Thiên 206 — Quyển 206

 Thái Bình quảng ký (bộ sách lớn đời Tống, sưu tập truyện ghi chép từ các sách xưa), quyển 206

 Thư (nghệ thuật viết chữ, thư pháp), phần một

 Cổ văn (lối chữ cổ nhất theo truyền thuyết, có trước chữ triện); Đại triện (lối chữ triện lớn, nét tròn cong, dùng thời nhà Chu); Trứu văn (lối chữ do Sử Trứu soạn định, một dạng của đại triện)

 Tiểu triện (lối chữ triện nhỏ, đã được giản hoá và thống nhất thời nhà Tần); Bát phân (một dạng chữ lệ, nét phẩy nét mác xoè sang hai bên); Lệ thư (lối chữ nét vuông thẳng, giản hoá từ chữ triện, dùng rộng rãi thời Hán)

 Chương thảo (lối chữ thảo thời đầu, còn giữ dáng nét chữ lệ, các chữ viết rời nhau); Hành thư (lối chữ nửa chân phương nửa thảo, viết nhanh mà vẫn dễ đọc); Phi bạch (lối chữ có nét lộ vệt trắng xơ xác như quét bằng chổi)

 Thảo thư (lối chữ viết thảo, nét liền, nhanh, giản lược tối đa); Cấp thư (sách cổ viết trên thẻ tre, tìm được trong mộ cổ ở huyện Cấp); Lý Tư

 Tiêu Hà; Thái Ung; Thôi Viện

 Trương Chi; Trương Sưởng; Lưu Đức Thăng

 Sư Nghi Quan; Lương Hộc; Tả Bá

 Hồ Chiêu; Chung Do; Chung Hội (?)

 Vi Đản

 Cổ văn

 Xét: cổ văn là lối chữ do Thương Hiệt, quan sử (quan coi việc ghi chép) của Hoàng Đế, tạo ra. Đầu Thương Hiệt có bốn mắt, thông với thần linh. Ông ngẩng lên xem thế tròn cong của sao Khuê (một trong hai mươi tám chòm sao lớn của thiên văn cổ Trung Hoa, tương truyền chủ về văn chương), cúi xuống xét hình vân trên mai rùa và dấu chân chim, gom góp rộng rãi mọi vẻ đẹp, hợp lại mà làm thành chữ, gọi là cổ văn. Sách Hiếu kinh viện thần khế (một sách sấm vĩ, loại sách nói về điềm trời, phụ theo kinh Hiếu) nói: "Sao Khuê chủ về văn chương, Thương Hiệt phỏng theo hình tượng của nó", chính là nói việc này. (Trích từ sách Thư đoạn, sách bình luận thư pháp của Trương Hoài Quán đời Đường.)

 Đại triện

 Xét: đại triện là lối chữ do Sử Trứu, quan thái sử (quan đứng đầu việc chép sử và soạn lịch) thời Chu Tuyên Vương, làm ra. Có người nói quan trụ hạ sử (quan giữ sách vở của triều đình) là người đầu tiên biến đổi cổ văn, có chỗ giống có chỗ khác, gọi là triện. Triện nghĩa là truyền, tức truyền lại lẽ của sự vật, dùng mãi không hết. Chân Phong (quan đời Vương Mãng, cuối Tây Hán) định ra sáu lối chữ, thứ ba là triện thư; trong tám lối viết chữ, thứ nhất là đại triện. Lại thiên Nghệ văn chí trong sách Hán thư có ghi "Sử Trứu mười lăm thiên", cũng chính là lối chữ này. Vì là lối chữ do quan sử đặt ra, dùng để dạy học, nên gọi là sử thư, gồm tất cả chín nghìn chữ. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Trứu văn

 Đây là lối chữ do Sử Trứu, quan thái sử nhà Chu, làm ra, hơi khác với cổ văn và đại triện. Người đời sau lấy tên người để gọi lối chữ, nên gọi là trứu văn. Sách Thất lược nói: "Sử Trứu là sách quan sử thời Chu dùng để dạy trẻ học chữ, thể chữ khác với cổ văn tìm được trong vách nhà cũ họ Khổng (các sách cổ phát hiện trong tường nhà cũ của Khổng Tử thời Hán)." Chân Phong định ra sáu lối chữ, thứ hai là kỳ tự (chữ lạ), chính là lối này. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Tiểu triện

