Thái Bình Quảng Ký, quyển 208
Thư (thư pháp — nghệ thuật viết chữ), phần 3
Đường Thái Tông; Mua bản Lan Đình tự; Hán vương Nguyên Xương
Âu Dương Tuân; Âu Dương Thông; Ngu Thế Nam
Chử Toại Lương; Tiết Tắc; Cao Chính Thần
Vương Thiệu Tông; Trịnh Quảng Văn; Lý Dương Băng
Trương Húc; nhà sư Hoài Tố
Đường Thái Tông
Năm Trinh Quán thứ mười bốn, Đường Thái Tông tự tay viết một bức bình phong bằng chữ chân (tức khải thư, lối chữ ngay ngắn, nét rõ ràng) và chữ thảo (lối chữ viết nhanh, nét liền, giản lược) để đưa cho các quan xem. Nét bút mạnh mẽ cứng cáp, là tuyệt phẩm một thời.
Vua từng nói với các quan trong triều: "Học viết chữ là việc nhỏ, vốn không phải việc gấp. Nhưng lúc rảnh để tâm vào thì vẫn hơn bỏ phí ngày giờ. Phàm các nghề, chưa có nghề nào học mà không thành. Cái bệnh là ở chỗ tâm sức lười nhác, không chuyên chú tinh thông được mà thôi."
Vua lại nói: "Ta lâm (chép theo bản mẫu để luyện) chữ của người xưa, hoàn toàn không học cái dáng thế bên ngoài, chỉ cốt ở cốt lực (sức mạnh, xương cốt bên trong nét bút). Khi đã được cốt lực thì dáng thế tự nhiên sinh ra."
Có lần vua mời các quan từ tam phẩm (bậc thứ ba trong chín bậc quan chức, thuộc hàng quan to) trở lên dự yến ở cửa Huyền Vũ. Vua cầm bút viết chữ phi bạch (lối chữ quét bút nhanh, nét để lộ những vệt trắng như sợi tơ bay). Các quan nhân lúc say rượu tranh nhau giành chữ ngay trong tay vua. Tán kỵ thường thị (chức quan cận thần hầu bên vua để can gián) Lưu Tế trèo lên giường ngự, vươn tay ra mới giành được. Những người không giành được đều nói Tế trèo lên giường của vua, tội đáng chết, xin giao cho pháp luật xử. Thái Tông cười nói: "Xưa nghe chuyện bà tiệp dư từ chối ngồi chung xe với vua, nay lại thấy ông thường thị trèo lên giường vua." (Ban tiệp dư, phi tần của Hán Thành Đế, từng giữ lễ, không dám ngồi chung xe với vua; ở đây vua đùa, đem chuyện giữ lễ xưa so với cái thất lễ vì mê chữ của Lưu Tế.) [Trích sách Thượng Thư Cố Thực]
Mua bản Lan Đình tự
Bài Lan Đình tự (bài tựa tập thơ của cuộc họp ở Lan Đình, do Vương Hy Chi viết, được xem là kiệt tác thư pháp bậc nhất) của Vương Hy Chi được truyền đến Biện Tài, đệ tử của nhà sư Trí Vĩnh. Biện Tài từng đục một ngăn kín trên xà nhà phòng ngủ để cất giữ bản Lan Đình, giữ gìn quý trọng còn hơn cả khi thầy còn sống.
Trong niên hiệu Trinh Quán, Thái Tông lúc rảnh việc triều chính dốc lòng thưởng ngoạn chữ viết, lâm các bức thiếp (bản chữ viết mẫu để thưởng thức và luyện tập) chữ chân, chữ thảo của Hy Chi, thu mua tìm kiếm gần như đủ cả, chỉ chưa có được bản Lan Đình. Dò tìm bản ấy thì biết nó ở chỗ Biện Tài, vua bèn ra lệnh mời sư vào nội đạo tràng (nơi lễ Phật, tu hành ở trong cung) để cúng dường (dâng lễ vật nuôi dưỡng nhà sư), ban ơn rất hậu. Vài ngày sau, nhân lúc trò chuyện, vua mới hỏi đến bản Lan Đình, khéo léo dẫn dụ đủ mọi cách. Biện Tài một mực nói: ngày trước hầu hạ thầy cũ, quả thật có từng được thấy; từ khi thầy mất, trải qua tang loạn, đã thất lạc không biết ở đâu. Vua không lấy được, bèn cho sư về đất Việt.
