Thiên 165 — Quyển 165

 Thái Bình Quảng Ký (bộ sách lớn thời Tống, gom chép các truyện ký, truyện lạ từ đời trước), quyển 165

 LIÊM KIỆM (thanh liêm, tiết kiệm)

 Lục Tích — Tề Minh Đế — Chân Bân

 Cao Doãn — Thôi Quang — Trưởng Tôn Đạo Sinh

 Vua nhà Đường (?) — Túc Tông — Lư Hoài Thận

 Lý Miễn — Đỗ Hoàng Thường — Dương Thành

 Trịnh Dư Khánh — Trịnh Hãn — Văn Tông

 Hạ Hầu Tư — Bùi Thản — Ôn Liễn

 Trọng Đình Dự

 LẬN SẮC (keo kiệt, bủn xỉn)

 Ông già đời Hán — Thẩm Tuấn — Lý Sùng

 Người Nam Dương — Hạ Hầu Xử Tín — Liễu Khánh

 Hạ Hầu Bưu — Trịnh Nhân Khải — Đặng Hựu

 Vi Trang — Ông lão họ Vương — Vương Ngạc

 Bùi Cừ — Quy Đăng

 LIÊM KIỆM

 LỤC TÍCH

 Lục Tích nước Ngô làm Quận thú (quan đứng đầu một quận) quận Uất Lâm. Mãn nhiệm, ông vượt biển trở về, không chở theo của báu gì, thuyền nhẹ quá phải chất đá lớn cho nặng. Người đời gọi tảng đá ấy là "đá Uất Lâm". (Trích từ sách «Tải» (?))

 TỀ MINH ĐẾ

 Tề Minh Đế có lần dùng bữa, cầm đôi đũa tre lên, hỏi quan Vệ úy (chức quan coi việc canh giữ cửa cung) Ứng Chiêu Quang: "Khanh có hiểu vì sao ta dùng đũa tre không?" Ứng Chiêu Quang đáp: "Xưa vua Hạ Vũ mặc áo xấu. Lời răn đời trước còn truyền lại rằng: hễ dùng đũa ngà voi thì ắt đòi đến món thịt béo bổ (ý nói: một khi đã xa xỉ việc nhỏ thì sẽ xa xỉ dần sang việc lớn). Các bậc hiền triết xưa đã để lời răn. Nay lòng bệ hạ khiêm nhường, mộc mạc, đưa phong tục trở về như xưa. Dấu hiệu của cảnh thái bình chính là ở đôi đũa tre này vậy." (Trích từ sách «Đàm tẩu»)

 CHÂN BÂN

 Nước Tề có người tên Chân Bân, có tài năng và đức hạnh. Ông từng đem một bó gai (sợi cây gai dùng để dệt vải) đến kho phía tây ở Trường Sa, Kinh Châu, để cầm lấy tiền. Sau khi chuộc bó gai về, ông tìm thấy trong bó năm lạng vàng gói trong một chiếc khăn tay. Bân liền đem vàng trả lại cho kho phía tây. Vị đạo nhân (vị sư trông coi kho) vô cùng kinh ngạc, nói: "Gần đây có người đem vàng đến cầm lấy tiền, lúc ấy vội vàng nên không ghi sổ. Thế mà đàn việt (thí chủ, người cúng dường cho nhà chùa) lại đem trả lại, e rằng xưa nay chưa từng có chuyện như vậy." Ông sư bèn lấy một nửa số vàng biếu để đền ơn, đẩy đưa qua lại hơn mười lần, Bân vẫn kiên quyết không nhận. Rồi ông ngâm rằng: "Tháng năm khoác áo da dê, há phải kẻ nhặt của rơi bên đường!" (dùng điển ông già khoác áo da dê giữa tháng năm đi kiếm củi; có người bảo ông nhặt vàng rơi bên đường, ông giận vì bị coi là kẻ tham của; ý nói mình nghèo nhưng không lấy của trái nghĩa).
 Về sau Bân được bổ làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Bì. Sắp lên đường, ông vào từ biệt vua Thái Tổ. Lúc ấy có năm người cùng nhận chức, vua đều răn dạy phải thanh liêm, cẩn trọng. Riêng đến lượt Bân, vua nói: "Khanh xưa đã có tiếng tốt là trả lại vàng, nên trẫm không cần răn điều này nữa." (Trích từ sách «Đàm tẩu»)

