Thái Bình Quảng Ký (bộ sách đời Tống tập hợp các truyện ghi chép thời xưa), quyển 193
Hào hiệp (những người hiệp khách, trọng nghĩa khí, có tài lạ), phần 1
Lý Hanh; Khách râu rồng; Bành Thát, Cao Toản; Trò dây ở Gia Hưng; Cô gái trên xe
Lý Hanh
Ở Mậu Lăng (huyện đời Hán, nơi có lăng Hán Vũ Đế, nay thuộc tỉnh Thiểm Tây) đời Hán có chàng thiếu niên tên Lý Hanh, thích phi ngựa hay, thả chó săn đuổi thú tinh ranh, hoặc dùng chim ưng, chim cắt đuổi bắt chim trĩ, thỏ rừng. Con nào cũng được đặt tên đẹp. Chó thì có tên Tu Hào (Lông Dài), Li Tiệp (Mi Nhỏ), Bạch Vọng, Thanh Tào. Ưng thì có các loại Thanh Sí (Cánh Xanh), Hoàng Mâu (Mắt Vàng), Thanh Phòng (?), Kim Cự (Cựa Vàng). Cắt thì có tên Tòng Phong (Theo Gió), Cô Phi (Bay Lẻ). (Theo sách Tây Kinh tạp ký)
Khách râu rồng
Khi Tùy Dạng Đế ngự giá đi Giang Đô, vua sai Tư không (một trong ba chức quan cao nhất triều đình) Dương Tố ở lại giữ Tây Kinh (kinh đô phía tây, tức Trường An). Dương Tố kiêu căng, cậy quyền quý. Ông lại cho rằng đời đang loạn, trong thiên hạ không ai quyền lớn, danh vọng cao bằng mình. Vì vậy ông sống xa hoa, nghi lễ vượt quá phận bề tôi.
Mỗi khi các quan lớn vào bàn việc hay khách khứa đến chào, ông đều ngồi dạng chân trên giường mà tiếp, rất thiếu lễ độ. Ông sai mỹ nhân đưa ra tiếp, thị tỳ đứng thành hàng, cung cách lấn cả nhà vua. Những năm cuối đời ông càng quá quắt hơn.
Một hôm, Vệ công Lý Tĩnh (về sau được phong Vệ quốc công), khi ấy còn là thường dân áo vải, đến xin gặp và dâng kế sách lạ. Dương Tố cũng ngồi dạng chân mà tiếp. Lý Tĩnh bước lên vái, nói: "Thiên hạ đang loạn, anh hùng tranh nhau nổi dậy. Ngài là trọng thần của nhà vua, phải để tâm thu nạp hào kiệt, không nên ngồi dạng chân mà tiếp khách." Dương Tố nghiêm sắc mặt đứng dậy, nói chuyện với Lý Tĩnh, rất vui, nhận kế sách rồi lui vào.
Lúc Lý Tĩnh đang hùng biện, có một ca kỹ nhan sắc khác thường, cầm cây phất trần đỏ đứng phía trước, chỉ chăm chăm nhìn Lý Tĩnh. Lý Tĩnh đi rồi, cô gái cầm phất trần ra bên hiên, chỉ một viên lại mà hỏi: "Người vừa đi là bậc xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) thứ mấy trong nhà, ở đâu?" Viên lại kể lại đủ cả. Cô gái gật đầu rồi đi.
Lý Tĩnh về quán trọ. Đêm ấy, vào đầu canh năm, chợt nghe có người gõ cửa khe khẽ. Lý Tĩnh dậy hỏi, thì thấy một người mặc áo tía, đội mũ, đầu gậy treo một cái túi. Lý Tĩnh hỏi là ai, người ấy đáp: "Thiếp là cô gái cầm phất trần đỏ ở nhà họ Dương." Lý Tĩnh vội mời vào. Người ấy cởi áo ngoài, bỏ mũ, hóa ra là một giai nhân mười tám, mười chín tuổi, mặt không trang điểm, áo quần đẹp đẽ, sụp xuống lạy. Lý Tĩnh kinh ngạc đáp lễ.
