Thái Bình quảng ký, quyển 195
Hào hiệp (người hào kiệt, hiệp khách), phần ba
Hồng Tuyến — Hồ Chứng — Phùng Yến
Ông già quán trọ phía tây kinh đô — Ông già phường Lan Lăng — Chàng họ Lư
Nghĩa hiệp (hiệp khách trọng nghĩa)
Hồng Tuyến
Đời Đường, Tiết Tung làm Tiết độ sứ (chức quan võ đứng đầu một trấn, nắm cả quân sự lẫn hành chính) ở Lộ Châu. Trong nhà có một nữ tì tên Hồng Tuyến. Nàng giỏi gảy đàn nguyễn hàm (một loại đàn dây cổ, bầu đàn tròn, cần dài) và thông hiểu kinh sử. Tiết Tung bèn giao cho nàng trông coi thư từ, giấy tờ tâu trình, gọi nàng là "nội ký thất" (người thư ký trong nhà).
Có lần trong quân mở tiệc lớn, Hồng Tuyến nói với Tung: "Tiếng trống yết (loại trống của người Hồ phương bắc) nghe rất bi thương. Người đánh trống ắt đang có chuyện." Tung vốn hiểu âm nhạc, nói: "Đúng như lời ngươi." Ông gọi người ấy đến hỏi, người ấy thưa: "Vợ tôi đêm qua mất, tôi không dám xin nghỉ." Tung lập tức cho về.
Bấy giờ là sau niên hiệu Chí Đức (756–758, đời Đường Túc Tông), vùng Hà Nam, Hà Bắc chưa yên. Triều đình lấy Phủ Dương (?) làm trấn, sai Tung giữ vững để kiềm chế vùng Sơn Đông (phía đông núi Thái Hành). Sau cảnh chém giết, quân phủ mới được dựng tạm. Triều đình sai Tung gả con gái cho con trai Điền Thừa Tự, Tiết độ sứ Ngụy Bác, lại cho con trai Tung cưới con gái Lệnh Hồ Chương, Tiết độ sứ Hoạt Bạc. Ba trấn kết thông gia với nhau, sứ giả qua lại hằng ngày.
Điền Thừa Tự thường mắc bệnh phổi, gặp trời nóng thì bệnh nặng thêm. Ông hay nói: "Nếu ta dời trấn sang Sơn Đông, hưởng khí trời mát mẻ, có thể sống thêm được mấy năm." Ông bèn tuyển trong quân những người võ dũng gấp mười người thường, được ba nghìn người, gọi là "ngoại trạch nam" (đám con trai nhà ngoài, tức đội thân binh riêng), cấp dưỡng rất hậu. Ông thường cho ba trăm người thay nhau trực đêm ở phủ, rồi bói chọn ngày tốt, định đánh chiếm Lộ Châu.
Tung nghe tin, ngày đêm lo buồn, lẩm bẩm than thở một mình mà không nghĩ ra kế gì. Một đêm, khi đồng hồ nước sắp điểm sang canh mới, cửa doanh đã đóng, Tung chống gậy dạo ngoài sân, chỉ có Hồng Tuyến theo hầu. Hồng Tuyến nói: "Cả tháng nay chủ nhân ăn ngủ không yên, trong lòng hẳn đang lo một việc. Chẳng phải là vì trấn láng giềng sao?" Tung đáp: "Việc này liên quan đến an nguy, không phải điều ngươi lường được." Hồng Tuyến thưa: "Tôi tuy thân phận hèn mọn, nhưng cũng có thể giải được nỗi lo của chủ nhân." Tung nghe lời ấy lấy làm lạ, nói: "Ta biết ngươi là người khác thường, chỉ tại ta u mê không nhận ra." Rồi ông kể hết sự tình: "Ta nối nghiệp ông cha để lại, chịu ơn nặng của nước nhà. Một mai mất đất đai thì công lao mấy trăm năm của dòng họ cũng mất sạch."