 CAO DOÃN

 Cao Doãn thời Hậu Ngụy, tên chữ là Bá Cung, con của Cao Thao, người từng làm Trung lang (viên quan thuộc hạ) dưới quyền quan Thái úy nước Yên. Từ nhỏ ông đã có khí độ khác thường, thông thạo kinh sách và sử sách. Trong niên hiệu Thần Gia (?), ông cùng ông Lư (?) ở Phạm Dương, Lý Linh ở quận Triệu, Thôi Giám ở Bác Lăng… vì là con cháu dòng dõi hiền tài nên cùng được vua xuống chiếu mời ra, được phong chức Trung thư thị lang (phó quan của sảnh Trung thư, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh), kiêm chức Trứ tác (quan lo việc chép quốc sử), cùng Thôi Hạo soạn sách sử.
 Đến khi Thôi Hạo bị giết, vì Cao Doãn trung thực, ngay thẳng, không cẩu thả nên được đặc biệt tha tội. Ông tính thanh bạch, tiết kiệm; tuy nhiều lần giữ chức vị cao sang nhưng vẫn sống như kẻ nghèo hèn. Vua Cao Tông đến thăm nhà ông, chỉ thấy vài gian nhà tranh, chăn bằng vải thô, áo bông lót gai vụn, trong bếp chỉ có muối và rau mà thôi. Vua thở dài nói: "Người thanh bần đời xưa há có ai được như thế này chăng?" rồi ban cho ông thóc lúa và lụa. (Trích từ sách «Đàm tẩu»)

 THÔI QUANG

 Nhà Hậu Ngụy từ khi dời đô vào niên hiệu Thái Hòa, đất nước giàu có, kho tàng đầy tràn, tiền và lụa phải chất ngoài trời dọc các hành lang, không sao đếm xuể. Thái hậu ban lụa cho trăm quan, để mỗi người tùy ý tự vác lấy. Các quan trong triều ai cũng vác theo sức mình mà đi. Riêng Chương Vũ vương Nguyên Dung và Trần Lưu hầu Lý Sùng vác lụa quá sức, vấp ngã trặc mắt cá chân. Thái hậu liền không cho nữa, bắt hai người đi ra tay không, người đương thời ai cũng cười. Quan Thị trung (chức quan thân cận hầu bên vua) Thôi Quang chỉ lấy hai tấm. Thái hậu hỏi: "Sao Thị trung lấy ít vậy?" Ông đáp: "Thần có hai tay, chỉ kham nổi hai tấm. Được chừng ấy là nhiều lắm rồi." Các bậc quyền quý trong triều đều phục sự thanh liêm của ông. (Trích từ sách «Lạc Dương già lam ký»)

 TRƯỞNG TÔN ĐẠO SINH

 Quan Tư không (một trong Tam công, ba chức đại thần cao nhất triều đình) là Thượng Đảng vương Trưởng Tôn Đạo Sinh, người đất Đại, tính trung thành, cẩn trọng, tiết kiệm, mộc mạc. Tuy ở hàng Tam công mà nhà ở thấp bé, sơ sài. Sau khi ông ra trấn giữ nơi biên ải, con ông sửa sang nhà cửa khá nhiều. Khi trở về, ông than: "Ta làm tể tướng mà chưa có gì báo đáp đất nước, vì thế mà lo sợ (?). Xưa Hoắc Khứ Bệnh (danh tướng đời Hán) vì giặc Hung Nô chưa diệt mà nói chẳng cần nhà cửa làm gì. Nay giặc mạnh vẫn còn lảng vảng ở phía bắc sa mạc, ta há có thể ngồi yên trong nhà lộng lẫy hay sao?" Rồi ông sai phá bỏ phần sửa sang đi. Người đương thời ví ông với Án Anh (tể tướng nước Tề thời Xuân Thu, nổi tiếng tiết kiệm). (Trích từ sách «Đàm tẩu»)

 VUA NHÀ ĐƯỜNG (?)

 Túc Tông khi còn làm thái tử thường hầu vua cha dùng bữa. Quan Thượng thực (quan coi việc ăn uống của vua) bày mâm thịt chín, trong đó có một khúc chân trước của con dê. Vua ngoảnh lại bảo thái tử cắt thịt. Túc Tông cắt xong, mỡ bẩn dính đầy tay, bèn lấy miếng bánh lau cho sạch. Vua nhìn chằm chằm, có vẻ không vui. Túc Tông liền nâng miếng bánh ấy lên ăn. Vua rất vui, bảo thái tử: "Phúc lộc nên quý tiếc như thế đấy." (Trích từ sách «Liễu thị sử»)

 TÚC TÔNG

 Hàn Trạch Mộc dâng tấu chúc mừng vua Túc Tông tiết kiệm: con hát, nhạc công trong cung không trang sức bằng gấm thêu, bữa ăn không có món quý lạ. Vua nhân đó đưa tay áo ra cho ông xem, nói: "Chiếc áo này trẫm đã giặt ba lần rồi." (Trích từ sách «Đàm thị sử»)

