Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn soạn đầu đời Tống, gom các truyện ghi chép từ xưa), quyển 197
Bác vật (những người học rộng, hiểu biết nhiều về muôn vật)
Đông Phương Sóc; Lưu Hướng; Hồ Tông
Trương Hoa; Thúc Tích; Thẩm Ước
Ngu Thế Nam; Phó Dịch; Hách Xứ Tuấn
Mạnh Sân; Đường Văn Tông; Giả Đam
Đoàn Thành Thức; Thư sinh đất Giang Lăng
Đông Phương Sóc
Thời Hán Vũ Đế, từng có một con hạc chỉ có một chân. Không ai biết đó là gì, nên ai cũng cho là quái lạ. Đông Phương Sóc tâu: "Đây là chim Tất Phương mà sách Sơn Hải kinh (sách cổ ghi chép núi sông, sản vật, chim thú, quái vật khắp nơi) nói đến." Đem đối chiếu thì quả đúng như vậy. Nhân đó vua ra lệnh cho các quan trong triều đều phải học Sơn Hải kinh. Sơn Hải kinh do Bá Ế soạn, Lưu Hướng sắp xếp thứ tự và viết lời tựa. Bá Ế cũng gọi là Bá Ích. Kinh Thư chép: "Ích coi chức Ngu cho trẫm" (Ngu: chức quan coi núi rừng, chim thú). Có lẽ ông theo vua Vũ đi trị thủy, ghi lại những điều lạ ở núi và biển mà thành sách. [Trích từ Thượng thư cố thực]
Lưu Hướng
Sách chép: "Bề tôi của Nhị Phụ tên là Nguy, cùng Nhị Phụ giết thần Yết Dư. Thiên đế bèn xiềng y ở núi Sơ Thuộc, cùm chân phải, trói ngoặt hai tay ra sau lưng cùng với tóc, buộc lên núi; chỗ ấy ở phía tây bắc đất Khai Đề (?)." Quách Phác chú giải rằng: Hán Tuyên Đế sai người phá tảng đá lớn ở quận Thượng, trong một gian nhà đá tìm được một người trần truồng, xõa tóc, hai tay bị trói ngoặt ra sau, một chân bị cùm. Vua đem hỏi quần thần, không ai biết. Lưu Hướng dựa vào đoạn sách trên mà đáp. Tuyên Đế vô cùng kinh ngạc. Từ đó người ta tranh nhau học Sơn Hải kinh. [Trích từ Sơn Hải kinh]
Hồ Tông
Hồ Tông học rộng, biết nhiều. Thời Tôn Quyền nước Ngô, có người đào đất được một chiếc hộp đồng dài hai thước bảy tấc (thước, tấc: đơn vị đo chiều dài thời xưa; một thước thời ấy khoảng hơn hai mươi phân, một tấc bằng một phần mười thước), nắp làm bằng lưu ly (một loại thủy tinh màu thời xưa), bên trên chạm trổ. Trong hộp có một cây như ý (vật cầm tay, cán dài, đầu uốn cong hình mây hoặc nấm, tượng trưng cho điều may mắn, vừa ý) bằng ngọc trắng, chỗ cầm đều khắc hình rồng, hổ và con ve. Bấy giờ không ai biết vật ấy từ đâu ra. Tôn Quyền cho rằng Hồ Tông am hiểu nhiều chuyện xưa, sai người đến hỏi. Hồ Tông nói: "Xưa Tần Thủy Hoàng đi tuần du phía đông, cho rằng đất Kim Lăng có khí thiên tử (khí báo hiệu nơi ấy sẽ sinh ra người làm vua), bèn đổi tên huyện, lại cho đào đục sông hồ, san phẳng các gò núi, chỗ nào cũng chôn báu vật để trấn áp khí vương giả của vùng đất ấy. Việc này có chép trong sách Tần ký. Có lẽ đây chính là một trong những vật ấy." Mọi người đều than phục sự hiểu biết rộng của ông, ngẩn ngơ thấy mình kém cỏi. [Trích từ Hồ Tông biệt truyện]
Trương Hoa
Thời Ngụy, chiếc chuông trước điện bỗng kêu vang dữ dội, làm các quan trong các sảnh thự (công đường của các cơ quan triều đình) đều kinh hãi. Trương Hoa nói: "Đây là núi đồng ở đất Thục (vùng Tứ Xuyên ngày nay) sụp lở, nên chuông kêu ứng theo." Ít lâu sau đất Thục dâng tấu, quả báo núi đồng bị sụp, ngày giờ đều đúng như lời Trương Hoa. [Trích từ Tiểu thuyết]
