn Lãng

 Cố Ngạn Lãng ở Đông Châu (tức Đông Xuyên) dùng Thái Thúc Hướng làm phó sứ. Vì nhớ ơn từ thuở mình còn hèn mọn, ông đề cử Thái làm phó tướng quân, lại thường hết mực kính trọng. Em ông là Cố Ngạn Huy nối chức anh, rất thích sạch sẽ, thường chê người khác hôi, nên kẻ hầu hạ hai bên đều phải xông hương rồi mới được sai bảo. Các quan thuộc trong mạc phủ đều là con em nhà quan ở triều, cũng có phần khinh bạc.

 Thái úy (một trong những chức quan cao nhất triều đình) Vi Chiêu Độ đi thu phục thành Thục, dùng Cố Ngạn Huy làm Chiêu thảo phó sứ (phó chỉ huy việc chiêu hàng và đánh dẹp). Ở trong quân, mỗi buổi sáng Ngạn Huy dẫn các quan thuộc cùng đến yết kiến quan chưởng võ (người nắm việc binh, tức Vi Chiêu Độ); Thục tiên chủ (tức Vương Kiến, về sau lập nước Thục) cũng có mặt ở đó, bọn họ đều coi thường ông. Ngay cả Vi Chiêu Độ cũng ghét Ngạn Huy vô lễ.

 Ngạn Huy nối chức anh, về sau bị chúa Thục đánh bại, tự tay giết cả nhà mình; các quan lang là Ôn Thuật cùng những người khác đều chết theo. Trước đó Thái Thúc Hướng giữ chức đứng đầu các quan thuộc, là người tâm phúc của họ Cố, khác hẳn đám quan triều được mời về chỉ biết nhàn nhã bên chén rượu mâm cỗ. Cố em đã được tôn sùng, lại ghét Thái hay ngăn cản mình. Vương tiên chủ nhân chỗ hở ấy tung lời ly gián, lại nói: "Thử bỏ Thái Trung thừa (Ngự sử trung thừa, ở đây là danh hàm của Thái Thúc Hướng) đi xem các ngươi có làm nổi không!" Vì thế Thái Thúc Hướng từ chức về ở nhàn. Họ Vương bèn đem toàn quân đến đánh.

 Ở đất Thục có thuật sĩ (người giỏi các phép bói toán, đoán số) tên Chu Hiệp thường nói với người ta: "Hai anh em họ Cố tuy địa vị cao, làm tiết trấn (vị tướng trấn giữ một vùng), nhưng sống thì không có nhà cửa, chết thì không có mồ mả." Không ai hiểu lời ấy. Có người giải thích: "Hai anh em họ Cố vốn là tướng nhỏ ở quân Thiên Đức, gặp thời lập công, liền được bổ làm chủ Đông Xuyên, anh em lần lượt nắm giữ. Cố anh làm đến tể tướng rồi mất, trối lại đốt xương đem về chôn ở Phong Châu, nhưng gặp lúc nhiều việc nên chưa làm được. Đến khi Cố em thất bại khốn đốn thì lễ tống chung (lễ lo việc ma chay) lại cũng thiếu." Thế là lời của họ Chu đã ứng nghiệm ở đây vậy. (Trích từ "Bắc mộng tỏa ngôn")

 Lý Giáp

 Đầu niên hiệu Thiên Hựu đời Đường, có Lý Giáp, vốn người Thường Sơn, gặp năm đói kém, dời nhà đến khe núi phía tây nam Hình Đài, sống bằng nghề đốn củi đem bán để kiếm ăn sớm tối. Có lần ban đêm anh đến dưới núi Đại Minh, gặp mưa gió ập tới, bèn vào đền thờ thần để tránh. Chẳng mấy chốc đến nửa đêm, mưa sấm mới ngớt, Lý Giáp liền ngủ ở gian đền, dưới gốc tùng gốc bách.

 Lát sau có tiếng quân hầu hô dẹp đường trước sau từ xa vọng lại, thấy cờ xí phấp phới, xe ngựa rầm rập; có kẻ mặc giáp đội mũ trụ, có kẻ cầm giáo cầm kích, có người đội mũ cao đi giày lớn, có người mặc áo chầu cầm hốt ngay ngắn. Họ vái nhường nhau bước lên thềm, ngồi thành hàng trên nhà đến hơn chục vị, rồi sai bày rượu dọn cỗ, chuyện trò vui vẻ hồi lâu.