 LƯ HOÀI THẬN

 Lư Hoài Thận đời Đường là người trong sạch, cẩn trọng, ngay thẳng, mộc mạc, không lo gây dựng của cải; đồ dùng, nhà cửa đều hết sức đơn sơ. Khi đã làm quan sang, vợ con ông vẫn không khỏi đói rét, nhưng với bạn cũ và họ hàng thì ông lại chia phát rất hậu. Khi làm Hoàng môn thị lang (phó quan của sảnh Môn hạ, cơ quan xét duyệt chiếu lệnh), ông ở Đông đô (Lạc Dương) coi việc tuyển chọn quan lại, đồ dùng mang theo người chỉ có một túi vải. Về sau ông làm Hoàng môn giám (quan đứng đầu sảnh Môn hạ, ngang hàng tể tướng) kiêm Lại bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Lại, coi việc bổ nhiệm, thăng giáng quan lại).
 Ông nằm bệnh đã lâu, Tống Cảnh và Lư Tòng Nguyện thường cùng nhau đến thăm. Hoài Thận nằm trên tấm chiếu tre rách, chỉ một lớp chiếu đơn, cửa không có rèm; mỗi khi mưa gió thì lấy chiếu che chắn. Ông vốn quý trọng Tống Cảnh và Lư Tòng Nguyện, thấy họ đến thì rất mừng, giữ lại suốt cả ngày, sai dọn cơm, chỉ có hai bát đậu hấp và mấy cọng rau, ngoài ra trống trơn không có gì. Ông nắm tay hai người, nói: "Hai ông rồi sẽ ra vào triều đình làm bề tôi trọng yếu phò tá nhà vua. Thánh thượng mong cầu trị nước rất thiết tha, nhưng ở ngôi đã lâu năm, gần đây có phần mỏi mệt, lơi lỏng sự cần mẫn; ắt sẽ có kẻ tiểu nhân thừa dịp ấy mà tiến thân. Các ông hãy ghi nhớ điều này."
 Chưa được mấy ngày thì ông mất. Lúc bệnh đã nặng, ông tự tay viết sớ tiến cử Tống Cảnh, Lư Tòng Nguyện, Lý Kiệt, Lý Triều Ẩn. Vua đọc tờ biểu càng thêm thương tiếc. Ông mất rồi, nhà không còn của cải để dành, chỉ có người đầy tớ già tự bán mình để lấy tiền lo việc tang. Sau đó vua đi săn ở phía nam kinh thành, trông thấy giữa xóm làng có một căn nhà vách đất thấp bé, trong nhà như đang lo liệu việc gì, bèn sai người phi ngựa đến hỏi. Người ấy về tâu rằng đó là lễ Đại tường (lễ giỗ mãn tang, làm vào năm thứ hai sau khi mất) của Hoài Thận, đang bày trai hội (cỗ chay mời sư cúng lễ). Vua vì thế bỏ cuộc săn, thương cảnh nhà ông nghèo túng, liền ban tặng lụa. (Trích từ sách «Minh Hoàng tạp lục»)

 Lại có chuyện kể: Lư Hoài Thận không bệnh mà bỗng chết. Phu nhân là bà Thôi thị ngăn con cái khóc lóc, nói: "Số ông chưa hết, ta biết thế. Ông thanh bạch, tiết kiệm, liêm khiết, khó khăn mới chịu tiến, khiêm nhường mà lui; quà đút lót từ bốn phương gửi đến, ông không giữ lại mảy may. Ông cùng làm tể tướng một lượt với Trương Thuyết; nay Thuyết nhận của chất như núi mà vẫn còn sống, lẽ nào sự báo ứng giữa kẻ xa hoa và người tiết kiệm lại là chuyện hão sao?" Đến nửa đêm ông sống lại. Người hầu đem lời phu nhân kể lại, Hoài Thận nói: "Lẽ vốn khác nhau. Dưới âm ty (?) có ba mươi lò, ngày đêm đúc của bất ngờ cho Thuyết, còn ta chẳng có lò nào, làm sao so sánh được?" Nói xong lại tắt thở. (Trích từ sách «Độc dị chí»)

 LÝ MIỄN

 Trong niên hiệu Thiên Bảo, có một thư sinh trọ ở Tống Châu. Bấy giờ Lý Miễn còn trẻ, nghèo khổ, ở cùng quán trọ với người thư sinh ấy. Chưa được mười ngày thì thư sinh phát bệnh, đến lúc sắp chết thì nói với Miễn: "Nhà tôi ở Hồng Châu, định lên Bắc đô xin làm quan, đến đây thì mắc bệnh, sắp chết rồi, ấy là số mệnh." Rồi lấy trong túi ra một trăm lạng vàng đưa cho Miễn, nói: "Đầy tớ của tôi không ai biết có số vàng này. Ông lo hậu sự cho tôi, vàng còn thừa xin biếu ông." Miễn nhận lời lo việc tang, còn số vàng thừa thì lén đặt vào trong mộ, chôn cùng người chết.
 Mấy năm sau, Miễn làm Úy (huyện úy, quan coi việc trị an trong huyện) huyện Khai Phong. Anh em của người thư sinh mang công văn của Hồng Châu đến, dọc đường dò hỏi tung tích, đến Tống Châu mới biết họ Lý đã đứng ra lo việc tang, bèn đến thẳng Khai Phong hỏi số vàng ở đâu. Miễn xin nghỉ phép, đưa họ đến chỗ mộ, lấy vàng ra giao lại. (Trích từ sách «Thượng thư đàm lục»)