Sau vua lại tra xét, thấy bản ấy vẫn không ra ngoài chỗ Biện Tài, lại ra lệnh mời Biện Tài vào cung, hỏi lại về bản Lan Đình. Như thế ba lần, rốt cuộc sư vẫn giữ khư khư không chịu đưa ra. Vua nói với các quan hầu: "Chữ của Hữu quân (tức Vương Hy Chi, từng làm Hữu quân tướng quân), trẫm đều quý cả; nhưng trong các bút tích của Dật Thiếu (tên chữ của Vương Hy Chi), không gì bằng Lan Đình. Mong được thấy bản này mà thức ngủ đều nhọc lòng. Nhà sư ấy tuổi đã già, giữ lại cũng chẳng dùng làm gì. Nếu được một người có mưu trí bày kế lấy về thì ắt được."
Thượng thư tả bộc xạ (chức tể tướng đứng đầu cơ quan Thượng thư tỉnh) Phòng Huyền Linh tâu: "Thần nghe Giám sát ngự sử (quan có nhiệm vụ xem xét, đàn hặc quan lại) Tiêu Dực là chắt của Lương Nguyên Đế, nay có hộ tịch ở huyện Sân, châu Ngụy, có tài nghệ, nhiều mưu lược, có thể giao việc này, ắt sẽ lấy được." Thái Tông bèn cho gọi Tiêu Dực vào gặp. Dực tâu: "Nếu thần đi với danh nghĩa sứ giả của triều đình thì theo lẽ không thể lấy được. Thần xin đi riêng đến đó, cần mang theo vài bức thiếp lặt vặt của Nhị Vương (hai cha con Vương Hy Chi và Vương Hiến Chi)." Thái Tông theo lời mà cấp cho.
Dực bèn thay mũ áo, mặc thường phục, đến Lạc Đàm (?), theo thuyền của lái buôn xuôi xuống Việt Châu. Lại mặc áo màu vàng rất rộng và dài, dáng vẻ lôi thôi, trông y như một thư sinh đất Sơn Đông. Chiều tối, Dực vào chùa, đi dọc hành lang ngắm tranh vẽ trên vách, đi qua viện của Biện Tài thì dừng lại trước cửa. Biện Tài từ xa trông thấy Dực, bèn hỏi: "Đàn việt (thí chủ, người cúng dường chùa) từ đâu tới?" Dực bước đến trước lễ bái nói: "Đệ tử là người phương Bắc, mang ít trứng tằm đến bán, đi qua các chùa ngắm cảnh, may được gặp thiền sư."
Hỏi han xong, chuyện trò hợp ý, sư bèn mời vào phòng, cùng nhau đánh cờ vây, gảy đàn, chơi đầu hồ (trò ném mũi tên vào miệng bình), chơi ác sóc (một trò chơi bàn cờ thời xưa), bàn chuyện văn chương, sử sách, rất tâm đầu ý hợp. Sư bèn nói: "Có người quen nhau đến bạc đầu vẫn xa lạ như mới gặp, có người gặp giữa đường dừng xe chuyện trò mà thân như đã quen lâu. Từ nay giữa chúng ta không cần khách sáo nữa." Rồi giữ Dực ở lại ngủ đêm, bày rượu thuốc "cang diện", hoa quả và các thứ khác. Người Giang Đông gọi "cang diện", cũng như người Hà Bắc gọi "úng đầu", tức là rượu vừa mới ủ chín.
Uống vui say rồi, sư mời khách làm thơ. Biện Tài bốc được vần chữ "lai", làm thơ rằng:
"Rượu mới ủ vừa mở một vò,
Bạn mới quen từ muôn dặm tới.
Vén mây cùng chung cảnh quạnh hiu,
Dạo bước dưới trăng cùng bồi hồi.
