Thái Bình quảng ký, quyển một trăm sáu mươi
Định số, phần mười lăm (định số: số mệnh đã được an bài sẵn, không thể đổi)
Bài ghi lời sư Tú; Lý Hành Tu; Bé gái nhà làm vườn
Chu Hiển; Hầu Kế Đồ
Bài ghi lời sư Tú
Đời Đường, Thôi Ngộ và Lý Nhân Quân là anh em họ, một bên nội một bên ngoại; Thôi lớn tuổi hơn Lý. Cuối niên hiệu Kiến Trung (780–783), hai người cùng lên kinh đô dự kỳ điều tập (kỳ tập trung những người đủ tư cách làm quan về kinh để triều đình xét và bổ nhiệm). Bấy giờ ở chùa Tiến Phúc có nhà sư Thần Tú, giỏi thuật âm dương (thuật bói toán, đoán trước việc lành dữ), được làm cung phụng trong cung cấm (người được triều đình mời vào cung phục vụ nhờ tài nghệ riêng). Một hôm, Thôi và Lý cùng đến thăm sư Tú. Sư chỉ hỏi han chuyện nóng lạnh qua loa, ngoài ra không nói thêm một lời nào.
Rồi sư kéo riêng Lý ra sau cánh cửa, vái chào mà nói: "Cửu lang (cậu Chín, người thứ chín trong hàng anh em trong họ) có thể vui lòng một mình đến ngủ lại đây một đêm chăng? Bần tăng có chút tâm sự muốn bày tỏ cùng ngài." Lý vâng dạ. Sau đó Lý đến đúng hẹn để ngủ lại. Cơm nước vừa đầy đủ vừa sạch sẽ, lễ đãi rất mực cung kính.
Đến nửa đêm, sư nói: "Lần này Cửu lang sẽ được chọn làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) ở Giang Nam, rất vừa ý. Từ đó sáu năm nữa, ngài sẽ quyền giữ chức củ tào (viên quan trong phủ coi việc xét hỏi tội lỗi và hình ngục) của phủ sở tại. Đó chính là ngày bần tăng chịu hình, và viên quan giám sát việc hành hình chính là Cửu lang. Bần tăng là người đất Ngô, rất yêu một khoảnh đất cao ráo, thoáng đãng nhất trong rừng thông phía sau chùa Ngõa Quan; cảnh đẹp của đất Thượng Nguyên đều thu cả vào đó. Sau khi chết, xin Cửu lang dựng một tốt-đổ-ba (tiếng Phạn, tức phù đồ: ngôi tháp chôn hài cốt của nhà sư) ở chỗ ấy, làm nơi cất giữ hài cốt cho bần tăng."
Lý thong thả đáp: "Nếu lời này không sai mà tôi làm trái, thì có mặt trời sáng chứng giám." Sư Tú rơm rớm nước mắt hồi lâu. Sư lại nói với Lý: "Xin thay tôi gửi lời cảm tạ cậu nhà họ Thôi. Vả lại, họ Thôi chỉ làm được một nhiệm kỳ quan này thôi, rồi gia cảnh sa sút, trôi dạt sống nhờ nơi ven sông miền xa. Đứa con côi của họ Thôi rốt cuộc phải nhờ sức lớn của Cửu lang. Cửu lang rốt cuộc sẽ làm con rể nhà họ Thôi. Giữ kín, giữ kín nhé!"
Sáng hôm sau Lý trở về quán trọ, gặp Thôi chỉ kể rằng: "Sư Tú bảo tôi rốt cuộc sẽ làm con rể anh." Thôi nói: "Con gái ta dù bạc mệnh đến chết, sao lại có thể gả cho lão nhà quê làm vợ được!" Lý nói: "So với Chiêu Quân phải lấy thiền vu (vua Hung Nô; ý nói Vương Chiêu Quân, cung nữ nhà Hán bị gả sang Hung Nô) thì vẫn còn là sống tử tế đấy." Hai người nhìn nhau cười lớn.
