Thiên 16 — Quyển 16

 Thái Bình quảng ký, quyển mười sáu

 Thần tiên, phần mười sáu

 Đỗ Tử Xuân — Trương lão

 Đỗ Tử Xuân

 Đỗ Tử Xuân là người khoảng giữa thời Chu và thời Tùy. Lúc trẻ, anh ta phóng túng, không lo việc nhà cửa ruộng vườn. Vì tính tình rộng rãi, phóng khoáng, anh ta mặc sức uống rượu, rong chơi, đến nỗi tiêu sạch gia sản. Anh ta tìm đến nương nhờ họ hàng, bạn cũ, nhưng ai cũng chê anh ta không chịu làm ăn nên bỏ mặc. Đang lúc mùa đông, áo rách bụng đói, anh ta đi bộ lang thang trong thành Trường An. Trời đã tối mà chưa được ăn gì, anh ta bồi hồi không biết đi đâu, đứng ở cổng tây chợ Đông, vẻ đói rét hiện rõ mồn một, ngửa mặt lên trời mà thở dài.

 Có một ông già chống gậy đến trước mặt, hỏi: "Cậu than thở điều gì?" Tử Xuân kể nỗi lòng mình, lại tức giận vì họ hàng lạnh nhạt, bạc bẽo, nỗi uất ức hiện cả lên nét mặt. Ông già hỏi: "Bao nhiêu quan tiền (một quan là một xâu một nghìn đồng tiền) thì đủ cho cậu tiêu xài rộng rãi?" Tử Xuân đáp: "Ba năm vạn đồng thì có thể sống được." Ông già nói: "Chưa đủ, cứ nói nữa đi." Anh ta nói mười vạn. Ông bảo: "Chưa đủ." Anh ta bèn nói một trăm vạn, ông cũng bảo: "Chưa đủ." Anh ta nói ba trăm vạn, ông mới bảo: "Được đấy." Rồi ông rút trong tay áo ra một quan tiền, nói: "Đưa cậu dùng tối nay. Trưa mai ta chờ cậu ở hiệu buôn của người Ba Tư trong chợ Tây, nhớ đừng đến trễ hẹn." Đến giờ, Tử Xuân tới, ông già quả nhiên đưa cho anh ta ba trăm vạn đồng, không nói tên họ mà bỏ đi.

 Tử Xuân đã giàu, lòng ham chơi lại bùng lên. Anh ta tự cho rằng suốt đời sẽ không còn phải lang bạt nữa, nên cưỡi ngựa béo, mặc áo nhẹ, tụ tập bạn nhậu, gọi đàn sáo hát múa ở lầu xanh, chẳng còn để tâm đến việc làm ăn. Trong vòng một hai năm, tiền dần dần hết sạch. Quần áo xe ngựa từ đắt đổi sang rẻ, bỏ ngựa cưỡi lừa, bỏ lừa đi bộ, thoắt cái đã trở lại như xưa. Rồi lại hết cách xoay xở, anh ta than thở ở cổng chợ. Tiếng than vừa cất lên thì ông già đã tới, nắm tay anh ta nói: "Cậu lại ra nông nỗi này, lạ thật! Ta lại giúp cậu, bao nhiêu quan thì đủ?" Tử Xuân xấu hổ không đáp. Ông già cứ gặng hỏi, Tử Xuân chỉ biết hổ thẹn tạ lỗi. Ông già nói: "Trưa mai đến chỗ hẹn lần trước." Tử Xuân nén thẹn mà đến, được một nghìn vạn đồng.

 Lúc chưa nhận tiền, anh ta hăng hái quyết chí, cho rằng từ nay lo thân làm ăn thì đến Thạch Quý Luân (tức Thạch Sùng, phú hào nổi tiếng đời Tấn) hay Y Đốn (phú hào nổi tiếng thời Xuân Thu) cũng chỉ là nhỏ. Nhưng tiền vừa vào tay, lòng lại đổi khác, thói phóng túng lại y như cũ. Chưa đầy một hai năm, anh ta còn nghèo hơn trước. Anh ta lại gặp ông già ở chỗ cũ, xấu hổ không chịu nổi, che mặt bỏ chạy. Ông già níu vạt áo giữ lại, nói: "Chao ôi, cậu tính toán vụng quá!" Rồi đưa cho anh ta ba nghìn vạn, nói: "Lần này mà còn không khỏi, thì cái nghèo của cậu đã vào đến cao hoang rồi (cao hoang là chỗ sâu nhất trong cơ thể, theo y học xưa bệnh vào đến đó thì không chữa được; ý nói đã hết thuốc chữa)."

