Thiên 177 — Quyển 177

 Thái Bình quảng ký, quyển một trăm bảy mươi bảy

 Khí lượng (lòng độ lượng, sức bao dung) – phần hai

 Lục Tượng Tiên, Nguyên Tái, Đổng Tấn

 Bùi Độ, Vu Địch, Vũ Nguyên Hành

 Lý Thân, Lư Huề, Quy Sùng Kính

 Hạ Hầu Tư, Trần Kính Tuyên, Cát Tòng Chu

 Lục Tượng Tiên

 Đời Đường, Lục Tượng Tiên, tước Duyện quốc công, làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Đồng Châu. Có một gia đồng trong nhà ông gặp viên Tham quân (quan phụ tá giúp việc ở châu) mà không xuống ngựa. Viên tham quân muốn nhân việc này để lấy tiếng, bèn đánh roi vào lưng gia đồng đến chảy máu, rồi nói: "Kẻ lại thấp hèn này đã mạo phạm ngài, xin cho tôi được thôi việc." Duyện công thong thả bảo: "Đầy tớ gặp quan mà không xuống ngựa, đánh cũng được, không đánh cũng được. Quan đã đánh rồi, đi cũng được, không đi cũng được." Viên tham quân không đoán được ý ông, đành lui ra. (Trích Quốc sử bổ)

 Nguyên Tái

 Ngư Triều Ân ngồi tòa cao ở Quốc tử giám (trường học cao nhất của triều đình) giảng Kinh Dịch. Ông ta giảng cặn kẽ về quẻ Đỉnh (một quẻ trong Kinh Dịch; trong quẻ có câu "vạc gãy chân, đổ cháo của vua", ví bề tôi không kham nổi chức vụ mà làm hỏng việc nước) để làm nhục Nguyên Tái và Vương Tấn. Hôm ấy trăm quan đều có mặt. Vương Tấn không chịu nổi nhục, còn Nguyên Tái vẫn vui vẻ như thường. Triều Ân lui ra, nói: "Kẻ nổi giận là lẽ thường của người ta, còn kẻ cười được thì không thể lường nổi." (Trích Quốc sử bổ)

 Đổng Tấn

 Đổng Tấn cùng Đậu Tham làm tể tướng cùng hàng. Bấy giờ việc chính sự đều do Đậu Tham quyết định, Tấn chỉ vâng theo chiếu chỉ, dạ vâng mà thôi.

 Về sau Đậu Tham kiêu căng, phạm đến bề trên, vua Đức Tông dần ghét ông ta. Tham bóng gió bảo Tấn tâu xin cho Cấp sự trung (quan ở Môn hạ tỉnh, có quyền xem xét và bác lại chiếu lệnh không thỏa đáng) là Đậu Thân làm Lại bộ thị lang (phó quan bộ Lại, bộ coi việc tuyển bổ quan lại). Vua nghiêm mặt nói: "Chẳng phải Đậu Tham sai khanh tâu đó sao?" Tấn không dám giấu. Vua nhân đó hỏi về lỗi lầm của Tham, Tấn tâu lại đầy đủ. Mười ngày sau, Tham bị giáng chức.

 Tấn nhiều lần dâng biểu xin thôi chức, được bãi chức tể tướng, nhận chức Binh bộ thượng thư (quan đứng đầu bộ Binh), ít lâu sau được làm Đông đô lưu thủ (quan trấn giữ và cai quản kinh đô phía đông là Lạc Dương). Ít lâu sau, Tiết độ sứ (quan đứng đầu một trấn, nắm cả quân lẫn dân) Biện Châu là Lý Vạn Vinh bệnh nặng, con ông ta làm loạn, triều đình bèn cho Tấn làm tiết độ sứ Biện Châu.