 Tiểu triện là lối chữ do Lý Tư, thừa tướng (quan đứng đầu triều đình) nhà Tần, làm ra. Ông thêm bớt đại triện, sửa chỗ giống chỗ khác với trứu văn, gọi là tiểu triện, cũng gọi là Tần triện. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Bát phân

 Xét: bát phân là lối chữ do Vương Thứ Trọng, người đất Thượng Cốc thời Tần, làm ra. Vương Âm nói: Vương Thứ Trọng thấy chữ cổ vuông vức, bè rộng, ít nét uốn lượn, nên trong niên hiệu Kiến Sơ đã lấy chữ lệ chữ thảo làm thành lối chữ chân phương. Chữ vuông, gọi là "tám phần", ý nói có khuôn mẫu. Tần Thủy Hoàng được chữ của Thứ Trọng, thấy giản lược, tiện dùng cho việc gấp, rất mừng, sai sứ đi triệu. Ba lần triệu mà ông không đến. Thủy Hoàng giận lắm, ra lệnh nhốt vào xe cũi giải về. Giữa đường, ông hoá thành con chim lớn bay mất. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Lệ thư

 Xét: lệ thư là lối chữ do Trình Mạc, người đất Hạ Khuê thời Tần, làm ra. Mạc tự là Nguyên Sầm. Lúc đầu ông làm viên chức nhỏ ở huyện, đắc tội với Thủy Hoàng, bị giam trong ngục Vân Dương. Ông suy nghĩ kỹ suốt mười năm, sửa đổi nét vuông nét tròn của tiểu triện mà làm ra lệ thư gồm ba nghìn chữ, dâng lên. Thủy Hoàng khen hay, cho làm ngự sử (quan giám sát và can gián). Vì việc tâu bày rất nhiều, chữ triện khó viết cho kịp, nên dùng chữ lệ, coi đó là lối chữ phụ cho hạng lệ (kẻ hầu việc, viên chức thấp kém), vì thế gọi là lệ thư. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Chương thảo

 Xét: chương thảo là lối chữ do Sử Du, hoàng môn lệnh sử (viên chức coi giấy tờ trong cung) đời Hán, làm ra. Vệ Hằng và Lý Đản (?) đều nói đầu đời Hán đã có lối viết thảo, nhưng không biết do ai. Tiêu Tử Lương nói chương thảo do Đỗ Thao, tướng (quan đứng đầu cai trị một nước chư hầu) nước Tề đời Hán, biến đổi từ lối viết nháp mà ra. Nói vậy là sai. Vương Âm nói: thời Hán Chương Đế, Sử Du soạn sách Cấp tựu chương, phá bỏ bớt khuôn phép của chữ lệ mà viết qua loa; tục đời Hán chuộng giản tiện, ngại kỹ lưỡng, nên dần dần lối chữ này được dùng rộng. Nói vậy mới đúng. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Hành thư

 Xét: hành thư là lối chữ do Lưu Đức Thăng, người đất Dĩnh Xuyên (?) đời Hậu Hán, tạo ra. Hành thư là chính thư (chữ viết ngay ngắn, chân phương) biến đổi đi đôi chút, cốt cho giản dị, dùng để viết thư từ qua lại và được lưu hành rộng, nên gọi là hành thư. Vương Âm nói: từ đời Tấn trở lại, người viết chữ giỏi phần nhiều nổi tiếng nhờ hành thư, như Chung Nguyên Thường giỏi hành thư. Về sau Vương Hy Chi và Vương Hiến Chi đều đạt đến chỗ tột bậc. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Phi bạch

 Xét: phi bạch là lối chữ do Thái Ung, quan tả trung lang (quan hầu cận nhà vua) đời Hậu Hán, làm ra. Vương Ẩn và Vương Âm đều nói phi bạch là biến đổi từ lối chữ chân phương. Lối chữ này vốn dùng để đề biển ở cung điện. Thế chữ đã mạnh thì nét chữ nên nhẹ, nét viết không phủ kín mực, nên gọi là phi bạch ("bay trắng"). Vương Tăng (?) nói phi bạch là dạng nhẹ của bát phân. Thái Ung ở cửa Hồng Đô, thấy thợ dùng chổi quét vôi trắng, bèn nảy ra ý tạo lối chữ này. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Thảo thư