 ĐỖ HOÀNG THƯỜNG

 Lý Sư Cổ ngang ngược lộng quyền, nhưng sợ Đỗ Hoàng Thường làm tể tướng nên không dám thất lễ. Ông ta sai một viên lại giỏi việc mang mấy nghìn quan tiền (mỗi quan là một chuỗi nghìn đồng) cùng một cỗ xe phủ nỉ cũng đáng gần nghìn quan đến biếu. Người được sai chưa dám đưa ngay, bèn đứng chờ ở cổng nhà mấy ngày liền. Có một chiếc kiệu màu xanh từ trong nhà đi ra, hai người hầu gái theo sau đều mặc áo xanh rách rưới. Hỏi là ai, người ta đáp: "Phu nhân của tướng công." Người được sai vội trở về báo với Sư Cổ. Sư Cổ bèn bỏ ý định ấy, suốt đời không dám làm điều sai phép. (Trích từ sách «U nhàn cổ xuy»)

 DƯƠNG THÀNH

 Dương Thành (từng làm thứ sử Đạo Châu nên được gọi là Dương Đạo Châu) chưa từng tích trữ của cải. Dù là đồ dùng không thể thiếu, hễ có khách khen vật nào hay, vật nào đáng yêu, ông liền vui vẻ cầm lên trao cho. Có người tên Trần Trường, đợi lúc ông vừa lĩnh bổng lộc tháng, thường đến khen tiền và lụa của ông đẹp, tháng nào cũng được cho. (Trích từ sách «Truyện tải»)

 Khi Dương Thành làm quan trong triều, nhà nghèo khổ, ông thường đem gối gỗ, chăn vải đi cầm, được mấy vạn tiền; người ta tranh nhau nhận đồ cầm của ông. (Trích từ sách «Truyện tải»)

 TRỊNH DƯ KHÁNH

 Trịnh Dư Khánh thanh bạch, tiết kiệm, có đức lớn. Một hôm ông bỗng mời mấy người bạn thân đang làm quan đến ăn cơm, ai nấy đều lấy làm lạ. Các quan trong triều vì ông là tể tướng cũ, danh vọng cao, nên đều đến từ sáng sớm. Đến khi mặt trời lên cao, Dư Khánh mới ra, ngồi nói chuyện phiếm hồi lâu, mọi người đều đói meo bụng. Dư Khánh gọi người hầu dặn: "Bảo nhà bếp hấp cho thật nhừ, bỏ lông đi, đừng bẻ gãy cổ." Mọi người nhìn nhau, đinh ninh hẳn là hấp ngỗng hấp vịt. Một lát sau khiêng mâm ra, tương và giấm cũng rất thơm, rất mới. Hồi lâu mới vào ăn: trước mặt mỗi người đặt một bát cơm kê và một quả bầu hấp. Tể tướng ăn ngon lành, còn mọi người gắng gượng ăn rồi thôi. (Trích từ sách «Lư thị tạp thuyết»)

 TRỊNH HÃN

 Trịnh Hãn sống tiết kiệm, mộc mạc. Khi ông làm Doãn Hà Nam (quan đứng đầu phủ Hà Nam), có một người cháu, là cháu nội của anh em con chú con bác với ông, từ vùng Đàm Hoài đến thăm. Người ấy làm ruộng nuôi thân, chưa từng đi cầu cạnh ai, vái chào rất quê mùa, cách thắt đai áo cũng kiểu xưa cũ. Con em và tôi tớ của Hãn đều cười cái vẻ quê mùa ấy, chỉ riêng Hãn thương mến. Hỏi muốn gì, người ấy đáp: "Ở huyện nhà, cháu bị coi như dân thường đã lâu, nay mong được tạm giữ một chức huyện úy, thế là được mặc áo gấm về làng." Hãn cho là phải. Tiếng thanh liêm và đức lớn của Hãn được người đương thời kính phục; hễ ông viết thư nhờ quan quận thú thì dễ dàng như cánh tay sai khiến ngón tay.
 Người cháu họ Trịnh sắp về, hôm trước Hãn gọi các cháu trong nhà đến ăn cơm cùng. Có món bánh hấp, người cháu bóc bỏ lớp vỏ rồi mới ăn. Hãn vừa than vừa giận, nói: "Vỏ với ruột thì có gì khác nhau? Ta thường lo thói đời bạc bẽo, phong tục hư hỏng, người ta kiêu căng xa xỉ chỉ biết cung phụng bản thân, nên mong làm sao đưa người đời trở về thuần phác, khiến phong tục được đôn hậu. Vì thế ta mới riêng thương cháu là người làm ruộng, mặc áo cũ rách, ắt hẳn biết nỗi vất vả của việc cày cấy. Sao cháu lại phù phiếm hơn cả bọn con trẻ còn hôi sữa, mặc lụa là trong nhà Ngũ hầu (năm nhà hầu tước quyền thế, chỉ chung nhà quyền quý)?" Rồi ông chìa tay xin phần vỏ bánh bị bỏ đi. Người cháu ngỡ ngàng, luống cuống, nâng đĩa dâng lên, Hãn ăn sạch. Sau đó ông vái chào mời cháu về phòng khách, tặng năm tấm lụa rồi tiễn đi. (Trích từ sách «Khuyết sử»)