 Người đứng đầu chiếu phía đông chính là thần núi Đại Minh, thân hình to lớn, khí phách cao vời. Người đứng đầu chiếu phía tây là thần đầm Hoàng Trạch, dáng người mảnh khảnh gầy gò, tiếng nói trong trẻo vang rõ. Kế sau nữa, nghe nói là thần sông Chương; số còn lại thì không biết tên. Họ ngồi bàn luận, cân nhắc những việc của cõi âm và cõi dương.

 Một vị nói: "Tôi vâng mệnh Ngọc Hoàng, nhận bùa lệnh nơi cửa vàng Thiên đình, cai quản mấy trăm dặm từ mặt núi Thái Hành đến bờ sông Thanh Chương, may được làm chủ của người dân. Tôi không dám ham chơi lười nhác, không dám bẻ cong phép tắc để thiên vị việc riêng, không dám cậy mình tôn quý mà làm hại kẻ dưới. Tôi nơm nớp dè dặt để vâng theo Thượng đế mà trị một phương, cho nên năm nào cũng được mùa, dân không mắc dịch bệnh. Chỗ tôi cai trị, đến nay là như thế."

 Một vị khác nói: "Vùng nước trong mát, miền mênh mông bát ngát, phía tây tụ lại những đỉnh núi lớn, phía đông thấm dần ra biển cả, đầm này nối hồ kia, xa đến nghìn dặm. Tôi vâng bùa lệnh của Thượng đế, đến ở nơi này cùng dân chúng. Tuy sấm chớp nổi lên là do tôi, sóng gió dấy lên là do tôi, giận dữ ào ạt chẳng ai ngăn nổi, nhưng nếu không có chiếu mệnh thì tôi cũng không dám làm gì, chưa đến đúng thời thì không dám xuôi ngược. Tôi lấy lẽ ngay mà điều khiển, lấy sự yên tĩnh mà giữ gìn, nhờ vậy cây cỏ tốt tươi, cá ba ba sinh sôi, bãi đất mặn sỏi đá cũng nảy nở, cỏ bồ lau sậy um tùm mọc lên. Trời cao soi xét, cũng may là không có tai họa bất ngờ."

 Lại một vị nói: "Vùng núi non cao ngất, chốn vách đá lởm chởm, tôi được chia cai quản một góc đất gồ ghề, coi giữ cả loài bay loài chạy. Gấu, hổ, báo, quạ, chim khách, chim điêu, chim ưng, cử động hay dừng nghỉ đều thuận theo, không con nào dám hại dân. Đó vốn là phận sự của tôi, cần gì phải nói nhiều."

 Cả tiệc đều nói: "Phải, phải." Thần núi Đại Minh bỗng trợn mắt nhướng mày, tặc lưỡi thở dài, nói với các vị khách: "Các ngài trấn giữ vỗ yên các phương, công bằng trông coi bờ cõi đồng nội, hoặc dưới nước hoặc trên cạn, mỗi vị đều có sở trường. Nhưng con số vận hành của trời đất, kỳ hạn tai ách của muôn loài thì đã đến: giặc lớn sắp nổi lên, nạn lớn sắp dấy lên; dù các ngài khéo cai trị, cũng biết làm sao được?"

 Mọi người đều hỏi: "Ngài nói vậy là ý gì?" Thần Đại Minh đáp: "Hôm qua tôi lên chầu nơi Thượng đế, trộm nghe các vị thánh bàn về việc sau này: trong khoảng ba mươi năm, binh đao sẽ nổi lên dữ dội; vùng phía bắc Hoàng Hà, phía tây biển cả, phải giết hại hơn sáu mươi vạn người. Đến lúc ấy, nếu không phải người tích nhiều điều thiện, nhiều điều nhân, hết lòng trung hiếu thuần hậu, thì không ai tránh khỏi. Thêm nữa, ở phương tây bắc có hai nước Hoa Tư và Già Tỳ đang chờ số người ấy để lấp đầy đất của họ. Hay là đám dân này ít phúc nên phải chịu cảnh chém giết?" Mọi người đều nhăn mặt nhìn nhau, nói: "Việc ấy chúng tôi không biết được."