 Xét: thảo thư là lối chữ do Trương Bá Anh, một trưng sĩ (người được triều đình mời ra làm quan mà không nhận) đời Hậu Hán, tạo ra. Lương Vũ Đế trong bài Thảo thư trạng viết: Thái Ung nói rằng, xưa thời Tần, các chư hầu tranh nhau hơn kém, hịch cài lông chim (văn thư quân sự khẩn cấp) gửi đi liên tiếp, lửa hiệu báo động và ngựa trạm chạy không ngớt. Vì chữ triện chữ lệ viết khó và chậm, không kịp cứu việc gấp, nên người ta mới làm ra lối chữ viết vội, có lẽ chính là thảo thư ngày nay. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Cấp thư

 Cấp thư có lẽ là sách từ thời An Ly vương nước Ngụy, do một người cày ruộng ở huyện Cấp, quận Vệ, tìm được trong mộ cổ (?). Sách viết bằng sơn trên thẻ tre, dùng chữ khoa đẩu (lối chữ cổ, nét đầu to đuôi nhỏ như con nòng nọc), chép lẫn lộn kinh và sử; đem so với bản ngày nay thì có nhiều chỗ khác nhau. Người cày ruộng ấy họ Bất (chữ Bất ở đây đọc là Bưu), tên là Chuẩn. (Thấy trong Xuân Thu hậu tự và lời chú trong sách Văn tuyển. Trích từ sách Thượng thư cố thực.)

 Lý Tư

 Thừa tướng nhà Tần là Lý Tư nói: "Thời thượng cổ làm ra đại triện, khá thông dụng ở đời; nhưng vì đã quá xa xưa, nhiều người không hiểu rõ được. Nay ta lược bỏ chỗ rườm rà, giữ lấy chỗ hợp thể, chọn lọc mà làm thành tiểu triện."

 Lý Tư viết chữ giỏi, từ Triệu Cao trở xuống ai cũng phục. Chữ khắc ở các núi nổi tiếng, trên bia, trên ấn ngọc của vua và trên các tượng người bằng đồng đều do Lý Tư viết. Khi viết bia đá ghi công ở núi Tần Vọng, ông nói: "Năm trăm ba mươi năm sau khi ta chết, sẽ có một người thay được nét chữ của ta." (Trích từ sách Mông Điềm bút kinh.)

 Lý Tư giỏi lối chữ triện, là người đầu tiên giản lược, sửa đổi thành tiểu triện, viết sách Thương Hiệt thiên gồm bảy chương. Tuy sự mộc mạc hay văn vẻ của các đời đế vương có thêm có bớt, nhưng rốt cuộc vẻ văn hoa vẫn thay cho sự mộc mạc, dần đi đến chỗ bạc nhạt. Việc thời Tam Hoàng thắt nút dây để ghi nhớ, thời Ngũ Đế chỉ vẽ hình lên áo thay cho hình phạt, đến thời Tam Vương thì dùng hình phạt cắt xẻo thân thể, có thể đem ra mà so sánh (Tam Hoàng, Ngũ Đế là các vua truyền thuyết thời thượng cổ; Tam Vương là các vua mở đầu ba nhà Hạ, Thương, Chu; ý nói càng về sau càng rườm rà, phức tạp).

 Cổ văn có thể coi là chữ thời thượng cổ, đại triện là trung cổ, tiểu triện là hạ cổ. Chữ của ba thời cổ ấy là phần cốt thực, còn chữ thảo, chữ lệ là phần văn hoa. Người đạt đến tột bậc tinh diệu về phần văn hoa là Vương Hy Chi và Vương Hiến Chi; người tinh tường thấu suốt phần cốt thực là Sử Trứu và Lý Tư.

 Thủy Hoàng lấy viên ngọc bích họ Hoà mài thành ấn tỉ (con dấu của vua), sai Lý Tư viết chữ để khắc lên. Nay các bia ở núi Thái Sơn, núi Dịch Sơn và núi Tần Vọng đều là dấu tích ông để lại, được coi là báu vật lớn của quốc gia, là khuôn phép cho trăm đời. Tiểu triện của Lý Tư vào bậc thần (bậc cao nhất trong ba bậc thần, diệu, năng mà sách Thư đoạn dùng để xếp hạng người viết chữ), đại triện vào bậc diệu (bậc thứ hai). Chữ của Lý Tư được biết là đứng đầu, há chẳng phải là điều không thể thay đổi sao (?). (Trích từ sách Thư bình và sách Thư đoạn.)