 Khi ấy Tấn nhận mệnh xong, chỉ dẫn theo phán quan (quan phụ tá giúp tiết độ sứ xử lý công việc) và hơn mười người tùy tùng, hoàn toàn không triệu tập binh mã. Đến Trịnh Châu, tướng lại của quân Tuyên Vũ (tên hiệu của quân trấn Biện Châu) không một ai đến đón. Tướng lại của Tấn và quan lại Trịnh Châu đều sợ, cùng khuyên Tấn: "Đô ngu hầu (chức quan võ coi việc quân kỷ trong trấn) Đặng Duy Cung lẽ ra phải đến đón. Hắn nhân lúc Vạn Vinh bệnh nặng mà nắm hết việc quân. Nay tướng công đã đến đây mà hắn vẫn không sai người ra đón, tình thế ấy sao lường được? E rằng nên tạm lánh để chờ xem thời thế." Tấn nói: "Tôi vâng chiếu làm tiết độ sứ Biện Châu, theo sắc lệnh đến nhận chức, sao có thể tùy tiện dừng lại?" Mọi người đều lo có chuyện bất trắc, riêng Tấn vẫn thản nhiên.

 Đến chỗ cách Biện Châu vài chục dặm, Đặng Duy Cung mới ra đón. Tấn bảo hắn không cần xuống ngựa. Vào thành rồi, Tấn vẫn giao quân lính cho Duy Cung. Duy Cung dò xét xem Tấn là người thế nào, mà không lường được nông sâu.

 Trước kia, Vạn Vinh đuổi Lưu Sĩ Ninh đi, thay làm tiết độ sứ, giao binh quyền cho Duy Cung. Đến khi Vạn Vinh bệnh nặng, người họ Lý bèn về triều đình (?). Duy Cung tự cho rằng mình đương nhiên sẽ thay vào chức ấy, nên cố ý không sai lại ra đón, để khiến Tấn nghi ngại sợ hãi, mong Tấn không dám tiến vào, không ngờ Tấn lại đến nhanh như vậy. Vì Tấn đến nhanh, hắn đành chờ đến gần mới ra đón, nhưng trong lòng luôn bất mãn. Về sau Duy Cung vì kiêu căng, coi thường phép tắc, ngầm mưu làm phản, bị đày đến Lĩnh Nam.

 Triều đình sợ Tấn mềm yếu, ít lâu sau cho Thứ sử Nhữ Châu là Lục Trường Nguyên làm Hành quân tư mã (quan phụ tá việc quân cho tiết độ sứ) cho Tấn. Tấn khoan hậu, khiêm cung, giản dị, tiết kiệm, việc gì cũng theo lệ cũ, phần nhiều đều chấp thuận, nên quân lính tạm yên. Trường Nguyên tính hay phô trương (?), thường xin sửa đổi các việc cũ, cốt cho nghiêm khắc. Ban đầu Tấn đều ưng cả, nhưng đến khi giấy tờ đã soạn xong thì Tấn lại tạm gác bỏ. Tấn lại giao việc chi tiêu tiền bạc cho phán quan Mạnh Thúc Độ. Thúc Độ nông nổi, hay khinh nhờn quân lính, ai cũng ghét.

 Tấn mất khi đang tại chức. Mười ngày sau khi Tấn mất, Biện Châu đại loạn, quân lính giết Trường Nguyên và Thúc Độ, rồi xẻ thịt họ ra ăn. Trường Nguyên nói năng khinh suất, không có uy nghi, từ khi đến Biện Châu không được quân lính và người trong châu kính trọng. Đến khi Đổng Tấn bệnh, vẫn cho ông ta nắm quyền tiết độ. Lo xong hậu sự của Tấn, Trường Nguyên liền tuyên bố rằng tướng lại văn võ phần nhiều lơi lỏng, không giữ phép nước, phải dùng luật pháp mà trị hết. Do đó ai nấy đều oán hận và sợ hãi. Thúc Độ tính cũng hà khắc, lại buông thả theo ca nhạc, nữ sắc, nhiều lần đến Nhạc doanh (nơi ở của các kỹ nữ, nhạc công thuộc quan phủ) đùa cợt với các phụ nữ, tự xưng là "Mạnh lang" (chàng Mạnh), vì thế người ta khinh và ghét. (Trích Đàm tân lục)