 Ăn xong thì trời cũng sắp sáng, các vị khách đều lên xe đi, thần Đại Minh cũng không biết ở đâu. Đến sáng hẳn, Lý Giáp tâm trí mơ màng, như vừa gặp chuyện trong mộng. Về nhà rồi, anh ghi chép lại đầu đuôi mọi việc, kể cho những người hiền trong xóm nghe. Từ đó về sau hơn ba mươi năm, Trang hoàng (tức Hậu Đường Trang Tông) và triều Lương đóng quân đối địch hai bên bờ sông, trận mạc nối nhau; đến thời Tấn, Tống (?) quân rợ làm loạn Trung Hoa, giáo mác không ngớt, người bị lầm than chết chóc đâu chỉ sáu mươi vạn. Nay xét kỹ lời Lý Giáp kể, có lẽ là ý trời chứ không phải việc người chăng? (Trích từ "Lưu thị nhĩ mục ký")

 Phòng Tri Ôn

 Cố tướng trấn giữ đất Thanh là Phòng công Tri Ôn, thuở trẻ cùng em họ bên ngoại là Từ… (chỗ này sách gốc khuyết chữ) làm trộm cướp ở vùng Duyện, Vận; ban ngày thì trốn trong mả cổ. Một tối gặp mưa chưa ra ngoài, nghe có hai con quỷ đến. Một con nói: "Ở đây có vị chủ nhân sẽ làm Tiết độ sứ (tướng trấn giữ một vùng, nắm cả binh quyền lẫn việc cai trị), nên khoan đã." Ông và em họ đều nghe thấy.

 Hai người hỏi nhau: "Vừa rồi có nghe tiếng nói ở ngoài không?" Từ đáp: "Có." Phòng nói: "Ta với em chưa biết là ai, đêm mai em hãy ngủ chỗ khác, một mình ta ở đây để thử." Đến tối, hai con quỷ lại đến, một con lại nói: "Vị quý nhân đêm qua vẫn còn ở đây." Phòng nghe vậy mừng lắm. Về sau ông quả nhiên làm Tiết độ sứ mấy trấn, làm quan đến Thái sư, Trung thư lệnh, được phong Đông Bình vương. Thế mới biết sách "Tấn thư" chép chuyện Ngụy Dương Nguyên (tức Ngụy Thư đời Tấn) nghe quỷ gọi mình là "Tam công" (ba chức quan cao nhất triều đình) là không sai vậy. (Trích từ "Ngọc đường nhàn thoại")

 Đậu Mộng Chinh

 Học sĩ Hàn lâm (quan văn trong viện Hàn lâm, lo soạn chiếu chỉ cho vua) là Đậu Mộng Chinh thời nhà Lương của họ Chu, nổi tiếng ở đời về văn học. Bấy giờ Thượng phụ (danh hiệu tôn kính bậc trọng thần, được vua coi như bậc cha chú) họ Tiền ở Lưỡng Chiết được ban mệnh làm Nguyên soái. Đậu cho rằng Tiền công không có công với triều đình, ở tận một góc xa, ngồi không mà hưởng ơn dày, không xứng với mệnh ấy, bèn ôm tờ chiếu viết trên giấy gai mà khóc giữa triều. Hôm sau, Đậu bị giáng làm thuộc lại ở Đông Châu.

 Vì thất ý bị phạt, ông thường buồn bực không vui. Có lần ông mộng thấy có người nói: "Ông chớ tự làm khổ mình, chẳng bao lâu sẽ được trở lại chức cũ. Nhưng sau này cẩn thận đừng làm thừa tướng; nếu có mệnh ấy thì phải tìm mọi cách mà tránh." Về sau Đậu lại được giữ chức trong cung cấm. Ít lâu sau được thăng Công bộ thị lang (quan phó của bộ Công, bộ coi việc xây dựng, thủ công). Đậu chợt nhớ lời trong mộng, rất ghét việc ấy, nhưng đã nhận mệnh thì không thể từ chối tránh đi. Chẳng bao lâu quả nhiên ông chết. (Trích từ "Ngọc đường nhàn thoại")

 Hứa sinh

 Nhà quan Đô áp nha (võ quan coi đội thân binh, nghi vệ của Tiết độ sứ) ở Biện Châu là Chu Nhân Trung có người khách ở nhờ tên là Hứa sinh, bỗng chết đột ngột, theo sứ giả xuống cõi âm. Những nơi đi qua đều giống như thành quách châu quận. Bỗng thấy dưới đất chất nghìn thạch thóc (thạch là đơn vị đo dung tích, khoảng một hộc lớn), ở giữa cắm một tấm biển ghi: "Bổng lộc của Kim ngô tướng quân (tướng coi việc canh giữ, tuần phòng kinh thành) Chu Nhân Trung." Hứa sinh rất lấy làm lạ.