 Tiêu Hà

 Tiêu Hà đời Tiền Hán giỏi chữ triện và chữ trứu. Khi điện Tiền xây xong, ông suy nghĩ kỹ suốt ba tháng rồi mới đề chữ lên biển; người đến xem đông nghịt, nối nhau như nước chảy. Tiêu Hà dùng bút đã mòn cùn để viết. (Trích từ sách Bút trận đồ của Dương Hân.)

 Thái Ung

 Thái Ung đời Hậu Hán, tự là Bá Giai, người đất Trần Lưu. Ông dung mạo khôi ngô khác thường, rất mực hiếu thảo, học rộng, biết vẽ, giỏi âm nhạc, hiểu thiên văn và thuật số (các môn tính toán lịch số, đoán định vận số). Ông viết chữ giỏi; chữ triện, chữ lệ không ai sánh bằng, đặc biệt nắm được chỗ tinh tuý của bát phân. Nét chấm nét vạch và thể chữ biến hoá trăm cách, đạt đến cùng tột chỗ tinh diệu, xưa nay chỉ có một mình ông. Ông lại sáng tạo ra lối phi bạch, đẹp tuyệt không ai bì kịp. Bát phân và phi bạch của Bá Giai vào bậc thần; đại triện, tiểu triện và lệ thư vào bậc diệu. Con gái ông là Thái Diễm rất hiền, cũng viết chữ giỏi.

 Thái Ung vào núi Tung Sơn học chữ, trong một thạch thất (hang đá dùng làm nơi ở, nơi tu học) tìm được một quyển sách chép trên lụa trắng, viết bằng chữ triện tám góc có tua nhọn, ghi lại thế dùng bút của Lý Tư và (?) Sử Trứu. Bá Giai được sách, ba ngày không ăn, rồi kêu to lên, vui mừng như đang đứng trước mấy chục người. Nhân đó ông đọc tụng suốt ba năm, liền thấu hiểu chỗ tinh vi trong ấy. Bá Giai tự tay viết Ngũ kinh (năm bộ kinh điển của Nho gia) ở Thái học (trường học cao nhất của triều đình), người đến xem đông như họp chợ. (Trích từ sách Bút pháp của Dương Hân.)

 Chữ của Thái Ung cốt cách và khí chất phong nhã, tú lệ, tinh thần sảng khoái, vào bậc thần. (Trích từ sách Thư bình của Viên Ngang và sách Thư đoạn.)

 Thôi Viện

 Thôi Viện tự là Tử Ngọc, người đất An Bình; ông cố là Thôi Nhân. Tử Ngọc làm quan đến chức tướng nước Tế Bắc, văn chương hơn hẳn người đời. Ông giỏi chương thảo, học theo Đỗ Độ mà vẻ duyên dáng còn hơn thầy. Nét chấm nét vạch tinh vi, biến hoá như thần, không chút vướng víu; như vàng sắc đã luyện trăm lần, như ngọc đẹp có tư chất trời cho; có thể nói là "băng lạnh hơn nước" (trò giỏi hơn thầy). Viên Ngang nói chữ ông như ngọn núi cao chót vót che khuất mặt trời, như cây thông đứng lẻ loi một cành. Vương Ẩn gọi ông là Thảo Hiền (bậc hiền tài về chữ thảo). Chương thảo của ông vào bậc thần, tiểu triện vào bậc diệu. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Trương Chi

 Trương Chi tự là Bá Anh, tính thích viết chữ. Vải lụa trong nhà, ông đều viết chữ lên trước rồi mới đem chuội (nấu giặt cho trắng mềm). Ông đặc biệt giỏi chương thảo, lại giỏi lệ thư. Vi Trọng Tương gọi ông là Thảo Thánh (bậc thánh về chữ thảo), lại nói: "Họ Thôi được phần thịt, họ Trương được phần xương" (ý nói chữ Thôi Viện đầy đặn, chữ Trương Chi cứng cỏi). Các chữ chương thảo của ông trong sách Cấp tựu chương đều viết một nét liền mà thành. Chương thảo và hành thư (?) của Bá Anh vào bậc thần, lệ thư vào bậc diệu. (Trích từ sách Thư đoạn.) Chữ của Bá Anh như Hán Vũ Đế yêu đạo tiên, cưỡi khoảng không muốn thành tiên. (Trích từ sách Thư bình của Viên Ngang.)