 Bùi Độ

 Bùi Độ, tước Tấn quốc công, làm Môn hạ thị lang (phó quan Môn hạ tỉnh, cơ quan xét duyệt chiếu lệnh). Khi duyệt danh sách những người được bộ Lại tuyển bổ làm quan, ông nói với các Cấp sự trung cùng duyệt: "Bọn chúng ta đã được may mắn quá nhiều rồi. Bọn họ được hơn một bậc nửa cấp thì có gì đáng xét hỏi." Ông đều ghi định cho cả, chưa từng hạn chế. Ông không tin thuật số (các phép bói toán, đoán vận mệnh), không thích uống thuốc tiên (uống đan dược mong sống lâu). Ông thường nói với người khác: "Gà, lợn, cá, tỏi, gặp thì ăn; sinh, già, bệnh, chết, đến lúc thì đi." Lòng độ lượng, thông suốt của ông đều như vậy. (Trích Nhân thoại lục)

 Lại có lần Tấn công đang làm việc ở Trung thư (Trung thư tỉnh, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh, nơi tể tướng làm việc), người hầu bỗng báo rằng ấn không biết ở đâu. Ai nghe cũng biến sắc mặt. Độ liền sai bày tiệc, tấu nhạc. Mọi người không hiểu vì sao, ngầm lấy làm lạ. Nửa đêm, khi tiệc đang say, người hầu lại báo ấn đã có lại. Độ không đáp, vui hết mức rồi mới tan. Có người hỏi duyên cớ, Độ nói: "Đó là bọn thư lại lấy trộm ấn để đóng vào giấy tờ thôi. Cứ thong thả thì ấn còn; làm gấp thì chúng sẽ ném ấn xuống nước hay vào lửa, không bao giờ lấy lại được nữa." Người đương thời phục ông có độ lượng, gặp việc không rối. (Trích Ngọc tuyền tử)

 Vu Địch

 Lang trung (quan đứng đầu một ty trong bộ) Trịnh Thái Mục làm thứ sử Kim Châu, gửi thư cho Tư không (một trong ba chức cao nhất của triều đình, ở đây là danh hiệu tôn vinh) Vu Địch ở Tương Dương. Thư của họ Trịnh ngạo nghễ tự nhiên, dường như không có chút lễ nào của một viên quan quận thuộc quyền. Thư viết: "Các hạ là chim Đại Bằng ở biển Nam, là cây cột chống giữa trời; bay vút lên thì mặt trời mặt trăng mờ tối, lay động thì núi non sụp đổ; thật là nanh vuốt của thiên tử, tấm gương cho chư hầu. Thái Mục có hơn hai trăm miệng ăn côi cút, đói rét ở hai kinh; quận nhỏ bổng lộc ít ỏi, chỉ lo chuyện cơm áo. Cúi mong hiền công ban cho một nghìn quan tiền, một nghìn tấm lụa, một nghìn món đồ dùng, một nghìn thạch gạo, nô và tỳ mỗi loại mười người." Thư còn viết: "Chia bóng một chiếc lá của nghìn cây cũng thành bóng râm dày; bớt vài giọt nước suối của bốn biển cũng thành mưa móc thấm nhuần." Vu công đọc thư cũng không than lạ, nói: "Những thứ Trịnh sứ quân (cách gọi tôn kính quan thứ sử) cần, đều theo số đã xin mà cấp một nửa, vì đang lúc tốn kém việc quân, không thể đáp trọn ước vọng."

 Lại có vị sơn nhân (ẩn sĩ sống trong núi) tên Phù Đái ở núi Khuông Lư (tức núi Lư Sơn) sai một đứa trẻ cao ba thước mang bức thư dài mấy thước đến, xin một trăm vạn tiền để mua núi. Vu công liền cho, còn tặng thêm giấy mực, quần áo.

 Lại có tú tài (học trò đi thi) Thôi Giao ngụ ở vùng bên sông Hán, chứa nhiều văn chương tài nghệ mà của cải thì trống trơn. Chẳng bao lâu, anh tư thông với cô tỳ nữ của bà cô mình, thường buông thả như Nguyễn Hàm (người đời Tấn, từng tư tình với tỳ nữ của cô mình). Cô tỳ ấy đoan trang xinh đẹp, giỏi đàn hát ca múa, là người đẹp nhất vùng Hán Nam. Bà cô nghèo, bán cô tỳ cho Liên soái (quan tiết độ sứ cai quản nhiều châu, ở đây chỉ Vu Địch). Liên soái yêu nàng, vì nàng đẹp có một không hai nên trả bốn mươi vạn tiền, càng ngày càng sủng ái.