Lại chuyện khác
Lục Sĩ Hành (tức Lục Cơ) đời Tấn từng gửi biếu Trương Hoa một món cá ướp chua. Lúc ấy khách khứa ngồi chật nhà. Trương Hoa mở đồ đựng ra, liền nói: "Đây là thịt rồng." Mọi người tuy vốn phục Trương Hoa học rộng, nhưng trong bụng vẫn chưa tin. Trương Hoa nói: "Thử lấy giấm tưới lên, ắt sẽ có điều lạ." Làm thử thì có ánh sáng năm màu bốc lên. Lục Sĩ Hành bèn tra hỏi đến gốc tích món ấy. Người làm món cá nói: "Dưới đống cỏ tranh trong vườn nhà, tôi bắt được một con cá trắng, hình dạng rất khác thường, đem ướp chua thì ngon tuyệt, nên đem biếu ông Lục." [Trích từ Thế thuyết]
Lại thời Trung triều (thời Tây Tấn, khi kinh đô còn ở Lạc Dương), có người có một cái chậu rửa bằng đồng, sáng tối thường tự kêu như có người gõ. Người ấy đem chuyện báo với Trương Hoa. Trương Hoa nói: "Chậu này hợp cung thương (tên các bậc âm trong năm âm của nhạc cổ; ở đây ý nói cùng cao độ âm thanh) với chuông ở Lạc Dương. Trong cung sáng tối đánh chuông, nên tiếng chậu ứng theo. Có thể giũa cho chậu mỏng nhẹ đi, thì âm thanh lệch nhau, tiếng kêu sẽ tự hết." Làm theo lời ông, chậu không còn kêu nữa. [Trích từ Tiểu thuyết]
Lại trong kho vũ khí có một con chim trĩ trống, người đương thời đều cho là quái lạ. Trương Hoa nói: "Đây là do rắn hóa thành." Lập tức cho lục soát trong kho, quả nhiên thấy lớp da rắn lột. [Trích từ Tiểu thuyết]
Lại ở Lâm Bình thuộc quận Ngô, bờ sông sụp lở, lộ ra một chiếc trống đá, đánh vào không có tiếng. Người ta đem hỏi Trương Hoa. Trương Hoa nói: "Có thể lấy gỗ cây ngô đồng ở đất Thục, khắc thành hình con cá mà gõ vào, thì trống sẽ kêu." Làm theo lời ông, tiếng trống vang xa mấy chục dặm (dặm: đơn vị đo đường dài thời xưa, một dặm khoảng bốn, năm trăm mét). [Trích từ Tiểu thuyết]
Lại thời Tấn Huệ Đế, có người được một chiếc lông chim dài mấy trượng (trượng: bằng mười thước). Trương Hoa thấy, thở dài nói: "Đây gọi là lông chim le biển. Lông này xuất hiện thì thiên hạ sẽ tan vỡ như đất lở." Quả nhiên đúng như lời ông. [Trích từ Dị uyển]
Lại ở vùng Lạc Dương có một cái hang sâu không lường được. Có một người đàn bà muốn giết chồng, bèn nói với chồng rằng mình chưa từng thấy cái hang này. Người chồng tự đi xem, vừa đến miệng hang thì vợ đẩy chồng rơi xuống tận đáy. Người vợ ném cơm xuống, như thể làm lễ cúng người chết.
Người chồng lúc rơi xuống thì mê man, rất lâu sau mới tỉnh lại, ăn được chỗ cơm ấy nên sức lực dần mạnh lên. Anh ta hoảng hốt tìm đường, bèn thấy một cái hang ngách, bò theo vào, gập ghềnh nghiêng ngả đi mấy chục dặm thì hang hơi rộng ra, lại có chút ánh sáng lờ mờ, rồi đến được một vùng đất bằng phẳng, rộng lớn, xa tít. Đi bộ hơn trăm dặm, anh ta thấy dưới chân giẫm lên thứ gì như bụi, mà lại ngửi thấy mùi thơm như gạo. Ăn thử thì thơm ngon, còn hơn cả để no bụng, bèn gói lại làm lương ăn. Anh ta theo hang mà đi, vừa đi vừa ăn thứ ấy. Ăn hết thì lại gặp một thứ như bùn, vị giống thứ bụi lúc trước, lại mang theo mà đi tiếp. Những nơi đi qua sâu thẳm xa xôi, không tính nổi bao nhiêu dặm.
