Thái Bình quảng ký, quyển hai trăm lẻ bảy
Thư (nghệ thuật viết chữ, thư pháp), phần hai
Vương Hy Chi, Vương Hiến Chi, Vương Tu
Tuân Dư, Tạ An, Vương Dị
Đới An Đạo và Khang Hân, Vi Sưởng, Tiêu Tư Thoại
Vương Tăng Kiền, Vương Dung, Tiêu Tử Vân
Tiêu Đặc, Trí Vĩnh, Trí Quả
Vương Hy Chi
Vương Hy Chi đời Tấn, tự là Dật Thiếu, con của Vương Khoáng. Bảy tuổi đã viết chữ đẹp. Năm mười tuổi (bản gốc ghi "hai mươi"; có lẽ chép nhầm) (?), ông thấy trong gối của cha có cuốn sách bàn về phép dùng bút của người đời trước, bèn lấy trộm ra đọc. Cha hỏi: "Sao con lại lấy trộm thứ ta cất giữ bí mật?" Hy Chi cười mà không đáp. Mẹ nói: "Con xem phép dùng bút đấy."
Cha thấy con còn nhỏ, sợ không giữ được bí mật, bèn bảo: "Đợi con lớn, ta sẽ truyền cho." Hy Chi lạy xin: "Xin cho con dùng ngay bây giờ. Nếu đợi lớn, e rằng sẽ lỡ mất cái tài lúc còn nhỏ của con." Cha mừng, bèn trao cho. Chưa đầy một tháng, chữ viết của ông đã tiến bộ rất nhiều.
Vệ phu nhân (bà Vệ Thước, nữ thư pháp gia, thầy dạy chữ của Hy Chi) thấy vậy, nói với quan Thái thường (chức quan đứng đầu việc lễ nghi, tế tự trong triều) là Vương Sách (?) rằng: "Đứa bé này hẳn đã được xem bí quyết dùng bút. Gần đây ta thấy chữ nó đã có cái khôn ngoan, già dặn của người lớn." Rồi bà rơi nước mắt nói: "Đứa bé này rồi sẽ làm lu mờ tên tuổi của ta."
Thời vua Tấn, khi tế ở cõi Bắc giao (ngoài thành phía bắc, nơi tế Đất), cần thay tấm ván ghi lời khấn. Thợ đem bào đi lớp chữ ông viết thì thấy nét mực thấm sâu vào gỗ đến ba phân. Năm ba mươi ba tuổi, ông viết "Lan Đình tự". Năm ba mươi bảy tuổi, ông viết "Hoàng Đình kinh". Viết xong, trong không trung có tiếng nói: "Chữ của ngươi còn làm ta cảm động, huống chi là người! Ta là Thiên Thai trượng nhân (ông lão ở núi Thiên Thai) (?)." Ông tự nói chữ chân của mình hơn Chung Diêu (nhà thư pháp lớn đời Ngụy). Chữ của Hy Chi phần nhiều không theo một lối nhất định. (Trích "Bút trận đồ" của Dương Hân)
Dật Thiếu giỏi thảo thư (lối chữ viết nhanh, nét liền, giản lược) và lệ thư (lối chữ nét vuông vức, ngang dẹt, có trước chữ chân), cùng bát phân (một dạng lệ thư có nét phẩy mác xòe ra hai bên như chữ "bát"), phi bạch (lối chữ viết bằng bút khô, nét có những vệt trắng như bay lướt), chương thảo (lối thảo thư cổ, chữ viết rời từng chữ, còn giữ nét mác của lệ thư) và hành thư (lối chữ nửa chân nửa thảo, viết nhanh mà vẫn dễ đọc). Lối nào cũng tinh thông, tự thành một nhà riêng. Phép viết của ông biến hóa muôn vẻ, như được thần giúp. Năm lối chữ của Dật Thiếu là lệ, hành, thảo, chương thảo, phi bạch đều đạt bậc "nhập thần" (bậc cao nhất trong ba bậc xếp hạng thư pháp: thần, diệu, năng). Lối bát phân đạt bậc "nhập diệu" (bậc thứ hai). Vợ ông là Hy thị cũng viết chữ đẹp. Ông có bảy người con, trong đó Hiến Chi nổi tiếng nhất. Huyền Chi, Ngưng Chi, Huy Chi, Thao Chi đều giỏi thảo thư. (Trích "Thư đoán")
Lại một chuyện khác
Hy Chi viết thư trả lời Dữu Lượng bằng chương thảo. Dữu Lượng đưa cho em là Dữu Dực xem. Dực xem xong thì thán phục, bèn viết thư cho Hy Chi rằng: "Trước kia tôi có mười (bản gốc ghi "tám") (?) tờ chương thảo của Bá Anh (Trương Chi, nhà thư pháp đời Hán, bậc thầy về chữ thảo). Khi qua sông xuống phương Nam, gặp cảnh loạn lạc, thất lạc mất cả. Tôi thường than rằng bút tích tuyệt diệu ấy đã mất hẳn. Bỗng thấy thư ngài trả lời anh tôi, sáng rỡ như thần minh, lập tức như được thấy lại cảnh cũ."