Hồng Tuyến nói: "Việc này dễ thôi, không đáng để chủ nhân phải lo. Xin cho tôi tạm đến thành Ngụy một chuyến, xem tình thế, dò xem thực hư. Bây giờ canh một tôi lên đường, canh hai có thể về báo. Xin chủ nhân cứ chuẩn bị sẵn một sứ giả cưỡi ngựa và một bức thư hỏi thăm, còn việc khác thì đợi tôi về." Tung nói: "Nhưng nếu việc không thành, lại rước họa đến nhanh hơn thì sao?" Hồng Tuyến đáp: "Chuyến đi này của tôi không có chuyện không thành."
Nàng vào phòng riêng sửa soạn. Nàng chải búi tóc kiểu Ô Man (kiểu búi của một tộc người phương nam), cài trâm hình chim sẻ bằng vàng, mặc áo bào ngắn thêu màu tía, đi đôi giày nhẹ buộc dây tơ xanh. Trước ngực đeo dao găm chạm vân rồng, trên trán viết tên thần Thái Ất (vị thần tối cao của trời theo Đạo giáo, ứng với một ngôi sao chủ tể). Nàng lạy hai lạy rồi đi, thoắt cái đã biến mất.
Tung quay vào đóng cửa, ngồi ngay ngắn quay lưng về phía ngọn đèn. Ngày thường ông uống rượu không quá vài hợp (đơn vị đo dung tích, bằng một phần mười thăng), đêm ấy nâng hơn mười chén mà không say. Bỗng nghe tiếng tù và báo sáng ngân trong gió, một chiếc lá rơi kèm giọt sương, thì Hồng Tuyến đã về. Tung mừng rỡ, hỏi han an ủi: "Việc xong chưa?" Hồng Tuyến thưa: "Không dám phụ lòng chủ nhân giao phó." Ông lại hỏi: "Có giết hại ai không?" Nàng đáp: "Chưa đến mức ấy, chỉ lấy cái hộp vàng ở đầu giường làm tin thôi."
Hồng Tuyến kể: "Trước nửa đêm hai khắc (khắc: đơn vị đo thời gian xưa, mỗi khắc khoảng mười lăm phút), tôi đã đến thành Ngụy. Qua mấy lớp cửa thì tới phòng ngủ. Nghe bọn ngoại trạch nhi nằm ngoài hành lang, tiếng ngáy vang như sấm. Thấy lính trung quân đi tuần trong sân, gọi nhau ầm ĩ. Tôi bèn mở cánh cửa bên trái, đến tận màn ngủ. Ông thông gia họ Điền nằm trong màn, duỗi chân ngủ say, đầu gối lên gối sừng tê có vân, búi tóc bọc lụa mỏng màu vàng. Trước gối để lộ thanh kiếm Thất Tinh (kiếm khắc hình bảy ngôi sao Bắc Đẩu). Trước kiếm có một cái hộp vàng mở ngửa, trong hộp ghi năm tháng ngày giờ sinh của ông ta theo can chi cùng tên các vị thần Bắc Đẩu, bên trên lại phủ hương quý và ngọc đẹp.
Thế mà kẻ ra oai trong trướng ngọc nào biết mạng mình đã phơi ra trước mặt người (?); ngủ say nơi nhà lan, chẳng hay tính mạng đang treo dưới tay kẻ khác. Bắt hay tha nào có khó nhọc gì, chỉ khiến tôi thêm thương xót than thở. Lúc ấy nến đã tàn, khói đã nhạt (?), hương trong lò đã cháy hết. Người hầu nằm rải khắp bốn phía, binh khí bày ngang dọc. Có kẻ đầu chạm bình phong, ngáy mà gục rũ; có kẻ tay cầm khăn, cầm phất trần, ngủ mà duỗi dài người. Tôi bèn rút (?) trâm cài, hoa tai của họ, buộc áo xiêm của họ vào nhau; họ như ốm như say, chẳng ai tỉnh dậy. Tôi bèn cầm hộp vàng trở về.