Đến một chỗ sáng sủa rộng rãi thì lương mang theo vừa hết. Anh ta bèn vào một tòa thành, thành quách chỉnh tề, cung điện nhà quán tráng lệ, đài cao, nhà cửa đều trang sức bằng vàng và ngọc quý (?). Ở đó tuy không có mặt trời mặt trăng mà sáng hơn cả ba nguồn sáng (mặt trời, mặt trăng và sao). Người ở đó đều cao ba trượng, mặc áo bằng lông chim, tấu thứ nhạc lạ, không phải thứ người đời từng nghe. Anh ta bèn kể lể, van xin thương xót. Người cao lớn bảo anh ta đi tiếp về phía trước. Anh ta vâng lời lên đường, cả thảy gặp chín nơi như thế.
Đến nơi cuối cùng, anh ta khổ sở kêu đói. Người cao lớn dẫn vào, chỉ một cây bách lớn giữa sân, thân to gần trăm vòng tay ôm, dưới gốc có một con dê, bảo anh ta quỳ xuống vuốt râu dê. Vuốt lần đầu được một viên ngọc, người cao lớn lấy đi; vuốt lần thứ hai, người ấy cũng lấy; vuốt lần cuối thì người ấy bảo anh ta ăn, ăn vào liền hết đói. Anh ta xin hỏi tên của chín nơi ấy, và xin ở lại không đi. Người kia đáp: "Số mệnh của ông không được ở lại đây. Hãy trở về hỏi Trương Hoa, người ấy sẽ biết rõ cả."
Người này lại theo hang mà đi, rồi ra được ở quận Giao (tức Giao Chỉ). Đi và về mất khoảng sáu, bảy năm, rồi mới về đến Lạc Dương. Anh ta đến hỏi Trương Hoa, đưa hai thứ mình mang về cho ông xem. Trương Hoa nói: "Thứ như bụi là nước dãi rồng ở sông Hoàng Hà. Thứ như bùn là bùn dưới chân núi Côn Lôn. Chín nơi ấy là chỗ ở của địa tiên (những vị tiên sống ở dưới đất hay trên mặt đất, chưa lên trời), gọi là Cửu quán (chín quán). Con dê ấy là si long (con rồng ngốc). Viên ngọc thứ nhất mà ăn vào thì sống thọ ngang trời đất; viên thứ hai thì kéo dài tuổi thọ; viên cuối cùng chỉ để no bụng mà thôi." [Trích từ U minh lục]
Lại ở Dự Chương có thứ nhiên thạch (đá tự phát nóng), lấy nước tưới vào thì nóng lên, liền dùng để nấu nướng, có thể làm chín thức ăn; nấu xong thì lấy nước lạnh tưới vào cho nguội, rồi lại dùng như thế mãi không hết. Người đời quý cái lạ của nó nhưng không biết tên là gì. Năm Nguyên Khang (niên hiệu của Tấn Huệ Đế; niên hiệu là tên gọi các năm do vua đặt), Lôi Hoán vào Lạc Dương, mang đá ấy theo đưa Trương Hoa xem. Trương Hoa nói: "Đây gọi là nhiên thạch." [Trích từ Dị vật chí]
Lại phía bắc núi Tung Cao có một cái hang lớn, bên trong trống rỗng, không lường được sâu bao nhiêu. Dân chúng mỗi dịp lễ tết thường đến chơi ở trên miệng hang. Đầu đời Tấn, từng có một người sẩy chân rơi xuống hang. Bạn bè mong may ra người ấy chưa chết, bèn thử ném đồ ăn xuống. Người bị rơi nhặt được, dùng làm lương ăn, rồi theo hang mà đi, chừng hơn mười ngày thì bỗng thấy rộng mở sáng sủa.