 Tử Xuân nghĩ: "Ta phóng đãng chơi bời, cơ nghiệp tiêu sạch, họ hàng nhà giàu chẳng ai đoái hoài. Chỉ có ông già này ba lần cho ta, ta lấy gì đền đáp cho xứng?" Rồi anh ta nói với ông già: "Có số tiền này, việc đời tôi có thể lo được: có thể gây dựng cho trẻ mồ côi và đàn bà góa, có thể lo cho họ cơm ăn áo mặc, đối với đạo lý danh phận cũng được vẹn toàn. Cảm ơn sâu nặng của cụ, sau khi lập xong việc, cụ sai bảo gì tôi cũng xin làm." Ông già nói: "Đó chính là lòng ta mong. Cậu lo làm ăn xong thì đến tiết Trung nguyên (rằm tháng bảy âm lịch) năm sau, gặp ta dưới hai cây cối ở miếu Lão Quân (tức Lão Tử, được Đạo giáo tôn làm thần)."

 Tử Xuân thấy trẻ mồ côi và đàn bà góa phần nhiều sống ở vùng Hoài Nam, bèn chuyển vốn về Dương Châu, mua một trăm khoảnh ruộng tốt, xây một tòa nhà lớn bậc nhất trong thành, dựng hơn một trăm gian hiệu buôn ở nơi đường lớn, rồi gọi hết những trẻ mồ côi, đàn bà góa đến chia nhau ở trong nhà. Anh ta lo dựng vợ gả chồng cho các cháu, cải táng đưa mồ mả họ hàng về chôn chung trong mộ tổ. Ai có ơn với mình thì đền đáp, ai có thù thì báo lại.

 Xong việc, đến hẹn anh ta tới. Ông già đang hú gió dưới bóng hai cây cối. Ông dẫn anh ta lên đỉnh Vân Đài núi Hoa Sơn. Đi vào hơn bốn mươi dặm, thấy một nơi nhà cửa nghiêm trang sạch sẽ, không phải chỗ người thường ở. Mây màu che phủ từ xa, chim loan, chim hạc bay lượn bên trên. Có một gian nhà chính, giữa đặt lò luyện thuốc cao hơn chín thước, lửa tía rực sáng, chiếu bừng cả cửa sổ cửa ra vào. Chín nàng ngọc nữ (tiên nữ hầu cận) đứng vây quanh lò, Thanh long (rồng xanh) và Bạch hổ (hổ trắng), hai linh thú canh giữ, chia nhau chiếm phía trước và phía sau. Lúc ấy trời đã tối, ông già không còn mặc áo thường nữa mà là một đạo sĩ đội mũ vàng, khoác áo choàng đỏ.

 Ông cầm ba viên đá trắng và một chén rượu đưa cho Tử Xuân, bảo ăn ngay. Ăn xong, ông lấy một tấm da hổ trải sát vách phía tây trong nhà, cho anh ta ngồi quay mặt về hướng đông, rồi dặn: "Nhớ chớ có nói! Dù là thần linh tôn quý, dạ xoa (loài quỷ dữ) hung ác, thú dữ, cảnh địa ngục, cho đến người thân của cậu bị trói buộc hành hạ, muôn nỗi khổ đều không phải thật. Chỉ cần không động đậy, không nói, yên lòng chớ sợ, thì rốt cuộc chẳng khổ gì. Phải một lòng nhớ lời ta dặn." Nói xong ông đi.

 Tử Xuân nhìn trong sân, chỉ có một cái chum lớn chứa đầy nước. Đạo sĩ vừa đi khỏi thì cờ quạt, giáo mác, áo giáp, nghìn cỗ xe, vạn quân kỵ tràn khắp vách núi khe suối, tiếng quát tháo chấn động trời đất. Có một người xưng là Đại tướng quân, mình cao hơn một trượng, cả người lẫn ngựa đều mặc giáp vàng, ánh sáng chói vào mắt người. Mấy trăm vệ sĩ thân cận đều cầm gươm giương cung, xông thẳng vào trước nhà, quát: "Ngươi là ai mà dám không tránh Đại tướng quân?" Tả hữu tuốt gươm tiến lên, ép hỏi tên họ, lại hỏi đang làm gì, anh ta đều không đáp. Kẻ hỏi giận lắm, tiếng hò chém, tiếng tranh nhau bắn vang như sấm, anh ta vẫn không đáp. Viên tướng vô cùng tức giận bỏ đi.