Nàng nói: "Thiếp hầu Dương Tư không đã lâu, gặp người trong thiên hạ đã nhiều, nhưng chưa thấy ai như ngài. Dây tơ hồng, dây sắn không thể tự sống một mình, phải nương vào cây cao (ý nói người con gái cần nương tựa một người chồng xứng đáng), nên thiếp đến theo ngài." Lý Tĩnh hỏi: "Dương Tư không quyền thế lớn ở kinh sư, tính sao đây?" Nàng đáp: "Ông ta chỉ còn là cái xác ngồi đó với chút hơi tàn (ý nói già yếu, chẳng làm nên trò trống gì), không đáng sợ. Các cô gái hầu biết ông ta không nên việc, bỏ đi nhiều rồi, ông ta cũng không đuổi theo gắt gao. Thiếp đã tính kỹ, xin ngài đừng nghi ngại."
Hỏi họ, nàng đáp: "Họ Trương." Hỏi thứ bậc trong nhà, nàng đáp: "Con cả." Xem da thịt, dáng vẻ, lời ăn tiếng nói và tính khí, thật như người nhà trời. Lý Tĩnh không ngờ lại có được nàng, càng mừng lại càng sợ, trong chớp mắt lo nghĩ đủ điều, không yên. Người ngó ra cửa thì chân không lúc nào đứng yên. Được mấy ngày, nghe có tiếng truy tìm, nhưng xem ý cũng không gắt lắm. Thế là nàng mặc đồ đàn ông, cưỡi ngựa, cùng Lý Tĩnh đẩy cửa ra đi, định về Thái Nguyên.
Đi tới một quán trọ ở Linh Thạch, giường đã kê xong, thịt trong lò nấu sắp chín. Nàng họ Trương tóc dài chấm đất, đứng chải tóc trước giường. Lý Tĩnh đang chải lông ngựa. Chợt có một người tầm vóc trung bình, râu đỏ xoăn tít như rồng cuộn, cưỡi con lừa què đến, quăng cái túi da trước lò, lấy gối nằm nghiêng nhìn nàng họ Trương chải tóc. Lý Tĩnh giận lắm, nhưng chưa quyết làm gì, vẫn chải ngựa.
Nàng họ Trương nhìn kỹ mặt khách, một tay nắm tóc, một tay để sau lưng khoát ra hiệu bảo Lý Tĩnh đừng giận. Nàng vội chải tóc cho xong, sửa vạt áo, bước tới hỏi họ khách. Người khách đang nằm đáp: "Họ Trương." Nàng nói: "Thiếp cũng họ Trương, vậy là em gái anh." Rồi vội lạy. Nàng hỏi khách thứ mấy, khách đáp: "Thứ ba." Khách hỏi em thứ mấy, nàng đáp: "Con cả." Khách mừng nói: "Hôm nay thật may được gặp một em gái." Nàng gọi vọng sang: "Lý lang (anh Lý), hãy lại đây lạy anh Ba." Lý Tĩnh vội đến lạy, rồi cả ba ngồi quây lại.
Khách hỏi: "Nấu thịt gì vậy?" Đáp: "Thịt dê, chắc đã chín." Khách nói: "Đói lắm." Lý Tĩnh ra chợ mua bánh nướng kiểu người Hồ (dân du mục phía bắc và phía tây). Khách rút dao găm cắt thịt, cùng ăn. Ăn xong, khách thái vụn thịt thừa đưa đến trước con lừa cho nó ăn (?), nó ăn rất nhanh.
Khách nói: "Xem dáng dấp Lý lang thì là kẻ sĩ nghèo, sao lại có được người phi thường thế này?" Lý Tĩnh đáp: "Tôi tuy nghèo nhưng cũng là người có chí. Người khác hỏi thì tôi không nói, anh hỏi thì tôi không giấu." Rồi kể đầu đuôi. Khách hỏi: "Vậy giờ định đi đâu?" Đáp: "Sắp lánh đến Thái Nguyên." Khách nói: "Phải rồi. Ta vốn đã ngờ rằng tự anh không thể có được nàng."
Khách hỏi: "Có rượu không?" Lý Tĩnh đáp: "Phía tây quán là hàng rượu." Lý Tĩnh đi mua một đấu rượu. Rượu đã rót một lượt, khách nói: "Ta có chút đồ nhắm, Lý lang ăn cùng được không?" Lý Tĩnh đáp: "Không dám." Khách bèn mở túi da, lấy ra một cái đầu người cùng tim gan, rồi cất cái đầu lại vào túi, lấy dao găm thái tim gan cùng ăn, nói: "Kẻ này là đứa phụ lòng nhất thiên hạ (?). Ta ôm hận nó mười năm, nay mới bắt được, mối hận của ta đã cởi."