Ở đó lại có một ngôi nhà cỏ, trong có hai người ngồi đối diện đánh cờ vây, dưới bàn cờ có một chén nước họ tự uống. Người bị rơi kể mình đói khát. Người đánh cờ nói: "Có thể uống cái này." Người ấy uống vào, sức lực tăng lên gấp mười. Người đánh cờ hỏi: "Ngươi có muốn ở lại đây không?" Người ấy đáp: "Không muốn ở lại." Người đánh cờ nói: "Ngươi đi về phía tây mấy chục bước, có một cái giếng, trong đó có nhiều thứ quái lạ, nhưng chớ sợ, cứ nhảy vào thì sẽ ra được. Nếu đói thì lấy vật trong giếng mà ăn."
Người ấy làm theo lời. Trong giếng có nhiều giao long (loài rồng sống dưới nước, tựa thuồng luồng), nhưng hễ gặp người ấy thì đều tránh đường. Người ấy theo lòng giếng mà đi, trong giếng có thứ như bùn xanh, ăn vào thì không còn đói nữa. Chừng nửa năm sau mới ra được ở đất Thục, nhân đó trở về Lạc Dương, đến hỏi Trương Hoa. Trương Hoa nói: "Đó là tiên quán (nơi ở của tiên). Thứ ngươi uống là ngọc tương (nước ngọc, thứ đồ uống của thần tiên), thứ ngươi ăn là thạch tủy (chất như tủy trong đá, theo thuyết thần tiên ăn vào thì sống lâu) ở hang rồng." [Trích từ Tiểu thuyết]
Thúc Tích
Tấn Vũ Đế hỏi Thượng thư (quan lớn ở sảnh Thượng thư, cơ quan điều hành chính sự của triều đình) Chí Trọng Trị: "Ngày mùng ba tháng ba có tục khúc thủy (ngồi bên dòng nước uốn khúc, thả chén rượu trôi theo dòng, chén dừng trước ai thì người ấy uống), ý nghĩa thế nào?" Trọng Trị đáp: "Thời Hán Chương Đế, ở Bình Nguyên có người tên Từ Triệu, đầu tháng ba sinh ba con gái, đến ngày mùng ba thì cả ba đều chết. Cả làng cho là điềm quái, bèn rủ nhau ra bờ nước tắm rửa, rồi nhân dòng nước mà thả chén rượu trôi. Ý nghĩa của tục khúc thủy có lẽ bắt đầu từ đó." Vua nói: "Nếu đúng như lời ngươi nói, thì đó đâu phải là việc tốt lành."
Thượng thư lang (quan cấp dưới ở sảnh Thượng thư) Thúc Tích tiến lên tâu: "Trọng Trị là kẻ hậu sinh, không đủ hiểu việc này. Xin cho thần nói về gốc tích của nó. Xưa Chu Công xây thành Lạc Ấp, nhân dòng nước chảy mà thả rượu trôi, nên có câu thơ thất truyền (thơ cổ không được chép vào Kinh Thi) rằng: 'Chén lông vũ trôi theo sóng nước.' Lại có chuyện Tần Chiêu Vương, vào ngày Thượng tị (ngày tị đầu tiên trong tháng ba, ngày ra bờ nước tắm gội để trừ điều xấu) tháng ba, bày rượu bên khúc sông, thấy một người vàng từ dưới vực nước hiện lên, dâng thanh kiếm Thủy Tâm và nói: 'Sẽ khiến nhà vua làm chủ được đất Tây Hạ.' Đến khi nước Tần xưng bá trong các chư hầu, bèn nhân chỗ ấy mà lập ra tục khúc thủy. Hai đời Hán nối nhau giữ tục ấy, đều coi là việc lớn tốt đẹp." Vua nói: "Hay lắm." Ban cho Thúc Tích năm mươi cân vàng, còn Trọng Trị thì bị giáng chức làm Huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Dương Thành. [Trích từ Tục Tề hài ký]
Thẩm Ước
Lương Vũ Đế rất thích thi kể điển tích (?) (thi xem ai nhớ và kể được nhiều sự tích, câu chữ trong sách xưa về một vật). Nhân có người dâng hạt dẻ to một tấc, vua cùng Thẩm Ước thi kể điển tích về hạt dẻ. Vua kể được hơn mười điển, Thẩm Ước kể được chín điển. Khi Thẩm Ước ra về, có người hỏi hôm nay sao không thắng. Thẩm Ước nói: "Người này ghét kẻ hơn mình, không chịu nhường ai; nếu ta thắng, ắt ông ấy sẽ xấu hổ đến chết." Lúc ấy còn thi kể điển tích về gấm nữa. [Trích từ Lư thị tạp ký]