Đêm khuya, tiếng đàn lẻ gợi niềm nhớ,
Gió dài, nhạn xa bầy kêu thương.
Nếu chẳng phải người có phép lạ,
Ai nhóm lại được đống tro đã nguội?"
Tiêu Dực bốc được vần chữ "chiêu", làm thơ rằng:
"Tình cờ gặp gỡ trong đêm đẹp,
Ân cần đội ơn được mời mọc.
Bậc cao tăng tài khắp gầm trời bỗng thân như quen cũ (?),
Sơ địa (bậc chứng ngộ đầu tiên trên đường tu của Bồ Tát) há còn xa.
Bọt rượu li ti như kiến, rót rồi lại nổi,
Lòng xao động như khỉ vượn, nóng nảy dường đã được thuần phục.
Ai thương cánh chim lạc bầy,
Mãi khổ vì gió nghiệp (sức đẩy của nghiệp báo, khiến chúng sinh trôi dạt) cuốn bay."
Thơ hay dở đại để ngang nhau. Hai bên ngâm vịnh, tiếc rằng quen biết nhau quá muộn, suốt đêm vui hết mức, hôm sau Dực mới đi. Biện Tài nói: "Thí chủ rảnh thì lại đến." Dực bèn mang rượu đến thăm. Sau đó làm thơ như vậy ba bốn lần, lấy thơ rượu làm việc, thân mật hòa hợp như người cùng một nếp.
Qua hơn một tháng, Dực đưa sư xem bức "Chức cống đồ" (tranh vẽ sứ giả các nước đến dâng cống) do chính tay Lương Nguyên Đế vẽ và đề chữ; sư khen ngợi mãi. Nhân bàn chuyện bút mực, Dực nói: "Đệ tử (?) có chữ khải của Nhị Vương; đệ tử từ nhỏ đã say mê, nay vẫn mang theo vài bức thiếp." Biện Tài vui vẻ nói: "Mai đến, có thể mang theo cho xem." Dực đúng hẹn mà đến, đưa chữ ra cho Biện Tài xem. Biện Tài xem kỹ rồi nói: "Thật thì là thật đấy, nhưng chưa phải loại tốt đẹp. Bần đạo có một bức chân tích (bút tích thật do chính tay tác giả viết), khác thường lắm." Dực hỏi: "Thiếp gì?" Biện Tài đáp: "Lan Đình." Dực cười nói: "Mấy phen loạn lạc, chân tích há còn được! Chắc chắn là bản đồ lại (bản đặt giấy lên trên bản gốc mà tô theo) làm giả thôi." Biện Tài nói: "Lúc thầy ta còn sống thì giữ gìn, khi sắp mất tự tay trao cho ta, trao nhận có đầu có đuôi, sao sai được? Mai có thể đến xem."
Khi Dực đến, sư tự lấy bản ấy ra từ ngăn kín trên xà nhà. Dực xem xong, cố ý bắt bẻ, chỉ ra tì vết, nói: "Quả nhiên là bản đồ lại." Hai bên tranh cãi không ngã ngũ. Từ khi đưa cho Dực xem, sư không cất bản ấy lên xà nhà nữa, mà cùng với các thiếp Nhị Vương của Tiêu Dực, đều mượn để trên bàn. Biện Tài lúc ấy đã hơn tám mươi tuổi, mỗi ngày đều ngồi dưới cửa sổ lâm tập mấy lượt; tuổi già mà ham mê đến thế.
Từ đó Dực qua lại nhiều lần, các chú tiểu, đệ tử không còn nghi ngờ gì nữa. Sau Biện Tài ra ngoài, đến nhà Nghiêm Thiên ở phía nam cầu Ấp Tự (?) dự trai (bữa cơm chay mời nhà sư). Dực bèn lén đến trước phòng sư, nói với chú tiểu: "Dực bỏ quên cái khăn lụa trên giường." Chú tiểu liền mở cửa cho. Dực bèn lấy trên bàn bản Lan Đình cùng các thiếp Nhị Vương của kho trong cung, đi ngay đến trạm dịch Vĩnh An, bảo trưởng trạm là Lăng Tố: "Ta là ngự sử, vâng lệnh vua đến đây, nay có mặc sắc (sắc lệnh do vua tự tay viết), ngươi có thể báo cho đô đốc (quan đứng đầu quân sự và hành chính một vùng) của ngươi biết."