Hy Chi thôi làm quan ở Cối Kê (?), về ở dưới chân núi Tập Sơn. Một buổi sớm, ông thấy một bà lão cầm chừng mười chiếc quạt tre sáu cạnh ra chợ bán. Ông hỏi chơi: "Quạt này bán bao nhiêu tiền một cái?" Bà đáp: "Khoảng hai mươi đồng." Hữu quân (Vương Hy Chi từng làm Hữu quân tướng quân nên người đời gọi như vậy) cầm bút viết lên mỗi chiếc quạt năm chữ. Bà lão buồn bực, tiếc rẻ nói: "Bữa ăn sáng cả nhà già này đều trông vào mấy cái quạt, sao lại viết làm hỏng đi?" Ông đáp: "Không hỏng gì đâu. Bà cứ nói là chữ của Vương Hữu quân, đòi mỗi chiếc một trăm đồng." Bà vào chợ, người ta tranh nhau mua. Mấy hôm sau, bà lại mang mấy chiếc quạt đến xin ông viết nữa. Ông cười mà không đáp.
Lại có chuyện kể rằng Hy Chi từng tự tay viết tờ biểu dâng lên Mục Đế, dồn hết tâm sức, viết theo ý mình. Vua bèn sai tìm loại giấy có màu sắc, dài ngắn, rộng hẹp giống hệt tờ biểu của ông, rồi sai Trương Dực viết bắt chước, không khác một mảy. Vua phê vào cuối tờ ấy rồi gửi trả lời. Lúc đầu Hy Chi không nhận ra, về sau xem kỹ mới than: "Kẻ tiểu nhân làm giả được đến mức như thật thế này sao!"
Hy Chi tính thích ngỗng. Ở thôn Đàm (?) đất Sơn Âm có một đạo sĩ nuôi hơn mười con ngỗng đẹp. Một buổi sớm, ông đi thuyền nhỏ đến xem, rất ưng ý, bèn xin mua hoặc đổi. Đạo sĩ không chịu, ông nói đủ trăm cách cũng không được. Đạo sĩ nói: "Tôi vốn thích Đạo, từ lâu muốn chép bộ 'Lão Tử' bản chú giải của Hà Thượng Công. Lụa trắng đã sắm sẵn từ lâu mà không ai viết được. Nếu phủ quân (cách gọi tôn trọng quan đầu một quận) chịu khó tự tay chép hai chương Đạo và Đức, tôi xin dâng cả đàn ngỗng." Hy Chi ở lại nửa ngày, chép xong, rồi nhốt ngỗng vào lồng mang về, lấy làm vui lắm.
Lại có lần ông đến nhà một người học trò. Người ấy bày cỗ ngon tiếp đãi, ông rất cảm động, muốn lấy chữ để đền đáp. Thấy có chiếc bàn gỗ phỉ mới, mặt nhẵn sạch, ông bèn viết lên đó, nửa chữ thảo nửa chữ chân. Người học trò tiễn ông về quận. Đến khi trở về nhà thì người cha đã cạo sạch hết chữ. Người con về xem, kinh ngạc, tiếc rẻ mấy ngày liền. (Trích "Đồ thư hội túy" (?))