Lại năm Thiên Giám (niên hiệu của Lương Vũ Đế) thứ năm, ở phía nam núi Đan Dương tìm được một vật bằng sành, cao năm thước, vòng quanh bốn thước, trên nhọn dưới bằng, nắp đậy khít như cái hộp. Bên trong có một thanh kiếm và mấy chục món đồ sứ. Người đương thời không ai biết là gì. Thẩm Ước nói: "Đây là cái yểm vu (vò chôn người chết) của người Đông Di (các tộc người ở phía đông, theo cách gọi của người Trung Hoa xưa), khi chôn cất thì dùng thay quan tài. Kiểu này thấp nhỏ là tùy theo lệ thời bấy giờ. Người Đông Di chết thì được chôn trong tư thế ngồi." Vũ Đế phục sự hiểu biết rộng của ông. Chuyện này có chép trong sách Giang Hữu tạp sự. [Trích từ Sử hệ]
Ngu Thế Nam
Đường Thái Tông sai Ngu Thế Nam viết sách Liệt nữ truyện (sách chép truyện những người phụ nữ nổi tiếng thời xưa) lên bình phong. Bình phong đã đóng xong mà chưa kịp tìm được bản sách, ông bèn viết theo trí nhớ, không sai một chữ. [Trích từ Quốc sử toản dị]
Lại Thái Tông thường đi ra ngoài, quan coi việc ấy xin chở theo sách bản sao. Vua nói: "Không cần, Ngu Thế Nam chính là kho sách đi theo trong chuyến này."
Phó Dịch
Khoảng năm Trinh Quán (niên hiệu của Đường Thái Tông) đời Đường, có một nhà sư Bà-la-môn (ở đây chỉ người Ấn Độ; vốn là tên đẳng cấp tư tế ở Ấn Độ, người Trung Hoa xưa thường dùng để gọi chung người Ấn) nói rằng mình có được răng Phật, đập vào vật gì thì không vật cứng nào chịu nổi. Thế là trai gái đổ xô đến chỗ ấy đông như chợ. Phó Dịch đang nằm bệnh, nghe chuyện, bảo con trai: "Đó không phải răng Phật. Ta nghe nói kim cương thạch (đá kim cương) cứng nhất, không vật gì địch nổi, chỉ có sừng linh dương là phá được nó. Con hãy đến thử xem." Nhà sư niêm phong buộc chặt rất kỹ, người con cố nài rất lâu mới được xem. Anh ta lấy sừng linh dương ra gõ vào, vừa gõ đã vỡ. Người xem bèn thôi không đến nữa. Nay người mài giũa châu ngọc dùng thứ đá ấy. [Trích từ Quốc sử toản dị]
Hách Xứ Tuấn
Đường Thái Tông hỏi Quang lộc khanh (quan đứng đầu Quang lộc tự, cơ quan coi việc yến tiệc, đồ ăn uống trong cung) họ Vi, cần thịt dê béo mà không có mỡ để làm thuốc. Họ Vi không biết lấy ở đâu ra, bèn đến nhà Thị trung (quan đứng đầu Môn hạ tỉnh, ngang hàng tể tướng) Hách Xứ Tuấn hỏi. Xứ Tuấn nói: "Hoàng thượng là người thương sinh mạng, ắt sẽ không làm việc này." Rồi tự dâng tờ trình tâu lên rằng: "Muốn có thịt dê béo không mỡ thì cần năm mươi con dê béo, giết từng con trước mặt những con còn lại. Những con dê ấy sợ hãi, mỡ tan ra đều thấm vào thịt. Lấy con cuối cùng thì thịt rất béo mà không có mỡ." Vua không nỡ làm, bèn thôi, lại khen Xứ Tuấn hiểu biết rộng. [Trích từ Triều dã thiêm tái]
Mạnh Sân
Mạnh Sân đời Đường là người đất Bình Xương. Cha là Mạnh Diệu, thi đỗ khoa minh kinh (khoa thi về thông hiểu kinh sách Nho gia), được làm học quan (quan coi việc học). Mạnh Sân từ nhỏ đã thông minh, học rộng, biết nhiều điều lạ, khắp đời không ai sánh bằng. Ông thi đỗ khoa tiến sĩ (khoa thi về văn chương, khó và được trọng hơn cả thời Đường), ra làm quan với chức Úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp của huyện) huyện Trường Lạc, nhiều lần được thăng đến chức Phượng các xá nhân (Phượng các là tên gọi Trung thư tỉnh thời Võ Tắc Thiên; xá nhân là quan soạn thảo chiếu chỉ).