 VĂN TÔNG

 Vua Văn Tông sai trung sứ (hoạn quan truyền lệnh vua) truyền cho Trung úy hai quân (hai viên hoạn quan chỉ huy hai đạo cấm quân bên tả và bên hữu), các quan đứng đầu các ty và các nội quan trong cung không được dùng khăn chít đầu bằng các loại lụa mỏng, lụa hoa, lụa là. Sau đó phò mã Vi Xử Nhân chít khăn hai lớp bằng lụa là vào chầu. Vua nói: "Trẫm vốn mến gia phong nhà khanh thanh bạch, mộc mạc nên mới chọn khanh làm phò mã. Khăn áo như thế này cứ để các nhà thân thích khác dùng, khanh thì không nên dùng." (Trích từ sách «Lư thị tạp thuyết»)

 HẠ HẦU TƯ

 Hạ Hầu Tư làm Tả thập di (quan can gián, chuyên nhắc nhở những điều vua sơ sót), từng mặc áo vải Quế Quản màu xanh lục vào chầu. Trong niên hiệu Khai Thành, vua Văn Tông không câu nệ kiêng kị, lại ưa văn chương, hỏi Tư sao áo thô ráp quá vậy. Tư tâu rõ đó là vải Quế, loại vải này dày, có thể chống rét. Hôm khác vua hỏi các tể tướng: "Trẫm xét thấy Thập di Hạ Hầu Tư hẳn là kẻ sĩ trung chính, cương trực." Các tể tướng đều tâu về đức hạnh kín đáo của ông, ví ông là Nhan Uyên, Nhiễm Bá Ngưu (hai học trò đức hạnh nhất của Khổng Tử) của thời nay. Vua khen ngợi hồi lâu, cũng bắt chước mặc vải Quế Quản; cả triều đều bắt chước theo, loại vải này vì thế mà trở nên đắt. (Trích từ sách «Chi điền lục»)

 BÙI THẢN

 Dương (?) và Đoàn Văn Xương đều từ thân phận côi cút, không chỗ dựa mà tiến thân, làm đến tể tướng, đều ưa xa xỉ. Con gái họ Dương lấy con trai trưởng của Bùi Thản, đồ hồi môn rất đầy đủ, đồ dùng phần nhiều bằng vàng bạc. Bùi Thản vốn chuộng tiết kiệm, nghe vậy không vui. Một hôm, ông cùng vợ con ăn tiệc, trên bàn dùng đĩa đựng hoa quả, Thản đang vui vẻ, nhưng nhìn kỹ đồ đựng thì thấy có cái trang trí bằng sừng tê giác. Thản giận lắm, xô đổ bàn trà, phất áo bỏ đi, nói: "Phá nhà ta rồi!" Về sau quả nhiên (họ Dương) vì nhận hối lộ mà rốt cuộc không có kết cục tốt, thật đáng như vậy. (Trích từ sách «Bắc mộng tỏa ngôn»)

 ÔN LIỄN

 Ôn Liễn, giữ chức Tòng sự (quan phụ tá giúp việc) ở U Châu, người đất Yên, nổi tiếng về Nho học, thuở nhỏ thân với Doanh vương Phùng Đạo. Có lần gặp loạn binh, ngoài chợ có người bán một cây đèn sơn, Liễn tưởng là đồ sắt nên đếm tiền mua về. Người nhà dùng thắp dầu, thắp nến đã nhiều ngày, nhân lúc lau chùi mới biết là bạc. Cả nhà lớn bé xem đều mừng rỡ, chỉ riêng Liễn buồn rầu nói: "Vật không phải của mình theo lẽ phải, sao lại giữ làm của quý được?" Bèn đi tìm người bán để trả lại.
 Người kia nói: "Tôi tự mình không biết đó là của quý, đem bán ngoài chợ; lang trung (cách gọi tôn kính) đã trả tiền hậu, đâu phải ép mua, tôi không dám nhận lại." Liễn cố trả, người ấy mới lạy nhận rồi đi. Người ấy đem bán nơi khác được bốn năm vạn tiền, mang một nửa đến tạ ơn, Liễn nhất định không nhận. Người ấy bèn cúng số tiền vào chùa để trang sức tượng Phật, cầu chúc cho Liễn được sống lâu. Bấy giờ gần xa không ai không kính phục, vì ông có đức hạnh của người nhân hậu. Về sau ông làm quan đến Thượng thư thị lang rồi mất. (Trích từ sách «Lưu thị nhĩ mục ký»)