 Chốc lát, hổ dữ, rồng độc, toan nghê (loài thú dữ giống sư tử), sư tử, rắn độc, bọ cạp đông đến hàng vạn, gầm thét giương vuốt tranh nhau xông lên định vồ cắn, có con nhảy qua cả đầu anh ta. Tử Xuân vẫn không biến sắc. Một lúc sau chúng tan đi. Rồi mưa lớn như trút, sấm chớp tối mịt, bánh xe lửa chạy quanh hai bên, ánh chớp giật trước sau, mắt không mở ra được. Chốc lát trong sân nước sâu hơn một trượng, chớp lóe sấm gầm, thế như núi lở sông vỡ, không gì ngăn nổi, trong nháy mắt sóng đã dâng đến chỗ ngồi. Tử Xuân vẫn ngồi ngay ngắn không ngoảnh lại. Một lúc sau thì tan.

 Viên tướng lại đến, dẫn theo bọn ngục tốt đầu trâu và những thần mặt mũi kỳ dị, khiêng một cái vạc lớn nước sôi đặt trước mặt Tử Xuân. Giáo dài, chĩa hai mũi vây kín bốn phía. Hắn truyền lệnh: "Chịu nói tên họ thì thả ngay, không chịu nói thì đâm chĩa vào tim, ném vào vạc." Anh ta vẫn không đáp. Chúng bèn bắt vợ anh ta lôi đến dưới thềm, chỉ vào mà nói: "Nói tên họ ra thì tha cho nó." Anh ta vẫn không đáp. Chúng đánh roi đánh gậy đến chảy máu, khi bắn, khi chém, khi luộc, khi đốt, đau đớn không sao chịu nổi.

 Người vợ gào khóc: "Thiếp quả thật quê mùa vụng về, làm nhục cho chàng. Nhưng may được hầu hạ khăn lược (ý nói làm vợ) cho chàng hơn mười năm nay. Nay bị bề trên bắt, khổ không chịu nổi. Thiếp không dám mong chàng phải quỳ lạy van xin, chỉ cần chàng nói một lời là thiếp toàn được tính mạng. Người ta ai mà chẳng có tình, sao chàng nỡ tiếc một lời!" Nước mắt nàng tuôn như mưa giữa sân, vừa nguyền rủa vừa chửi mắng, Tử Xuân rốt cuộc vẫn không ngoảnh lại.

 Viên tướng nói: "Ta không làm gì được vợ ngươi sao!" Rồi sai đem bàn chặt đến, chặt từ chân lên từng tấc một. Người vợ kêu khóc càng thảm thiết, anh ta vẫn không ngoảnh nhìn. Viên tướng nói: "Thằng giặc này yêu thuật đã luyện thành, không thể để nó ở lâu trên đời." Hắn ra lệnh cho tả hữu chém anh ta.

 Chém xong, hồn phách anh ta bị dẫn đến gặp Diêm La vương (vua cai quản cõi âm). Vua nói: "Đây là tên dân yêu quái ở đỉnh Vân Đài đấy ư? Bắt giao vào ngục!" Thế là những cực hình: rót đồng nung chảy, đánh gậy sắt, giã cối, nghiền cối xay, hố lửa, vạc dầu sôi, núi đao, cây gươm, không món nào không phải nếm đủ. Nhưng trong lòng nhớ lời đạo sĩ dặn nên cũng có vẻ chịu được, rốt cuộc không hề rên rỉ. Ngục tốt báo đã chịu tội xong. Vua nói: "Người này là kẻ lòng dạ âm hiểm, không đáng được làm đàn ông, nên cho làm đàn bà." Rồi cho đầu thai vào nhà Vương Cần, huyện thừa (chức phó quan huyện) huyện Thiện Phủ thuộc Tống Châu.

 Sinh ra đã nhiều bệnh, châm cứu thuốc thang hầu như không ngày nào ngừng. Cũng từng ngã vào lửa, rơi xuống giường, đau đớn đủ đường, nhưng rốt cuộc không hề kêu ra tiếng. Chẳng bao lâu lớn lên, nhan sắc tuyệt trần nhưng miệng không nói tiếng nào, người nhà gọi là cô gái câm. Họ hàng có kẻ suồng sã trêu chọc đủ điều, nàng vẫn không đáp lại.