Lại một chuyện khác
Năm Vĩnh Hòa thứ chín đời Tấn Mục Đế, cuối xuân, ngày mồng ba tháng ba, Hy Chi đi chơi ở Sơn Âm cùng Tôn Thống tự Thừa Công người Thái Nguyên, Tôn Xước tự Hưng Công, Vương Bân Chi tự Đạo Sinh người Quảng Hán, Tạ An tự An Thạch người Trần quận, Hy Đàm tự Trọng Hy người Cao Bình, Vương Uẩn tự Thúc Nhân người Thái Nguyên, nhà sư Chi Độn tự Đạo Lâm, cùng các con của Dật Thiếu là Ngưng Chi, Huy Chi, Thao Chi, tổng cộng bốn mươi mốt người. Họ làm lễ phất hễ (lễ ra bờ nước tắm gội vào đầu xuân để trừ điều xấu, cầu phúc). Hy Chi cầm bút viết bài tựa; lúc hứng vui thì viết, dùng giấy kén tằm và bút râu chuột. Nét chữ cứng cáp mà duyên dáng, mạnh mẽ, đời sau không ai bằng. Tất cả gồm hai mươi tám dòng, ba trăm hai mươi bốn chữ. Chữ nào lặp lại đều được viết theo một dáng khác nhau, trong đó chữ "chi" xuất hiện nhiều nhất. (Trích "Pháp thư yếu lục")
Vương Hiến Chi
Vương Hiến Chi tự Tử Kính, đặc biệt giỏi thảo thư và lệ thư. Lúc nhỏ ông học cha, tập theo Trương Chi. Về sau ông thay đổi khuôn phép, sáng tạo lối viết riêng, tùy ý theo lòng mình mà vẫn ngầm hợp với khuôn phép của trời đất (?).
Thuở trước, Tạ An mời ông làm Trưởng sử (viên quan đứng đầu bộ phận giúp việc trong phủ của một đại thần). Trong niên hiệu Thái Nguyên, điện Thái Cực mới dựng xong. Tạ An muốn nhờ Tử Kính đề chữ lên biển, để làm báu vật muôn đời, nhưng khó mở lời, bèn kể chuyện Vi Trọng Tương đề chữ lên đài Lăng Vân (Vi Trọng Tương tức Vi Đản đời Ngụy, bị kéo lên cao để viết biển đài, xuống đến nơi thì tóc bạc trắng vì sợ, bèn dặn con cháu đừng học viết chữ). Tử Kính hiểu ý, nghiêm mặt nói: "Trọng Tương là đại thần nước Ngụy, lẽ nào lại có chuyện ấy! Nếu quả có chuyện ấy thì đủ biết đức của nhà Ngụy chẳng được lâu dài." Tạ An bèn không ép nữa.
Khi Tử Kính năm sáu tuổi tập viết chữ, Hữu quân lặng lẽ đứng sau giật cây bút mà không tuột ra được, bèn than: "Đứa bé này sẽ có danh tiếng lớn." Rồi viết bài "Nhạc Nghị luận" cho con tập. Cuối cùng ông viết được chữ chân (chân thư, tức chữ khải, lối chữ viết ngay ngắn, chuẩn mực) cỡ cực nhỏ, có thể nói là thấu đến chỗ tinh vi, đạt bậc thánh. Gân cốt nét chữ chặt chẽ, không kém cha. Nhưng chữ viết lớn thì quá cứng mà ít dáng vẻ (?), sao có thể sánh ngang được. Chỉ riêng ở hành thư và thảo thư thì khí phóng khoáng vượt hơn cha. Còn bàn đến các lối chữ khác thì phần nhiều kém Hữu quân. Tóm lại, hai cha con chỉ chênh nhau như họ Quý với họ Mạnh mà thôi (điển trong "Luận ngữ": hai nhà quyền thần nước Lỗ chỉ hơn kém nhau chút ít; ý nói khác biệt không nhiều). Năm lối chữ của Tử Kính là lệ, hành, thảo, chương thảo, phi bạch đều đạt bậc nhập thần; bát phân đạt bậc nhập năng (bậc thứ ba trong ba bậc xếp hạng). (Trích "Thư đoán")
Lại một chuyện khác
Khi Hy Chi làm quan ở Cối Kê, Tử Kính ra ngoài chơi, thấy bức tường ở Bắc quán mới quét vôi trắng, sạch sẽ dễ ưa. Tử Kính sai lấy chổi nhúng vào nước bùn rồi viết lên tường, mỗi chữ rộng một trượng vuông, lấp lánh rực rỡ, thế chữ rất đẹp. Ngày nào người đến xem cũng đông như họp chợ. Về sau Hy Chi thấy, khen là đẹp, hỏi ai viết. Người ta đáp: "Cậu Bảy." Hy Chi bèn viết thư cho người thân rằng lối phi bạch của Tử Kính rất có ý vị, là nhờ bức tường này mà nên (?).