Ra khỏi cửa tây thành Ngụy, thấy Đồng Tước Đài (đài cao do Tào Tháo dựng đời Tam Quốc) vút cao, sông Chương chảy về đông; gà sáng gáy khắp đồng, trăng xế còn treo trên rừng. Đi trong phẫn uất, về trong vui mừng, tôi chợt quên hết nhọc nhằn đường sá. Cảm ơn người biết mình, đền đáp ân đức, cũng gọi là xứng với chỗ mình nương tựa. Vì thế trong ba khoảng thời gian của đêm, tôi đi về bảy trăm dặm, vào chốn nguy hiểm, qua năm sáu tòa thành, chỉ mong vơi được nỗi lo của chủ nhân, nào dám kể khổ."
Tung bèn sai sứ sang Ngụy, gửi thư cho Điền Thừa Tự rằng: "Đêm qua có người khách từ đất Ngụy đến, nói đã lấy được một chiếc hộp vàng ở đầu giường nguyên soái. Tôi không dám giữ lại, xin kính cẩn niêm phong gửi trả." Sứ giả phi ngựa gấp như sao băng, nửa đêm mới tới, thấy bên ấy đang lùng bắt kẻ lấy hộp vàng, cả quân đều lo lắng nghi ngờ. Sứ giả lấy roi ngựa gõ cửa, xin gặp ngay dù không phải giờ tiếp khách. Thừa Tự vội ra, sứ giả trao hộp vàng. Lúc đưa hai tay đón lấy, Thừa Tự kinh hãi ngã lăn ra ngất. Ông bèn giữ sứ giả lại trong phủ, thết tiệc riêng thân mật, ban thưởng rất nhiều.
Hôm sau, ông sai riêng sứ giả mang ba vạn tấm lụa, hai trăm con ngựa quý cùng nhiều của báu lạ đem dâng Tung, nói rằng: "Cái đầu của tôi còn trên cổ là nhờ ơn riêng của ngài. Tôi nên biết lỗi mà sửa mình, không dám tự chuốc thêm lo phiền nữa. Từ nay chỉ xin nghe theo sự sai bảo, đâu dám kể đến tình thông gia. Tôi nguyện theo sau xe ngài mà nâng bánh xe, đi trước ngựa ngài mà cầm roi (tức nguyện làm kẻ hầu hạ). Bọn ngoại trạch nhi tôi đặt làm người thân tín, vốn chỉ để phòng giặc cướp khác, chứ không có mưu đồ gì; nay xin cởi hết giáp trụ, cho về làm ruộng." Từ đó, trong vòng một hai tháng, sứ giả hai miền Hà Bắc, Hà Nam qua lại không ngớt.
Một hôm Hồng Tuyến bỗng xin từ biệt ra đi. Tung nói: "Ngươi sinh ra trong nhà ta, nay muốn đi đâu? Ta lại đang cần cậy ngươi, sao có thể bàn chuyện đi được?" Hồng Tuyến thưa: "Kiếp trước tôi vốn là đàn ông, đi học khắp nơi, đọc sách thuốc của Thần Nông (vị vua trong truyền thuyết, tương truyền đã nếm trăm thứ cỏ, được coi là ông tổ nghề thuốc) để cứu người đời khỏi bệnh tật. Bấy giờ trong làng có một phụ nữ đang mang thai bỗng mắc chứng cổ (bệnh bụng trướng to, theo y học cổ truyền), tôi dùng rượu nguyên hoa (một vị thuốc có độc, tẩy xổ rất mạnh) cho uống để xổ. Người đàn bà cùng hai đứa con trong bụng đều chết. Thế là một lần ra tay, tôi giết ba mạng người. Luật cõi âm trị tội, giáng tôi làm con gái, khiến thân phận hèn kém, khí chất tầm thường. May được sinh trong nhà ngài, đến nay đã mười chín năm. Thân mặc lụa là đến chán, miệng ăn đủ món ngon, được yêu chiều hầu hạ, vinh hạnh cũng đã nhiều lắm rồi.