 Cùng làng có một tiến sĩ (người đã đỗ khoa thi tiến sĩ của triều đình) tên Lư Khuê, nghe tiếng nàng đẹp nên đem lòng ngưỡng mộ, bèn nhờ người mai mối đến hỏi. Nhà nàng lấy cớ câm để từ chối. Họ Lư nói: "Làm vợ mà hiền thì cần gì phải nói, như thế cũng đủ làm gương cho bọn đàn bà lắm điều." Nhà nàng bèn nhận lời. Lư sinh sắm đủ lục lễ (sáu lễ trong việc cưới hỏi theo phép xưa), thân đến rước nàng về làm vợ. Mấy năm trời, tình nghĩa vợ chồng rất đằm thắm. Sinh được một đứa con trai, mới hai tuổi mà thông minh không ai bằng.

 Họ Lư bế con đến nói chuyện với nàng, nàng không đáp. Tìm đủ cách gợi chuyện, nàng vẫn không nói lời nào. Họ Lư giận lắm, nói: "Xưa vợ quan đại phu nước Giả khinh chồng xấu xí kém tài, ba năm không cười, thế mà khi thấy chồng bắn được chim trĩ còn nguôi lòng mà cười nói. Nay ta tuy xấu không bằng ông Giả, nhưng tài văn chương đâu chỉ như việc bắn chim trĩ, vậy mà nàng vẫn không nói. Đại trượng phu bị vợ khinh thì cần gì đến con nó!" Rồi cầm hai chân đứa bé, đập đầu vào đá, đầu vỡ nát ngay, máu bắn xa mấy bước.

 Tình thương con trỗi lên trong lòng, Tử Xuân bỗng quên lời hẹn, bất giác bật ra tiếng: "Ôi!" Tiếng chưa dứt thì đã thấy mình ngồi ở chỗ cũ, đạo sĩ cũng ở trước mặt. Lúc ấy mới đầu canh năm. Thấy lửa tía xuyên qua mái nhà, lửa lớn bốc lên bốn phía, nhà cửa cháy cả. Đạo sĩ than: "Anh học trò nghèo này làm hỏng việc của ta đến thế!" Rồi nắm tóc anh ta ném vào chum nước. Chẳng mấy chốc lửa tắt.

 Đạo sĩ tiến lên nói: "Lòng cậu, vui, giận, buồn, sợ, ghét, ham muốn đều đã quên được cả, chỗ chưa đạt tới chỉ còn tình thương mà thôi. Giá như cậu không thốt ra tiếng 'ôi' ấy thì thuốc của ta đã luyện thành, cậu cũng đã thành bậc thượng tiên rồi. Chao ôi, người có cốt cách thành tiên thật khó tìm! Thuốc của ta còn có thể luyện lại, còn thân cậu thì vẫn phải ở lại cõi đời. Gắng lên nhé!" Rồi chỉ đường từ xa, bảo anh ta về. Tử Xuân gắng trèo lên nền nhà nhìn, thấy lò đã vỡ, trong có một cây cột sắt to bằng cánh tay, dài mấy thước, đạo sĩ đang cởi áo cầm dao gọt nó.

 Tử Xuân về rồi, hổ thẹn vì đã quên lời thề, lại muốn tự đến xin dốc sức để chuộc lỗi. Đi đến đỉnh Vân Đài thì tuyệt không có dấu vết người, đành than tiếc mà về. (Trích từ sách Quái tục lục)

 Trương lão

 Trương lão là một ông già làm vườn ở huyện Lục Hợp, Dương Châu. Hàng xóm có người tên Vi Thứ, vào niên hiệu Thiên Giám đời Lương, sau khi mãn nhiệm chức tào duyện (viên chức thuộc lại giúp việc ở phủ châu) ở Dương Châu thì về đây. Ông có cô con gái lớn đã đến tuổi cài trâm (khoảng mười lăm tuổi, đến tuổi lấy chồng), bèn gọi bà mối trong làng đến, nhờ tìm một chàng rể tốt. Trương lão nghe vậy, mừng lắm, đứng chờ bà mối ở cổng nhà họ Vi. Bà mối đi ra, Trương lão cố mời vào nhà, lại bày rượu thịt. Rượu đã gần tàn, ông nói với bà mối: "Nghe nói nhà họ Vi có con gái sắp gả chồng, nhờ bà tìm người tài giỏi, có chuyện ấy không?" Bà đáp: "Có." Ông nói: "Tôi tuy già yếu thật, nhưng nghề làm vườn cũng đủ cơm ăn áo mặc. Mong bà tìm giúp, việc thành tôi xin hậu tạ." Bà mối chửi mắng một trận rồi bỏ đi.