Về sau Lý được bổ làm huyện lệnh Nam Xương, đến nhậm chức có tiếng là giỏi. Mãn nhiệm, Lý được quyền giữ chức củ tào của phủ. Có một người bị lưu đày được giải qua các trạm dịch đến châu, mắc tội làm lộ việc bí mật trong cung. Sáng sớm, chiếu thư được tuyên đọc: giao cho phủ đánh roi đến chết. Người bị đày cởi áo ra chịu hình, đến lúc ấy nhìn kỹ viên quan giám hình, thì quả là Lý củ tào; còn người bị đày chính là Thần Tú. Sư kêu lớn: "Lời xin chuyện rừng thông chùa Ngõa Quan, ông chớ nuốt lời!"
Sư Tú chết rồi, Lý che mặt khóc, xin nghỉ phép, bỏ tiền lương ra thuê một chiếc thuyền con, chọn một viên lại nhỏ giỏi việc đưa linh cữu về huyện Thượng Nguyên, mua đất trong rừng thông chùa Ngõa Quan, xây tháp để chôn. Khi ấy, huyện lệnh Thôi đã qua đời mấy năm rồi. Em trai khác mẹ của Thôi là Diệp dắt đứa con côi còn nhỏ (?) đến Cao An. Diệp là người phóng túng, thích đi xa, nên chỉ có người vợ lẽ họ Ân ở nhà một mình. (Họ Ân hiệu là Thái Thừa, lại hiệu là Cửu Thiên Tiên.) Bà Ân học đàn tranh đất Tần với Thường Thủ Kiên, được truyền hết chỗ tinh diệu. Bà nuôi nấng (?) đứa con gái côi rất có tình nghĩa.
Gặp lúc có một nhạc công trong quân ở Nam Xương, giỏi đàn tranh, đến Cao An kiếm ăn. Người này cũng là học trò của Thủ Kiên, nên bà Ân được gặp. Bà nói với nhạc công: "Cô nhỏ nhà họ Thôi dung mạo, đức hạnh không ai sánh, tuổi đã cập kê (đến tuổi cài trâm, khoảng mười lăm, đủ tuổi lấy chồng). Xin ông cầm lấy gia trạng (tờ giấy ghi lai lịch, gia thế của một người) đến phủ, nhân đó tìm cho cô một mối nhân duyên Tần Tấn (đời Xuân Thu, hai nước Tần và Tấn đời đời kết thông gia; ý nói mối hôn nhân xứng đôi), được không?" Nhạc công làm theo lời, đến phủ, mang gia trạng đi khắp cửa nhà các sĩ nhân (người có học, nhà dòng dõi), mà chẳng thấy hồi âm gì.
Sau đó nhân đến yết kiến Lý thị ngự coi việc muối sắt (tức Lý Nhân Quân; diêm thiết là chức quan coi việc độc quyền buôn muối và sắt của nhà nước, thị ngự là chức quan giám sát thuộc ngự sử đài, thường kiêm làm hàm), nhạc công rút gia trạng trong tay áo ra bày lên bàn. Lý buồn rầu nói: "Ta có tang vợ, đã mãn hạn tang rồi. Người lo cho ta lúc đói no, nóng lạnh chỉ có đứa đầy tớ ngờ nghệch và bà già mà thôi, chỉ làm tăng nỗi hận sống lẻ loi, dở sống dở chết, sớm tối cứ quanh quẩn trong lòng. Huống hồ con gái côi của họ Thôi thật là cháu gái họ của ta. Ta coi nó như em gái, nó cũng coi ta như anh. Nghiệm lại lời sư Tú ngày trước, thật khớp như hai nửa tấm thẻ làm tin ghép lại. Cưới làm vợ kế, vì ta vốn là người thân thiết xưa nay của anh Thôi." Thế là Lý định hôn với cô gái họ Thôi. (Trích sách Dị văn lục.)
Lý Hành Tu
Cố gián nghị đại phu (chức quan chuyên can ngăn, góp ý với vua) Lý Hành Tu lấy con gái của liêm sứ (quan quan sát sứ, coi xét việc cai trị một vùng gồm nhiều châu) Giang Tây là Vương Trọng Thư. Nàng đoan chính, hiền thục; Hành Tu kính nàng như kính khách. Vương thị có cô em gái nhỏ, thường dắt theo bên mình; Hành Tu cũng hết lòng thương yêu, chăm nuôi như em ruột của mình.