Khách lại nói: "Xem dáng vẻ, khí độ của Lý lang, thật là bậc trượng phu. Anh có biết ở Thái Nguyên có người phi thường không?" Lý Tĩnh đáp: "Tôi từng gặp một người, theo ý tôi đó là chân nhân (người được trời định làm vua); những người khác chỉ là hạng tướng soái, quan đại thần thôi." Khách hỏi: "Người ấy họ gì?" Đáp: "Cùng họ với tôi." Hỏi: "Bao nhiêu tuổi?" Đáp: "Gần hai mươi." Hỏi: "Nay làm gì?" Đáp: "Là con cưng của vị tướng giữ châu." Khách nói: "Giống rồi. Nhưng cũng phải gặp mới biết. Lý lang có thể cho ta gặp người ấy một lần không?" Lý Tĩnh đáp: "Bạn tôi là Lưu Văn Tĩnh thân thiết với người ấy, nhờ Văn Tĩnh thì gặp được. Anh muốn làm gì?"
Khách đáp: "Kẻ vọng khí (người xem khí sắc mây trời để đoán vận nước, đoán nơi có bậc đế vương xuất hiện) nói ở Thái Nguyên có khí lạ, bảo ta đi dò xem. Lý lang sáng mai lên đường thì ngày nào tới Thái Nguyên?" Lý Tĩnh tính rằng ngày ấy sẽ tới. Khách nói: "Sáng hôm sau ngày anh tới, lúc trời vừa rạng, ta đợi ở cầu Phần Dương." Nói xong cưỡi lừa đi, nhanh như bay, ngoảnh lại đã xa tít. Lý Tĩnh và nàng họ Trương vừa kinh vừa sợ một hồi lâu, rồi nói: "Bậc liệt sĩ (người cương trực, trọng nghĩa khí) không lừa người, vốn chẳng có gì phải sợ. Chỉ nên quất ngựa đi cho nhanh."
Đúng hẹn, Lý Tĩnh vào Thái Nguyên, gặp lại khách, rất mừng, cùng đến nhà họ Lưu. Lý Tĩnh nói dối với Văn Tĩnh: "Có người giỏi xem tướng muốn gặp lang quân (cậu con nhà quan, tức người họ Lý kia), xin mời cậu ấy đến." Văn Tĩnh vốn coi người ấy là bậc phi thường, đang cùng bàn việc cứu giúp thiên hạ, nay bỗng nghe có khách biết xem người, lòng ông mừng thế nào có thể biết được, liền vội bày rượu mời.
Rồi Thái Tông (tức Lý Thế Dân, về sau là vua Đường Thái Tông) đến, không mặc áo dài, không đi giày, khoác áo cừu phanh ngực mà tới, thần khí, dung mạo khác hẳn người thường. Khách râu rồng ngồi lặng lẽ ở cuối chiếu, vừa trông thấy thì lòng nguội lạnh hẳn (hết ý định tranh thiên hạ). Uống vài tuần rượu, khách đứng dậy gọi Lý Tĩnh, nói: "Thật là thiên tử." Lý Tĩnh báo cho Lưu Văn Tĩnh, Lưu càng mừng, càng thêm tự đắc (?).
Ra về rồi, khách râu rồng nói: "Ta xem rồi, chắc đến tám chín phần. Nhưng cũng phải để đạo huynh (người anh tu đạo) xem nữa. Lý lang nên cùng em gái trở lại kinh. Ngày ấy, giờ Ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều), đến tìm ta dưới lầu rượu phía đông chợ ngựa. Dưới lầu có con lừa này với một con la gầy, tức là ta và đạo huynh đều ở đó."
Lý Tĩnh đến, thấy hai con vật cưỡi, bèn vén áo lên lầu, thì thấy khách râu rồng đang uống rượu với một đạo sĩ. Thấy Lý Tĩnh, họ mừng rỡ mời ngồi, cùng uống hơn chục tuần rượu. Khách nói: "Trong tủ dưới lầu có mười vạn tiền. Anh hãy chọn một nơi thật kín đáo cho em gái ở, xong việc thì ngày ấy lại gặp ta ở cầu Phần Dương."