Bấy giờ Phượng các thị lang (phó quan của Phượng các) Lưu Y Chi nằm bệnh, Mạnh Sân đến thăm, nhân đó được giữ lại ăn cơm. Chủ nhà dùng bát vàng đựng sữa đông. Mạnh Sân nhìn, kinh ngạc nói: "Đây là dược kim (vàng luyện ra bằng thuật luyện đan), không phải vàng lấy từ trong đá ra." Y Chi nói: "Đây là Chúa thượng ban cho, hẳn không phải vàng giả." Mạnh Sân nói: "Dược kim là thứ mà các phương thuật của tiên gia dùng đến, không phải là đồ giả." Y Chi hỏi: "Làm sao ông biết?" Mạnh Sân nói: "Dược kim đem đốt thì bên trên có khí năm màu." Liền đem đốt thử, quả đúng vậy.
Y Chi tâu chuyện lên. Võ Tắc Thiên cho rằng ông là cận thần, không nên dò xét những thuật lạ, bèn giáng ông làm Tư mã (quan phụ tá cho quan đứng đầu châu) Thai Châu; sau nhiều lần thăng đến Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Đồng Châu. Mỗi khi làm quan, ông đặt ra nhiều việc phiền nhiễu, dân và nha lại gần như không chịu nổi. Ông coi rẻ vợ, thường nói: "Vợ có thể nấu lên đãi khách." Người ta phần nhiều chê trách ông. [Trích từ Ngự sử đài ký]
Đường Văn Tông
Hoàng đế Đường Văn Tông những lúc rảnh việc triều chính thì đọc rộng các sách. Một hôm ở điện Diên Anh (điện nơi vua tiếp các đại thần), vua hỏi các tể tướng: "Mao thi (Kinh Thi theo bản truyền của họ Mao) có câu: 'Hươu kêu ư ư, ăn cỏ bình ngoài đồng.' Bình là cỏ gì?" Bấy giờ các tể tướng Lý Giác, Dương Tự Phục, Trần Di Hành nhìn nhau chưa đáp được. Lý Giác nói: "Thần xét sách Nhĩ nhã (sách cổ giải nghĩa chữ và tên gọi các vật), cỏ bình là cỏ lại tiêu (một loại ngải)." Vua nói: "Trẫm xem lời giải Mao thi, thấy lá cỏ bình tròn, hoa trắng, mọc thành bụi ngoài đồng, có vẻ không phải là cỏ lại tiêu."
Lại một hôm vua hỏi các tể tướng: "Thơ cổ có câu: 'Áo mỏng lót khiêu thoát.' Khiêu thoát là vật gì?" Các tể tướng chưa đáp được. Vua nói: "Chính là chiếc vòng đeo cổ tay ngày nay. Sách Chân cáo (một bộ sách của Đạo giáo) nói An phi (một tiên nữ trong truyện Đạo giáo) có chiếc khiêu thoát bằng vàng chạm hạt kê, đó là đồ trang sức đeo ở cánh tay." [Trích từ Lư thị tạp ký]
Giả Đam
Giả Đam đời Đường ham học địa lý. Sứ giả từ bốn phương đến, dù là người các nước Phiên (các dân tộc ngoài biên giới), ông cũng mời ngồi cùng, hỏi về đất đai, núi sông của họ bắt đầu từ đâu, kết thúc ở đâu. Ròng rã ba mươi năm, những điều nghe được đã đầy đủ, ông bèn soạn bản Hải nội Hoa Di đồ (bản đồ đất của người Hoa và các dân tộc khác trong bốn biển). Đem hỏi người ở các quận ấy, đều đúng sự thật, không có lời nào sai. [Trích từ Lư thị tạp ký]
Đoàn Thành Thức
Đoàn Thành Thức đời Đường giỏi văn chương, học rộng, tinh thông tam giáo (ba đạo: Nho, Phật, Đạo), lại nhớ rất dai. Mỗi khi xem văn tự, dù dài nghìn vạn chữ, chỉ đọc qua một lượt là hầu như không sót. Ông từng cho đào một cái ao ở nhà riêng, thợ đào được dưới đất một miếng sắt, thấy chất sắt khác thường nên đem dâng ông. Ông sai lấy thước đo vòng quanh, rồi cười mà không nói. Ông bèn dọn trống một gian phòng, treo miếng sắt lên vách phía bắc, rồi trát bùn bịt kín cửa, chỉ để một ô cửa sổ vài tấc, cũng khóa lại. Thỉnh thoảng ông cùng người thân mở cửa sổ nhìn vào, thì thấy hiện lên hai chữ vàng để báo mười hai giờ (ngày xưa chia một ngày đêm thành mười hai giờ, mỗi giờ bằng hai tiếng đồng hồ ngày nay, gọi theo tên Tý, Sửu, Dần…). Sự hiểu biết rộng của ông là như thế. [Trích từ Nam Sở tân văn]