Tử Kính thích viết chữ, gặp gì cũng viết. Có một thiếu niên hiếu sự cố ý may chiếc áo choàng bằng vải trắng tinh, mặc đến gặp Tử Kính. Tử Kính liền lấy áo ấy mà viết, đủ cả chữ thảo, chữ chân và các lối khác, kín gần hết hai tay áo và mép viền. Ông tự khen đó là tác phẩm đắc ý nhất gần đây. Chàng thiếu niên thấy những người hầu của Vương có vẻ muốn giành lấy, bèn giật áo chạy đi. Quả nhiên những người hầu đuổi theo đến ngoài cổng, giằng co làm rách áo, chàng thiếu niên chỉ giữ được một tay áo mà thôi.
Khi Tử Kính làm quan ở Ngô Hưng, cha của Dương Hân là Dương Bất Nghi làm Huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) Ô Trình. Hân lúc ấy mười lăm, mười sáu tuổi, chữ viết đã có phong vị, được Tử Kính biết đến. Tử Kính đến huyện, vào phòng của Hân, thấy Hân mặc váy lụa trắng mới đang ngủ trưa, bèn viết lên vạt váy và dải lưng. Hân thức dậy, vui mừng, bèn giữ làm của báu, về sau dâng lên triều đình. (Trích "Đồ thư hội túy")
Lại một chuyện khác
Hiến Chi từng viết cho Giản Văn Đế chừng mười bức thư. Ở bức cuối có viết: "Bức thư này của hạ quan rất đắc ý, mong bệ hạ giữ lại." Những bức thư này được Hoàn Huyền coi là của báu. Hoàn Huyền rất quý chữ của hai họ Vương (Vương Hy Chi và Vương Hiến Chi), cầm lên không nỡ rời tay, bèn chọn những bức đẹp nhất viết trên lụa và trên giấy, bằng chữ chân và chữ hành, xếp mỗi loại thành một tập, thường để bên mình. Đến khi chạy trốn về phương Nam, tuy rất khốn đốn, ông vẫn mang theo. Lúc sắp thua, tất cả đều chìm mất dưới sông. (Trích "Pháp thư yếu lục")
Vương Tu
Vương Tu tự Kính Nhân, con của Vương Trọng Tổ, làm quan đến chức Trước tác lang (quan chuyên soạn sử sách của triều đình). Lúc nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, giỏi giang. Năm mười sáu tuổi, ông viết bài "Hiền lệnh luận". Lưu Chân Trường xem xong khen mãi không thôi. Ông giỏi lệ thư và hành thư. Ông từng đến xin chữ của Hữu quân, Hữu quân bèn viết bài "Đông Phương Sóc họa tán" (bài khen tranh vẽ Đông Phương Sóc) cho ông. Vương Tăng Kiền nói: "Chữ của Kính Nhân gần như đạt hết chỗ tuyệt diệu." Vương Tử Kính mỗi lần xem đều thấy chữ ấy lấn át người. Ông mất năm Thăng Bình thứ nhất, hai mươi bốn tuổi.