Trong niên hiệu Nguyên Hòa (806–820), có một vị danh công bàn chuyện kết thông gia giữa người trong họ mình với tiết độ sứ Hoài Nam là Lý công Dung (tiết độ sứ: quan đứng đầu cả quân lẫn chính của một trấn), việc ấy diễn ra ở Lạc Dương. Bấy giờ Hành Tu vừa thôi chức tòng sự (quan phụ tá trong dinh quan trấn thủ) ở Tuyên Châu, đang ở trọ tại Đông Lạc (tức Lạc Dương). Nhà họ Lý đã định ngày cưới, cố mời Hành Tu làm người giúp lễ cưới. Đêm ấy, lễ xong, Hành Tu mơ màng ngủ, mơ thấy mình lấy vợ lần nữa, mà người vợ chính là cô em gái nhỏ của Vương thị. Hành Tu giật mình tỉnh dậy, rất ghét điềm ấy, vội sai đánh xe về.
Vào đến cửa, thấy Vương thị mới sáng dậy đã ngồi ôm gối mà khóc. Nhà Hành Tu có một lão đầy tớ cũ, tính khá hung hăng ngang ngược, thường làm trái ý Vương thị. Lúc ấy Hành Tu đoán Vương thị bị lão đầy tớ làm phật lòng, bèn mắng: "Lại là lão nô này!" rồi định đánh gậy. Tra xét nguyên do, người nhà đều nói: "Lão nô ở dưới bếp tự kể rằng canh năm nằm mơ, thấy cậu chủ lấy cô nhỏ nhà họ Vương." Hành Tu thấy khớp với giấc mơ của mình, càng ghét chuyện ấy, bèn gượng khuyên Vương thị: "Giấc mơ của lão nô này sao đáng tin!" Chẳng bao lâu, Vương thị quả nhiên mắc bệnh mà mất.
Bấy giờ Trọng Thư ra làm quan cai trị đất Ngô Hưng. Khi tin dữ đến, Vương công đau xót tột độ, bèn viết thư ngỏ ý muốn gửi gắm cho Hành Tu nối lại việc thông gia. Hành Tu thương tiếc vợ chưa nguôi, một mực từ chối lời xin của Vương công. Có viên bí thư (quan ở sở Bí thư, coi sách vở của triều đình) là Vệ Tùy, con của cố doãn (quan đứng đầu phủ) Giang Lăng là Bá Ngọc, có tài xem người, nói việc thường trúng. Một hôm bỗng nói với Hành Tu: "Thị ngự sao lại nhớ thương phu nhân đã mất sâu nặng đến thế? Nếu thị ngự muốn gặp phu nhân, sao không hỏi ông lão họ Vương ở Trù Tang?" Hai ba năm sau, Vương công nhiều lần bóng gió muốn gả con gái út cho Hành Tu, Hành Tu vẫn kiên quyết không nhận.
Đến khi Hành Tu được bổ làm ngự sử Đông Đài (ngự sử: quan giám sát, đàn hặc quan lại; Đông Đài là ngự sử đài đặt ở Lạc Dương), năm ấy người đất Biện là Lý Giới đuổi viên chủ soái của mình đi, triều đình xuống chiếu điều quân Từ Châu, Tứ Châu đi đánh. Trên đường, sứ giả phóng ngựa nhanh như sao băng, lại trưng thu ngựa rất nhiều. Hành Tu thong thả ghìm cương ra khỏi cửa ải, theo lộ trình nghỉ ở trạm Trù Tang; nghe nói đã có mấy viên sứ mang sắc lệnh của vua đến trước, bèn vào trọ ở quán Trù Tang.
Hôm ấy đến lúc chạng vạng, trong dãy quán trọ có một ông lão từ phía đông đi qua; người các quán phía nam phía bắc tranh nhau níu áo mời ông dừng lại. Hành Tu hỏi duyên cớ, người quán nói: "Ông Vương giỏi đoán số mệnh, được cả làng xóm kính trọng." Hành Tu chợt nhớ lời Vệ bí thư, kín đáo sai người mời ông đến, rồi kể điều mình đang ôm trong lòng. Ông lão nói: "Thập nhất lang (cậu Mười Một) muốn gặp phu nhân đã mất, thì đêm nay được đấy."