 TRỌNG ĐÌNH DỰ

 Gia vương nước Thục cũ mời một hiếu liêm (người được tiến cử vì hiếu thảo, liêm khiết; ở đây chỉ nho sĩ) chuyên học kinh sách là Trọng Đình Dự đến dạy các con. Đình Dự tuy thông thạo sách cổ, nhưng thường khốn khổ vì đói rét; đến ở cửa vương cũng không được đối đãi trọng hậu lắm. Bấy giờ đang lúc rét căm, người ta mới đem một chiếc lò lửa cũ đưa đến học viện. Đình Dự đang ngồi một mình thở dài, lấy đũa gạt tro, bỗng trong tro thấy một đôi đũa gắp than bằng vàng. Ông vội xin vào gặp vương.
 Vương nói: "Kẻ sĩ nghèo đến gặp ta, ắt có điều cầu xin." Bèn sai người bảo Đình Dự: "Đang may áo cho ông rồi." Đình Dự thưa: "Không phải ý ấy." Gia vương vốn thích chuyện thần tiên, hay thu nạp người có phương thuật, ngờ rằng ông có tài lạ gì khác, nên gượng cho vào gặp. Đình Dự liền đưa ra đôi đũa vàng, kể rõ đầu đuôi. Vương nói: "Nhà ta mất vật này đã mười năm rồi. Ông tìm được mà đem trả lại cho ta, thật có phong cách của người xưa." Vương tặng ông mười vạn tiền, một bộ áo, ba mươi thạch (đơn vị đo dung tích ngũ cốc) gạo và lúa mạch, từ đó đối đãi ông như bậc khách quý, lễ đãi rất hậu, lại tiến cử ông làm Lục sự tham quân (quan coi văn thư, kiểm xét sổ sách giấy tờ) ở Vinh Châu. (Trích từ sách «Ngọc Khê biên sự»)

 LẬN SẮC

 ÔNG GIÀ ĐỜI HÁN

 Đời Hán có một người đã già mà không có con, nhà giàu nhưng tính keo kiệt, mặc áo xấu, ăn rau dưa, dậy từ tinh mơ, đến khuya mới nghỉ, lo liệu làm ăn, gom góp không biết chán mà không dám tiêu dùng cho mình. Có người đến xin, ông bất đắc dĩ vào trong lấy mười đồng tiền, từ nhà trên đi ra, cứ mỗi bước lại bớt đi một ít, đến lúc ra tới ngoài thì chỉ còn một nửa. Ông nhắm mắt đưa cho người xin, rồi dặn: "Ta đã dốc hết của nhà ra giúp anh, chớ có nói với ai, kẻo người khác lại bắt chước mà kéo đến." Chẳng bao lâu ông già chết, ruộng vườn nhà cửa bị nhà nước tịch thu, của cải bị sung vào kho riêng của vua. (Trích từ sách «Tiếu lâm»)

 THẨM TUẤN

 Thẩm Tuấn nước Ngô, tên chữ là Thúc Sơn, có danh tiếng nhưng tính bủn xỉn. Trương Ôn đi sứ sang Thục, đến từ biệt Tuấn. Tuấn vào trong hồi lâu, rồi ra nói với Ôn: "Vừa rồi tôi chọn một tấm vải định tặng ông, mà không tìm được tấm nào thô cả." Ôn khen ông thật thà không giấu giếm. Lại có lần đi ngang bờ Thái Hồ, ông sai người theo hầu đi lấy nước muối (?), lấy xong lại tiếc là nhiều quá, ra lệnh đem trả bớt, ngay sau đó cũng tự thẹn mà nói: "Đó là bản tính trời sinh của ta."
 Lại có thuyết kể rằng: Diêu Bưu cùng Trương Ôn đến Vũ Xương, gặp Thẩm Hành người Ngô Hưng đang đậu thuyền chờ gió, lương ăn đã hết, sai người đến hỏi vay Bưu một trăm hộc (đơn vị đo dung tích) muối. Bưu tính nghiêm khắc, nhận thư mà không trả lời, cứ ngồi bàn luận với Ôn; hồi lâu mới gọi người hầu đổ cả trăm hộc muối xuống sông, rồi nói với Ôn: "Để tỏ rõ ta không tiếc của, chỉ tiếc là cho ai mà thôi." Em của Thẩm Hành là Thẩm Tuấn, có danh tiếng nhưng tính bủn xỉn. (Trích từ sách «Tiếu lâm»)