 Giao nhớ thương không thôi, bèn cố lân la gần phủ, mong được gặp một lần. Nhân dịp tiết Hàn thực (tiết kiêng nhóm lửa, chỉ ăn đồ nguội, trước tiết Thanh minh một hai ngày), cô tỳ quả nhiên ra ngoài, gặp Giao đứng dưới bóng liễu. Nàng ngồi trên ngựa, hai người cùng khóc, thề nguyện bền như núi sông. Thôi sinh tặng nàng bài thơ: "Công tử vương tôn theo sau bụi xe, nàng Lục Châu (ái thiếp của Thạch Sùng đời Tấn, ở đây chỉ người đẹp) rơi lệ thấm khăn lụa. Một khi vào cửa nhà quyền quý, sâu tựa biển khơi; từ nay chàng Tiêu (chỉ người tình) chỉ còn là kẻ dưng ngoài đường."

 Có kẻ ghét Giao chép bài thơ để ở chỗ ngồi của Vu công. Vu công xem thơ xong, sai gọi Thôi sinh đến, người hầu không ai đoán được ý. Giao rất lo sợ và hối hận, nhưng không có chỗ nào trốn. Khi gặp, Vu công nắm tay Giao nói: "'Một khi vào cửa nhà quyền quý, sâu tựa biển khơi; từ nay chàng Tiêu chỉ còn là kẻ dưng ngoài đường' – chính là thơ của ngài làm đấy ư? Bốn trăm nghìn tiền thì có đáng gì, sao lại tiếc một lá thư mà không sớm cho tôi biết?" Bèn cho cô tỳ cùng về với Giao, từ màn trướng đến hộp gương hộp phấn đều sắm thêm cho đủ, khiến Thôi sinh trở nên hơi khá giả.

 Trước đó, có người khách từ Linh Lăng đến, kể rằng trong tiệc của sứ quân Nhung Dục có người hát hay. Tương Dương công (tức Vu Địch) liền sai gọi đến. Nhung sứ quân không dám trái lệnh, hơn một tháng thì người ấy đến. Đến nơi, ông bảo hát, nàng hát chính bài thơ Nhung sứ quân làm khi tiễn nàng đi. Vu công nói: "Đại trượng phu không lập được công nghiệp để đời sau ca ngợi, há lại cướp người yêu của kẻ khác làm trò vui cho mình sao?" Bèn tặng nhiều lụa là rồi tiễn nàng về, tự tay viết thư khiêm nhường tạ lỗi với quan trấn thủ Linh Lăng.

 Vân Khê tử (tác giả sách) nói: Vương Đôn đuổi các nữ nhạc ra để cấp cho quân sĩ; Dương Tố trả vợ lại cho Từ Đức Ngôn (chồng của công chúa Lạc Xương nhà Trần; nước mất, công chúa về tay Dương Tố, về sau vợ chồng nhờ nửa mảnh gương vỡ mà nhận ra nhau, Dương Tố trả nàng lại). Trước tiền của mà không tham thì còn có, chứ đối với sắc đẹp mà không tiếc thì hiếm lắm. Người đương thời coi đó là chuyện đẹp. Xem khắp các bậc tướng quốc anh hùng xuất chúng, chưa ai hơn được Tương Dương công. Thơ của Nhung sứ quân rằng: "Thoa ngọc, người đẹp thơm hương, váy xanh lông trả; trang điểm xong che mặt khóc, sắp như mây bay đi. Hãy ân cần chiều lòng Tương vương (ví Vu Địch ở Tương Dương), chớ hướng về Dương Đài (nơi Sở vương mộng gặp thần nữ núi Vu, chỉ chuyện ân ái) mà mơ đến sứ quân." (Trích Vân Khê hữu nghị)

 Vũ Nguyên Hành

 Vũ Hoàng môn (tức Vũ Nguyên Hành, từng làm Hoàng môn thị lang, phó quan Môn hạ tỉnh) đến nhậm chức ở Tây Xuyên, mở tiệc lớn. Tùng sự (quan phụ tá trong phủ) Dương Tự Phục say rượu làm càn, ép Nguyên Hành uống một chén lớn; Nguyên Hành không uống, Tự Phục bèn dội rượu lên người ông. Nguyên Hành chắp tay ngồi yên không động. Dội xong, ông thong thả đứng dậy đi thay áo, rốt cuộc vẫn không cho tan tiệc. (Trích Can tử)