Đô đốc Tề Thiện Hành nghe tin, phi ngựa đến bái kiến. Tiêu Dực bèn tuyên đọc sắc chỉ, kể rõ đầu đuôi. Thiện Hành vội sai người đi gọi Biện Tài. Biện Tài vẫn còn ở nhà Nghiêm Thiên, chưa về chùa, bỗng thấy bị gọi gấp, không biết vì cớ gì. Lại có người được sai đến nói: "Quan thị ngự cần gặp." Đến khi sư đến gặp quan ngự sử, thì ra chính là chàng họ Tiêu vẫn ở trong phòng mình. Tiêu Dực bảo: "Ta vâng lệnh vua sai đến lấy bản Lan Đình, nay đã lấy được rồi, nên gọi sư đến để từ biệt." Biện Tài nghe nói ngã vật ra bất tỉnh, hồi lâu mới tỉnh lại.
Dực liền theo ngựa trạm lên đường, về đến kinh đô dâng lên vua. Thái Tông rất vui, cho rằng Phòng Huyền Linh đã tiến cử đúng người, thưởng cho một nghìn tấm gấm lụa. Vua thăng Dực làm Viên ngoại lang (chức quan phó trong các bộ), gia hàm lên ngũ phẩm, ban cho một bình bạc, một bình dát chỉ vàng, một bát mã não, trong đều đựng đầy ngọc châu; hai con ngựa tốt ở chuồng ngựa trong cung, kèm yên cương trang sức quý; nhà ở và trang trại mỗi thứ một khu.
Ban đầu Thái Tông giận lão tăng giấu giếm keo kiệt, nhưng rồi vì sư tuổi già nên không nỡ trị tội. Mấy tháng sau vua còn ban ba nghìn tấm vải lụa, ba nghìn thạch (đơn vị đo dung tích ngũ cốc) thóc, ra lệnh cho Việt Châu cấp phát. Biện Tài không dám đem dùng riêng, bèn xây một ngôi tháp báu ba tầng, rất tinh xảo, đến nay vẫn còn. Lão tăng vì kinh sợ mà mắc bệnh nặng, không gượng ăn cơm được, chỉ húp cháo, hơn một năm thì mất.
Vua sai bốn người thợ đồ lại chữ phục vụ trong cung là Triệu Mô, Hàn Đạo Chính, Phùng Thừa Tố, Gia Cát Chân, mỗi người đồ lại mấy bản để ban cho hoàng thái tử, các vương và các cận thần.
Năm Trinh Quán thứ hai mươi ba, vua không được khỏe, ngự đến điện Hàm Phong ở cung Ngọc Hoa. Lúc sắp băng, vua bảo Cao Tông: "Ta muốn xin con một vật. Con vốn thật lòng hiếu thảo, há lại trái lòng ta sao? Ý con thế nào?" Cao Tông nghẹn ngào rơi nước mắt, ghé tai lắng nghe để nhận lệnh. Thái Tông nói: "Thứ ta muốn có là bản Lan Đình, hãy cho ta mang theo." Về sau, bản ấy theo linh cữu vua vào chôn trong lăng. Nay những bản do bọn Triệu Mô đồ lại còn sót lại, mỗi bản còn đáng giá mấy vạn tiền. [Trích sách Pháp Thư Yếu Lục]
Lại một chuyện khác
Có thuyết nói: Vương Hy Chi từng viết bài Lan Đình hội tự. Cuối đời Tùy, một nhà sư ham chuộng đồ quý lạ ở Quảng Châu có được bản ấy. Nhà sư có ba báu vật, quý trọng mà giữ gìn: một là bản chữ Lan Đình của Hữu quân; hai là con rùa thần [làm bằng đồng, bụng chứa được một thăng (đơn vị đo dung tích), đổ nước vào thì bốn chân động đậy bước đi, muốn đến đâu cũng được]; ba là cây như ý (vật cầm tay của nhà sư, đầu uốn cong) [làm bằng sắt (?), sáng bóng trong suốt, màu như thủy tinh].