 Trương Sưởng

 Trương Sưởng tự là Văn Thư, là em út của Bá Anh, làm quan hoàng môn thị lang (quan hầu cận trong cung, lo việc chuyển giấy tờ). Ông đặc biệt giỏi chương thảo; người cùng thời với Bá Anh gọi ông là Á Thánh (bậc chỉ đứng sau thánh). Chương thảo của Văn Thư vào bậc thần, bát phân vào bậc diệu, [còn lối chữ khác] vào bậc năng (bậc thứ ba) (?). (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Lưu Đức Thăng

 Lưu Đức Thăng tự là Quân Tự, người đất Dĩnh Xuyên, thời Hán Hoàn Đế nổi tiếng nhờ tạo ra hành thư. Tuy lối chữ này sáng tạo từ cách viết thảo, nhưng cũng rất đẹp đẽ, phong lưu mềm mại, thời bấy giờ không ai sánh kịp. Hồ Chiêu và Chung Do đều học theo phép của ông. Người đời nói Chung Do giỏi hành áp thư (lối hành thư dùng trong thư từ thân mật), chính là vậy. Nhưng chữ của Hồ Chiêu thể béo, chữ của Chung Do thể gầy, mỗi người cũng đều có được cái đẹp của Quân Tự. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Sư Nghi Quan

 Sư Nghi Quan là người đất Nam Dương. Nhà vua thích chữ đẹp, triệu những người viết giỏi trong thiên hạ đến cửa Hồng Đô, được mấy trăm người; về bát phân thì ai cũng khen Nghi Quan là bậc nhất. Viết lớn thì một chữ rộng một trượng (đơn vị đo dài, thời Hán khoảng hơn hai mét), viết nhỏ thì trong một tấc vuông (một tấc khoảng hơn hai phân) viết được nghìn chữ. Ông rất khoe tài, tính lại nghiện rượu. Có khi đến quán rượu mà không mang tiền, ông bèn viết chữ lên tường quán để người ta trả tiền xem; người xem kéo đến như mây. Bán rượu được nhiều rồi, ông lại cạo xoá chữ đi. Về sau ông làm tướng cho Viên Thuật. Tấm bia Cảnh Cầu ở Cự Lộc do Viên Thuật dựng chính là chữ của Nghi Quan. (Trích từ sách Thư đoạn.) Chữ của Nghi Quan như cánh chim đại bàng chưa nghỉ, phấp phới tự bay đi. (Trích từ sách Thư bình của Viên Ngang.)

 Lương Hộc

 Lương Hộc tự là Mạnh Hoàng, người đất Ô Thị, quận An Định. Từ nhỏ ông đã thích viết chữ, học phép viết với Sư Nghi Quan, nổi tiếng nhờ giỏi bát phân. Ông được cử hiếu liêm (danh hiệu tiến cử người hiếu thảo, thanh liêm ra làm quan), làm… (?), cũng ở dưới cửa Hồng Đô, rồi được thăng làm tuyển bộ lang (quan lo việc tuyển chọn quan lại). Nhà vua coi trọng ông. Ngụy Vũ Đế (Tào Tháo) rất yêu chữ ông, thường treo trong màn, lại đóng đinh lên vách để ngắm, cho rằng chữ ông hơn cả Nghi Quan. Bấy giờ Hàm Đan Thuần cũng được truyền phép viết của Vương Thứ Trọng. Thuần hợp viết chữ nhỏ, Hộc hợp viết chữ lớn; Thuần không bằng Hộc ở chỗ dùng bút phát huy hết thế chữ. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Tả Bá

 Tả Bá tự là Tử Ấp, người đất Đông Lai, đặc biệt giỏi bát phân, tiếng tăm ngang hàng với họ Mao (?), hơi khác lối của Hàm Đan Thuần, cũng nổi danh vào cuối đời Hán. Ông lại rất giỏi làm giấy. Từ khi nhà Hán dấy lên đã có giấy thay cho thẻ tre; đến thời Hán Hoà Đế, Thái Luân làm giấy rất khéo, mà Tử Ấp lại càng đạt được chỗ tinh diệu. Cho nên Tiêu Tử Lương trong thư trả lời Vương Tăng Kiền có viết: "Giấy của Tử Ấp đẹp mịn, sáng bóng; mực của Trọng Tương một chấm đen như sơn; bút của Bá Anh dồn hết tinh thần tâm trí mà làm. Những vật tuyệt diệu ấy đã xa rồi, mịt mờ không sao theo kịp." (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Hồ Chiêu