 Lý Thân

 Tể tướng Lý Thân trấn giữ Hoài Nam. Lang trung Trương Hựu Tân thôi chức quan quận ở Giang Nam, vốn có hiềm khích với Lý (chuyện ấy chép ở sách khác). Khi ấy ở Kinh Khê, thuyền ông gặp gió bị lật, hai người con chết đuối. Đang lúc đau buồn, ông lại sợ Lý trả thù mình, bèn gửi một lá thư dài tự thú nhận lỗi và tạ tội. Lý rất thương xót, viết thư đáp: "Những lời lẽ không nhường nhịn ở Đoan Khê, kẻ ngu này chẳng hề mang oán; tai họa chìm đắm ở bến Kinh, tôi thật lấy làm thương xót." Rồi đối đãi ông rất hậu, hoàn toàn không để bụng chuyện cũ. Trương cảm động rơi lệ tạ ơn, hai người hòa hảo như bạn cũ. Mỗi lần cùng Trương uống tiệc, Lý đều vui say hết mức.

 Trương từng làm tùng sự ở Quảng Lăng, có một kỹ nữ hầu rượu từng đem lòng yêu ông, nhưng rốt cuộc ông không lấy được nàng. Đến nay đã hai mươi năm, nàng vẫn còn hầu trong tiệc, nhìn Trương buồn bã như sắp khóc. Lý đứng dậy đi thay áo, Trương lấy ngón tay chấm rượu viết lời ca lên mâm, người kỹ nữ hiểu rõ ý. Lý trở lại, thấy Trương cầm chén mà không vui, biết ý, liền sai kỹ nữ hát để mời rượu. Nàng bèn hát lời ấy: "Mây mưa chia lìa đã hai mươi năm, ngày ấy mong được mơ thấy nhau mà chẳng ngủ được; nay đầu đã bạc mới gặp lại, lại cùng lên tiệc mai rùa của Tương vương." Trương say ra về, Lý cho kỹ nữ ấy đi theo ông. (Trích Bản sự thi)

 Lại một chuyện nữa

 Thượng thư Lưu Vũ Tích thôi chức ở Hòa Châu, về làm Chủ khách lang trung (trưởng ty Chủ khách thuộc bộ Lễ, coi việc tiếp đón khách nước ngoài) kiêm Tập hiền học sĩ (học sĩ viện Tập hiền, nơi giữ gìn và biên soạn sách vở). Lý Thân thôi trấn nhậm, đang ở kinh đô, mến tiếng Lưu, từng mời ông đến nhà, bày rượu thịt rất hậu. Khi rượu đã say, sai một kỹ nữ giỏi hát ra hát mời rượu. Lưu ngồi giữa tiệc làm bài thơ: "Búi tóc lệch (?) chải theo kiểu trang điểm trong cung, một khúc gió xuân 'Đỗ Vi Nương'. Quan Tư không (chỉ Lý Thân, người mang hàm Tư không) thấy mãi đã quen là chuyện thường, mà làm đứt hết ruột gan viên thứ sử Giang Nam." Lý nhân đó tặng người kỹ nữ cho ông. (Chữ chỉ kiểu búi tóc ấy còn viết theo cách khác, đều đọc thanh thượng; sách Cổ kim chú nói đó tức là kiểu còn lại của lối búi tóc "đọa mã" – búi lệch sang một bên như người sắp ngã ngựa (?). Trích Bản sự thi)