Huống chi nước nhà dựng nền vững chắc, phúc lành vô cùng; kẻ trái lẽ trời ắt sẽ bị dẹp sạch. Hôm trước tôi sang Ngụy là để báo ơn. Nay hai nơi giữ được thành trì, muôn người toàn mạng, khiến bề tôi làm loạn biết sợ, các bậc trung nghĩa yên lòng lo việc. Với một người đàn bà như tôi, công ấy cũng không nhỏ, hẳn đủ chuộc tội kiếp trước, để trở lại hình hài vốn có. Tôi nên ẩn dấu giữa cõi trần, gửi lòng ra ngoài vật chất, giữ cho nguyên khí trong lặng, để vượt khỏi sống chết mà còn mãi."
Tung nói: "Không được. Ta sẽ bỏ ra nghìn vàng làm cho ngươi một chỗ ở trên núi." Hồng Tuyến đáp: "Việc này liên quan đến kiếp sau, sao có thể tính trước được." Tung biết không giữ được, bèn mở tiệc tiễn biệt thật lớn, mời đủ khách khứa bạn bè, tiệc đêm ở nhà chính. Tung muốn có bài hát để tiễn chén rượu cho Hồng Tuyến, bèn nhờ người khách cùng ngồi là Lãnh Triêu Dương (một nhà thơ đời Đường) đặt lời. Lời rằng:
"Khúc hát hái ấu oán sầu thuyền mộc lan,
Tiễn khách, hồn tan trên lầu cao trăm thước.
Lại như nữ thần sông Lạc cưỡi sương mù đi mất,
Trời biếc mênh mông, nước chảy hoài suông."
Hát xong, Tung buồn không chịu nổi. Hồng Tuyến vừa lạy vừa khóc, rồi giả say rời tiệc, từ đó biệt tăm. (Trích từ sách "Cam trạch dao")
Hồ Chứng
Đời Đường, thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều) Hồ Chứng vóc người to lớn, sức mạnh hơn người. Ông thi đỗ cùng khoa với Tấn công Bùi Độ. Có lần Bùi Độ đi chơi, bị chừng mười lực sĩ của hai đạo quân cấm vệ ức hiếp, tình thế rất nguy khốn. Độ lén sai một người đến cầu cứu Chứng. Chứng mặc áo lông chồn đen, thắt đai vàng, xông cửa vào; bọn lực sĩ liếc nhìn mà tái mặt. Chứng uống rượu phạt vì đến muộn, một hơi cạn ba chung, không dưới mấy thăng, chén đĩa không sót một giọt.
Chốc lát chủ nhà thắp đèn. Chứng đứng dậy lấy cây đèn bằng sắt, bẻ bỏ các nhánh, gập chân đế lại, đặt ngang trên đầu gối, nói với mọi người: "Kẻ quê mùa này xin phá lệ đổi tửu lệnh (luật chơi uống rượu trong tiệc). Cứ hai chung rót đầy là một lượt, ba lượt (?) phải uống cạn, không được để sót giọt nào. Ai phạm luật thì ăn một gậy sắt." (ông tự gọi cây đèn như thế). Chứng lại một hơi cạn ba chung. Đến lượt một tay đô vật, uống ba lượt (?) mà không cạn, rượu chảy ròng ròng gần ướt cả chỗ người ngồi bên. Chứng giơ gậy định đánh, bọn hung ác đều đứng dậy lạy, dập đầu xin tha mạng, gọi ông là thần nhân. Chứng nói: "Lũ chuột nhắt (?) các ngươi dám như thế à! Đã xin tha thì tha cho cái mạng rách." Rồi quát đuổi chúng đi. (Trích từ sách "Chích ngôn")
Phùng Yến
Đời Đường, Phùng Yến là người hào hiệp đất Ngụy, cha ông không có tiếng tăm gì. Thuở trẻ, Yến khí phách, ưa làm việc nghĩa hiệp, chuyên chơi đánh cầu, chọi gà. Ở chợ Ngụy có kẻ tranh tiền đánh nhau, Yến nghe biết, đánh chết kẻ làm điều bất công, rồi trốn vào vùng đồng ruộng. Quan truy bắt gắt gao, Yến bèn trốn sang đất Hoạt, càng thân với đám trai trẻ trong quân Hoạt nhờ cùng chơi chọi gà, đánh cầu. Bấy giờ tướng quốc (tể tướng) Giả Đam trấn giữ đất Hoạt, biết tài Yến, giữ lại cho làm việc trong quân.