Lại chuyện khác
Đoàn Thành Thức rất ham săn bắn đến quên cả việc. Cha ông là Đoàn Văn Xương từng lo về điều ấy, nhưng vì con đã lớn tuổi nên không trách mắng trước mặt, mà nhờ các tòng sự (quan thuộc giúp việc trong phủ) nói giúp. Các mạc khách (người giúp việc, bày mưu trong phủ quan) bèn cùng đến học viện, kể rõ ý của thừa tướng (tức Văn Xương, lúc ấy làm tể tướng). Thành Thức cũng chỉ vâng dạ, khiêm tốn tạ lỗi mà thôi. Hôm sau ông lại đi săn ở đồng ngoài thành, chim ưng, chó săn nhiều gấp bội. Rồi ông gửi mỗi vị tòng sự một con thỏ, kèm một bức thư (?). Trong thư dẫn điển cố, không có điển nào trùng lặp. Các tòng sự kinh ngạc, phần nhiều không hiểu các điển tích ấy. Thế là họ cùng đến gặp Văn Xương, mỗi người đưa thư ra. Văn Xương lúc ấy mới biết con mình văn học uyên bác. Sơn Giản (người đời Tấn, con của Sơn Đào) từng nói: "Ta bốn mươi tuổi mà vẫn chưa được cha biết đến tài", chuyện này cũng gần giống như thế. [Trích từ Ngọc đường nhàn thoại]
Thư sinh đất Giang Lăng
Ngoài cửa nam thành Giang Lăng, phía trong cửa Ung, dưới chân tường phía đông có một ngôi nhà ngói nhỏ, cao chừng một thước, đủ hình dáng nhà mà rất nhỏ. Hỏi người trong châu, họ nói: "Đây là tức nhưỡng (theo truyền thuyết là thứ đất tự lớn lên không ngừng, dùng để ngăn lũ)." Hỏi nguyên do, họ nói: "Mấy trăm năm trước, châu này bỗng bị nước lớn tràn ngập, tường thành chỉ còn hai ba tấm ván đắp (mỗi tấm khoảng hai thước) là chưa bị ngập. Quan đứng đầu châu sợ hãi, không biết làm thế nào. Bỗng có người báo rằng: 'Ở vùng thôn trại ngoài thành có một thư sinh đọc sách rất rộng, tài trí hơn người, xin mời đến hỏi.'
Khi mời đến hỏi, thư sinh nói: 'Đây là chỗ đất tức nhưỡng, ở cửa nam. Tôi từng đọc sách Tức nhưỡng ký, chép rằng: vua Vũ lấp nước lũ, chỗ này có một hải nhãn (mắt biển: lỗ thông với nguồn nước ngầm dưới đất), nước trào lên không chừng mực, vua Vũ bèn đẽo đá làm cung điện của rồng, đặt vào trong lỗ để bịt mạch nước. Sau nghe nói khi đắp thành này đã phá mất kiểu cũ, vì thế mới có cái họa nước lũ ngập núi tràn gò. Xin đào lên mà tìm.' Quả nhiên đào dưới chân tường phía đông vài thước thì thấy cung điện bằng đá, đều đã hư hỏng. Quan Kinh Châu bèn cho sửa lại, lấy đất dày đắp lên trên, nước lũ liền dứt. Nay bên trên lại dựng nhà để ghi dấu chỗ ấy." Sau đem đối chiếu với sách Tức nhưỡng ký thì không sai. [Trích từ Ngọc đường nhàn thoại]
Thái Bình quảng ký, quyển 197
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh theo lệnh vua biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video