 Lư Huề

 Cố tể tướng Lư Huề khi làm Giám sát ngự sử (quan đi kiểm tra, vạch tội quan lại), Ngự sử trung thừa (phó quan đứng đầu Ngự sử đài, cơ quan giám sát quan lại) là Quy Nhân Thiệu ngày đầu nhận chức, sai người nhắn với Huề: "Trước kia đi xét án ở Chiết Đông về, trong túi da sao lại có bốn mươi tấm lụa là? Xin hãy rời khỏi Ngự sử đài." Sau đó Huề được bổ làm huyện lệnh Lạc Dương, ít lâu đổi làm thứ sử Trịnh Châu, rồi được triệu về với chức Gián nghị đại phu (quan chuyên can gián vua). Về đến kinh, ông được làm Binh bộ thị lang (phó quan bộ Binh), rồi vào làm tể tướng. Từ huyện lệnh Lạc Dương đến làm tể tướng chỉ mất một trăm ngày. Mấy hôm sau, ông hỏi sao không thấy Quy thị lang. Có người đáp: "Tướng công được phong làm tể tướng, nên ông ấy xin nghỉ." Huề liền cho Nhân Thiệu làm Binh bộ thượng thư, lòng người đều rất vừa ý. (Trích Văn kỳ lục)

 Quy Sùng Kính

 Quy Sùng Kính nhiều lần thăng chức, làm đến Thiện bộ lang trung (trưởng ty Thiện bộ thuộc bộ Lễ, coi việc cỗ bàn trong tế lễ), được cử làm sứ giả sang phong vương cho vua nước Tân La. Ra đến giữa biển, sóng gió dữ dội, thuyền hư hỏng, nước rỉ vào, mọi người đều kinh hãi. Người lái thuyền xin dùng chiếc thuyền nhỏ chở Sùng Kính đi trước. Sùng Kính nói: "Người trên thuyền có đến mấy chục, cả trăm, sao ta lại một mình thoát thân?" Chẳng bao lâu sóng gió dần lặng, cả thuyền rốt cuộc đều thoát nạn. (Trích Đàm tân lục)

 Hạ Hầu Tư

 Có Vương sinh cùng Hạ Hầu Tư đi thi ở trường thi. Vương sinh được tiếng tăm đương thời, Tư không sánh bằng. Có lần hai người thi trượt, cùng đi chơi phía tây kinh đô; Liên soái Phượng Tường cho họ ở nhà khách. Một hôm có viên tùng sự mở tiệc mời họ. Khi rượu đã say, viên tùng sự cầm xúc xắc khấn: "Hai vị tú tài năm sau nếu đều thi đỗ thì sẽ gieo ra 'đường ấn' (một kiểu mặt xúc xắc thắng lớn)." Vương sinh tự phụ tài cao, ra vẻ đắc ý, giận nói: "Ta dẫu nông cạn, há lại đỗ cùng khoa với Hạ Hầu Tư sao?" rồi không vui bỏ đi.

 Tư thi đỗ, làm quan lần lượt đến tể tướng, còn Vương sinh rốt cuộc không ai nghe nói đến nữa. Khi Tư ở Bồ Tân, con trai Vương sinh không biết chuyện cũ, tình cờ có được hơn mười bức thư từ qua lại giữa Tư và cha mình ngày trước, đều là bút tích của Tư, bèn vui vẻ mang theo đến yết kiến Tư. Tư gặp, hỏi anh muốn gì, đều chiều theo hết, rồi gọi các tùng sự đến kể lại chuyện ấy. (Trích Ngọc tuyền tử)

 Trần Kính Tuyên

 Thái sư (chức cao nhất trong ba chức đứng đầu triều đình, thường là hàm vinh dự) Trần Kính Tuyên tuy được thăng lên địa vị cao không xứng tài, nhưng lại khá có lòng độ lượng lớn. Từ khi trấn giữ Tây Xuyên, ông giao chính sự cho các mạc khách (người giúp việc trong phủ), giao việc quân cho viên hộ nhung (quan giám quân do triều đình cử đến). Mỗi ngày ông ăn một con chó hấp, uống một bình rượu. Mỗi tháng sáu lần bày tiệc riêng, chỉ có năm người bạn rượu thân thiết từ thuở bình sinh. Một bát rau nướng (?) tốn đến ba mươi nghìn tiền. Thường có người tố cáo viên lại lo việc tiệc tùng ăn cắp tiền, ông gạt tờ đơn đi mà không xem.