Thái Tông rất giỏi chữ, nghe tiếng chân tích Lan Đình của Hữu quân, bèn tìm kiếm, chỉ được những bản khác; biết bản số một ở chỗ nhà sư Quảng Châu, nhưng khó dùng sức mà lấy, nên sai người lừa nhà sư, quả nhiên lấy được. Nhà sư nói: "Báu vật thứ nhất đã mất rồi, những thứ còn lại tiếc làm gì!" Bèn đem cây như ý đập vào đá cho gãy rồi vứt đi; lại ném con rùa, làm gãy một chân, từ đó nó không đi được nữa. [Trích sách Kỷ Văn]
Hán vương Nguyên Xương
Hán vương Lý Nguyên Xương đời Đường là con của Thần Nghiêu (tức Đường Cao Tổ Lý Uyên), giỏi chữ hành (lối chữ nửa chân nửa thảo, viết khá nhanh mà vẫn dễ đọc). Các anh em trong hàng vương đều có tiếng giỏi chữ; Hàn vương và Tào vương là bậc kế sau ông. Tào vương thì tinh thông chữ phi bạch, Hàn vương thì giỏi chữ thảo và chữ hành. Ngụy vương, Lỗ vương cũng là bậc ngang với Hàn vương. [Trích sách Thư Đoạn]
Âu Dương Tuân
Âu Dương Tuân đời Đường, tên chữ là Tín Bản, đọc rộng chuyện xưa nay, làm quan đến Ngân thanh quang lộc đại phu (một tước hàm danh dự bậc cao), Suất canh lệnh (chức quan trong phủ thái tử, coi việc giờ giấc và hình phạt). Về chữ thì giỏi đủ cả tám thể chữ, nét bút cứng mạnh, hiểm hóc. Nước Cao Ly yêu chuộng chữ ông, sai sứ sang xin. Thần Nghiêu than rằng: "Không ngờ tiếng tăm về chữ của Tuân lại vang xa đến tận các nước ngoài." Năm Trinh Quán thứ mười lăm ông mất, thọ tám mươi lăm tuổi. Chữ phi bạch, chữ lệ (lối chữ nét vuông, dẹt, có từ đời Tần Hán), chữ hành, chữ thảo của Tuân được xếp vào bậc "diệu"; chữ đại triện (lối chữ triện cổ trước đời Tần) và chữ chương thảo (lối chữ thảo sớm, còn mang dáng chữ lệ) được xếp vào bậc "năng". (Sách Thư Đoạn chia người viết chữ làm ba bậc từ cao xuống thấp: thần, diệu, năng.) [Trích sách Thư Đoạn]
Lại một chuyện khác
Âu Dương Suất canh (tức Âu Dương Tuân) có lần đi ra ngoài, thấy một tấm bia cổ do Sách Tĩnh viết, bèn dừng ngựa ngắm hồi lâu rồi mới đi. Đi được mấy bước, ông lại xuống ngựa đứng ngắm; mỏi thì trải chăn ngồi xem, rồi ngủ luôn bên cạnh bia, ba ngày sau mới đi. Đồng tiền Khai Nguyên Thông Bảo ngày nay đúc vào năm Vũ Đức thứ tư, chữ trên đồng tiền chính là chữ của Âu Dương Suất canh. [Trích sách Quốc Sử Dị Toản]
Âu Dương Thông
Âu Dương Thông đời Đường là con của Âu Dương Tuân, giỏi chữ, nét gầy và yếu hơn cha. Ông thường tự khoe tài; khi viết chữ, nhất định phải dùng ngà voi, sừng tê làm cán bút, lông chồn làm lõi, bọc ngoài bằng lông thỏ mùa thu; mực làm bằng muội khói thông, trộn thêm xạ hương; giấy nhất định phải là loại cứng, mỏng, trắng, trơn thì mới chịu viết, ấy là vì tự quý chữ của mình. Tiết Thuần Đà cũng bắt chước lối chữ thảo của họ Âu, nhưng mắc lỗi nét béo và đần, cũng là bậc kế sau Thông. [Trích sách Triều Dã Thiêm Tái]
Ngu Thế Nam