Một hôm Yến đi trong xóm, thấy bên cửa có người đàn bà lấy tay áo che mặt nhìn ra, nhan sắc rất lẳng lơ. Yến sai người ngỏ ý, rồi tư thông với nàng. Chồng nàng là Trương Anh, một viên tướng đất Hoạt, đang đi uống rượu. Yến nhân dịp ấy lại vào nằm trong phòng, đóng cửa lại. Anh về, vợ mở cửa cho chồng vào, lấy vạt áo che cho Yến. Yến khom người bước theo chỗ che, lẩn ra nấp sau cánh cửa, nhưng chiếc khăn rơi dưới gối, ngay gần thanh đao Anh đeo. Anh say, nhắm mắt; Yến chỉ chiếc khăn bảo người vợ lấy, người vợ lại đưa thanh đao cho Yến. Yến nhìn kỹ nàng hồi lâu, rồi chém đứt cổ nàng, cầm khăn bỏ đi.
Sáng hôm sau Anh dậy, thấy vợ bị giết, sững sờ, định ra trình báo. Hàng xóm tưởng thật Anh giết vợ, giữ lại, rồi vội báo cho họ hàng bên vợ. Họ kéo đến, nói: "Hắn vẫn thường ghen tuông đánh con gái ta, vu cho nó đủ lỗi lầm, nay lại giết nó rồi. Làm gì có chuyện khác! Nếu người khác giết thì sao hắn lại sống sót một mình?" Họ cùng giữ Anh đánh hơn trăm roi, đến nỗi Anh không nói được nữa. Quan bắt giam Anh vì tội giết người, không ai biện bạch cho, Anh đành phải nhận tội.
Quan tư pháp cùng vài chục viên lại cầm gậy giải Anh ra chợ hành hình, người xem vây kín hơn nghìn người. Có một người rẽ đám đông đi tới, hô lớn: "Đừng để người vô tội phải chết! Chính ta tư thông với vợ hắn, rồi lại giết nàng, phải bắt ta mới đúng." Lính lại bắt người tự nhận tội, thì ra là Yến. Họ đưa Yến đến gặp Giả Đam, Yến khai hết sự thật. Đam bèn dâng tấu trình lên vua, xin nộp lại ấn quan để chuộc tội chết cho Yến. Vua chuẩn tấu (?), xuống chiếu: hễ ai ở thành Hoạt phạm tội chết đều được tha. (Trích từ "Phùng Yến truyện" của Thẩm Á Chi)
Ông già quán trọ phía tây kinh đô
Đời Đường, Vi Hành Quy tự kể rằng thuở trẻ đi chơi phía tây kinh đô, chiều tối đến một quán trọ nhưng còn muốn đi tiếp. Trong quán có một ông già đang làm việc, bảo: "Khách đừng đi đêm, vùng này nhiều cướp lắm." Vi đáp: "Tôi chuyên tâm luyện cung tên, chẳng lo gì." Rồi đi vài chục dặm, trời tối, có người từ trong bụi cỏ đứng dậy bám theo. Vi quát, người ấy không đáp. Vi bắn liền mấy phát trúng, mà người ấy vẫn không lùi. Hết tên, Vi sợ, bỏ chạy.