Trước kia Vương Đạo rất yêu chữ của họ Chung (Chung Diêu). Gặp loạn lạc khốn đốn, ông vẫn giấu trong đai áo bức "Thượng thư tuyên thị" của Chung Diêu. Sau khi qua sông, ông đem tặng cho Dật Thiếu. Dật Thiếu lại cho Kính Nhân. Khi Kính Nhân mất, mẹ ông thấy đây là thứ con mình yêu quý suốt đời, bèn bỏ vào quan tài. Lệ thư và hành thư của Kính Nhân đạt bậc nhập diệu. Chữ của Ân Trọng Kham chỉ đứng sau Kính Nhân. (Trích "Thư đoán")
Tuân Dư
Tuân Dư viết chữ giỏi, từng chép bài "Ly cốt phương" (bài thuốc dùng xương con ly, một loài mèo rừng). Hữu quân chép phỏng theo, đến nay gọi là "Ly cốt thiếp". (Trích "Thượng thư cố thực")
Tạ An
Tạ An tự An Thạch, học chữ chân với Hữu quân. Hữu quân nói: "Ông là người hiểu thư pháp, nhưng hiểu được thư pháp là việc khó (?)." An Thạch đặc biệt giỏi hành thư, lại như Vệ Tẩy mã (Vệ Giới, làm chức Tẩy mã, quan theo hầu thái tử), là danh sĩ phong lưu được cả nước ngưỡng mộ. Vương Tăng Kiền nói Tạ An được xếp vào bậc "năng" trong sách xếp hạng thư pháp. Lệ thư, hành thư, thảo thư của An Thạch đều đạt bậc nhập diệu. Anh ông là Tạ Thượng tự Nhân Tổ và Tạ Vạn tự Vạn Thạch đều viết chữ giỏi. (Trích "Thư đoán")
Vương Dị
Vương Dị đời Tấn, từng làm Bình Nam tướng quân, sau làm Thị trung (quan cận thần theo hầu bên vua, góp ý kiến), là chú của Hữu quân, giỏi lệ thư và phi bạch, noi theo phép viết của Trương Chi và Vệ Quán. Ông có một bức chữ của Sách Tĩnh viết ngày hai mươi sáu tháng bảy, thường đem ra ngắm nghía như báu vật. Gặp loạn Vĩnh Gia, ông gấp làm bốn, khâu vào trong áo để mang qua sông. Nay Huyện lệnh Tang Tuyền ở Bồ Châu là Đậu Lư Khí có được bức ấy, vết gấp vẫn còn. (Trích "Đồ sử dị toản")
Đới An Đạo và Khang Hân
Đới An Đạo đời Tấn ở ẩn, không ra làm quan. Khi còn để tóc trái đào (tuổi nhỏ), ông lấy lòng trắng trứng gà nhào với bột ngói trắng làm tấm bia họ Trịnh, tự viết chữ rồi khắc. Lời văn đã hay lạ (?), chữ viết cũng tuyệt diệu. Lại có Khang Hân cũng giỏi thảo thư và lệ thư. Vương Tử Kính từng đề mấy dòng lên vách đình Phương Sơn, Hân lén sửa lại; về sau Tử Kính đi qua cũng không nghi ngờ gì. Hân lại đề chữ lên bức chân dung cho Tạ cư sĩ (người tu Phật tại gia) rồi đưa Tử Kính xem. Tử Kính khen tài, cho là không ai bì kịp (?). Hân tự Quân Minh, người nước ngoài, làm Huyện lệnh Lâm Nghi. (Thiếu nguồn trích dẫn)
Vi Sưởng
Vi Sưởng đời Tấn tự Văn Hưu, là cháu nội của Vi Khang tự Nguyên Tương, anh của Vi Trọng Tương, từng làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Lương Châu. Ông làm quan đến Thái thú (quan đứng đầu một quận) Dĩnh Xuyên và Tán kỵ thường thị (quan cận thần thường theo hầu vua, can gián). Ông giỏi cổ văn (lối chữ cổ có trước đời Tần), đại triện (lối chữ triện cổ thời Chu, nét cong, tròn, cầu kỳ) và thảo thư. Dáng chữ rất cổ kính, như người thì ôm giữ sự mộc mạc, như cây thì bị băng bọc kín, vừa lạ vừa cứng cáp.