Ngu Thế Nam, tên chữ là Bá Thi, người Cối Kê. Làm quan đời Tùy, giữ chức Bí thư lang (quan coi sách vở ở cơ quan Bí thư, tức thư viện của triều đình). Tùy Dạng Đế biết tài ông nhưng ghét tính cương trực, giữ ông ở hàng thất phẩm suốt hơn mười năm. Làm quan đời Đường, ông lên đến Bí thư giám (quan đứng đầu cơ quan Bí thư). Văn Hoàng (tức Đường Thái Tông) nói: "Một mình Thế Nam gồm đủ năm điều tuyệt: một là học rộng, hai là đức hạnh, ba là thư pháp, bốn là văn chương, năm là trung thẳng. Có được một trong năm điều ấy đã đủ gọi là danh thần, mà Thế Nam gồm cả." Trong các lối chữ, ông đặc biệt sở trường chữ hành và chữ thảo. Ông vốn học với nhà sư Trí Vĩnh; về già, chữ ông càng thêm cứng cáp, phóng khoáng. Ông mất năm tám mươi chín tuổi. Chữ lệ, chữ thảo, chữ hành của Bá Thi được xếp vào bậc diệu. [Trích sách Thư Đoạn]
Chử Toại Lương
Chử Toại Lương người Hà Nam; cha là Chử Lượng làm Thái thường khanh (quan đứng đầu cơ quan coi lễ nhạc, tế tự). Toại Lương làm quan đến Bộc xạ, giỏi chữ. Thuở nhỏ ông phục theo Ngu giám (tức Ngu Thế Nam), lớn lên lấy Hữu quân làm thầy tổ; chữ chân của ông rất có được vẻ đẹp mềm mại duyên dáng. Ông mất trong niên hiệu Hiển Khánh, thọ sáu mươi bốn tuổi. Chữ lệ, chữ hành của Toại Lương được xếp vào bậc diệu. Ông cũng từng học với Sử Lăng; chữ của Sử Lăng có nét cổ kính, nhưng mắc lỗi thưa và gầy. [Trích sách Thư Đoạn]
Lại một chuyện khác
Toại Lương hỏi Ngu giám: "Chữ tôi so với sư Trí Vĩnh thế nào?" Ngu đáp: "Ta nghe chữ của ông ấy một chữ đáng giá năm vạn tiền, ông há được như thế ư?" Lại hỏi: "So với Âu Dương Tuân thế nào?" Ngu đáp: "Nghe nói Tuân không kén giấy bút, viết gì cũng được như ý, ông há được như thế ư?" Chử nói: "Đã vậy thì tôi còn để tâm vào việc này làm gì nữa?" Ngu nói: "Nếu tay thuận, bút hòa, gặp lúc viết được bài đắc ý, thì cũng rất đáng quý." Chử mừng rỡ lui ra. [Trích sách Quốc Sử Dị Toản]
Tiết Tắc
Tiết Tắc người Hà Nam, làm quan đến Thái tử thiếu bảo (chức quan dạy dỗ, phò tá thái tử). Chữ ông học theo Chử Toại Lương, càng chuộng vẻ hoa mỹ, mềm mại đẹp đẽ, ưa nét đầy đặn, được chừng một nửa cái hay của thầy, có thể gọi là học trò giỏi của Hà Nam công (tức Chử Toại Lương, được phong Hà Nam công). Chữ ông rất được người đương thời quý chuộng. Chữ lệ, chữ hành của Tắc được xếp vào bậc năng. [Trích sách Thư Đoạn]
Lại một chuyện khác
Ông ngoại của Tiết Tắc là Ngụy Trưng, nhà nhiều tranh và sách, có nhiều bút tích cũ của Ngu Thế Nam và Chử Toại Lương. Tắc dốc lòng mô phỏng, nét bút mạnh mẽ mà đẹp, người đương thời không ai bằng. Ông lại giỏi chữ (?), sưu tầm rộng các bút tích cổ, nhiều ngang với kho sách của triều đình. [Trích sách Đàm Tân Lục]
Cao Chính Thần
Cao Chính Thần người Quảng Bình, làm quan đến Vệ úy khanh (quan đứng đầu cơ quan coi binh khí, nghi trượng). Ông tập theo phép viết của Hữu quân; Duệ Tông yêu chữ ông. Tiền bối của Trương Hoài Tố (?) vốn quen biết cũ với Cao. Các quan trong triều đến xin chữ Cao, có người nhờ ông Trương viết thay. Có lần Cao viết cho người ta mười lăm tờ, ông Trương đùa, lén đánh tráo năm tờ, rồi bảo đưa Cao xem lại; Cao không nhận ra. Khách nói: "Có người đã đánh tráo chữ của ông." Cao cười nói: "Ắt là ông Trương." Bèn xem kỹ, nhận ra được ba tờ. Khách nói: "Vẫn còn nữa." Cao lại xem, rốt cuộc không phân biệt được.