Chốc lát gió sấm kéo đến. Vi xuống ngựa, dựa lưng vào một cây lớn, thấy trên không có những luồng chớp đuổi nhau như gậy đánh cầu, thế càng lúc càng áp sát ngọn cây. Vi thấy có vật rơi lả tả trước mặt, nhìn kỹ thì là những mảnh gỗ vụn. Chỉ một lát, gỗ vụn chất ngập đến đầu gối. Vi kinh sợ, vứt cung tên, ngửa mặt lên trời xin tha mạng, lạy mấy chục lạy. Chớp dần lên cao rồi tắt, gió sấm cũng ngừng. Vi nhìn cây lớn thì cành đã trụi sạch, yên ngựa và hành lý cũng đã mất.
Vi bèn quay lại quán cũ, thấy ông già đang đóng đai thùng gỗ. Vi đoán ông là người phi thường, bèn lạy tạ. Ông già cười nói: "Khách đừng cậy cung tên, phải biết kiếm thuật mới được." Rồi dẫn Vi vào sân sau, chỉ yên ngựa và hành lý, bảo nhận lại, chỉ là thử chơi thôi. Ông lại đưa ra một tấm ván thùng, những mũi tên bắn đêm qua đều cắm cả trên đó. Vi xin ở lại hầu hạ, ông không cho, chỉ hé lộ đôi chút về kiếm thuật, Vi cũng học được một hai điều. (Trích từ sách "Dậu Dương tạp trở")
Ông già phường Lan Lăng
Đời Đường, khi Lê Can làm Kinh Triệu doãn (quan đứng đầu vùng kinh đô), ở Khúc Giang (hồ cảnh lớn ở kinh đô Trường An) người ta làm rồng đất để cầu mưa, người xem có đến mấy nghìn. Lê đến, chỉ có một ông già chống gậy đứng đó không tránh. Can giận, sai đánh gậy ông, nghe như đánh vào mặt da trống; ông vung tay bỏ đi. Can ngờ ông không phải người thường, sai một người lính già trong phường dò theo. Người lính theo đến phía nam phường Lan Lăng, thấy ông vào một cửa nhỏ, nói to: "Ta bị nhục nhã quá, hãy chuẩn bị nước nóng cho ta." Người lính vội về báo. Can rất sợ, mặc áo cũ rách, cùng người lính đến chỗ ấy.
Lúc ấy trời đã tối. Người lính đi thẳng vào báo tên tuổi chức quan. Can "dạ" một tiếng rồi rảo bước vào, lạy rạp xuống, nói: "Vừa rồi không nhận ra cụ, tội đáng chết mười lần." Ông già giật mình nói: "Ai dẫn quan doãn đến đây?" rồi kéo Can lên thềm. Can biết có thể dùng lý lẽ thuyết phục, thong thả nói: "Tôi làm quan doãn kinh đô, uy quyền quan doãn hơi giảm là mất phép cai trị. Cụ ẩn mình, lẫn dấu giữa người thường, không có tuệ nhãn (con mắt sáng suốt nhìn thấu sự việc) thì không ai biết được. Nếu vì việc ấy mà bắt tội người, thì là giăng bẫy người để cầu danh, chẳng phải lòng của bậc nghĩa sĩ." Ông già cười nói: "Lỗi ở lão."
Ông bèn bày rượu, trải chiếu dưới đất, mời cả người lính ngồi. Đêm khuya, bàn đến chuyện dưỡng sinh (cách giữ gìn sức khỏe, kéo dài tuổi thọ), lời ông gọn mà lý lẽ rõ, Can càng thêm kính sợ. Ông nói: "Lão có một nghề, xin bày ra cho quan doãn xem." Rồi ông vào trong hồi lâu, mặc áo tía, buộc tóc đỏ, ôm bảy thanh kiếm dài ngắn, ra múa giữa sân. Ông nhảy vọt liên tiếp, vung vút như chớp lóe; khi đường kiếm ngang như giật dải lụa, khi xoay tròn như vòng lửa. Có thanh kiếm ngắn hơn hai thước, thỉnh thoảng sượt đến vạt áo Can. Can dập đầu, run cầm cập. Chừng một bữa ăn, ông ném kiếm cắm xuống đất thành hình sao Bắc Đẩu, quay lại nói: "Vừa rồi là thử gan quan doãn đấy."