 Hôm khác ông lại mời bà mối. Bà nói: "Ông sao không tự lượng sức mình? Có đâu con gái nhà quan lại chịu gả cho ông già làm vườn! Nhà ấy tuy nghèo thật, nhưng những nhà sĩ đại phu môn đăng hộ đối với họ cũng không ít. Xét ra ông chẳng xứng đôi, tôi sao có thể vì một chén rượu của ông mà chuốc nhục với nhà họ Vi?" Ông già cứ nài: "Cố nói giúp tôi một lời, nói mà không thuận thì đó là số mệnh của tôi."

 Bà mối bất đắc dĩ, liều chịu mắng mà vào nói. Họ Vi giận lắm, nói: "Bà thấy nhà ta nghèo mà khinh ta đến thế sao! Nhà họ Vi làm gì có chuyện ấy! Huống chi lão làm vườn là hạng người nào mà dám nói ra lời ấy! Lão ta vốn chẳng đáng trách, còn bà sao mà không biết phân biệt đến vậy?" Bà mối nói: "Quả thật đây không phải điều nên nói, nhưng bị ông già ép quá nên không thể không chuyển lời." Họ Vi giận dữ nói: "Hãy về bảo lão: trong ngày hôm nay có được năm trăm quan tiền thì được."

 Bà mối ra báo lại với Trương lão. Ông đáp: "Vâng." Chẳng bao lâu, ông chở tiền bằng xe đến nộp cho họ Vi. Cả nhà họ Vi kinh ngạc, nói: "Lời ban nãy chỉ là nói đùa thôi. Vả lại ông già này làm vườn, sao kiếm nổi số tiền ấy? Ta đoán chắc lão không có nên mới nói thế, nay chưa được bao lâu mà tiền đã tới, biết làm sao đây?" Bèn sai người lén dò ý con gái. Cô gái cũng không oán hận, chỉ nói: "Đây hẳn là số mệnh chăng!" Thế là nhận lời.

 Trương lão lấy được con gái họ Vi rồi vẫn không bỏ nghề làm vườn, gánh phân, cuốc đất, bán rau không ngớt. Vợ ông tự tay nấu nướng giặt giũ, không chút ngượng ngùng. Họ hàng ghét bỏ nhưng cũng không ngăn được. Mấy năm sau, những người hiểu biết trong họ nội họ ngoại trách Vi Thứ: "Nhà ông nghèo thật, nhưng trong làng xóm há không có con em nhà nghèo hay sao, cớ gì lại gả con gái cho lão làm vườn? Đã bỏ nó rồi thì sao không bảo chúng đi đâu xa đi?"

 Hôm khác, Vi Thứ bày rượu mời con gái và Trương lão đến. Rượu say, ông hé lộ ý ấy. Trương lão đứng dậy nói: "Sở dĩ chưa đi ngay là sợ ông bà còn lưu luyến. Nay đã chán ghét nhau thì đi cũng có khó gì. Tôi có một trang trại nhỏ dưới chân núi Vương Ốc, sáng mai sẽ về đó." Trời sáng, ông đến từ biệt họ Vi, nói: "Năm nào nhớ nhau thì có thể bảo anh cả đến phía nam núi Thiên Đàn tìm chúng tôi." Rồi cho vợ cưỡi lừa, đội nón, Trương lão chống gậy theo sau mà đi, từ đó bặt tin.

 Mấy năm sau, Vi Thứ nhớ con gái, nghĩ rằng chắc nó đầu bù tóc rối, mặt mũi lem luốc, không còn nhận ra được nữa, bèn sai con trai là Nghĩa Phương đi tìm. Đến phía nam núi Thiên Đàn, gặp đúng lúc một người nô bộc Côn Lôn (người da đen từ các xứ phương nam, thường bị bán làm nô bộc) đang đánh trâu vàng cày ruộng. Nghĩa Phương hỏi: "Ở đây có trang trại nhà Trương lão không?" Người Côn Lôn quăng gậy vái lạy, nói: "Cậu cả sao lâu thế mới đến? Trang trại cách đây rất gần, tôi xin đi trước dẫn đường." Rồi cùng đi về phía đông.