 LÝ SÙNG

 Cao Dương vương Nguyên Ung thời Hậu Ngụy tính xa hoa, phóng túng, thích ăn món đậm đà, tự cung phụng hết mực; mỗi bữa ăn tốn mấy vạn tiền mới vừa, món quý trên rừng dưới biển bày kín một khoảng vuông một trượng trước mặt. Trần Lưu hầu Lý Sùng nói với người khác: "Cao Dương ăn một bữa bằng ta ăn nghìn ngày." Lý Sùng làm Thượng thư lệnh (quan đứng đầu sảnh Thượng thư), được phong Nghi đồng tam ty (được hưởng nghi lễ ngang với hàng Tam công), cũng giàu nhất thiên hạ, tôi tớ có đến nghìn người, nhưng tính rất bủn xỉn, mặc áo xấu, ăn đồ thô, bữa ăn thường không có thịt, chỉ có hẹ luộc và hẹ muối. Người khách trong nhà Sùng là Lý Nguyên Hựu nói với người ta: "Lý lệnh công một bữa ăn có mười tám món." Người ta hỏi vì sao, Nguyên Hựu đáp: "Hai món hẹ là mười tám." (chơi chữ: chữ "hẹ" đọc giống chữ "chín", hai lần chín là mười tám) Người nghe đều cười ồ. (Trích từ sách «Lạc Dương già lam ký»)

 NGƯỜI NAM DƯƠNG

 Ở Nam Dương có một người làm ăn giàu có lớn, nhưng tính cực kỳ bủn xỉn. Ngày Đông chí, con rể đến thăm, ông chỉ bày ra một bình đồng nhỏ rượu và mấy miếng thịt hoẵng. Chàng rể bực vì sự sơ sài ấy, nâng lên một lần là ăn uống sạch. Chủ nhà ngạc nhiên, lúng túng sai đem thêm, như thế đến hai lần. Lui vào trong, ông trách con gái: "Chồng con ham rượu, cho nên con mới nghèo mãi." Đến khi ông chết, các con tranh giành của cải, người em đuổi giết người anh. (Trích từ sách «Nhan thị gia huấn»)

 HẠ HẦU XỬ TÍN

 Hạ Hầu Xử Tín đời Đường làm Trưởng sử (quan phụ tá cho thứ sử, đứng đầu hàng thuộc quan trong châu) Kinh Châu. Có khách ghé thăm, Xử Tín sai đầy tớ làm cơm. Đầy tớ ghé tai hỏi: "Nhào bao nhiêu bột ạ?" Tín đáp: "Hai người thì hai thăng (đơn vị đo dung tích) là được." Đầy tớ vào bếp lâu không ra, khách có việc xin cáo từ. Tín vội gọi đầy tớ, đầy tớ thưa: "Đã nhào xong rồi." Tín búng ngón tay, nói: "Chuyện thật lạ!" Hồi lâu mới bảo: "Cứ nướng hết làm bánh, đợi ta xong việc công về ăn." Tín lại từng dùng một chiếc bình nhỏ đựng một thăng giấm để ăn riêng, người nhà không được dính một giọt. Đầy tớ báo giấm hết, Tín cầm bình úp lên lòng bàn tay, còn được vài giọt, liền đưa miệng mút. Phàm mua bán thứ gì, ông đều phải tự tay kiểm qua rồi mới giao. Người biết chuyện đều khinh bỉ. (Trích từ sách «Triều dã thiêm tái»)

 LIỄU KHÁNH

 Liễu Khánh, Lục sự tham quân ở Quảng Châu, sống một mình một phòng, đồ dùng và thức ăn đều để cả trong buồng ngủ. Có đứa đầy tớ lén lấy một nhúm muối, Khánh quất roi đến tóe máu. (Trích từ sách «Triều dã thiêm tái»)

 HẠ HẦU BƯU

 Hạ Hầu Bưu, mùa hè đồ ăn uống để đến mức sinh dòi ở dưới đáy mà vẫn chưa từng đụng miệng (?). Có lần ông tiễn khách ra cửa, đầy tớ ăn vụng một miếng thịt; Bưu quay vào phát hiện, nổi giận, bèn bắt ruồi cho nó ăn để nó nôn miếng thịt ra. (Trích từ sách «Triều dã thiêm tái»)

 TRỊNH NHÂN KHẢI

 Trịnh Nhân Khải làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Mật Châu. Có đứa đầy tớ nhỏ báo giày đã thủng, Khải nói: "Ông lo giày cho mày." Một lát sau có người gác cổng đi đôi giày mới đến. Trên cây trước sảnh đường (?) của Khải có tổ chim gõ kiến, ông sai người gác cổng trèo lên bắt chim con. Người gác cổng cởi giày ra rồi leo lên, Khải liền bảo đứa đầy tớ xỏ đôi giày ấy mà đi mất. Người gác cổng rốt cuộc phải đi chân đất, còn Khải lộ vẻ đắc ý như mình vừa làm ơn. (Trích từ sách «Triều dã thiêm tái»)

 ĐẶNG HỰU

 Đặng Hựu, quan Đô hộ (?) (quan đứng đầu phủ Đô hộ, cai quản vùng biên xa) ở An Nam, người Thiều Châu, nhà rất giàu, nô tì có đến nghìn người, nhưng luôn tự định phần ăn cho mình, chưa từng đãi khách. Đứa cháu nội lấy một con vịt dùng riêng, Hựu cho là tự tiện phá của nhà, đánh hai mươi roi. (Trích từ sách «Triều dã thiêm tái»)