Đúng hẹn, Lý Tĩnh tới (?), đạo sĩ và khách râu rồng đã ngồi đợi trước. Họ cùng đến thăm Văn Tĩnh. Lúc ấy Văn Tĩnh đang đánh cờ, vái chào rồi đứng dậy trò chuyện, trong lòng (?). Văn Tĩnh viết thư gấp mời Văn hoàng (tức Thái Tông) đến xem cờ. Đạo sĩ đánh cờ với Văn Tĩnh, còn khách râu rồng và Lý Tĩnh đứng bên làm người hầu.
Lát sau Văn hoàng đến, vái dài rồi ngồi, thần sắc trong sáng, khí phách rạng rỡ, cả chiếu như có gió nổi, mỗi cái liếc nhìn đều sáng ngời. Đạo sĩ vừa thấy, buồn bã đặt quân cờ xuống, nói: "Ván này thua rồi! Thua rồi! Đến đây là mất cả ván, lạ thay! Không còn đường cứu nữa, còn nói gì được!" Rồi thôi đánh, xin cáo lui. Ra ngoài, đạo sĩ bảo khách râu rồng: "Thế giới này không phải thế giới của ông. Ở phương khác có thể mưu đồ. Gắng lên, đừng bận lòng." Rồi cùng vào kinh.
Khách râu rồng nói: "Tính đường đi của Lý lang, đến ngày ấy mới tới. Sáng hôm sau ngày tới, có thể cùng em gái đến căn nhà nhỏ trong ngõ ở phường nọ. Ta thẹn vì Lý lang phải lặn lội đi lại theo ta, mà em gái thì nhà cửa trống trơn như cái khánh treo (ý nói nghèo xơ xác). Ta muốn để vợ ta ra chào, nhân tiện thong thả bàn chút chuyện, xin đừng từ chối." Nói xong, thở dài rồi đi.
Lý Tĩnh cũng quất ngựa đi gấp, chẳng bao lâu tới kinh, cùng nàng họ Trương đến nơi hẹn, thì chỉ thấy một cánh cửa ván nhỏ. Gõ cửa, có người ra lạy, nói: "Tam lang (cậu Ba) sai chúng tôi đợi Lý lang và nương tử (phu nhân) đã lâu." Người ấy mời vào qua nhiều lớp cửa, cửa trong càng tráng lệ. Hơn ba mươi nô tỳ đứng thành hàng phía trước. Hai mươi người hầu dẫn Lý Tĩnh vào sảnh phía đông, đồ đạc ở đó không phải của cõi người. Chải chuốt trang điểm xong, họ mời thay áo, áo cũng quý lạ.
Xong xuôi, có tiếng báo: "Tam lang đến." Chính là khách râu rồng, đội mũ the, mặc áo cừu màu nâu, dáng như rồng hổ. Gặp nhau vui vẻ, khách giục vợ ra chào, người vợ cũng đẹp như người nhà trời. Rồi mời vào nhà giữa, bày mâm tiệc thịnh soạn, dù nhà vương công cũng không sánh bằng. Bốn người ngồi đối diện, các món đã bày đủ, hai mươi nữ nhạc công xếp hàng tấu nhạc phía trước, tiếng nhạc như từ trời xuống, không phải khúc điệu cõi người.
Ăn xong, rót rượu mời nhau, người nhà từ nhà phía tây khiêng ra hai mươi cái sạp, mỗi cái phủ khăn gấm thêu. Bày ra xong, họ cất hết khăn đi, thì ra là sổ sách và chìa khóa. Khách râu rồng nói: "Đây đều là sổ ghi châu báu, tiền của. Tất cả những gì ta có đều đem tặng anh chị. Vì sao vậy? Ta vốn muốn mưu sự ở thế giới này, có lẽ sẽ cùng quần hùng tranh thiên hạ (như rồng đánh nhau) hai ba năm, lập chút công nghiệp. Nay đã có chủ rồi, ở lại làm gì nữa?
Họ Lý ở Thái Nguyên thật là vị chúa anh minh, trong vòng ba năm năm sẽ đem lại thái bình. Lý lang đem tài anh kiệt ra giúp vị chúa ấy, dốc lòng làm hết sức điều tốt, ắt sẽ lên tới bậc cao nhất của bề tôi. Em gái có dung nhan người nhà trời, lại chứa mưu lược hiếm có trên đời, theo chồng mà hiển quý, vinh hiển tột bậc xe ngựa áo mão của quan to. Không phải em gái thì không nhận ra Lý lang, không phải Lý lang thì không gặp được em gái.