 Lúc đầu lên một ngọn núi, dưới núi có sông. Qua sông rồi, núi sông nối nhau liên miên, cả thảy hơn mười chỗ. Cảnh sắc dần khác lạ, không giống cõi người. Bỗng xuống một ngọn núi, phía bắc con sông có những tòa nhà lớn cửa son, lầu gác cao thấp so le, cây hoa tươi tốt, khói mây tươi đẹp, chim loan, chim hạc, chim công bay lượn ở giữa, tiếng hát tiếng sáo trong trẻo vang lừng bên tai (?). Người Côn Lôn chỉ mà nói: "Đây là trang trại nhà họ Trương." Họ Vi kinh ngạc không đoán ra sao cả.

 Chốc lát đến cổng, có người lại mặc áo tía ra vái chào, dẫn vào trong sảnh (?). Đồ bày biện lộng lẫy, mắt chưa từng thấy bao giờ, hương lạ ngào ngạt tỏa khắp núi khe. Bỗng nghe tiếng ngọc đeo lanh canh dần đến gần, hai cô hầu áo xanh ra nói: "Ông chủ đến." Tiếp đó thấy hơn mười cô hầu áo xanh, nhan sắc tuyệt trần, đi thành hai hàng đối nhau như đang dẫn ai đến. Chốc lát thấy một người đội mũ Viễn du (một kiểu mũ của bậc vương hầu), mặc áo lụa đỏ, đi giày đỏ, thong thả bước ra cửa. Một cô hầu áo xanh dẫn họ Vi lên chào. Người ấy dáng vẻ oai nghi, nét mặt tươi trẻ, nhìn kỹ thì chính là Trương lão.

 Ông nói: "Cõi đời nhọc nhằn khổ sở như ở trong lửa: thân chưa kịp mát mẻ thì lửa sầu đã lại bùng lên, không có lấy một lúc nào được thanh thản (?). Anh ở đất khách lâu ngày, lấy gì làm vui? Em gái hiền của anh chải đầu qua loa xong sẽ ra chào." Rồi vái mời ngồi. Chẳng bao lâu một cô hầu áo xanh đến nói: "Phu nhân đã chải đầu xong." Bèn dẫn vào gặp em gái trước nhà chính. Gian nhà ấy lấy gỗ trầm hương làm xà, mai đồi mồi dán cửa, cửa sổ bằng ngọc biếc, rèm kết ngọc trai, thềm bậc đều lạnh, trơn, màu xanh biếc, không nhận ra làm bằng thứ gì. Quần áo trang sức của người em lộng lẫy, đời chưa từng thấy. Cô chỉ hỏi han qua loa chuyện nóng lạnh, hỏi thăm cha mẹ người trên mà thôi, ý tứ rất sơ sài. Một lát, dọn tiệc lên, món ăn tinh tế, thơm ngon không sao tả xiết. Ăn xong, mời họ Vi nghỉ ở sảnh trong (?).

 Hôm sau, trời vừa sáng, Trương lão đang ngồi với Vi sinh thì bỗng có một cô hầu áo xanh ghé tai nói nhỏ. Trương lão cười nói: "Trong nhà đang có khách, sao về tối được?" Rồi bảo: "Em gái nhỏ muốn đi chơi núi Bồng Lai (núi tiên ở ngoài biển theo truyền thuyết) một chuyến, em gái hiền của anh cũng sẽ đi, nhưng chưa tối sẽ về ngay, anh cứ nghỉ ở đây." Trương lão vái rồi vào trong. Chốc lát mây năm sắc nổi lên giữa sân, chim loan chim phượng bay lượn, đàn sáo cùng tấu. Trương lão và vợ mỗi người cưỡi một con phượng, những người hầu đi theo cưỡi chim có hơn mười người, dần bay lên không trung, đi thẳng về phía đông. Trông theo đã khuất mà vẫn còn nghe tiếng nhạc. Vi quân ở lại, các cô hầu áo xanh nhỏ hầu hạ rất chu đáo. Đến chiều tối, dần nghe tiếng sênh tiếng sáo, thoắt cái họ đã về tới.