Can lạy nói: "Từ nay về sau, tính mạng này là do cụ ban cho, xin được theo hầu bên cạnh." Ông già nói: "Cốt tướng (dáng xương cốt, theo phép xem tướng) của quan doãn không có đạo khí (khí chất của người có thể tu đạo), chưa thể truyền dạy ngay được, ngày khác sẽ gặp lại." Rồi vái chào đi vào. Can về nhà, sắc mặt như người ốm, soi gương mới biết râu đã bị chém rụng hơn một tấc. Hôm sau trở lại thì nhà đã trống không. (Trích từ sách "Dậu Dương tạp trở")
Chàng họ Lư
Đời Đường, khoảng niên hiệu Nguyên Hòa (806–820), vùng Giang Hoài có một sơn nhân (người ẩn cư trên núi) họ Đường, đọc rộng sử sách, ham mê đạo thuật, thường sống ở các núi danh tiếng. Ông tự nói giỏi thuật súc tích (một thuật luyện đan biến hóa kim loại, làm co thiếc để luyện thành bạc), có khá nhiều người theo học. Về sau, ở một quán trọ tại Sở Châu, ông gặp một chàng họ Lư, hai người hợp ý nhau. Lư cũng bàn chuyện lò luyện đan, nói rằng họ Đường là họ bên ngoại mình, bèn gọi Đường là cậu. Đường quyến luyến không nỡ rời, mời Lư cùng đi Nam Nhạc (núi Hành Sơn). Lư cũng nói có người thân quen ở Dương Tiện, định đến thăm, nhưng nay hãy cứ theo cậu đi đường núi rừng đã.
Giữa đường, họ nghỉ ở một ngôi chùa nhỏ. Nửa đêm, đang chuyện trò cười nói vui vẻ, Lư nói: "Cháu biết cậu giỏi thuật súc tích, cậu có thể nói sơ qua cho cháu nghe được chăng?" Đường cười: "Tôi mấy chục năm theo thầy, chân chai hết lớp này đến lớp khác, mới học được thuật này, đâu thể nói ra dễ dàng?" Lư cứ nài mãi. Đường từ chối, bảo thầy dặn phải truyền đúng ngày giờ, đợi đến Nam Nhạc sẽ truyền. Lư bèn đổi sắc mặt: "Đêm nay cậu phải truyền, đừng coi thường." Đường trách: "Tôi với anh vốn chẳng dính dáng gì nhau (như trâu ngựa chạy theo gió, không bao giờ gặp nhau), chẳng ngờ gặp nhau ở Hu Dị, tôi thật lòng mến anh là người quân tử, sao anh lại tệ hơn cả kẻ đánh xe hèn?"