Cao từng hứa viết cho một người một bức bình phong, quá hạn mà người ấy vẫn chưa nhận được. Người ấy được cử đi làm sứ ở Hoài Nam, lúc chia tay rất buồn tiếc. Cao nói: "Người bạn cũ của Chính Thần ở Thân Châu đang viết cho tôi một bức, ông có thể đến đó xin." Rồi lập tức viết thư nói rõ ý ấy.
Lục Giản Chi từng viết cho Cao một tờ cáo thân (giấy bổ nhiệm chức quan), Cao vẫn chê, không cất vào hòm. Về sau tờ giấy bị chuột cắn hỏng, Cao bèn cầm đưa ông Trương xem, nói: "Con chuột này rất hiểu ý Chính Thần." Phong cách hai người không hợp nhau đến mức ấy. Chữ lệ, chữ hành, chữ thảo của Chính Thần được xếp vào bậc năng. [Trích sách Thư Đoạn]
Vương Thiệu Tông
Vương Thiệu Tông, tên chữ là Thừa Liệt, làm quan đến Bí thư thiếu giám (phó quan cơ quan Bí thư). Ông noi theo Tử Kính (tức Vương Hiến Chi), hâm mộ Lục Giản Chi. Trong các lối chữ của ông, chữ chân cỡ nhỏ có thể dáng đặc biệt lạ; chữ hành và chữ chương thảo thì kém chữ chân.
Ông từng viết thư cho người ta rằng: "Chữ của kẻ quê mùa này chẳng có gì khéo, chỉ do luyện tập mực nước tích lũy lâu ngày; thường tập trung tinh thần, viết thuận theo ý, để lòng trống trải, lặng lẽ suy nghĩ mà đạt được. Mỗi lần cùng Lục đại phu đất Ngô bàn về đạo này, sáng hôm sau ắt bất giác thấy chữ mình đã tiến bộ. Về sau ông Lục dò hỏi kín mà biết được, khen ngợi không ít, đem tôi so với Ngu Thất (tức Ngu Thế Nam), vì Ngu cũng không (?) lâm chép, chỉ lấy lòng mà phỏng, lấy mắt mà nghĩ mà thôi. Nghe nói Ngu nằm trong chăn vải thường lấy tay vạch chữ lên da bụng, giống y như tôi." Chữ lệ, chữ hành, chữ thảo của Thừa Liệt được xếp vào bậc năng. [Trích sách Thư Đoạn]
Trịnh Quảng Văn
Trịnh Kiền (?) làm Quảng văn bác sĩ (học quan dạy học trò ở Quảng văn quán, một trường học của triều đình), học viết chữ mà khổ vì không có giấy. Biết chùa Từ Ân có mấy gian nhà chứa đầy lá hồng, ông bèn mượn phòng của nhà sư để ở, ngày ngày lấy lá hồng đỏ tập viết, lâu năm gần như dùng hết. Về sau ông tự chép thơ mình làm cùng với tranh mình vẽ thành một cuốn, niêm phong dâng lên. Huyền Tông tự tay đề ở cuối cuốn: "Trịnh Kiền tam tuyệt" (Trịnh Kiền tuyệt hay cả ba môn: thơ, chữ, tranh). [Trích sách Thượng Thư Cố Thực]
Lý Dương Băng