 Hạ xuống sân rồi, Trương lão và vợ gặp họ Vi, nói: "Anh ở một mình chắc buồn lắm. Nhưng đất này là phủ của thần tiên, không phải người phàm được đến chơi. Vì kiếp trước anh có duyên nên mới được đến đây, nhưng cũng không thể ở lâu, ngày mai xin tiễn biệt." Đến lúc ấy, người em lại ra từ biệt anh, chỉ ân cần gửi lời thăm cha mẹ mà thôi. Trương lão nói: "Cõi người xa xôi, không kịp viết thư." Rồi biếu hai mươi dật vàng (dật là đơn vị đo vàng thời xưa, khoảng hai mươi hoặc hai mươi bốn lạng), lại đưa thêm một chiếc mũ cói cũ, nói: "Nếu anh hết tiền thì có thể đến nhà Vương lão bán thuốc ở khu chợ phía bắc Dương Châu lấy một nghìn vạn đồng, cầm chiếc mũ này làm tin." Thế là từ biệt, lại sai người nô Côn Lôn đưa ra. Về đến núi Thiên Đàn, người nô Côn Lôn vái chào rồi đi.

 Họ Vi tự vác vàng về. Người nhà kinh ngạc hỏi han, có người cho là thần tiên, có người cho là yêu quái lừa dối, không biết ra sao. Trong vòng năm sáu năm, vàng hết, ông muốn đi lấy tiền của Vương lão nhưng lại ngờ là chuyện bịa. Có người nói: "Đi lấy ngần ấy tiền mà không cầm theo một chữ nào, chiếc mũ này sao đủ làm tin?" Về sau túng quẫn quá, người nhà ép ông đi, nói: "Nếu không lấy được tiền thì cũng có hại gì đâu."

 Ông bèn đến Dương Châu, vào khu chợ phía bắc, thấy Vương lão đang bày thuốc trong cửa hàng. Họ Vi tiến lên hỏi: "Ông họ gì?" Đáp: "Họ Vương." Họ Vi nói: "Trương lão bảo tôi đến lấy một nghìn vạn đồng, cầm chiếc mũ này làm tin." Vương lão nói: "Tiền thì có thật, nhưng có phải chiếc mũ cói ấy không?" Họ Vi nói: "Ông cứ xem thử, lẽ nào lại không nhận ra?" Vương lão chưa kịp nói thì có một cô gái nhỏ từ sau tấm màn vải xanh bước ra nói: "Trương lão có lần ghé qua, nhờ cháu khâu đỉnh mũ. Khi ấy không có chỉ đen nên cháu khâu bằng chỉ đỏ. Màu chỉ và đường khâu đều có thể tự kiểm lại được." Bèn lấy xem, quả đúng như vậy. Thế là được chở tiền về, mới tin đó thật là thần tiên.

 Nhà họ lại nhớ con gái, lại sai Nghĩa Phương đến phía nam núi Thiên Đàn tìm. Đến nơi chỉ thấy nghìn núi vạn sông, không còn đường đi nữa. Thỉnh thoảng gặp người đốn củi, cũng không ai biết trang trại của Trương lão. Nghĩa Phương buồn nhớ khôn nguôi mà về. Cả nhà cho rằng tiên và người đường đã khác nhau, không còn ngày gặp lại. Lại đi tìm Vương lão thì ông cũng đã đi mất rồi.

 Mấy năm sau, Nghĩa Phương tình cờ đến chơi Dương Châu, đi dạo trước khu chợ phía bắc, bỗng gặp người nô Côn Lôn nhà họ Trương. Người ấy tiến lên nói: "Trong nhà cậu cả thế nào? Phu nhân tuy không về được nhưng như ngày ngày vẫn ở bên cạnh hầu hạ cha mẹ, việc trong nhà lớn nhỏ không việc gì không biết." Rồi lấy trong ngực áo ra mười cân vàng biếu, nói: "Phu nhân sai đưa cho cậu cả. Ông chủ đang cùng Vương lão uống rượu ở quán này, cậu cả hãy ngồi đợi, tôi vào báo." Nghĩa Phương ngồi dưới lá cờ quán rượu, đến tối không thấy ra, bèn vào xem thì người uống rượu ngồi chật cả quán, nhưng trong đó không có hai ông già, cũng không có người Côn Lôn. Lấy vàng ra xem thì là vàng thật. Anh kinh ngạc than thở mà về, số vàng ấy lại đủ cho cả nhà ăn mấy năm. Về sau không còn biết Trương lão ở đâu nữa. (Trích từ sách Tục quái lục)

 Thái Bình quảng ký, quyển mười sáu

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh theo lệnh vua biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video