Bậc thánh hiền nổi lên từ chốn hèn mọn, cơ hội gặp gỡ đến đúng như hẹn; hổ gầm thì gió nổi, rồng bay thì mây tụ (ý nói minh chúa xuất hiện thì người tài tụ về), vốn là lẽ đương nhiên. Hãy đem của cải ta tặng mà dâng lên chân chúa, giúp nên công nghiệp. Gắng lên! Từ nay hơn mười năm nữa, ngoài mấy ngàn dặm về phía đông nam có chuyện lạ, ấy là lúc ta đắc chí. Khi đó em gái và Lý lang có thể rảy rượu xuống đất mà chúc mừng ta."
Khách ngoảnh lại bảo người hầu hai bên: "Lý lang và em gái từ nay là chủ các ngươi." Nói xong, khách cùng vợ mặc quân phục, cưỡi ngựa, một người hầu cưỡi ngựa theo sau, đi vài bước thì không thấy đâu nữa. Lý Tĩnh giữ lấy ngôi nhà ấy, thành nhà giàu có lớn, nhờ đó có của giúp Văn hoàng dựng nghiệp, rồi phò tá nên nghiệp lớn.
Trong niên hiệu Trinh Quán (niên hiệu của Đường Thái Tông, 627–649), Lý Tĩnh làm quan đến chức Bộc xạ (chức đứng đầu Thượng thư tỉnh, ngang hàng tể tướng). Các tộc man di ở đông nam dâng tấu rằng: "Có giặc biển với nghìn chiếc thuyền, mười vạn quân mặc giáp, đánh vào nước Phù Dư, giết vua nước ấy rồi tự lập làm vua, trong nước đã yên." Lý Tĩnh biết đó là khách râu rồng đã thành công. Ông về báo cho nàng họ Trương, sửa lễ chúc mừng, rảy rượu hướng về đông nam mà khấn lạy.
Bấy giờ mới biết sự nổi lên của bậc chân nhân không phải điều mà anh hùng có thể mong giành được, huống chi kẻ không phải anh hùng? Kẻ bề tôi lầm lạc mà mưu làm loạn thì chẳng khác gì con bọ ngựa giơ càng chống bánh xe đang lăn (không biết lượng sức mình). Có người nói binh pháp của Vệ công một nửa là do khách râu rồng truyền lại. (Theo Cầu nhiêm truyện)
Bành Thát, Cao Toản
Trong niên hiệu Trinh Quán đời Đường, ở Hằng Châu có hai người là Bành Thát và Cao Toản, tranh nhau làm kẻ hào hùng một thời. Trong một buổi đại bô (tiệc lớn do triều đình ban cho dân chúng cùng ăn uống vui chơi), hai phe tranh hơn thua. Bành Thát bắt sống một con lợn con, cắn từ đầu xuống đến cổ (?), thả xuống đất mà nó vẫn còn chạy. Cao Toản bắt một con mèo con, ăn từ đuôi lên, ruột gan hết sạch mà con mèo vẫn kêu không ngớt. Bành Thát bấy giờ phải cúi đầu chịu phục. (Theo sách Triều dã thiêm tái)
Trò dây ở Gia Hưng
Trong niên hiệu Khai Nguyên đời Đường (713–741), triều đình nhiều lần ra sắc lệnh ban cho các châu huyện mở đại bô. Huyện Gia Hưng đem các trò bách hí (các trò tạp kỹ, xiếc, múa hát) ra thi hơn thua với bên Giám ty (cơ quan giám sát cấp trên), tranh nhau về tài nghệ, viên quan giám sát lại càng để tâm. Viên lại coi ngục nói trong ngục rằng: "Nếu các trò của ta thua bên huyện ty thì bọn ta tất bị trách phạt nặng. Nhưng chỉ cần chúng ta có được một trò hơi coi được là sẽ được thưởng tiền của. Chỉ tiếc không có ai tài thôi."