 Có cô kỹ nữ trong doanh trại tên Ngọc Nhi, Thái sư ban cho nàng một chén rượu, nàng từ chối không uống, lại lỡ tay làm đổ rượu bắn bẩn cả đầu mặt Thái sư. Ông vội đi thay áo; người hầu kinh hãi lo sợ, đứng chờ Ngọc Nhi bị nghiền nát thành bột. Thay áo xong, ông ra ngồi lại, lại ban rượu cho nàng. Ngọc Nhi xin tội, ông cười mà tha. Sự khoan dung, xuề xòa của ông đại khái đều như vậy. (Trích Bắc mộng tỏa ngôn)

 Cát Tòng Chu

 Thị trung (chức đứng đầu Môn hạ tỉnh, ngang hàng tể tướng, ở đây là hàm vinh dự) Cát Tòng Chu nhà Lương, khi trấn giữ Duyện Châu, từng đi chơi ở đình này (?). Ông có một người lính hầu (?) tên là Giáp, đang tuổi tráng niên mà chưa vợ, có thần thái, giỏi cưỡi ngựa bắn cung, gan dạ và sức lực hơn người. Một lần Giáp vào trình việc, Cát công gọi vào. Lúc ấy các cơ thiếp đều hầu hai bên, trong đó có một ái cơ đẹp nghiêng nước, được chuyên sủng, thường ở bên cạnh ông. Giáp trộm nhìn ái cơ không rời mắt. Cát công hỏi anh đến hai ba lần, Giáp mải liếc người đẹp, rốt cuộc không đáp được; ông chỉ cúi đầu. Xong việc, ông mỉm cười.

 Có người kể lại cho Giáp, Giáp mới sợ, chỉ nói rằng lúc ấy thần trí mê muội, cũng không nhớ được việc ông dặn. Mấy ngày liền anh lo sẽ bị tội bất ngờ. Cát công biết anh rất lo, lấy nét mặt ôn hòa mà tiếp đãi.

 Không bao lâu, có chiếu sai Cát công xuất quân chống quân Đường ở bờ sông. Hai bên quyết chiến, giao tranh mấy ngày, quân địch giữ trận vững chắc không lay động. Chiều tối, quân sĩ đói khát, gần như không còn sắc mặt người. Cát công bèn gọi Giáp đến bảo: "Ngươi có phá được trận này không?" Giáp vâng lời, liền nắm cương nhảy lên ngựa, cùng vài chục kỵ binh phóng thẳng vào quân địch, chém được vài chục thủ cấp; đại quân tiến theo, quân Đường thua to.

 Khi thắng trận trở về, Cát công bảo ái cơ: "Hắn lập công lớn, nên được ban thưởng, ta đem nàng gả cho hắn." Ái cơ khóc lóc từ chối. Ông khuyên: "Làm vợ người ta chẳng hơn làm thiếp người ta sao?" Rồi sai sửa soạn đồ trang sức, của hồi môn trị giá mấy nghìn quan tiền, gọi Giáp đến bảo: "Ngươi lập công ở bờ sông, ta biết ngươi chưa vợ, nay đem người này gả cho ngươi, lại ghi tên ngươi vào hàng chức vụ. Cô gái này chính là người ngươi đã nhìn đấy." Giáp một mực xưng mình đáng tội chết, không dám nhận mệnh. Ông cố gả, Giáp mới nhận.

 Than ôi! Xưa có những bề tôi như kẻ được tha nhờ việc "bẻ dải mũ" (Sở Trang vương trong tiệc tối, có người nhân lúc tắt đèn ghẹo mỹ nhân, bị nàng giật đứt dải mũ; vua sai mọi người bẻ hết dải mũ để không ai biết là ai, về sau người ấy liều chết đền ơn), hay kẻ được tha tội "trộm ngựa" (Tần Mục công tha cho những người dân bắt trộm ngựa của ông ăn thịt, lại cho họ rượu; về sau họ liều chết cứu ông trong trận), nhưng đâu hơn được chuyện này. Cát công là danh tướng nhà Lương, uy danh lừng lẫy trong hàng quân địch. Vùng Hà Bắc có câu ngạn ngữ: "Sơn Đông có một dây sắn ('cát' nghĩa là dây sắn, chơi chữ theo họ Cát), không có việc gì thì chớ trêu vào." (Trích Ngọc đường nhàn thoại)

 Thái Bình quảng ký, quyển một trăm bảy mươi bảy

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách tổng tập do vua nhà Thanh sai biên soạn)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video