Lư xắn tay áo, trợn (?) mắt nhìn Đường hồi lâu, rồi nói: "Tôi là thích khách. Nếu không được, cậu sẽ chết ở đây." Rồi Lư móc trong ngực ra một túi da đen, rút ra một con dao găm, lưỡi cong như trăng khuyết, cầm cái bàn là đặt trước bếp lửa mà gọt như gọt mảnh gỗ mỏng. Đường sợ, kể hết thuật ra. Lư bèn cười nói với Đường: "Suýt nữa giết lầm cậu. Thuật này cậu được năm sáu phần mười." Rồi mới tạ lỗi: "Thầy tôi là tiên, sai mười người chúng tôi đi khắp thiên hạ, tìm kẻ truyền bậy thuật hoàng bạch (thuật luyện ra vàng bạc) mà giết. Đến cả kẻ truyền thuật thêm vàng, co thiếc cũng phải chết. Tôi đã từ lâu đắc đạo thừa khiêu (phép bay đi trên không của Đạo gia)." Rồi Lư chắp tay vái Đường, bỗng biến mất. Từ đó về sau, Đường hễ gặp người tu đạo là kể lại chuyện này để răn. (Trích từ sách "Dậu Dương tạp trở")
Nghĩa hiệp
Gần đây có một người làm quan kỳ úy (chức úy ở huyện thuộc vùng quanh kinh đô, lo việc trị an), thường coi việc bắt giặc cướp. Có một tên cướp bị gông cùm, án chưa xong. Một hôm viên quan ngồi một mình trên công đường, tên cướp chợt thưa: "Tôi không phải giặc cướp, cũng chẳng phải hạng tầm thường. Nếu ông tha tội cho tôi, ắt có ngày tôi đền đáp." Ông thấy dáng vẻ hắn khác người, lời lẽ xuất chúng, trong lòng đã nhận lời, nhưng ngoài mặt giả vờ không ừ. Đêm xuống, ông ngầm gọi cai ngục thả hắn ra, lại bảo cai ngục bỏ trốn. Sáng ra, trong ngục mất tù, cai ngục cũng đã trốn, quan trên chỉ khiển trách, phạt vạ mà thôi.
Về sau, ông mãn nhiệm đã mấy năm, đi làm khách nơi đất lạ, cũng rất lận đận. Đến một huyện, ông chợt nghe tên huyện lệnh giống hệt tên người tù mình đã thả. Ông đến bái yết, nhờ báo họ tên. Viên huyện lệnh kinh hãi, vội ra đón lạy, đúng là người đã được thả. Huyện lệnh giữ ông lại ở công đường, kê giường đối diện mà ngủ, vui vẻ thân mật hơn mười ngày, không về nhà trong.
Một hôm huyện lệnh về nhà. Người khách đi nhà xí; nhà xí với nhà huyện lệnh chỉ cách nhau một bức tường. Từ trong nhà xí, khách nghe vợ huyện lệnh hỏi: "Ông có khách gì mà mười ngày không vào nhà?" Huyện lệnh đáp: "Tôi chịu ơn lớn của người này. Ngày trước tính mạng tôi nằm trong tay ông ấy, nhờ vậy mới có hôm nay. Chưa biết lấy gì báo đáp." Người vợ nói: "Ông chẳng nghe câu 'ơn lớn quá thì không báo được' sao? Sao không nhân thời cơ mà ra tay?" Huyện lệnh lặng thinh hồi lâu, rồi nói: "Lời bà phải lắm."
Khách nghe xong, trở về bảo đầy tớ lên ngựa chạy ngay, áo quần bỏ lại hết trong công đường. Đến đêm đã đi được năm sáu mươi dặm, ra khỏi địa giới huyện, nghỉ lại một quán trong làng. Đầy tớ chỉ lấy làm lạ vì phải chạy vội, không biết vì cớ gì. Đến khi nghỉ ngơi yên ổn, ông mới kể chuyện tên giặc bội bạc. Kể xong, ông than thở; đầy tớ đều khóc. Đang lúc ấy, bỗng dưới gầm giường một người cầm dao găm bước ra đứng. Khách sợ lắm.
Người ấy nói: "Ta là nghĩa sĩ. Huyện lệnh sai ta đến lấy đầu ông. Nghe ông kể mới biết tên huyện lệnh này bội bạc; nếu không, ta đã giết oan người hiền. Theo lẽ nghĩa, ta không thể tha kẻ ấy. Ông hãy khoan ngủ, lát nữa ta lấy đầu tên huyện lệnh về để rửa hận cho ông." Khách sợ hãi, ngượng ngùng cảm tạ. Người kiếm khách cầm kiếm ra cửa, đi như bay. Đến canh hai đã trở về, gọi: "Đầu giặc đây!" Sai thắp lửa soi, quả là đầu huyện lệnh. Kiếm khách từ biệt, không biết đi đâu. (Trích từ sách "Nguyên hóa ký")
Thái Bình quảng ký, quyển 195
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh vâng lệnh vua biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video