Bọn họ bèn hỏi han nhau, đến cả những trò như tung ngói (?), leo cây cũng đi tìm người, chiêu mời. Trong ngục có một người tù cười bảo viên lại: "Tôi có một nghề vụng, chỉ vì bị giam nên không được trình ra." Viên lại kinh ngạc hỏi: "Ngươi giỏi gì?" Người tù đáp: "Tôi biết làm trò dây." Viên lại nói: "Nếu quả thật vậy, ta sẽ nói giúp cho ngươi." Rồi đem tài của người tù trình lên quan giám chủ.
Quan gọi đến hỏi tội nặng hay nhẹ. Viên lại thưa: "Người tù này vì còn nợ tiền thuế chưa nộp, ngoài ra không có tội gì khác." Quan nói: "Trò dây thì người ta vẫn làm, có gì lạ đâu?" Người tù thưa: "Trò tôi làm hơi khác người ta." Quan lại hỏi: "Khác thế nào?" Người tù thưa: "Người ta làm trò dây thì đều buộc hai đầu dây, rồi đi, đứng, xoay vòng trên đó. Còn tôi chỉ cần một sợi dây to bằng ngón tay, dài năm mươi thước (thước đời Đường, mỗi thước khoảng 30 cm), không cần buộc, tung lên không trung, rồi nhảy nhót, lộn nhào, trò gì cũng làm được." Quan vừa kinh ngạc vừa mừng, sai ghi tên lại.
Hôm sau, viên lại dẫn người tù đến bãi diễn. Các trò khác đã diễn xong, liền gọi người này ra làm trò dây. Anh ta ôm một cuộn dây dài hơn trăm thước đặt xuống đất, cầm một đầu tung lên không, dây cứng thẳng như cây bút. Lúc đầu tung cao hai ba trượng (mỗi trượng bằng mười thước, khoảng 3 m), rồi bốn năm trượng, dây dựng thẳng như có người kéo ở trên. Mọi người hết sức kinh lạ.
Sau anh ta tung cao hơn hai mươi trượng, ngửa nhìn lên không còn thấy đầu dây đâu nữa. Người ấy theo dây leo lên, chân rời mặt đất, rồi lại tung dây vào khoảng không, dáng như con chim bay ngang, bay vút đi xa, nhắm thẳng trời không mà đi mất. Anh ta thoát khỏi ngục chính vào ngày hôm ấy. (Theo sách Nguyên hóa ký)
Cô gái trên xe
Trong niên hiệu Khai Nguyên đời Đường, có một người quận Ngô vào kinh đi thi khoa Minh kinh (khoa thi chọn người thông thuộc kinh sách Nho gia). Tới kinh, nhân lúc rảnh rỗi đi dạo các phố phường, chợt gặp hai chàng trai mặc áo vải gai thô, vái anh ta rồi đi qua, vẻ rất khúm núm cung kính, nhưng không phải người quen. Người đi thi cho là họ nhận nhầm.
Mấy hôm sau lại gặp họ. Hai người nói: "Ông đến đất này mà chưa có ai làm chủ tiếp đãi. Hôm nay chúng tôi đang định đi đón, tình cờ lại gặp, thật đẹp lòng chúng tôi." Rồi vái người đi thi, mời đi ngay. Anh ta tuy rất ngờ vực, lạ lùng, nhưng vẫn gượng đi theo. Qua mấy phường, đến một ngõ nhỏ trong Đông Thị (khu chợ phía đông kinh thành Trường An), có mấy gian quán nhìn ra đường, họ cùng đi vào, nhà cửa rất ngăn nắp nghiêm trang.
Hai người vái mời lên nhà trên, bày tiệc rất thịnh soạn. Hai người cùng khách ngồi trên giường dây (loại ghế có mặt đan bằng dây, có thể gấp lại). Trước tiệc còn có mấy chàng trai khác, đều ngoài hai mươi tuổi, lễ độ rất cẩn thận, cứ chốc chốc ra cửa như đợi khách quý. Quá trưa, họ mới nói: "Đến rồi."