Trong niên hiệu Thái Nguyên, Hiếu Vũ Đế sửa sang cung thất. Vua muốn nhờ Vương Hiến Chi viết chữ lệ, chữ thảo để đề biển trên các cửa của cung và miếu. Hiến Chi một mực từ chối, vua bèn sai Lưu Côi viết bằng chữ bát phân. Về sau lại sai Văn Hưu viết lại bằng đại triện thay cho bát phân. Có người hỏi ông nghĩ thế nào về danh tiếng thư pháp của cha con Vương Hữu quân. Ông đáp: "Hai họ Vương đúng là có tài, nhưng chưa biết đó có phải là thư pháp hay không." Ông lại làm bút rất khéo; Vương Tử Kính có được bút của ông, khen là có một không hai trên đời. Ông mất vào cuối niên hiệu Nghĩa Hy, thọ hơn bảy mươi tuổi. Cổ văn, đại triện, thảo thư của Văn Hưu đều đạt bậc nhập diệu. (Trích "Thư đoán")
Tiêu Tư Thoại
Tiêu Tư Thoại đời Tống (Nam triều), người Lan Lăng. Cha là Tiêu Nguyên Chi, làm Quan quân tướng quân, Thái thú Lang Gia. Tư Thoại làm quan đến Chinh Tây tướng quân, Tả bộc xạ (một trong hai phó quan đứng đầu Thượng thư tỉnh, cơ quan điều hành chính sự). Ông viết chữ giỏi, học với Dương Hân, nắm được đầy đủ phép tắc. Tuy không có cái đẹp của ngọn núi lạ dựng đứng như vách, nhưng như dãy đồi nối liền, nhìn đến tận cùng thế vẫn không đứt đoạn (?), cũng có thể gọi là có công phu. Vương Tăng Kiền nói: "Họ Tiêu học trọn phép của họ Dương, phong lưu duyên dáng gần như không kém, chỉ tiếc sức bút còn yếu." Viên Ngang nói: "Chữ chân của họ Dương, chữ thảo của họ Khổng, chữ hành của họ Tiêu, chữ triện của họ Phạm, mỗi người là bậc tuyệt diệu một thời." (Trích "Thư đoán")
Vương Tăng Kiền
Vương Tăng Kiền người Lang Gia, học rộng hiểu sâu kinh sử, lại giỏi thảo thư và lệ thư. Thái Tổ (tức Tề Cao Đế) hỏi Tăng Kiền: "Chữ của trẫm so với khanh thế nào?" Ông đáp: "Chữ chân của thần đứng thứ nhất, chữ chương thảo (?) đứng thứ ba; chữ thảo của bệ hạ đứng thứ hai, chữ chân đứng thứ ba. Thần không có hạng nhì, bệ hạ không có hạng nhất." Vua cười lớn nói: "Khanh khéo ăn nói lắm. Nhưng 'thiên hạ có đạo thì Khâu này không đổi'." (Lời Khổng Tử trong "Luận ngữ"; vua mượn ý nói mình vẫn hài lòng với chỗ đứng của mình, không cần đổi.) Tăng Kiền làm qua các chức Tả bộc xạ, Thượng thư lệnh (quan đứng đầu Thượng thư tỉnh), được ban thụy hiệu (tên hiệu đặt cho người đã mất để đánh giá cả đời) là Giản Mục công.
Con trưởng của Tăng Kiền là Vương Từ. Năm bảy tuổi, ông ngoại là Giang Hạ vương Lưu Nghĩa Cung (?) đón vào phòng trong, bày đủ thứ báu vật cho cháu tha hồ chọn. Từ chỉ lấy một cây đàn cầm mộc và bức tranh "Hiếu tử đồ" (tranh vẽ những người con hiếu thảo) mà thôi.