Ông lão bèn dẫn Hành Tu đi, bảo cho người hầu lui hết, kéo lê đôi giày theo một lối nhỏ vào trong núi đất, lại leo lên một con dốc cao gần mấy nhận (nhận: đơn vị đo chiều cao, mỗi nhận chừng bảy tám thước); bên sườn dốc lờ mờ như thấy một khu rừng rậm. Ông lão dừng lại ở góc đường, bảo Hành Tu: "Thập nhất lang cứ đứng dưới rừng gọi Diệu Tử, ắt có người đáp. Có người đáp thì nói: 'Nhắn lời Cửu nương tử (cô Chín), đêm nay cho tạm mượn Diệu Tử cùng đi thăm người vợ đã mất.'" Hành Tu làm theo lời ông Vương, gọi vào trong rừng, quả có người đáp, bèn đem lời ông lão truyền vào.
Lát sau, một cô gái bước ra, tuổi chừng mười lăm, nói: "Cửu nương tử sai tôi theo Thập nhất lang đi." Nói xong, cô bẻ một cành tre cưỡi lên; Hành Tu nhìn thấy nó lao đi nhanh như ngựa. Chốc lát, cô bẻ cho Hành Tu một cành tre, cũng bảo cưỡi lên, rồi cùng cô gái phi song song, êm ru như lướt (?), đi về hướng tây nam chừng mấy chục dặm. Bỗng đến một nơi thành quách, cung điện tráng lệ. Phía trước đi qua một tòa cung lớn có cổng, cô gái lại dặn: "Cứ theo hành lang phía tây đi thẳng lên phía bắc, viện thứ hai tính từ phía nam là chỗ hiền phu nhân ở. Bên trong có thấy gì thì phải rảo bước đi qua, cẩn thận chớ lấy làm lạ." Hành Tu ghi nhớ trong lòng.
Theo hành lang phía tây, chàng thấy dưới tấm màn lụa lót đỏ có đèn sáng, bên trong có hàng mấy trăm con mắt nằm ngang, mỗi con dài hơn một tấc (?). Hành Tu làm đúng như lời cô gái, rảo bước đến hành lang phía bắc. Đến viện, quả thấy một tỳ nữ (người hầu gái) đã chết từ mười mấy năm trước của nhà mình bước ra, đến trước Hành Tu lạy chào, rồi mang ra một chiếc giường ngồi, nói: "Thập nhất lang hãy ngồi, nương tử sẽ ra ngay."
Hành Tu vốn khổ vì bệnh phổi; ngày trước Vương thị thường sắc cho chàng thang hạt bồ kết để chữa bệnh. Từ khi Vương thị mất, ít khi được uống thang ấy. Đến đây, tỳ nữ bưng thang mời chàng uống, thì rõ ràng là đúng vị thang Vương thị tự tay sắc. Lời chưa dứt, phu nhân đã vội bước ra, hai người khóc lóc gặp nhau. Hành Tu vừa định giãi bày nỗi hận xa cách đã lâu, Vương thị một mực ngăn lại, nói: "Nay thiếp với chàng đã kẻ âm người dương, khác đường nhau; thiếp thật không muốn như thế, chỉ gây hại cho thiếp. Nếu chàng không quên tình nghĩa lúc sống, chỉ cần cưới em gái út của thiếp về mà nuôi nấng, thì đạo nghĩa đối với thiếp đã trọn. Sở dĩ thiếp cần gặp chàng là để gửi gắm điều này."