Lý Dương Băng giỏi chữ tiểu triện (lối chữ triện được thống nhất dùng chung đời Tần). Ông tự nói: "Sau ông Tư (tức Lý Tư, thừa tướng nhà Tần, người định ra chữ tiểu triện) thì đến thẳng kẻ tiểu sinh này; Tào Hỷ, Thái Ung chẳng đáng nhắc đến." Trong niên hiệu Khai Nguyên, Trương Hoài Quán soạn sách Thư Đoạn, không chép cả Lý Dương Băng lẫn Trương Húc. Ở Giáng Châu có một văn bia chữ triện khác với lối xưa, khá kỳ lạ. Lý Dương Băng thấy, nằm ngủ ngay dưới bia mấy ngày không nỡ rời đi. Xét ra đó là chữ thời đầu Đường, không ghi tên người viết. Trên bia có hai chữ "Bích Lạc", nên người đương thời gọi là bia Bích Lạc. [Trích sách Quốc Sử Bổ]
Trương Húc
Trương Húc viết chữ thảo, nắm được bút pháp (phép dùng bút), về sau truyền cho Thôi Mạc và Nhan Chân Khanh. Húc nói: "Ban đầu ta nghe chuyện công chúa tranh đường với người gánh hàng mà hiểu được ý của bút pháp; sau xem bà Công Tôn múa kiếm khí (một điệu múa kiếm) mà được cái thần thái." Mỗi khi uống say, ông liền viết chữ thảo, vung bút hét lớn, có khi nhúng cả đầu vào mực mà viết; thiên hạ gọi ông là Trương Điên (Trương khùng). Tỉnh rượu, tự xem lại, ông cho là thần diệu, không thể viết lại được nữa. Lớp người sau bàn về thư pháp, đối với Âu Dương Tuân, Ngu Thế Nam, Chử Toại Lương, Tiết Tắc đôi khi còn có ý kiến khác nhau, nhưng đến Trưởng sử (tức Trương Húc, từng làm chức trưởng sử) thì không ai chê một lời. [Trích sách Quốc Sử Bổ]
Lại một chuyện khác
Trương Húc mới ra làm quan, giữ chức úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện) huyện Thường Thục, châu Tô. Nhậm chức được mười ngày, có một ông lão đến nộp đơn, ông phê xử xong thì ông lão đi; chưa được mấy ngày ông lão lại đến. Ông bèn giận trách: "Sao dám đem việc vặt vãnh mà nhiều lần quấy rầy cửa quan!" Ông lão nói: "Tôi thật chẳng phải đến kiện cáo, chỉ là thấy bút tích của ngài kỳ diệu, muốn có để làm của báu cất trong rương mà thôi." Trưởng sử lấy làm lạ, hỏi vì sao ông lão yêu chữ. Ông lão đáp: "Cha tôi rất mê chữ, lại có sách trước tác." Trưởng sử lấy xem, quả thật là bậc viết chữ giỏi trong thiên hạ. Từ đó ông nắm được trọn vẹn cái diệu của bút pháp, đứng đầu một thời. [Trích sách U Nhàn Cổ Xuy]
Nhà sư Hoài Tố
Nhà sư Hoài Tố ở Trường Sa thích viết chữ thảo, tự nói mình đã đạt được tam muội (vốn là thuật ngữ nhà Phật chỉ trạng thái tâm chuyên nhất; ở đây chỉ chỗ tinh túy sâu xa nhất) của Thảo thánh (bậc thánh về chữ thảo). Bút hỏng ông bỏ đi chất thành đống, đem chôn dưới chân núi, gọi là "mồ bút". [Trích sách Quốc Sử Bổ]
Thái Bình Quảng Ký, quyển 208
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video