Nghe tiếng một chiếc xe vào cửa, mấy chàng trai theo sau tới trước nhà. Đó là một chiếc xe khảm vàng bạc. Cuốn rèm lên, thấy một cô gái từ trong xe bước ra, tuổi chừng mười bảy mười tám, nhan sắc rất đẹp, lược hoa cài đầy búi tóc, mặc áo lụa trắng. Hai người kia vây quanh lạy, cô gái không đáp lễ. Người đi thi cũng lạy, cô gái mới đáp lễ, rồi vái mời khách vào. Cô gái lên giường, ngồi ở giữa, vái hai người kia cùng khách; họ lạy rồi ngồi. Lại có hơn mười chàng trai trẻ nữa, ai cũng áo quần nhẹ nhàng, mới tinh, lần lượt lạy rồi ngồi thành hàng phía dưới khách.
Dọn các món lên, rất tinh khiết. Uống vài tuần rượu, cô gái cầm chén nhìn khách nói: "Hai anh đây đã kể chuyện về ông, nay vui được gặp mặt. Nghe nói ông có tài khéo, có thể cho xem chăng?" Người ấy khiêm nhường từ chối: "Từ nhỏ đến lớn tôi chỉ học kinh sách Nho, đàn sáo ca hát chưa từng học bao giờ." Cô gái nói: "Điều tôi muốn xem không phải việc ấy. Ông nghĩ kỹ xem, trước kia ông giỏi việc gì?"
Người khách lại ngẫm nghĩ hồi lâu, nói: "Hồi ở trường học, tôi đi ủng mà chạy trên tường được mấy bước, còn ngoài ra thì các trò vui chưa từng làm." Cô gái nói: "Điều tôi xin chỉ có thế thôi, mời ông làm." Người khách bèn chạy trên tường được mấy bước. Cô gái nói: "Cũng là việc rất khó đấy." Rồi quay lại bảo các chàng trai trong tiệc, mỗi người trình một tài.
Ai nấy đều đứng dậy lạy, có người chạy trên tường, có người tay bám vào rui nhà mà đi, những trò nhẹ nhàng nhanh nhẹn, mỗi người bày ra mấy kiểu, trông như chim bay. Người đi thi chắp tay kinh sợ, không biết làm sao. Lát sau cô gái đứng dậy từ biệt ra về. Người đi thi kinh ngạc than thở, ngơ ngẩn không vui.
Mấy hôm sau, trên đường lại gặp hai người kia. Họ nói: "Muốn mượn con ngựa tốt của ông, được chăng?" Người đi thi đáp: "Được." Đến hôm sau, nghe tin trong cung uyển bị mất đồ, lùng bắt kẻ trộm không được, chỉ thu được con ngựa dùng để chở đồ (?). Tra hỏi ra chủ ngựa, bèn bắt người này vào Nội thị tỉnh (cơ quan do hoạn quan cai quản, lo việc trong cung) để tra xét.
Người ấy bị lùa vào một cửa nhỏ, viên lại từ phía sau đẩy mạnh, ngã rơi xuống một cái hố sâu mấy trượng. Ngửa trông lên, nóc nhà cao bảy tám trượng, chỉ thấy một cái lỗ vừa mở rộng hơn một thước. Từ sáng sớm bị đưa vào đến giờ ăn, thấy một sợi dây thòng một đồ đựng thức ăn xuống. Người ấy đói quá, vội lấy ăn. Ăn xong, sợi dây lại kéo lên.
Đêm khuya, người ấy uất ức lắm, buồn thương mà chẳng biết kêu ai. Ngửa trông lên, chợt thấy một vật như con chim bay xuống, đến sát bên mình mới biết là người. Người ấy lấy tay vỗ về anh ta, nói: "Chắc anh sợ lắm, nhưng có tôi ở đây thì không phải lo." Nghe giọng thì chính là cô gái đã gặp hôm trước. Cô nói: "Tôi cùng anh ra khỏi đây."
Cô lấy lụa buộc chặt quanh ngực và vai (?) người ấy, buộc xong thì đầu kia tấm lụa buộc vào mình cô. Cô vươn người bay vút lên, ra khỏi cung thành, cách cửa thành mấy chục dặm mới hạ xuống, nói: "Anh hãy tạm về vùng Giang Hoài, chuyện cầu làm quan xin đợi ngày khác." Người ấy mừng lắm, đi bộ lẩn trốn, xin ăn, ngủ nhờ dọc đường, về được đất Ngô. Về sau rốt cuộc không dám lên kinh đô phía tây cầu công danh nữa. (Theo sách Nguyên hóa ký)
Thái Bình Quảng Ký, quyển 193
<Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, mục chuyện lạ, Thái Bình Quảng Ký>
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video