Nói xong, đã nghe ngoài cửa cô gái gọi Lý Thập nhất lang ra mau, tiếng rất gấp gáp. Hành Tu vội vã bước ra. Cô gái vừa giận vừa trách: "Anh học trò gàn này chẳng biết đầu đuôi gì cả! Phải về ngay." Hai người lại cưỡi cành tre như trước cùng đi. Lát sau trở về chỗ cũ, thấy ông lão đang gối đầu lên hòn đất mà ngủ. Nghe Hành Tu về, ông vội dậy hỏi: "Chẳng phải đã được như ý sao?" Hành Tu đáp: "Đúng vậy." Ông lão nói: "Phải tạ ơn Cửu nương tử đã sai người đưa đi." Hành Tu cũng làm theo lời ông.
Hành Tu mệt rã rời, bèn hỏi ông lão: "Những người ấy là gì vậy?" Ông lão đáp: "Trên đồng cao này có đền thờ Cửu Tử Mẫu (nữ thần "Mẹ chín con", vị thần người ta cầu xin con cái) rất linh ứng đấy thôi." Ông lão dẫn Hành Tu trở về quán trọ: đèn trên vách vẫn leo lét, ngựa vẫn nhai cỏ như cũ, bọn đầy tớ mệt mỏi ngủ say. Ông lão bèn từ biệt ra đi. Hành Tu trong lòng rối bời, nôn một cái thì thang hạt bồ kết đã uống trào ra. Khi ấy Vương công đã dời sang trấn Giang Tây. Từ đó Hành Tu nối lại hôn nhân với họ Vương; về sau làm quan đến gián nghị đại phu. (Trích sách Tục định mệnh lục.)
Bé gái nhà làm vườn
Gần đây có một tú tài (người đọc sách đi thi), tuổi vừa hai mươi, nóng lòng chuyện lấy vợ, nhờ mai mối dạm hỏi đến mấy chục nơi mà rốt cuộc chưa thành đôi, bèn tìm đến một người giỏi bói theo Kinh Dịch để nhờ quyết đoán. Thầy bói nói: "Chuyện vợ chồng cũng là do duyên kiếp trước. Vợ của ông mới sinh được hai tuổi." Lại hỏi ở châu huyện nào, họ gì. Thầy bói nói: "Ở phía nam ngoại thành Hoạt Châu, họ là mỗ; cha mẹ hiện làm nghề tưới vườn trồng rau, chỉ sinh được một gái, sẽ là người vợ tốt của ông."
Tú tài tự cho mình dòng dõi và tài danh, đang muốn tìm nhà quyền quý, nghe lời thầy bói thì trong lòng buồn bực, nhưng vẫn chưa tin lắm, bèn đến Hoạt Châu để xét hư thực. Đến nơi, tìm ở phía nam ngoại thành, quả có một vườn rau; hỏi ông lão làm vườn họ gì thì đúng như lời thầy bói. Lại hỏi có con không, ông đáp: "Sinh được một gái, mới hai tuổi." Tú tài càng không vui. Một hôm, rình lúc cha mẹ đứa bé đi vắng, hắn bèn vào nhà dụ đứa bé lại gần, lấy một cây kim nhỏ đâm vào thóp đầu (?) rồi bỏ đi. Không lâu sau hắn rời Hoạt Đài, cho rằng đứa bé đã chết.
Lúc ấy đứa bé tuy gặp phải sự độc ác như vậy mà rốt cuộc vẫn bình yên. Đến năm sáu tuổi, cha mẹ đều mất. Huyện ở quê vì đứa bé mồ côi không người nương tựa, bèn trình lên liêm sứ; liêm sứ liền đem về nuôi. Một hai năm sau, liêm sứ thương bé thông minh, nuôi làm con gái mình, hết mực yêu thương. Liêm sứ dời sang trấn châu khác, cô gái cũng đã khôn lớn.
Gã tú tài xem bói năm xưa đã thi đỗ, lại từng làm chức chủ bạ (quan coi sổ sách, giấy tờ ở huyện). Hắn với liêm sứ vốn không quen biết, nhân đi đường ngang qua, đưa danh thiếp xin yết kiến. Liêm sứ vừa gặp đã mến phong thái, tiếp đãi rất trọng hậu. Hỏi đến chuyện vợ con, hắn đáp chưa lấy vợ. Liêm sứ biết hắn là con nhà quan lại, lại mến con người hắn, bèn muốn gả con gái nhỏ cho, ngầm sai người ngỏ ý. Tú tài vui vẻ nhận lời. Chẳng bao lâu thành hôn, liêm sứ cho của hồi môn rất hậu, cô gái lại có nhan sắc khác thường. Tú tài thấy vượt xa điều mình mong, lại nhớ lời thầy bói, có ý trách thầy bói nói bậy.