Năm mười tuổi, Từ cùng bạn đồng lứa là Thái Ước vào chùa lễ Phật, gặp lúc các sư đang làm lễ sám hối. Ước trêu: "Hôm nay các sư sao mà 'kiền kiền' (thành kính) thế?" (Chữ "kiền" trùng âm với tên cha của Từ là Tăng Kiền; người xưa gọi thẳng tên cha người khác là xúc phạm.) Từ đáp ngay: "Ông như thế mà không biết lễ, thì lấy gì để 'hưng tông' (làm hưng thịnh dòng họ) họ Thái?" (Ước là con của Thái Hưng Tông, nên Từ đáp lại bằng tên cha của Ước.) Tạ Siêu Tông thấy Từ tập viết, hỏi: "Chữ của cháu so với 'Kiền công' (ông Kiền) thế nào?" Từ đáp: "Chữ của Từ so với cha cũng như gà so với 'phượng'." (Siêu Tông là con của Tạ Phượng, nên Từ cũng đáp lại bằng tên cha ông ta.) Từ làm đến chức Thị trung, sau khi mất được truy tặng chức Thái thường khanh. Ước làm đến chức Thái tử chiêm sự (quan coi việc trong cung của thái tử). (Trích "Đàm tẩu")
Lại một chuyện khác
Tề Cao Đế từng cùng Vương Tăng Kiền thi viết chữ. Viết xong, vua hỏi: "Ai đứng thứ nhất?" Tăng Kiền đáp: "Chữ của thần đứng thứ nhất trong hàng bề tôi, chữ của bệ hạ đứng thứ nhất trong hàng vua chúa." Vua cười nói: "Khanh đúng là khéo lo cho mình." (Trích "Nam sử")
Vương Dung
Cuối đời Tống, Vương Dung vẽ lại các lối chữ xưa nay, gồm sáu mươi bốn lối. Lớp trẻ bắt chước, các nhà cất giữ làm của quý. Nhưng các lối chữ phong (gió), ngư (cá), trùng (sâu bọ), điểu (chim) là chữ thời Thất quốc (bảy nước thời Chiến Quốc), mà Nguyên Trường (tự của Vương Dung) đều viết theo dáng chữ lệ, nên bị người đời sau chê cười (?). Tương Đông vương sai Huyện lệnh Thư Dương là Vi Trọng Định sắp xếp thành chín mươi mốt lối. Sau đó Công tào (viên chức giúp việc, coi việc xét công trạng ở quận) là Tạ Thiện Huân thêm chín phép nữa, cộng thành một trăm lối. Trong đó, lấy tám quẻ (Bát quái, tám hình vạch tượng trưng cho trời, đất, nước, lửa… trong kinh Dịch) làm chữ là một lối, lấy chữ "thái" làm hai phép (?). Có lối một chữ đường kính một trượng, có lối một tấc vuông chứa nghìn chữ. (Trích "Pháp thư yếu lục")
Tiêu Tử Vân
Tiêu Tử Vân đời Lương tự Cảnh Kiều. Lương Vũ Đế nói với ông: "Thái Ung (người khởi xướng lối phi bạch) thì có 'bay' mà không có 'trắng', Hy Chi thì có 'trắng' mà không có 'bay'. Giữa 'bay' và 'trắng' thế nào, tùy khanh cân nhắc." Ông từng viết chữ "Tiêu" thật lớn, người đời sau cho vào hộp cất giữ như báu vật. Đến nay, trong ngôi nhà cũ của Trương Tân Hộ ở Đông Đô có "Tiêu trai" (phòng chữ Tiêu), bài tựa trước và sau đều là lời của các bậc danh gia. (Trích "Thượng thư cố thực")
Vũ Đế xây chùa, sai Tiêu Tử Vân viết chữ "Tiêu" thật lớn bằng lối phi bạch, đến nay vẫn còn. Lý Ước bán hết gia sản, mua từ Giang Nam mang về Đông Lạc, dựng một cái đình nhỏ để ngắm, đặt tên là "Tiêu trai". (Trích "Quốc sử bổ")
Tiêu Đặc
Huyện lệnh Hải Diêm là Tiêu Đặc người Lan Lăng giỏi thảo thư và lệ thư. Cao Tổ khen rằng: "Chữ của Tử Kính không bằng Dật Thiếu, còn bút tích của Tiêu Đặc lại vượt hơn cha mình." (Trích "Đàm tẩu")