 Hồ Chiêu tự là Khổng Minh, người đất Dĩnh Xuyên. Từ nhỏ ông đã học rộng, không ham vinh hoa lợi lộc, có khí tiết như Bá Di và Tứ Hạo (những ẩn sĩ cao khiết thời xưa: Bá Di thời cuối Thương, bốn ông già ở núi Thương Sơn thời Tần – Hán). Ông rất giỏi chữ trứu; chân thư (chữ chân phương) và hành thư cũng tuyệt diệu. Vệ Hằng nói: Hồ Chiêu và Chung Do đều học Lưu Đức Thăng, đều giỏi chữ thảo và hành thư; nhưng chữ Hồ béo, chữ Chung gầy; nét chữ trong thư từ của hai ông hễ viết ra là được người ta lấy làm mẫu. Dương Hân nói: Hồ Chiêu được phần xương của Trương Chi, Sách Tĩnh được phần thịt, Vi Đản được phần gân. Trương Hoa nói Hồ Chiêu giỏi lệ thư. Trương Hoa (tự Mậu Tiên) cùng Tuân Úc chỉnh lý sổ sách, lại đặt chức bác sĩ dạy chữ (quan dạy học của triều đình), lập học trò để dạy tập, lấy chữ của Chung Do và Hồ Chiêu làm khuôn phép. Có thể gọi ông là bậc túc sĩ (học giả lão thành, đức cao học rộng). (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Chung Do

 Chung Do nước Ngụy, tự là Nguyên Thường. Lúc trẻ ông theo Lưu Thắng vào núi Bão Độc học chữ ba năm, rồi cùng Ngụy Thái Tổ (Tào Tháo), Hàm Đan Thuần, Vi Đản bàn về cách dùng bút. Chung Do hỏi Vi Đản về bút pháp của Thái Bá Giai, Đản tiếc không chịu truyền. Chung Do bèn tự đấm ngực đến nôn ra máu; Thái Tổ dùng thuốc ngũ đan (?) (thuốc luyện từ đan sa và các khoáng chất) cứu chữa mới sống lại. Đến khi Vi Đản chết, Chung Do sai người lén đào mộ, bèn lấy được bút pháp ấy; từ đó nét bút của Chung Do càng tinh diệu.

 Chung Do dốc lòng suy nghĩ để học chữ: nằm thì lấy ngón tay vẽ chữ lên chăn, đến nỗi thủng cả mặt chăn; vào nhà xí thì mải nghĩ cả ngày quên trở ra. Mỗi khi thấy muôn vật, ông đều viết theo hình dáng của chúng (?). Chung Do giỏi ba lối chữ, tinh diệu nhất là bát phân. (Trích từ sách Bút trận đồ của Dương Hân.)

 Chung Do đặc biệt giỏi chữ, học theo Tào Hỷ, Thái Ung và Lưu Đức Thăng. Chân thư của ông không ai sánh bằng, cứng mềm đều đủ; trong từng nét chấm nét vạch có nhiều vẻ thú vị khác thường; có thể nói là sâu thẳm không bờ bến, cổ kính tao nhã có thừa. Từ thời Tần, Hán đến nay, chỉ có một mình ông mà thôi. Dù là bậc người xưa làm chính sự tốt, để lại lòng yêu mến trong lòng dân, cũng chưa đáng khen hơn ông. Thật đáng quý thay đức ấy! Còn về hành thư thì ông chỉ đứng sau Vương Hy Chi, Vương Hiến Chi; thảo thư thì dưới Vệ Quán, Sách Tĩnh; về bát phân thì có bia Thụ thiện của nhà Ngụy (bia ghi việc nhà Ngụy nhận ngôi do nhà Hán nhường lại), được coi là hay nhất. Ông mất năm Thái Hoà thứ tư, gần tám mươi tuổi. Lệ thư và hành thư của Nguyên Thường vào bậc thần, thảo thư và bát phân vào bậc diệu. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Chữ của họ Chung có mười hai lối, ý tứ khéo léo vượt ngoài sức tưởng tượng, quả thực có nhiều chỗ kỳ lạ. (Trích từ sách Thư bình của Viên Ngang.)