Về sau, mỗi khi trời âm u, người vợ liền đau đầu, mấy năm không dứt. Hắn tìm danh y chữa trị; thầy thuốc nói: "Bệnh nằm ở đỉnh đầu," rồi đắp thuốc lên đầu. Lát sau, bên trong mưng mủ vỡ ra một cây kim, bệnh liền khỏi. Hắn bèn kín đáo hỏi những người thân quen cũ của liêm sứ về gốc gác cô gái, mới biết nàng là con gái nhà làm vườn, và tin rằng thầy bói không hề lừa mình. Viên tòng sự ở Tương Châu là Lục Hiến từng kể chuyện này. (Trích sách Ngọc đường nhàn thoại.)
Chu Hiển
Chủ bạ huyện Xạ Hồng là Chu Hiển, trước kia muốn cưới con gái của huyện lệnh huyện Bì là Đỗ Tập; đã xem xét và định xong, thì gặp lúc nhà Tiền Thục tuyển nàng vào cung. Sau khi vua Tiền Thục quy hàng vào năm Hàm Khang (niên hiệu cuối cùng của nước Tiền Thục, năm 925), Hiển làm viên lại phụ tá ở Bành Châu, tìm vợ khắp nơi, cưới được cháu gái họ Vương, cũng là người cũ trong cung. Chu nhân đó kể chuyện xưa từng muốn cưới con gái họ Đỗ, còn nhớ trong thư thông hôn (thư hai nhà trao đổi để định việc cưới hỏi) có câu: "Chỉ thẹn cảnh nghèo nơi Nam viện, sao xứng với vẻ đẹp của chàng rể giường đông" (chàng rể giường đông: điển Vương Hy Chi nằm phanh bụng trên giường phía đông mà được chọn làm rể, ý chỉ người con rể tài giỏi).
Người cháu họ Vương bèn thở dài nói: "Thiếp chính là con gái họ Đỗ; họ Vương là mạo nhận. Từ khi ra khỏi cung, thiếp không nơi nương tựa, bèn được họ Vương nhận làm người nhà (?)." Chu Hiển vừa buồn vừa mừng, tình nghĩa vợ chồng càng thêm nặng. (Trích sách Ngọc Khê biên sự.)
Hầu Kế Đồ
Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều) Hầu Kế Đồ vốn xuất thân nhà nho thanh bạch, tay không rời sách, miệng không ngừng ngâm thơ. Một hôm gió thu nổi bốn bề, ông đang tựa lan can trên lầu chùa Đại Từ, bỗng có một chiếc lá cây bay phất phơ rơi xuống, trên có bài thơ:
"Lau màu phấn biếc, chau đôi mày ngài,
Vì nỗi uất ức chuyện trong lòng.
Cầm bút bước xuống thềm sân,
Viết thành chữ tương tư (nhớ nhau).
Chữ này chẳng viết lên đá,
Chữ này chẳng viết lên giấy,
Viết lên chiếc lá thu,
Mong theo gió thu bay đi.
Những người có lòng trong thiên hạ,
Đều hiểu nỗi nhớ nhau đến chết."
Sau đó ông cất chiếc lá trong rương đựng khăn, cả thảy năm sáu năm. Rồi ông cưới người họ Nhậm, thường đem bài thơ này ra ngâm. Nhậm thị nói: "Đây là bài thơ thiếp viết lên lá, lúc ấy thiếp đang ở Tả Miên (tức Miên Châu); thơ ấy làm sao lại đến được đây?" Hầu lấy chữ viết hiện nay của nàng ra so, thấy không khác gì chữ trên lá. (Trích sách Ngọc Khê biên sự.)
Thái Bình quảng ký, quyển một trăm sáu mươi
<Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhóm Dị văn, sách Thái Bình quảng ký>
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn và duyệt định)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video