Sư Trí Vĩnh
Trí Vĩnh là nhà sư chùa Vĩnh Hân đời Trần. Thầy Vĩnh là cháu xa đời của Dật Thiếu. Ông bỏ ra nhiều năm chuyên tâm tập luyện, như vén áo bước lên nhà trên (mượn lời "Luận ngữ", ý nói đã đạt đến chỗ tinh thông), chữ chân hay chữ thảo đều viết được tùy ý. Chương thảo và thảo thư của Trí Vĩnh đạt bậc nhập diệu, hành thư đạt bậc nhập năng. Anh ông là Trí Khải cũng viết chữ giỏi. Đinh Chiêm cũng giỏi lệ thư. Người đương thời nói: "Chữ chân thì họ Đinh, chữ thảo thì Trí Vĩnh." (Trích "Thư đoán")
Lại một chuyện khác
Trí Vĩnh từng lên lầu tập viết, đến khi học thành mới xuống. (Trích "Quốc sử toản dị")
Chu Hưng Tự đời Lương soạn "Thiên tự văn" (bài văn nghìn chữ), mà lại có tên Vương Hữu quân; người ta đều không rõ lý do. Nguyên là Lương Vũ Đế dạy các hoàng tử viết chữ, sai Ân Thiết Thạch lấy từ chữ của Vương Hữu quân một nghìn chữ không trùng nhau, rập lại. Mỗi chữ một mảnh, vụn vặt lộn xộn, không có thứ tự. Vũ Đế gọi Hưng Tự đến bảo: "Khanh có tài văn chương, hãy sắp những chữ này thành văn có vần cho trẫm." Hưng Tự chỉ trong một đêm sắp xong dâng lên, tóc bạc trắng cả; vua ban thưởng rất hậu.
Thiền sư (nhà sư tu theo phép thiền định) Trí Vĩnh, cháu của Hữu quân, tự tay chép tám trăm bản, đem tặng mọi người; ngoài ra các chùa ở Giang Nam mỗi chùa giữ một bản. Thầy Vĩnh ở chùa Vĩnh Hân đất Ngô Hưng, chăm chỉ tập viết lâu năm. Về sau, đầu bút cùn chứa đầy mười vò, mỗi vò có đến mấy nghìn (?). Người đến xin chữ và xin đề biển đông như họp chợ. Ngạch cửa chỗ ông ở bị mòn thủng lỗ, phải bọc lá sắt, gọi là "ngạch cửa sắt". Sau ông đem những đầu bút ấy chôn đi, gọi là "mộ bút cùn", tự soạn bài minh (bài văn khắc ghi) để ghi lại. (Trích "Thượng thư cố thực")
Ông thường ở trên gác chùa Vĩnh Hân tập chép chữ. Đầu bút cùn bỏ đi, ông cho vào những cái sọt tre lớn, mỗi sọt chứa hơn một thạch (đơn vị đo dung tích thời xưa), năm sọt đều đầy. (Trích "Pháp thư yếu lục")
Sư Trí Quả
Trí Quả là nhà sư chùa Vĩnh Hân đời Tùy, người Cối Kê. Tùy Dạng Đế rất mến ông. Ông giỏi viết chữ và khắc chữ lên bia đá. Chữ của ông gầy mà cứng cáp, khó ai vội vàng bắt chước được. Ông từng nói với thầy Vĩnh: "Hòa thượng được phần thịt của Hữu quân, Trí Quả được phần xương."
Gân cốt thì phải giấu trong da thịt; núi sông thì càng cao càng sâu càng đẹp. Thế nhưng ông này lại hơi thiếu cái vẻ thanh u, sâu kín, mắc lỗi nông cạn, phô bày ra ngoài. Giống như người nước Ngô ra trận: tiến thì hấp tấp, lui thì dễ dàng, có sức mạnh mà không có tài võ, chỉ phô trương khoe khoang. Như vậy há chẳng phải là hạng nhà nho tầm thường hay sao? Lệ thư, hành thư, thảo thư của Trí Quả đạt bậc nhập năng. (Trích "Thư đoán")
Thái Bình quảng ký, quyển hai trăm lẻ bảy
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video