 Chung Hội (?)

 Chung Hội (?) tự là Sĩ Quý, con của Nguyên Thường, viết chữ giỏi, có phong cách của cha, khá đủ gân cốt, đẹp cả hành thư lẫn thảo thư, đặc biệt giỏi lệ thư; phong thái phiêu dật, có chí khí vượt mây; cũng như người ta nói, nói đến kiếm thì có Can Tương, Mạc Da (hai thanh kiếm báu nổi tiếng thời Xuân Thu). Hội từng giả làm thư của Tuân Úc, đến chỗ mẹ Úc là Chung phu nhân để lấy thanh kiếm báu. Về sau anh em Hội bỏ ra nghìn vạn tiền xây nhà, chưa dọn đến ở; Tuân Úc bèn lén vẽ chân dung Nguyên Thường lên vách nhà ấy. Anh em Hội vào thấy, vô cùng xúc động đau xót. Chữ của Tuân Úc cũng thuộc loại như chữ Hội (?). Lệ thư, hành thư, thảo thư và chương thảo của Hội đều vào bậc diệu. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Vi Đản

 Vi Đản nước Ngụy, tự là Trọng Tương, người đất Kinh Triệu, con của quan thái bộc (quan coi xe ngựa của vua), làm quan đến chức thị trung (quan hầu cận bên vua). Ông một lòng theo học Trương Bá Anh, gồm cả phép viết của Hàm Đan Thuần; các lối chữ đều giỏi, viết chữ đề biển lại càng tinh. Khi đài Lăng Vân của Ngụy Minh Đế mới xây xong, vua sai Trọng Tương viết biển; vì cao thấp không vừa ý (?), phải đến tận nơi mà sửa lại. Nhân đó ông sợ hãi, răn con cháu đừng tập lối chữ lớn chân phương. Viên Ngang nói chữ ông như rồng vồ hổ ngồi, như kiếm tuốt nỏ giương.

 Trương Mậu Tiên nói: Vi Đản người Kinh Triệu cùng con là Vi Hùng, Chung Do người Dĩnh Xuyên cùng con là Chung Hội, đều giỏi lệ thư. Lúc đầu, trong niên hiệu Thanh Long, cung quán ở ba kinh đô Lạc Dương, Hứa, Nghiệp vừa xây xong, vua xuống chiếu sai Trọng Tương viết biển lớn, để làm mẫu mực lâu dài. Vua ban cho bút mực của nhà vua, nhưng đều không dùng được. Ông nhân đó tâu: "Thái Ung tự hào viết chữ giỏi, gồm được phép của Lý Tư và Tào Hỷ, không phải lụa trắng mịn thì không hạ bút bừa. Muốn làm tốt việc thì trước hết phải có đồ dùng sắc bén. Nếu dùng bút của Trương Chi, giấy của Tả Bá và mực của thần, gồm đủ ba thứ ấy, lại được tay thần viết, thì mới có thể phô hết cái thế viết chữ rộng một trượng, hay nghìn chữ trong một tấc vuông."

 Tuy vậy, cái diệu của nét chữ thảo thì ông chỉ đứng sau Sách Tĩnh. Ông mất năm Gia Bình thứ năm, thọ bảy mươi lăm tuổi. Bát phân, lệ thư, chương thảo và phi bạch của Trọng Tương vào bậc diệu, tiểu triện vào bậc năng. Anh ông là Vi Khang, tự Nguyên Tương, viết chữ giỏi; con ông là Vi Hùng, tự Thiếu Lý, cũng giỏi chữ. Người đương thời nói: "Con của người cha nổi danh mà giỏi được cả hai việc", được đời khen ngợi. (Trích từ sách Thư đoạn.)

 Lại có chép rằng: đài Lăng Vân của Ngụy Minh Đế xây xong, người ta lỡ đóng biển lên trước mà chưa viết chữ, bèn cho Vi Đản ngồi trong một cái lồng, dùng ròng rọc và dây dài kéo lên tận chỗ biển để viết, cách mặt đất hai mươi lăm trượng. Vi Đản sợ hãi, răn con cháu bỏ hẳn lối chữ chân phương này. (Trích từ sách Thư pháp lục.)

 Thái Bình quảng ký, quyển 206

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều Thanh biên soạn theo lệnh vua)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video