 VI TRANG

 Vi Trang khá có học, vậy mà đếm từng hạt gạo để nấu, cân từng thanh củi để đun; thịt nướng thiếu một miếng là ông biết ngay. Có đứa con tám tuổi chết, vợ ông liệm con bằng bộ quần áo thường mặc, Trang lột lấy lại, dùng chiếc chiếu cũ bọc xác; chôn xong, ông lại cầm chiếc chiếu ấy mang về. Những khi nhớ con, ông nức nở không cầm được, ấy thế mà vẫn chỉ là keo kiệt mà thôi. (Trích từ sách «Triều dã thiêm tái»)

 ÔNG LÃO HỌ VƯƠNG

 Trong niên hiệu Thiên Bảo, có ông lão họ Vương ở Tương Châu, nhà ở thành Nghiệp, rất giàu có, chỉ có hai vợ chồng, không con cái. Thóc tích trữ gần một vạn hộc, nhưng vợ chồng rất keo kiệt, thường ăn đồ cũ, chỉ cốt cho no bụng, không cầu ngon đủ. Trang trại nhà cửa rất rộng, có hơn hai trăm hộ khách (người thuê đất, thuê nhà ở nhờ). Có lần ông đi xem xóm khách thuê, chợt thấy một người đang ăn, mâm cơm thịnh soạn. Ông hỏi làm nghề gì, người ấy đáp chỉ bán các thứ phấn và hương liệu, thuốc men mà thôi. Ông ngờ là kẻ làm giặc cướp, hỏi: "Anh có bao nhiêu của cải mà ăn mặc sung túc quá vậy?" Người ấy đáp: "Tôi chỉ có năm nghìn tiền vốn, ngày ngày ăn tiền lời, chỉ giữ lấy vốn, không mong gì thêm, nên ăn mặc thường được đủ đầy."
 Ông lão bỗng tỉnh ngộ, về bảo vợ: "Người kia được chút lời mà dùng để nuôi thân, có thể nói là hiểu lẽ. Ta nay tích của hàng vạn mà ăn mặc toàn đồ cũ nát, lại không con cái, rồi sẽ để lại cho ai?" Thế là ông mở kho, mua sắm nhiều đồ quý, món ngon, thỏa thích ăn uống. Chưa được mấy ngày, hai vợ chồng đều nằm mộng thấy bị người bắt đi, đeo gông xiềng, giam giữ, roi vọt tới tấp, nói rằng: "Kẻ này phung phí quân lương." Tỉnh dậy, mấy năm sau hai vợ chồng đều chết. Quan quân vây An Khánh Tự (con An Lộc Sơn, kẻ cầm đầu loạn An Sử) ở Tương Châu, lấy hết thóc trong kho nhà ông để cung cấp cho quân. (Trích từ sách «Nguyên hóa ký»)

 VƯƠNG NGẠC

 Vương Ngạc nhiều lần trấn giữ những vùng trọng yếu, của cải chất thành đống. Có người khách cũ khuyên ông về đạo lý tích được của thì cũng phải biết đem chia ra. Mấy ngày sau người khách lại đến gặp, Ngạc nói: "Lời răn hôm trước quả đúng như ông nói, ta đã chia ra nhiều rồi." Người khách xin hỏi chia thế nào, Ngạc đáp: "Các con trai mỗi đứa cho một vạn quan, các con rể mỗi người cho một nghìn quan." (Trích từ sách «Quốc sử bổ»)

 BÙI CỪ

 Quan Tư đồ (một trong Tam công, ở đây là chức hàm vinh danh) Bùi Cừ tính bủn xỉn. Khi làm Liêm sứ (quan đi xét hỏi, giám sát quan lại một vùng) ở Giang Tây, mọi đồ dùng và bình phong tranh vẽ ông đều sắm kiểu mới, nhưng cất trong phòng trống, chưa từng đem dùng. Mỗi khi có yến tiệc, ông lại đi mượn đồ ở nhà các quan trong triều. (Trích từ sách «Bắc mộng tỏa ngôn»)

 QUY ĐĂNG

 Thượng thư Quy Đăng tính rất keo kiệt. Ông thường hầm nhừ một khúc thịt dê (?), vừa cắt vừa ăn, phần còn lại thì niêm phong cất đi. Một hôm vợ Đăng lỡ cắt ăn ngay chỗ niêm phong, Đăng không thấy dấu niêm cũ, nổi giận với vợ; từ đó (bà) suốt đời không ăn thịt nữa (?). Mỗi lần tắm, Đăng đều đuổi hết người hầu ra ngoài. Có người từ bên ngoài nhìn trộm, thì thấy đó là một con rùa lớn. (Trích từ sách «Bắc mộng tỏa ngôn»)

 Thái Bình Quảng Ký, quyển 165

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập lớn do vua Càn Long nhà Thanh sai biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video