 Đến công đường, sứ giả dẫn vào một ty sở. Viên lại chủ sự xem sổ rồi nói: "Người này bị bắt nhầm rồi." Hắn bảo Hứa sinh: "Ngươi cứ ở đây, ta sẽ đi bẩm với Âm quân, nhưng cẩn thận chớ nhìn trộm sổ sách của ta." Viên lại đi rồi, Hứa sinh lén nhìn lên giá, thấy có thẻ đề: "Sổ đồ ăn uống của người trần gian." Hứa sinh thầm nhớ chủ nhà là Chu Nhân Trung không ăn tương, muốn biết vì sao, bèn giở sổ tìm, nhưng phần lớn chữ trong đó không hiểu được.

 Một lúc sau, viên lại chủ sự giận lắm, biết Hứa sinh không cẩn thận, trợn mắt trách mắng. Hứa sinh sợ hãi xin lỗi, thưa với viên lại: "Kẻ hèn này cả đời chịu ơn Chu Nhân Trung, biết tính ông ấy không ăn tương, nên mới dám lén xem sổ đồ ăn để kiểm lại, xin tha tội cho." Viên lại nguôi giận đôi chút, tự lấy sổ đồ ăn, ghi dưới tên Nhân Trung: "Đậu nành ba hợp" (hợp là đơn vị đo rất nhỏ, bằng một phần mười thăng; đậu nành là thứ dùng làm tương). Viên lại bèn sai sứ giả lúc trước dẫn Hứa sinh ra, thả về.

 Đường về nhỏ hẹp, Hứa sinh theo sứ giả mà đi, bỗng thấy một người đàn bà mặt mày tiều tụy, quần áo rách rưới, bế một đứa bé, lạy ở bên đường, nói với Hứa sinh: "Thiếp là người vợ đã mất của Chu Nhân Trung, mấy năm trước chết vì sinh nở, đến nay vẫn chưa được đầu thai, đói rét khổ sở lắm. Mong ngài giúp cho mấy nghìn quan tiền." Hứa sinh từ chối vì không có tiền. Người đàn bà nói: "Thứ thiếp xin là tiền giấy (vàng mã). Sau khi hồn ngài trở về, có thể mua đem đốt cho thiếp. Lại mong Nhân Trung chép cho thiếp một bộ kinh Kim Quang Minh (một bộ kinh Phật) để làm lễ sám hối (lễ tụng kinh xin rửa tội lỗi), thì có thể được chỉ đường đầu thai."

 Rồi bà đi trước. Hứa sinh đi thẳng đến chùa Tướng Quốc, sắp bước qua ngưỡng cửa thì bị sứ giả xô ngã xuống đất, liền tỉnh lại. Nhân Trung vừa buồn vừa mừng, hỏi chuyện dưới cõi âm. Hứa sinh nói: "Chẳng bao lâu nữa ông nhất định sẽ làm Kim ngô tướng quân." Rồi kể chuyện tấm biển và đống thóc, lại kể chuyện gặp người vợ đã mất của ông, tả hình dáng bà thật không sai chút nào.

 Về sau Hứa sinh cùng ăn với Nhân Trung, Nhân Trung nói: "Từ sau khi ngươi chết đi, ta bỗng thấy tương thơm, nay ăn rất thích." Đó chính là sự ứng nghiệm của việc ghi "đậu nành ba hợp". Từ đó họ Chu chép kinh xong, Hứa sinh đốt mấy nghìn tiền giấy, người vợ hiện về trong giấc ngủ cảm tạ rồi đi. Họ Chu quả nhiên làm Kim ngô tướng quân. Những việc của cõi sáng và cõi tối không sai một mảy may. (Trích từ "Ngọc đường nhàn thoại")

 Dương Đỉnh Phu

 Tiến sĩ (người thi đỗ khoa Tiến sĩ) Dương Đỉnh Phu giỏi văn chương, được người đương thời khen ngợi. Mấy năm trước ông đi chơi núi Thanh Thành, qua sông Tạo, người đi cùng thuyền khoảng hơn năm mươi. Đến giữa dòng gặp gió dữ, thuyền trôi dạt va vào tảng đá lớn, lật úp giữa sóng to, những người cùng qua sông đều chìm xuống đáy. Riêng Đỉnh Phu như có vật gì nâng đỡ, đến được bờ thì cũng đã kiệt sức.

 Bỗng có một ông già đưa gậy kéo ông lên, lại cười nói: "Vốn là người trong muối, chẳng phải vật dưới nước." Đỉnh Phu chưa kịp cảm tạ thì ông già đã biến đâu mất. Nhân đó ông làm thơ ghi lại. Về sau trở về Thành Đô, ông đem chuyện kể với bạn tri kỷ, rốt cuộc không ai hiểu nghĩa câu "người trong muối".

 Sau ông làm thuộc lại trong mạc phủ của quyền thần An Tư Khiêm, coi việc viện Giác diêm (viện lo việc nhà nước độc quyền buôn bán muối), mắc bệnh chết đột ngột. Con trai là Văn Tắc lấy hơn trăm cân muối được chia theo phần lương bổng, bọc quanh thi hài, định đưa lên vùng ngoại ô đất Thục để chôn cất. Đến lúc ấy câu "người trong muối" mới ứng nghiệm.

 Bài thơ Đỉnh Phu ghi lại trước kia rằng:
"Núi Thanh Thành dốc đứng, sông Tạo lạnh,
Toan sang sông khi ấy coi thường thôi.
Chèo ngược gió cuồng cố vào bờ gần,
Thuyền gặp đá lạ vỡ nát nơi khúc vịnh trước mặt.
Tay níu cây gậy mảnh lúc hoảng hốt,
Mạng thoát khỏi sóng lớn trong chốc lát.
Hôm nay ơn sâu chẳng lấy gì báo đáp,
Khiến người thẹn khi nhớ chuyện chim sẻ ngậm vòng (điển xưa: Dương Bảo cứu một con chim sẻ bị thương, chim sẻ hóa thành đồng tử ngậm vòng ngọc đến tạ ơn; ý nói chim sẻ còn biết báo ơn, mình thì không báo đáp được)."
(Trích từ "Bắc mộng tỏa ngôn")

 Ngưu Hy Tế

 Ngự sử trung thừa (quan đứng đầu thực quyền của Ngự sử đài, cơ quan lo can gián vua và vạch tội quan lại) nước Thục là Ngưu Hy Tế, văn học phong phú, vượt hẳn những người cùng thời. Ông tự kể rằng thuở trẻ chưa rời học viện, cho rằng đỗ khoa văn từ dễ như cúi xuống nhặt đồ. Có lần mộng thấy một người mặc giáp vàng nói: "Phận lang quân không có tên trên bảng khoa cử, phải từ bốn mươi lăm tuổi trở lên mới có quan lộc." Tỉnh dậy ông lấy làm lạ.

 Ít lâu sau gặp loạn lạc, ông lưu lạc sang đất Thục, nương nhờ chú. (Người chú, gọi là "đại Nguyễn" theo điển chú cháu Nguyễn Tịch, Nguyễn Hàm thời xưa, tức Cấp sự trung Ngưu Kiệu.) Nhưng vì tính khí ngay thẳng lại ham rượu, bị chú trách mắng, ông đến ở trọ vùng Ba Nam. Không lâu sau nghe tin lập nước, ông không dự vào việc dâng biểu khuyên lên ngôi vua, lại bị người cùng thời chèn ép, mười năm không được bổ dụng. Sau được Tiên chủ biết đến, gọi vào hỏi han, bổ làm Khởi cư lang (quan ghi chép lời nói, việc làm hằng ngày của vua), dần dần được thăng đến chức đứng đầu Ngự sử đài. Thế mới biết giấc mộng trước kia linh nghiệm biết bao. (Trích từ "Bắc mộng tỏa ngôn")

 Chữ nghĩa của Âm quân

 Mấy năm trước có một người học trò, từng trong lúc ngủ như bị quan sai bắt đi, bèn theo sứ giả mà đi. Đi qua một thành, nghe nói là Trấn Châu, trong đó người ở thưa thớt. Lại qua một thành, nghe nói là U Châu, trong đó người ở đông đúc. Người học trò bèn hỏi sứ giả: "Trấn Châu vắng vẻ, U Châu đông vui, sao lại khác nhau như thế?" Sứ giả đáp: "Trấn Châu tuy ít người, nhưng chẳng bao lâu nữa cũng sẽ giống U Châu thôi."

 Một lát sau đến một nơi giống như phủ quan, trong có một vị quan lớn, thấy người học trò đến trước mặt liền nói: "Bắt nhầm người này rồi, nên mau thả về." Người học trò biết đó là âm ty (cơ quan cai quản cõi âm), bèn tiến lên thưa với vị quan cõi âm: "Kẻ này tuy được thả về, nhưng xin được biết cả đời mình làm quan đến chức tước gì." Vị quan sai lấy một tờ giấy, dùng bút mực vẽ lên đó chín vòng tròn, rồi lấy riêng bút màu xanh chấm một chấm vào vòng thứ nhất mà đưa cho. Người học trò cất vào trong tay áo, lạy tạ lui ra.

 Đến khi tỉnh dậy, tờ giấy Âm quân ban cho vẫn còn rõ ràng trong tay áo. Người học trò cất giấu rất kín. Về sau quân lính ở Trấn Châu lần lượt giết hại rất nhiều người, cho nên biết rằng Trấn Châu dưới cõi âm chẳng bao lâu sẽ đông người là không sai. Người học trò ấy làm quan đến Lục sự tham quân (chức quan nhỏ ở châu, lo việc sổ sách giấy tờ) ở Ký Châu, nghèo túng rách rưới mà chết. Vị quan cõi âm vẽ chín vòng tròn là chỉ chín châu (cả nước thời xưa chia làm chín châu); Ký Châu là châu đứng đầu trong chín châu, nên chấm vào đó. Chấm bằng màu xanh là ý nói người học trò chỉ đến chức Lục sự tham quân, mặc áo bào xanh lục (màu áo của quan phẩm thấp) mà thôi. (Trích từ "Ngọc đường nhàn thoại")

 Người đàn bà nghèo

 Tục ngữ nói: "Một lần uống, một lần mổ (như con chim mổ hạt) cũng đều do phận số định sẵn." Lời ấy tuy nhỏ nhưng chẳng phải nói suông. Tôi từng nghe ông Tân khách (chức quan hầu cận, khuyên bảo thái tử) trước kia là Trương Trừng kể: Hồi ông làm Phán quan (quan giúp việc, xử lý công vụ cho vị trấn tướng) ở Trấn Châu, trong vùng có một bà nhà dân vừa nghèo vừa già, cả đời chưa từng có được một manh áo lành lặn. Có người thương bà nghèo hèn, thân thể hở hang, cho một chiếc áo đơn. Bà nhận lấy, đang giũ ra định khoác mà chưa kịp chạm vào người, thì như có ai từ phía sau giật lấy, giơ tay lên đã không biết chiếc áo ở đâu. Có lẽ là bị số phận cướp mất vậy. (Trích từ "Ngọc đường nhàn thoại")

 Chi Tiễn

 Vùng Giang Tả (vùng phía đông hạ lưu sông Trường Giang) có người tên Chi Tiễn, quê ở Dư Can, nhà nhiều đời làm lại nhỏ. Đến Chi Tiễn thì riêng anh ham học, biết làm văn, tự xưng là tú tài (người có học, học trò). Gặp đêm rằm tháng giêng, theo tục thời ấy, người ta lấy cái nia đựng cơm mặc quần áo vào, cắm đũa làm mỏ, cho nó vạch lên mâm phấn để bói. Chi Tiễn thấy người nhà làm, liền khấn đùa: "Xin bói xem tú tài họ Chi sau này làm đến chức quan gì?" Thế là nét vạch trên phấn rõ ràng thành chữ "Tư không" (một trong ba chức quan cao nhất triều đình).

 Lại có lần Chi Tiễn mộng thấy mình đến địa phủ (cõi âm), xem hết sổ tên người. Đến sổ của mình thì ghi: "Đến chức Tư không, thọ hơn năm mươi tuổi." Sổ của người khác thì không nhớ được, chỉ nhớ sổ của người bạn là Trịnh Nguyên Xu, ghi: "Nghèo hèn, không có chức quan, thọ bốn mươi tám tuổi."

 Về sau Nguyên Xu ở Chiết Tây, được quan Liêm sứ (quan coi việc xét hỏi, kiểm soát quan lại một vùng) là Từ Tri Gián đối đãi theo lễ khách quý, sắp tiến cử lên quan chấp chính, ngày lên đường đã định, thì Nguyên Xu bị bệnh đột ngột mà chết, đúng năm bốn mươi tám tuổi. Chi Tiễn về sau làm Quan sát phán quan (quan giúp việc cho quan Quan sát sứ) ở Kim Lăng, mang hàm Kiểm hiệu Tư không (chức Tư không mang tính danh dự, không giữ thực quyền), thường đem chuyện này kể với bà con bạn bè, rốt cuộc chết khi đang tại chức, năm năm mươi mốt tuổi. (Trích từ "Kê thần lục")

 Thái Bình quảng ký, quyển thứ một trăm năm mươi tám

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, gom các sách thuộc bốn kho: kinh, sử, tử, tập)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video